Ο χαλκός, ειδικότερα, εξελίσσεται στο «νέο πετρέλαιο» της ψηφιακής και ενεργειακής οικονομίας. Η εκρηκτική ανάπτυξη της AI και των data centres απαιτεί τεράστιες ενεργειακές και υπολογιστικές υποδομές, με αποτέλεσμα τη δραματική αύξηση της ζήτησης για ηλεκτρικά δίκτυα, καλωδιώσεις και εξοπλισμό υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Παράλληλα, η ηλεκτροκίνηση, οι ΑΠΕ και η αμυντική βιομηχανία ενισχύουν περαιτέρω τη ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες όπως ο χαλκός, το νικέλιο, το κοβάλτιο και οι σπάνιες γαίες.

Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς οργανισμοί και επενδυτικοί οίκοι αναθεωρούν πλέον τις προβλέψεις τους για την αγορά χαλκού, προειδοποιώντας για μετατόπιση της αγοράς σε δομικό έλλειμμα ήδη από το 2026, καθώς η παγκόσμια παραγωγή αδυνατεί να ακολουθήσει τον ρυθμό της ζήτησης.

Η Ευρώπη αναζητά στρατηγική αυτονομία

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο στρατηγικό κενό. Η αυξημένη εξάρτηση από τρίτες χώρες, βασικά από την Κίνα, για την προμήθεια και επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών έχει μετατρέψει το ζήτημα από οικονομικό σε ζήτημα γεωπολιτικής ασφάλειας και βιομηχανικής κυριαρχίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕ επιχειρεί να ανακτήσει μέρος της παραγωγικής της αυτονομίας μέσω του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act – CRMA), ο οποίος θέτει ως στόχο έως το 2030 η Ευρώπη να καλύπτει εντός ΕΕ τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης κρίσιμων πρώτων υλών μέσω εξόρυξης και το 40% μέσω επεξεργασίας και διύλισης.

Παράλληλα, πρωτοβουλίες όπως το σχέδιο δράσης ΕΕ-ΗΠΑ για τα κρίσιμα ορυκτά (EU-US Critical Minerals Action Plan) που υπεγράφη τέλη Απριλίου καθώς και πρόσφατες ευρωπαϊκές επενδυτικές εκθέσεις καταδεικνύουν ότι θα απαιτηθεί επενδυτικός κύκλος άνω των 100 δισ. ευρώ σε έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και μεταλλουργίας κρίσιμων μετάλλων τα επόμενα χρόνια.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η μεταλλευτική δραστηριότητα αντιμετωπίζεται στις Βρυξέλλες όχι μόνο ως οικονομική δραστηριότητα, αλλά και ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας, βιομηχανικής ανθεκτικότητας και γεωπολιτικής σταθερότητας.

Ο ρόλος της Ελλάδας στον νέο ευρωπαϊκό μεταλλευτικό χάρτη

Μέσα σε αυτό το νέο ευρωπαϊκό τοπίο, η Ελλάδα με το πλούσιο γεωλογικό υπέδαφός της μπορεί να διαδραματίσει κομβικό ρόλο. Η χώρα διαθέτει σημαντικό ορυκτό πλούτο και γεωλογικά αποθέματα που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και στην κάλυψη μέρους της αυξανόμενης ζήτησης για κρίσιμες πρώτες ύλες.

Ταυτόχρονα, η γεωγραφική της θέση και η συμμετοχή της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας ενισχύουν τη σημασία της ως δυνητικού επενδυτικού και παραγωγικού κόμβου σε μία περίοδο όπου η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες αγορές.

Το στίγμα της κυβερνητικής πολιτικής για τη σημασία της βιομηχανίας έδωσε χθες (19/5) και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στο πλαίσιο εγκαινίων νέας γραμμής παραγωγής στο εργοστάσιο της Coca-Cola στο Σχηματάρι, τονίζοντας ότι «έχουμε αποδείξει ότι αυτή η κυβέρνηση θέλει τη βιομηχανία πρωταγωνιστή», επισημαίνοντας ότι η βιομηχανική παραγωγή στην Ελλάδα έχει αυξηθεί πάνω από 20% τα τελευταία επτά χρόνια, σε μία περίοδο όπου δεν καταγράφονται αντίστοιχες επιδόσεις στην Ευρώπη.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ακόμη ότι «κανείς επενδυτής δεν θα επενδύσει μακροπρόθεσμα σε μία χώρα η οποία δεν διασφαλίζει ένα σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον», προσθέτοντας ότι «μαζί με τον ιδιωτικό τομέα και τις μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις οικοδομούμε την Ελλάδα που παράγει και εξάγει».

Η νέα εικόνα της σύγχρονης μεταλλευτικής βιομηχανίας

Την ίδια ώρα, η ίδια η μεταλλευτική βιομηχανία έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν. Η σύγχρονη μεταλλευτική δραστηριότητα λειτουργεί πλέον υπό αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα, με συνεχή παρακολούθηση, αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας και εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών διαχείρισης υδάτων, αποβλήτων και ενεργειακού αποτυπώματος.

Οι αρχές ESG και η κοινωνική λογοδοσία αποτελούν πλέον βασικές προϋποθέσεις χρηματοδότησης και ανάπτυξης μεγάλων επενδυτικών έργων διεθνώς, ενώ η κοινωνική αποδοχή και η βιωσιμότητα συνδέονται άμεσα με την ανταγωνιστικότητα των σύγχρονων μεταλλευτικών projects.

Η εικόνα της ανεξέλεγκτης εξορυκτικής δραστηριότητας ανήκει πλέον σε προηγούμενες δεκαετίες. Σήμερα, η μεταλλευτική εξελίσσεται σε μία βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση.

Οι ξένες επενδύσεις και το παράδειγμα των Σκουριών

Χαρακτηριστικό παράδειγμα άμεσης ξένης παραγωγικής επένδυσης μεγάλης κλίμακας στην Ελλάδα αποτελεί η επένδυση ύψους 3 δισ. δολαρίων που υλοποιεί η «Ελληνικός Χρυσός», θυγατρική της καναδικής μεταλλευτικής Eldorado Gold, στα Μεταλλεία Κασσάνδρας στη ΒΑ Χαλκιδική, με αιχμή το μεταλλείο χρυσού και χαλκού στις Σκουριές. Με την πρόοδο του έργου να προσεγγίζει πλέον το 94%, η πρώτη παραγωγή στις Σκουριές αναμένεται το τρίτο τρίμηνο του 2026, ενώ η εμπορική λειτουργία του μεταλλείου τοποθετείται έως το τέλος του έτους.

Υπό αυτό το πρίσμα, ο κ. Χρήστος Μπαλάσκας, Πρόεδρος της Ελληνικός Χρυσός, από το βήμα του φετινού 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών στα τέλη Απριλίου, τόνισε τη σημασία της βιομηχανίας για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, επισημαίνοντας ότι η Eldorado Gold αποτελεί μία από τις ξένες επενδύτριες εταιρείες που έχουν δώσει σαφή ψήφο εμπιστοσύνης στην Ελλάδα.

Με την ολοκλήρωσή του, το έργο αναμένεται να παράγει ετησίως περίπου 67 εκατ. λίβρες χαλκού και 140.000 ουγκιές χρυσού, ποσότητες οι οποίες επαρκούν, μεταξύ άλλων, για να υποστηρίξουν την κατασκευή πάνω από 420.000 ηλεκτρικών αυτοκινήτων, καθώς και έως 116 εκατ. smartphones.

Τα κρίσιμα ορυκτά ως νέο στρατηγικό κεφάλαιο

Καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μία νέα εποχή βιομηχανικού ανταγωνισμού και γεωπολιτικών ανακατατάξεων, τα κρίσιμα ορυκτά μετατρέπονται σε στρατηγικό κεφάλαιο οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Σε αυτό το περιβάλλον, η υπεύθυνη και τεχνολογικά σύγχρονη μεταλλευτική δραστηριότητα δεν αποτελεί μόνο πηγή πρώτων υλών, αλλά και βασικό μοχλό επενδύσεων, βιομηχανικής ανθεκτικότητας και παραγωγικής ανασυγκρότησης για την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Η ενδεχόμενη συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία κινήτρων, όπως κατώτατες τιμές, που θα ευνοούν προμηθευτές εκτός Κίνας, σύμφωνα με σχέδιο «οδικού χάρτη» που περιήλθε σε γνώση του Bloomberg. Παράλληλα, ΕΕ και ΗΠΑ θα συνεργάζονται σε θέματα προτύπων, επενδύσεων και κοινών έργων, ενώ θα συντονίζουν τις ενέργειές τους σε περίπτωση διαταραχών στην προσφορά από χώρες όπως η Κίνα.

Οι δύο πλευρές επιδιώκουν επίσης τη συμμετοχή και άλλων «ομοϊδεατών εταίρων» σε μια πολυμερή συμφωνία, με στόχο τη δημιουργία νέων αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, που αποτελούν βασική πρώτη ύλη για σχεδόν κάθε σύγχρονη τεχνολογία, από συστήματα καθοδήγησης πυραύλων και μαχητικά αεροσκάφη έως ηλεκτρικά οχήματα.

Η κινητοποίηση αυτή εντάθηκε μετά την απόφαση του Πεκίνου να επιβάλει εκτεταμένους περιορισμούς στις εξαγωγές, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, ως απάντηση στους δασμούς που επέβαλε ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και έφερε ευρωπαϊκές εταιρείες αντιμέτωπες με ακόμη και διακοπές παραγωγής.

Εκπρόσωποι του γραφείου του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Μια συμφωνία για τα ορυκτά θα μπορούσε να αποτελέσει σπάνια ένδειξη αποκλιμάκωσης στις τεταμένες σχέσεις μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, οι οποίες έχουν επιβαρυνθεί τις τελευταίες εβδομάδες, μετά τις επικρίσεις του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους για τη στάση τους στον πόλεμο με το Ιράν. Παράλληλα, η ΕΕ καθυστερεί την έγκριση εμπορικής συμφωνίας που είχε επιτευχθεί το περασμένο καλοκαίρι με την αμερικανική κυβέρνηση, με τις ΗΠΑ να αναμένουν ακόμη την κατάργηση δασμών σε σειρά βιομηχανικών προϊόντων.

Το σχέδιο για τα κρίσιμα ορυκτά έχει και ισχυρό συμβολισμό, καθώς καταδεικνύει ότι οι δύο πλευρές συγκλίνουν στην ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από την Κίνα σε βασικές πρώτες ύλες.

Τους τελευταίους μήνες, οι ΗΠΑ και βασικοί εμπορικοί εταίροι τους συζητούν τρόπους ανάπτυξης μιας βιομηχανίας σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών που θα είναι προστατευμένη από τον ανταγωνισμό χαμηλού κόστους της Κίνας. Σήμερα, η Κίνα επεξεργάζεται περισσότερο από το 80% των σπάνιων γαιών παγκοσμίως.

Παρότι οι χώρες απέχουν ακόμη από μια πλήρη συμφωνία ως προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής μιας ενιαίας πολιτικής — όπως τα επίπεδα κατώτατων τιμών, οι επιδοτήσεις και οι εγγυήσεις αγορών — το σχέδιο ΕΕ–ΗΠΑ έρχεται να προστεθεί σε αντίστοιχη συμφωνία με το Μεξικό, υποδηλώνοντας τη βούληση για μακροπρόθεσμη συνεργασία και επίλυση των εκκρεμοτήτων τα επόμενα χρόνια.

Το σχέδιο αντανακλά επίσης τις κοινές θέσεις που διατυπώθηκαν τον Φεβρουάριο από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, ενώ πληροφορίες ανέφεραν ότι οι τρεις πλευρές προετοιμάζουν την ανακοίνωση ενός πλαισίου συμφωνίας για το εμπόριο κρίσιμων ορυκτών.

Σύμφωνα με μη δεσμευτικό μνημόνιο συνεργασίας που επίσης εξετάζεται, η εταιρική σχέση ΕΕ–ΗΠΑ θα καλύπτει «τα κρίσιμα ορυκτά σε όλη την αλυσίδα αξίας και τον κύκλο ζωής τους, συμπεριλαμβανομένης της εξερεύνησης, εξόρυξης, επεξεργασίας, διύλισης, ανακύκλωσης και ανάκτησης».

Η συνεργασία ενδέχεται να επεκταθεί και σε κοινές δημόσιες προμήθειες, καθώς και σε συντονισμό για περιορισμούς εξαγωγών, αποθέματα ασφαλείας και χαρτογράφηση των ορυκτών πόρων.

Τα σχετικά έγγραφα εξετάζονται αυτή την περίοδο από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με πρόσωπα που έχουν γνώση των διεργασιών, τα οποία σημειώνουν ότι το περιεχόμενο ενδέχεται να τροποποιηθεί στο πλαίσιο των εσωτερικών διαβουλεύσεων.

Η Κίνα είναι ένας …μεγάλος λόγος για την αύξηση της ζήτησης καθώς κατασκευάζει τα περισσότερα από τα ηλιακά πάνελ, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τις μπαταρίες που παράγονται στον κόσμο, τα οποία απαιτούν και βασίζονται σε όλα αυτά τα ορυκτά.

Πέρυσι, οι βιομηχανίες καθαρής ενέργειας αντιπροσώπευαν το 40% της αύξησης του ΑΕΠ, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα, μια δεξαμενή σκέψης στη Φινλανδία.

Αλλά η Κίνα πρέπει να εισάγει πολλά από τα κρίσιμα ορυκτά που χρησιμοποιεί. Το μαγγάνιο του προέρχεται από τη Νότια Αφρική, την Γκαμπόν και την Αυστραλία. Το μεγαλύτερο μέρος του κοβαλτίου προέρχεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.

Το νικέλιό της προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τις Φιλιππίνες και την Ινδονησία.

Αυτές οι εξαρτήσεις ανησυχούν τους ηγέτες της Κίνας, καθώς φοβούνται ότι οι προμήθειες θα μπορούσαν να διαταραχθούν από πολιτική αναταραχή ή πίεση από ανταγωνιστές όπως η Αμερική. Ο αγώνας για κρίσιμα ορυκτά είναι «ένα νέο μέτωπο στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων», σύμφωνα με την εθνική υπηρεσία πληροφοριών της Κίνας, το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας.

Η εξόρυξη βαθέων υδάτων υπόσχεται ασφαλή εφοδιασμό και θα συμβεί σε διεθνή ύδατα, πέρα ​​από την κυριαρχία άλλων χωρών. Το 2016, ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, είπε ότι η χώρα του πρέπει να πάρει στα χέρια της τους «κρυμμένους θησαυρούς» του ωκεανού.

Για τον σκοπό αυτό, η Κίνα έχει δαπανήσει χρόνια για να αποκτήσει επιρροή στην ISA (Διεθνής Αρχή για τον Βυθό της Θάλασσας ), η οποία έχει εξουσία επί του βυθού στα διεθνή ύδατα βάσει της Σύμβασης της ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Η ISA χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από τις χώρες μέλη της και η Κίνα της δίνει περισσότερα χρήματα από οποιονδήποτε άλλο δωρητή, αναφέρει ο Economist.