Σε ομιλία της ενόψει των Ετήσιων Συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη εβδομάδα στην Μπανγκόκ, η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι η παγκόσμια οικονομία δέχεται πιέσεις από δύο αντίθετες κατευθύνσεις: από τη μία, ένα αρνητικό σοκ στην προσφορά ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και, από την άλλη, ένα θετικό σοκ στη ζήτηση που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο όμως τροφοδοτεί επίσης τον πληθωρισμό.

«Η συνδυασμένη επίδραση αυτών των δύο δυνάμεων είναι εξαιρετικά άνιση σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, επισημαίνοντας ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αφήνει πολλές χώρες στο περιθώριο.

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ για την ανάπτυξη, οι οποίες θα δημοσιοποιηθούν κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στην Μπανγκόκ, αναμένεται να δείξουν ότι οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις θα αφορούν οικονομίες που έχουν πληγεί από πολέμους. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ουκρανία, η οποία έχει υποστεί σημαντικές ζημιές στις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της, καθώς και χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί από ιρανικά πλήγματα και από τη δραστική μείωση των εξαγωγών ενέργειας.

Η Γκεοργκίεβα δεν διευκρίνισε εάν το νέο World Economic Outlook του ΔΝΤ θα μεταβάλει την προηγούμενη πρόβλεψη για παγκόσμια ανάπτυξη μόλις 3,0% το 2026, η οποία είχε δημοσιευθεί τον Ιούλιο.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, που προέβλεπε επιτάχυνση της ανάπτυξης στο 3,4% το 2027, βασιζόταν στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να επαναλειτουργούν από τα μέσα Ιουλίου και ότι οι συνθήκες θα επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα έως τον Μάρτιο του 2027. Παράλληλα, προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια το βαρέλι το 2026 και στα 78 δολάρια το 2027.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα προβλήματα στη δυναμικότητα διύλισης προσθέτουν ακόμη και 100 δολάρια ανά βαρέλι στα περιθώρια διύλισης («crack spreads») για βασικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων το ντίζελ.

Η χειμερινή περίοδος θέρμανσης αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη ζήτηση, την ώρα που οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των απειλών για τις μεταφορές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Ακόμη και εάν ο πόλεμος στον Κόλπο τελείωνε σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών της ενέργειας πιθανότατα θα παρέμενε για κάποιο χρονικό διάστημα», ανέφερε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent προεξοφλούν υψηλές τιμές πετρελαίου έως και το 2027.

Οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές ωθούν προς τα πάνω τον πληθωρισμό, τα επιτόκια νομισματικής πολιτικής και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Όπως επισήμανε, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, το 2009 και το 1996, αντίστοιχα, και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Το βάρος του χρέους αυξάνεται

Ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που θα απασχολήσει τις 191 χώρες-μέλη του ΔΝΤ την επόμενη εβδομάδα είναι η αυξανόμενη επιβάρυνση από το δημόσιο χρέος, η οποία περιορίζει την ανάπτυξη και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και προβλέπεται να ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ πριν από το 2030.

Η Γκεοργκίεβα ξεχώρισε τις προηγμένες οικονομίες, με πρώτες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως τους μεγαλύτερους «παραβάτες» όσον αφορά το βάρος του χρέους, καθώς εμφανίζουν υψηλότερους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ από τις αναδυόμενες οικονομίες και τις χώρες χαμηλού εισοδήματος.

Όπως υπογράμμισε, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να επιλύσουν τα δημοσιονομικά προβλήματα.

«Και όμως, δεν βλέπουμε αποφασιστική δράση στις προηγμένες οικονομίες με υψηλό χρέος, όπου αυτό που απαιτείται τώρα είναι αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής εξυγίανσης, υποστηριζόμενα σε ορισμένες περιπτώσεις από άμεσα δημοσιονομικά μέτρα, ώστε να μειωθεί και μέρος της πίεσης που ασκείται στη νομισματική πολιτική», τόνισε.

Έπειτα από πεντέμισι χρόνια πληθωρισμού πάνω από τους στόχους, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να υφίστανται και προέρχονται από την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, τα σοκ στις τιμές ενέργειας και τροφίμων, τους δασμούς, τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

«Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή για μια συνετά επιθετική κατεύθυνση στη νομισματική πολιτική πολλών χωρών», ανέφερε η επικεφαλής του ΔΝΤ, προσθέτοντας ότι οι αυξήσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Τράπεζα της Ιαπωνίας ήταν «απολύτως κατάλληλες».

Σε συζήτηση που ακολούθησε την ομιλία της, η Γκεοργκίεβα πρόσθεσε ότι το «σημαντικότερο καθήκον» της νομισματικής πολιτικής στο σημερινό περιβάλλον είναι η προσήλωση στη σταθερότητα των τιμών, αλλά και η σαφής επικοινωνία από τις κεντρικές τράπεζες της αποφασιστικότητάς τους να την προστατεύσουν.

Τόνισε επίσης ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν οι κεντρικές τράπεζες είναι ανεξάρτητες και αντιστέκονται στις πιέσεις από τη δημοσιονομική πλευρά για χαλάρωση της πολιτικής μέσω αγορών κρατικού χρέους.

«Θα τους αποκαλούσα “νομισματικούς καουμπόηδες”, που τρέχουν να διασώσουν τις δημοσιονομικές αρχές, και το μήνυμά μου είναι: παρακαλώ, μην το κάνετε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη

Η Γκεοργκίεβα αναφέρθηκε επίσης στους κινδύνους που απορρέουν από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς οι επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να ξεπεράσουν εκείνες που είχαν πραγματοποιηθεί ιστορικά για τους σιδηροδρόμους, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές.

Η αυξανόμενη οικονομική και χρηματοοικονομική συγκέντρωση ασκεί πίεση στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να επιτύχουν σημαντικά κέρδη παραγωγικότητας και κερδοφορίας, ώστε να δικαιολογήσουν τις ιδιαίτερα υψηλές αποτιμήσεις τους.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποίησε ότι μια απογοήτευση των αγορών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «σοκ με εκτεταμένες συνέπειες».

Από την άλλη πλευρά, έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να προσθέτει περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο.

Καθοριστικής σημασίας, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, είναι η κατάλληλη προετοιμασία για την εποχή της AI, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ρυθμιστικών δικλίδων ασφαλείας για τη διαχείριση των σημαντικών κινδύνων που συνεπάγεται.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι σοβαροί κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, καθώς και το ενδεχόμενο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Πέρα από την ενίσχυση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας, ακόμη και εάν αυτή συνεπάγεται δύσκολο πολιτικό κόστος, η Γκεοργκίεβα κάλεσε τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η διευκόλυνση της ίδρυσης αλλά και της εξόδου επιχειρήσεων από την αγορά, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου.

Οι νέες πληθωριστικές πιέσεις, το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι γεωπολιτικές αναταράξεις αλλάζουν ξανά τις ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα: τα επιτόκια πρέπει να παραμείνουν υψηλά για να περιοριστούν οι τιμές, την ώρα που η ανάπτυξη σε αρκετές μεγάλες οικονομίες εμφανίζει σημάδια κόπωσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το σενάριο μιας γρήγορης επιστροφής στην εποχή του φθηνού χρήματος απομακρύνεται. Και αυτό αφορά άμεσα όχι μόνο τις αγορές και τις επιχειρήσεις αλλά και εκατομμύρια νοικοκυριά που έχουν στεγαστικά, καταναλωτικά ή επιχειρηματικά δάνεια.

Η ακρίβεια επιμένει

Η εικόνα που διαμορφώνεται διεθνώς δείχνει ότι η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν εξελίσσεται με την ταχύτητα που θα ήθελαν οι κεντρικές τράπεζες. Οι αυξήσεις στις τιμές εξακολουθούν να προβληματίζουν τις νομισματικές αρχές, ιδιαίτερα καθώς η ενεργειακή κρίση και οι γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν νέες πιέσεις.

Πετρέλαιο και φυσικό αέριο έχουν ιδιαίτερη σημασία, επειδή μια αύξηση του ενεργειακού κόστους δεν μένει μόνο στον λογαριασμό του πρατηρίου ή του ηλεκτρικού ρεύματος. Μεταφέρεται στις μεταφορές, στην παραγωγή, στα τρόφιμα και τελικά σε μεγάλο μέρος της οικονομίας.

Το μεγάλο δίλημμα των κεντρικών τραπεζών

Εδώ βρίσκεται και το πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες. Όταν ο πληθωρισμός αυξάνεται, η κλασική απάντηση της νομισματικής πολιτικής είναι τα υψηλότερα επιτόκια. Το ακριβότερο χρήμα περιορίζει τη ζήτηση και θεωρητικά βοηθά στην αποκλιμάκωση των τιμών.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν ακριβότερα δάνεια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, λιγότερες επενδύσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο επιβράδυνσης της οικονομίας.

Έτσι, οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε δύο κινδύνους: να αφήσουν τον πληθωρισμό να ξεφύγει ή να πιέσουν υπερβολικά την ανάπτυξη.

Η Fed στέλνει αυστηρό μήνυμα

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ενδιαφέρον βρίσκεται στη Federal Reserve. Οι τελευταίες τοποθετήσεις από το Jackson Hole έδειξαν ότι η αμερικανική κεντρική τράπεζα δεν θεωρεί τη μάχη κατά του πληθωρισμού τελειωμένη. Το μήνυμα είναι ότι, εφόσον οι αυξήσεις των τιμών παραμείνουν σημαντικά πάνω από τον στόχο του 2%, η Fed είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει ξανά τα επιτόκια.

Αυτό αλλάζει τις προσδοκίες των αγορών. Οι επενδυτές που μέχρι πριν από λίγο περίμεναν ευκολότερη νομισματική πολιτική καλούνται πλέον να υπολογίσουν ακόμη και το ενδεχόμενο νέας αύξησης των επιτοκίων.

Τι φοβούνται οι αγορές

Οι χρηματιστηριακές αγορές αγαπούν τα χαμηλά επιτόκια. Το φθηνό χρήμα διευκολύνει τις επενδύσεις, μειώνει το κόστος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων και κάνει συνήθως τις μετοχές περισσότερο ελκυστικές σε σχέση με τα ομόλογα.

Όταν όμως τα επιτόκια παραμένουν υψηλά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, οι ισορροπίες αλλάζουν. Οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται, το κόστος δανεισμού ανεβαίνει και οι επενδυτές γίνονται πιο απαιτητικοί απέναντι στις αποτιμήσεις των εταιρειών.

Γι' αυτό κάθε νέα ένδειξη επίμονου πληθωρισμού μπορεί να προκαλεί νευρικότητα σε μετοχές και ομόλογα.

Το πετρέλαιο παραμένει ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας

Η ενεργειακή αγορά αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν κρατήσει το πετρέλαιο σε υψηλά επίπεδα και οι κεντρικές τράπεζες γνωρίζουν ότι μια νέα ενεργειακή αναταραχή μπορεί να περάσει γρήγορα στον πληθωρισμό.

Το πρόβλημα είναι ότι η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να παράγει πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Μια κεντρική τράπεζα μπορεί να περιορίσει τη ζήτηση αυξάνοντας τα επιτόκια, δεν μπορεί όμως να αντιμετωπίσει άμεσα μια γεωπολιτική διαταραχή στην προσφορά ενέργειας.

Ευρώπη: Δύσκολη ισορροπία για την ΕΚΤ

Αντίστοιχο δίλημμα αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η ευρωπαϊκή οικονομία χρειάζεται ανάπτυξη και επενδύσεις, αλλά ταυτόχρονα η σταθερότητα των τιμών αποτελεί τον βασικό στόχο της ΕΚΤ.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη επειδή η Ευρώπη είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να αυξήσει το κόστος παραγωγής των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και να πιέσει τα νοικοκυριά.

Το δύσκολο σενάριο: Πληθωρισμός μαζί με χαμηλή ανάπτυξη

Αυτό που φοβούνται περισσότερο οι οικονομολόγοι είναι ένας συνδυασμός επίμονου πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι κεντρικές τράπεζες έχουν περιορισμένες επιλογές.

Εάν μειώσουν γρήγορα τα επιτόκια για να στηρίξουν την οικονομία, κινδυνεύουν να ενισχύσουν ξανά τον πληθωρισμό. Εάν διατηρήσουν αυστηρή νομισματική πολιτική, μπορεί να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη. Αυτός είναι ο λόγος που τα επόμενα στοιχεία για τιμές, μισθούς και απασχόληση αποκτούν τεράστια σημασία.

Τι σημαίνει για τα στεγαστικά δάνεια

Για τα νοικοκυριά, όλα αυτά μεταφράζονται σε ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: πότε θα γίνουν πραγματικά φθηνότερα τα δάνεια; Εάν τα επιτόκια παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, η αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης θα είναι πιο αργή.

Αυτό επηρεάζει ιδιαίτερα όσους έχουν δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου ή σχεδιάζουν να πάρουν νέο στεγαστικό. Ένα στεγαστικό είναι υποχρέωση 20 ή 30 ετών. Ακόμη και σχετικά μικρές μεταβολές στο επιτόκιο μπορούν να δημιουργήσουν σημαντική διαφορά στο συνολικό ποσό των τόκων που θα καταβάλει ένα νοικοκυριό.

Και οι επιχειρήσεις πληρώνουν τον λογαριασμό

Τα υψηλά επιτόκια δημιουργούν αντίστοιχο πρόβλημα στις επιχειρήσεις. Μια εταιρεία που θέλει να χρηματοδοτήσει νέα επένδυση, να αγοράσει εξοπλισμό ή απλώς να καλύψει ανάγκες κεφαλαίου κίνησης βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλότερο κόστος δανεισμού.

Για τις μεγάλες επιχειρήσεις υπάρχει συχνά η εναλλακτική των αγορών ομολόγων. Για μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση, όμως, η τράπεζα παραμένει η βασική πηγή χρηματοδότησης. Όσο ακριβότερο είναι το χρήμα, τόσο δυσκολότερη γίνεται η απόφαση για μια νέα επένδυση.

Το ισχυρό δολάριο και οι αναδυόμενες οικονομίες

Η πολιτική της Fed έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών. Υψηλά αμερικανικά επιτόκια μπορούν να στηρίξουν το δολάριο και να προσελκύσουν κεφάλαια προς τις ΗΠΑ. Αυτό δημιουργεί πιέσεις σε οικονομίες που έχουν σημαντικές υποχρεώσεις σε δολάρια ή χρειάζονται διεθνή χρηματοδότηση.

Για πολλές αναδυόμενες αγορές, επομένως, οι αποφάσεις της Fed είναι σχεδόν εξίσου σημαντικές με τις αποφάσεις της δικής τους κεντρικής τράπεζας.

Η εποχή του «δωρεάν χρήματος» έχει τελειώσει

Η μεγαλύτερη αλλαγή ίσως είναι ψυχολογική. Για πολλά χρόνια μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, επιχειρήσεις και επενδυτές είχαν συνηθίσει σε εξαιρετικά χαμηλά ή ακόμη και μηδενικά επιτόκια.

Αυτή η εποχή δεν φαίνεται πιθανό να επιστρέψει σύντομα. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν πλέον πολύ νωπή την εμπειρία της μεγάλης πληθωριστικής έκρηξης και είναι περισσότερο επιφυλακτικές απέναντι σε μια πρόωρη χαλάρωση της πολιτικής τους.

Τι πρέπει να παρακολουθούμε από τον Σεπτέμβριο

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για την κατεύθυνση των επιτοκίων. Στο επίκεντρο θα βρίσκονται τα νέα στοιχεία για τον πληθωρισμό, την αγορά εργασίας, τους μισθούς, την κατανάλωση και φυσικά τις τιμές της ενέργειας.

Παράλληλα, κάθε νέα εξέλιξη στα γεωπολιτικά μέτωπα μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγες ημέρες τις προβλέψεις για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Για αυτό και οι αγορές μπαίνουν στον Σεπτέμβριο με μεγαλύτερη αβεβαιότητα από εκείνη που υπήρχε πριν από μερικούς μήνες.

Η μάχη με την ακρίβεια δεν έχει τελειώσει

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία δεν έχει ακόμη ξεμπερδέψει με τον πληθωρισμό. Η μεγάλη έκρηξη των τιμών των προηγούμενων ετών μπορεί να έχει περάσει, όμως νέες ενεργειακές και γεωπολιτικές πιέσεις δυσκολεύουν την επιστροφή στη σταθερότητα.

Για τις κεντρικές τράπεζες, αυτό σημαίνει ότι το κόστος του χρήματος μπορεί να παραμείνει υψηλότερο για μεγαλύτερο διάστημα. Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις σημαίνει κάτι ακόμη πιο απλό. Η επιστροφή στα πραγματικά φθηνά δάνεια μπορεί να αργήσει περισσότερο από όσο περίμεναν οι αγορές.

Ωστόσο, πίσω από αυτές τις εξελίξεις, οι επενδυτές παρακολουθούν τρεις ευρύτερες τάσεις: την εκπληκτική αντοχή των μετοχών των ευρωπαϊκών τραπεζών, τη στροφή των Ιαπώνων επενδυτών προς τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα και τις αυξανόμενες ανησυχίες για τις οικονομικές συνέπειες της λαϊκιστικής πολιτικής.

Οι ευρωπαϊκές μετοχές συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν μια μακρά λίστα ανησυχιών, όπως το υψηλό κόστος ενέργειας, οι πιέσεις στις αμυντικές δαπάνες, οι δημοσιονομικές προκλήσεις, ο ανταγωνισμός από την Κίνα και η ασθενέστερη θέση της περιοχής στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Ωστόσο, οι αναλυτές της Goldman Sachs υποστηρίζουν ότι μέρος του πεσιμισμού που περιβάλλει τις ευρωπαϊκές αγορές ενδέχεται να είναι υπερβολικός. Επισημαίνουν την προβλεπόμενη διψήφια αύξηση των κερδών φέτος και τις ισχυρές εισροές κεφαλαίων σε ευρωπαϊκές μετοχές.

Μία από τις πιο εντυπωσιακές εξελίξεις είναι η απόδοση των τραπεζών της Eυρωζώνης. Από την έναρξη του Roundhill Magnificent Seven ETF τον Απρίλιο του 2023, το αμοιβαίο κεφάλαιο που παρακολουθεί τις μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας έχει σημειώσει κέρδη 182%. Κατά την ίδια περίοδο, ο κύριος δείκτης τραπεζικών μετοχών της Eυρωζώνης σημείωσε άνοδο σχεδόν 210%.

Για έναν επενδυτή που βασίζεται στο δολάριο ΗΠΑ, το κέρδος ανήλθε σε περίπου 225%, αφού ληφθούν υπόψη οι συναλλαγματικές διακυμάνσεις.

Η απόδοση αυτή οφείλεται λιγότερο στην τεχνητή νοημοσύνη και περισσότερο στην επιστροφή σταθερά θετικών επιτοκίων στην Ευρώπη, μετά από περισσότερο από μια δεκαετία εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων.

Αρκετές ευρωπαϊκές τράπεζες κατέγραψαν ιδιαίτερα ισχυρά κέρδη. Η UniCredit σημείωσε άνοδο περίπου 361%, ενώ η Santander και η BBVA σημείωσαν κέρδη περίπου 280% έκαστη. Η ING και η Intesa Sanpaolo σημείωσαν άνοδο περίπου 185%, η BNP Paribas διπλασιάστηκε και η Nordea σημείωσε άνοδο περίπου 73%.

Το γενικότερο συμπέρασμα είναι ότι η επενδυτική εικόνα της Ευρώπης ενδέχεται να είναι πιο περίπλοκη από ό,τι υποδηλώνει η συνήθης σύγκριση με τις μετοχές τεχνολογίας των ΗΠΑ. Τα υψηλότερα επιτόκια έχουν βελτιώσει την κερδοφορία των τραπεζών, επιτρέποντας σε ένα παλαιότερο τμήμα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος να ξεπεράσει σε απόδοση ορισμένες από τις πιο φημισμένες εταιρείες τεχνολογίας της Wall Street.

Μια άλλη αξιοσημείωτη μεταβολή διαφαίνεται στις επενδυτικές ροές της Ιαπωνίας.

Τα επίσημα στοιχεία για τον Ιούνιο έδειξαν ότι οι Ιάπωνες επενδυτές μείωσαν τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα στα χαρτοφυλάκιά τους κατά 5,6 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ αύξησαν την έκθεσή τους στο γαλλικό δημόσιο χρέος κατά 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια, στα βρετανικά κρατικά ομόλογα κατά 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια και στο ιταλικό δημόσιο χρέος κατά 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η μετατόπιση αυτή υποδηλώνει ότι οι Ιάπωνες επενδυτές δείχνουν όλο και μεγαλύτερη προθυμία να διαφοροποιήσουν τα χαρτοφυλάκιά τους μακριά από τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, καθώς το ευρωπαϊκό χρέος προσφέρει ελκυστικές σχετικές αποδόσεις.

Ο στρατηγικός αναλυτής της Mizuho, Μασαγιούκι Νακατζίμα, δήλωσε ότι η σταθεροποίηση των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων φαίνεται να ενθάρρυνε σε κάποιο βαθμό τη διαφοροποίηση προς το ευρωπαϊκό κρατικό χρέος.

Οι αγορές αυτές δεν είναι αρκετά μεγάλες ώστε να αντιπροσωπεύουν μια θεμελιώδη μεταμόρφωση των παγκόσμιων αγορών ομολόγων, ιδίως επειδή οι Ιάπωνες επενδυτές διατηρούσαν ιστορικά σημαντικές θέσεις σε βρετανικά και γαλλικά κρατικά ομόλογα. Ωστόσο, η χρονική στιγμή είναι αξιοσημείωτη.

Οι Ιάπωνες επενδυτές αύξησαν τις αγορές τους σε ευρωπαϊκά ομόλογα, ακόμη και όταν το δολάριο έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 40 ετών έναντι του γιεν. Η αγορά βρετανικών κρατικών ομολόγων ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, καθώς πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια μιας περιόδου σημαντικών πολιτικών αλλαγών στη Βρετανία. Οι αγορές γαλλικών ομολόγων ξεχωρίζουν επίσης, δεδομένων των ανησυχιών που περιβάλλουν τις πολιτικές και δημοσιονομικές προοπτικές της Γαλλίας.

Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι οι επενδυτές κοιτάζουν πέρα από τα παραδοσιακά «ασφαλή καταφύγια» και συγκρίνουν όλο και περισσότερο τις σχετικές αποδόσεις και τους κινδύνους στις κύριες αναπτυγμένες αγορές ομολόγων.

Η τρίτη εξέλιξη έχει επιπτώσεις που εκτείνονται πολύ πέρα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ανάλυση του ΔΝΤ που εξετάζει τις ανεπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες από το 1960 διαπίστωσε ότι οι περίοδοι λαϊκισμού συνδέονταν ιστορικά με αυξημένη δανειοδότηση των κεντρικών τραπεζών προς τις κυβερνήσεις, νομισματοποίηση του ελλείμματος και υψηλότερο πληθωρισμό.

Οι ερευνητές προειδοποίησαν επίσης ότι οι συνέπειες ενδέχεται να συνεχιστούν και μετά την αποχώρηση των λαϊκιστικών κυβερνήσεων από την εξουσία.

Η διόρθωση των οικονομικών ανισορροπιών που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια τέτοιων περιόδων μπορεί να απαιτεί μεγαλύτερη ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, αυστηρότερη νομισματική πολιτική και μεγαλύτερη ευαισθησία στις μεταβολές των προσδοκιών για τον πληθωρισμό. Αυτό δημιουργεί μια σημαντική πρόκληση για τις κεντρικές τράπεζες.

Η πολιτική πίεση στις νομισματικές αρχές έχει καταστεί ένα όλο και πιο εμφανές ζήτημα, ιδίως καθώς οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί ηγέτες απαιτούν χαμηλότερο κόστος δανεισμού, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει πηγή ανησυχίας.

Το βασικό δίδαγμα δεν είναι ότι ο λαϊκισμός οδηγεί αυτόματα σε πληθωρισμό. Αντίθετα, τα ιστορικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι, όταν οι κυβερνήσεις αποδυναμώνουν τη δημοσιονομική πειθαρχία ή ασκούν πίεση στις κεντρικές τράπεζες να διευκολύνουν τις κρατικές δαπάνες, οι πληθωριστικοί κίνδυνοι μπορεί να γίνουν πιο δύσκολο να ελεγχθούν.

Οι τρεις εξελίξεις αυτές υποδηλώνουν μια ευρύτερη μετατόπιση στα παγκόσμια επενδυτικά πρότυπα.

Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αποδεικνύουν ότι οι επενδυτές μπορούν να επιτύχουν ισχυρές αποδόσεις εκτός του κυρίαρχου τομέα της τεχνολογίας στις ΗΠΑ. Οι αγορές ομολόγων υποδηλώνουν ότι οι παγκόσμιοι επενδυτές γίνονται πιο επιλεκτικοί ως προς το πού τοποθετούν το κρατικό χρέος. Εν τω μεταξύ, η έρευνα του ΔΝΤ υπογραμμίζει πώς οι πολιτικές αλλαγές μπορούν τελικά να επηρεάσουν τη νομισματική αξιοπιστία και τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό.

Συνολικά, σύμφωνα με το Modern Diplomacy, υποδηλώνουν ότι οι αγορές εισέρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η σχετική αξία, η πολιτική σταθερότητα και η αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών ενδέχεται να έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με το κυρίαρχο οικονομικό αφήγημα.

Για τους επενδυτές, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς αν η αμερικανική οικονομία ή ο τεχνολογικός τομέας θα παραμείνουν κυρίαρχοι, αλλά αν άλλες αγορές μπορούν να επωφεληθούν από τους μεταβαλλόμενους κύκλους επιτοκίων, τις διακυμάνσεις των νομισμάτων και τις πολιτικές συνθήκες.

Αναλυτές της JPMorgan Private Bank πιστεύουν ότι η οικονομία ενδέχεται να οδεύει προς μια νέα πληθωριστική εποχή, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει «σιωπηλό κίνδυνο για τον πλούτο». Προβλέπουν μια περίοδο αύξησης των τιμών καταναλωτή που θα υπερβαίνει τον στόχο του 2% της Fed, με «επαναλαμβανόμενες» πληθωριστικές διαταραχές να αποτελούν τον κανόνα και όχι την εξαίρεση.

Η πρόσφατη έκθεση των αναλυτών επεσήμανε τον κίνδυνο η κατάσταση να κλιμακωθεί σε μια επανάληψη της πληθωριστικής κρίσης της δεκαετίας του 1970. Εκείνη τη δεκαετία, οι ΗΠΑ βίωσαν δύο πληθωριστικά επεισόδια, με τις τιμές καταναλωτή να κορυφώνονται στο 14% περίπου το 1980.

Αυτό το αποτέλεσμα φαίνεται όμως απίθανο, ανέφεραν οι αναλυτές. Επεσήμαναν ότι υπάρχουν «πολύ λίγα στοιχεία» στην αγορά εργασίας που να δείχνουν ότι οι μισθοί αυξάνονται παράλληλα με τις τιμές, κάτι που αποτέλεσε βασικό καταλύτη της πληθωριστικής κρίσης της δεκαετίας του ’70.

«Καθώς εκτυλίσσεται ένα ακόμη μεμονωμένο οικονομικό σοκ στην εποχή μετά την πανδημία, συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι το κατώτατο όριο του πληθωρισμού είναι υψηλότερο από ό,τι πριν την πανδημία και ότι η συσχέτιση μεταξύ μετοχών και ομολόγων θα μπορούσε πλέον να είναι δομικά υψηλότερη. Οι διαδοχικοί κλονισμοί ενδέχεται να είναι η νέα πραγματικότητα», ανέφερε η τράπεζα.

Ο πληθωρισμός έχει καταστεί το κύριο ζήτημα στις αγορές από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ο οποίος οδήγησε τις τιμές του πετρελαίου στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών και προκάλεσε τη μεγαλύτερη αναταραχή στην αγορά πετρελαίου που έχει καταγραφεί ποτέ.

Η αμερικανική οικονομία έχει ήδη πληγεί από μια σειρά πληθωριστικών κλυδωνισμών τα τελευταία χρόνια. Η JPMorgan επεσήμανε την άνοδο των τιμών καταναλωτή που προέκυψε από την πανδημία, καθώς και τις πληθωριστικές πιέσεις που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.

Ο πληθωρισμός φαινόταν ήδη «επίμονος» πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, τόνισε η τράπεζα, αναφερόμενη στο γεγονός ότι ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του πληθωρισμού κυμαινόταν πάνω από 3%.

Η αύξηση των τιμών καταναλωτή ήταν 3,3% ετησίως τον Μάρτιο, κυρίως λόγω της απότομης αύξησης των τιμών της ενέργειας. Οι επενδυτές θα παρακολουθήσουν στενά την έκθεση για τον πληθωρισμό του Απριλίου, η οποία θα δώσει μια σαφέστερη εικόνα για το πώς η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει επεκταθεί στην οικονομία.

Ο πιο έντονος και επίμονος πληθωρισμός αποτελεί κίνδυνο και για τους επενδυτές. Το κλασικό χαρτοφυλάκιο μετοχών και ομολόγων 60/40 ενδέχεται να αντιμετωπίσει δυσκολίες καθώς ο έντονος πληθωρισμός συνεχίζεται.

Η τράπεζα επεσήμανε έναν τομέα της αγοράς όπου οι επενδυτές θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τον πληθωρισμό: τα περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται με τις πρώτες ύλες, ιδίως σε μετοχές, υποδομές και ακίνητα.

Οι πρώτες ύλες τείνουν να αποφέρουν «ισχυρά» κέρδη σε περιόδους όπου ο πληθωρισμός επιταχύνεται, ανέφεραν οι αναλυτές.

Άλλοι αναλυτές της Wall Street έχουν προειδοποιήσει πως ο πληθωρισμός ενδέχεται να παραμείνει σε μια ασταθή πορεία τα επόμενα χρόνια.

Πέρυσι, η Charles Schwab ανέφερε ότι προέβλεψε «κυλιόμενη» αύξηση του πληθωρισμού, καθώς η οικονομία αφομοίωνε τον αντίκτυπο των δασμών του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Το 2024, η BlackRock προειδοποίησε επίσης για επερχόμενη μεταβλητότητα του πληθωρισμού, με την αύξηση των τιμών να ανακάμπτει σε διάφορα σημεία πριν συνεχίσει μια πτωτική τάση.

Το νέο ενεργειακό σοκ απειλεί να ανατρέψει συνολικά το οικονομικό αφήγημα των τελευταίων μηνών: την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, τη σταθεροποίηση του κόστους δανεισμού και την προοπτική μιας ομαλής προσγείωσης της παγκόσμιας οικονομίας.

Το Brent ξεπέρασε την Πέμπτη τα 100 δολάρια για πρώτη φορά από τον Μάιο, ενώ το αμερικανικό αργό σημείωσε άνοδο 6,2%, στα 92,19 δολάρια. Οι τιμές παραμένουν ακόμη χαμηλότερες από τα 128 δολάρια του 2022 και το ιστορικό υψηλό των 146 δολαρίων πριν από τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Όμως οι μηχανισμοί που μέχρι σήμερα εμπόδιζαν μια ανεξέλεγκτη άνοδο έχουν αρχίσει να χάνονται ταυτόχρονα.

Αυτό είναι το στοιχείο που καθιστά τη σημερινή συγκυρία ιδιαίτερα επικίνδυνη. Οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς κλείνουν, η ασφάλιση των πλοίων γίνεται προβληματική, η Ρωσία αφαιρεί diesel από την αγορά, τα παγκόσμια αποθέματα μειώνονται και η Κίνα πλησιάζει στο χρονικό σημείο κατά το οποίο θα πρέπει να επιστρέψει δυναμικά στις εισαγωγές.

1. Το σοκ της προσφοράς: Δύο κρίσιμα περάσματα υπό πίεση

Στην πρώτη φάση του πολέμου με το Ιράν, η παγκόσμια αγορά κατάφερε να αποφύγει το χειρότερο. Η κυκλοφορία πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ περιορίστηκε σημαντικά, αλλά οι παραγωγοί και οι εταιρείες μεταφοράς βρήκαν εναλλακτικές λύσεις.

Περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως διοχετεύθηκαν μέσω αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με την JPMorgan. Η αγορά βασίστηκε στην πεποίθηση ότι, ακόμη και αν ένας ενεργειακός διάδρομος έκλεινε, το πετρέλαιο θα έβρισκε τελικά διαφορετικό δρόμο προς τους καταναλωτές.

Αυτή η βεβαιότητα υποχωρεί. Οι επιθέσεις του Ιράν σε δεξαμενόπλοια έχουν παγώσει το μεγαλύτερο μέρος της κίνησης αργού μέσω των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, η πίεση των Χούθι στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ απειλεί και τη βασική εναλλακτική οδό μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, από την οποία εξαρτώνται περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως σαουδαραβικού πετρελαίου.

Η Σαουδική Αραβία μπορεί να κατευθύνει μέρος του πετρελαίου βορειότερα και στη συνέχεια μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Ωστόσο, τα μεγαλύτερα, πλήρως φορτωμένα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν να περάσουν λόγω περιορισμών στο βάθος. Η μεταφόρτωση σε μικρότερα πλοία αυξάνει το κόστος και προκαλεί μεγάλες καθυστερήσεις.

Μια μεταφορά που κανονικά απαιτεί περίπου τέσσερις εβδομάδες μπορεί να χρειαστεί οκτώ, εφόσον το πλοίο αναγκαστεί να κινηθεί μέσω της Μεσογείου ή να κάνει τον γύρο της Αφρικής.

Η καθυστέρηση αυτή ισοδυναμεί με πραγματική συρρίκνωση της προσφοράς. Το πετρέλαιο μπορεί να υπάρχει, αλλά δεν φτάνει στην αγορά τη στιγμή που χρειάζεται.

2. Ασφάλιση και μεταφορές: Όταν το πετρέλαιο παγιδεύεται

Στις προηγούμενες φάσεις της σύγκρουσης, οι ναυτιλιακές εταιρείες πλήρωναν υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Το κόστος ήταν βαρύ, αλλά η κάλυψη εξακολουθούσε να παρέχεται και τα πλοία μπορούσαν, έστω και με μεγάλη επιβάρυνση, να πραγματοποιούν το ταξίδι.

Πλέον το πρόβλημα δεν είναι μόνο η τιμή της ασφάλισης. Είναι το κατά πόσο μπορεί να υπάρξει ασφάλιση.

Το Ιράν έχει ανακοινώσει ότι προτίθεται να επιβάλει εκ νέου διόδια ύψους 1 έως 2 δολαρίων ανά βαρέλι στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο, το ποσό μπορεί να φτάσει σε εκατομμύρια δολάρια.

Η Lloyd’s Market Association έχει προειδοποιήσει ότι η καταβολή τέτοιων διοδίων ενδέχεται να παραβιάζει τις αμερικανικές κυρώσεις. Μια πληρωμή προς το Ιράν μπορεί, επομένως, να ακυρώσει ολόκληρο το ασφαλιστήριο συμβόλαιο του πλοίου.

Οι ναυτιλιακές βρίσκονται έτσι παγιδευμένες. Αν πληρώσουν, κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς ασφαλιστική κάλυψη. Αν δεν πληρώσουν, αντιμετωπίζουν την απειλή επίθεσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το κλείσιμο των Στενών δεν χρειάζεται να είναι απόλυτο ή επίσημο. Αρκεί ο κίνδυνος να γίνει τόσο μεγάλος, ώστε πλοιοκτήτες, ναυλωτές και ασφαλιστές να θεωρήσουν τη διέλευση οικονομικά και νομικά αδύνατη.

Σε μια αγορά στην οποία σχεδόν κάθε βαρέλι πρέπει να μεταφερθεί με συγκεκριμένο πλοίο, συγκεκριμένη ώρα και συγκεκριμένη ασφαλιστική κάλυψη, η αβεβαιότητα λειτουργεί σαν φυσικός αποκλεισμός.

3. Η ρωσική διάσταση: Η κρίση του diesel γίνεται παγκόσμια

Το ενεργειακό πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη Μέση Ανατολή. Οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια και στον τερματικό σταθμό της Caspian Pipeline Consortium στη Μαύρη Θάλασσα έχουν δημιουργήσει ένα δεύτερο μέτωπο πίεσης στην αγορά.

Η Ρωσία, αντιμέτωπη με ελλείψεις καυσίμων στο εσωτερικό της, απαγόρευσε τις εξαγωγές diesel. Πριν από την απαγόρευση εξήγε περίπου 800.000 βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχούσε σχεδόν στο 12% των παγκόσμιων θαλάσσιων αποστολών diesel.

Η απώλεια αυτή έχει μεγαλύτερη σημασία από όση υποδηλώνει η απλή σύγκριση των όγκων. Το diesel δεν αφορά μόνο τους οδηγούς αυτοκινήτων. Κινεί φορτηγά, πλοία, γεωργικά μηχανήματα, κατασκευαστικό εξοπλισμό και μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Όταν αυξάνεται η τιμή του, το κόστος δεν μένει στο πρατήριο. Μεταφέρεται στα τρόφιμα, στις μεταφορές, στα οικοδομικά υλικά, στη βιομηχανική παραγωγή και τελικά σχεδόν σε κάθε προϊόν που φτάνει στο ράφι.

Στις ΗΠΑ, η μέση τιμή του diesel έχει φτάσει περίπου στα 5,21 δολάρια το γαλόνι, αυξημένη κατά 39% μέσα σε έναν χρόνο. Η βενζίνη έχει επίσης επιστρέψει πάνω από τα 4 δολάρια το γαλόνι.

Οι επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα απειλούν επιπλέον να απομακρύνουν έως και 1,7 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως από την αγορά. Υπό κανονικές συνθήκες, η απώλεια αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί διαχειρίσιμη. Όταν, όμως, συμπίπτει με τη διακοπή των διαδρομών του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας, αποκτά δυσανάλογα μεγάλη σημασία.

4. Τα αποθέματα τελειώνουν: Η αγορά χάνει το βασικό της «μαξιλάρι»

Η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στην έναρξη του πολέμου και στη σημερινή κατάσταση είναι το επίπεδο των αποθεμάτων.

Πριν από πέντε μήνες, η αγορά διέθετε μεγάλες ποσότητες αποθηκευμένου πετρελαίου. Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες μπορούσαν να καλύψουν μέρος της απώλειας προσφοράς, περιορίζοντας την άνοδο των τιμών.

Έκτοτε, τα παγκόσμια αποθέματα αργού έχουν μειωθεί κατά περίπου 1,3 δισ. βαρέλια.

Στις ΗΠΑ, το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου έχει περιοριστεί κατά 116 εκατ. βαρέλια από την άνοιξη και βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1983. Απομένουν περίπου 60 εκατ. βαρέλια διαθέσιμα πριν το απόθεμα φτάσει στο κατώτατο όριο που έχει θεσπίσει το Κογκρέσο.

Παράλληλα, τα εμπορικά αποθέματα πλησιάζουν στα επιχειρησιακά ελάχιστα επίπεδα. Κάτω από αυτά, η άντληση και η διοχέτευση πετρελαίου στους αγωγούς παύουν να είναι τεχνικά απλές, καθώς μέρος της ποσότητας πρέπει να παραμένει στο σύστημα για να διατηρείται η πίεση και η ομαλή ροή.

Εξαντλείται, δηλαδή, όχι μόνο το πολιτικό περιθώριο παρέμβασης αλλά και το τεχνικό περιθώριο αξιοποίησης των αποθηκευμένων ποσοτήτων.

Μειωμένες είναι και οι ποσότητες που θα μπορούσαν να απελευθερωθούν από δεξαμενόπλοια εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο. Τον Ιούνιο, περισσότερα από 200 εκατ. βαρέλια κατάφεραν να εξέλθουν κατά τη διάρκεια της σύντομης εκεχειρίας. Τώρα, σύμφωνα με την Kpler, μόλις 44 πλοία παραμένουν εντός των Στενών, έναντι 97 πριν από το Μνημόνιο Κατανόησης.

Ακόμη και μια νέα προσωρινή αποκλιμάκωση, επομένως, δεν θα απελευθέρωνε τον ίδιο όγκο πετρελαίου στην αγορά.

5. Πληθωρισμός, επιτόκια και ανάπτυξη: Από το βαρέλι στην παγκόσμια οικονομία

Η πρώτη επίπτωση της ανόδου του πετρελαίου είναι ο πληθωρισμός. Η σοβαρότερη, όμως, έρχεται μέσω των επιτοκίων και του κόστους χρήματος.

Οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν μετά την άνοδο του Brent πάνω από τα 100 δολάρια. Η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου των ΗΠΑ έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο της δεύτερης προεδρικής θητείας του Donald Trump, καθώς οι επενδυτές άρχισαν να επανεκτιμούν τον κίνδυνο επίμονου πληθωρισμού.

Τα στεγαστικά επιτόκια ακολούθησαν. Το μέσο σταθερό επιτόκιο τριακονταετούς στεγαστικού δανείου αυξήθηκε στο 6,58%, το υψηλότερο επίπεδο σχεδόν ενός έτους, ενώ οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι μπορεί να πλησιάσει το 7%.

Η άνοδος του πετρελαίου δημιουργεί έτσι έναν δυσμενή κύκλο. Αυξάνει άμεσα τις τιμές της ενέργειας και των μεταφορών, πιέζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, οδηγεί τις αγορές ομολόγων να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις και δυσκολεύει τις κεντρικές τράπεζες να μειώσουν τα επιτόκια.

Ακόμη και αν η Federal Reserve ή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρήσουν το ενεργειακό σοκ προσωρινό, δεν μπορούν να αγνοήσουν τις δευτερογενείς επιπτώσεις: αυξήσεις στους ναύλους, στα τρόφιμα, στις αερομεταφορές, στα βιομηχανικά προϊόντα και στις υπηρεσίες.

Ήδη οι αεροπορικές εταιρείες δέχονται ισχυρές πιέσεις. Η American Airlines και η Southwest Airlines υποβάθμισαν τις προβλέψεις τους εξαιτίας της μεταβλητότητας των καυσίμων, ενώ η μετοχή της American Airlines υποχώρησε περισσότερο από 8%.

Η άνοδος της ενέργειας συνέπεσε επίσης με πτώση περίπου 1% στον Dow Jones και στον S&P 500 και απώλειες άνω του 2% στον Nasdaq, όπου οι ανησυχίες για το κόστος των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη επιβάρυναν επιπλέον το κλίμα.

Η Goldman Sachs εκτιμά ότι, εάν διατηρηθούν οι σημερινές συνθήκες, το πετρέλαιο μπορεί να δοκιμάσει τα επίπεδα άνω των 120 δολαρίων έως τον Οκτώβριο. Σε περίπτωση γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης, εκτιμήσεις της RBC Capital Markets τοποθετούν το ενδεχόμενο νέο ιστορικό υψηλό πάνω από τα 150 δολάρια.

Η Κίνα και η αντίστροφη μέτρηση των τεσσάρων μηνών

Η περιορισμένη ζήτηση από την Κίνα αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συγκράτησαν μέχρι σήμερα την τιμή.

Το Πεκίνο είχε δημιουργήσει μεγάλα αποθέματα πριν από τον πόλεμο, γεγονός που του επέτρεψε να περιορίσει τις εισαγωγές όταν οι τιμές αυξήθηκαν. Η στρατηγική αυτή συνέβαλε στην καταστροφή ζήτησης που αντιστάθμισε εν μέρει τις απώλειες της προσφοράς.

Ωστόσο, τα αποθέματα δεν είναι ανεξάντλητα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της JPMorgan, η Κίνα έχει περιθώριο περίπου τριών έως τεσσάρων μηνών πριν χρειαστεί να αυξήσει ξανά τις εισαγωγές της.

Εάν αυτό συμβεί ενώ παραμένουν κλειστές ή περιορισμένες οι βασικές θαλάσσιες οδοί, η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης και περιορισμό της προσφοράς.

Η σημερινή σχετική ανθεκτικότητα των τιμών μπορεί επομένως να αποδειχθεί προσωρινή. Η αγορά δεν έχει λύσει το πρόβλημα. Έχει απλώς μεταθέσει την πλήρη εκδήλωσή του.

Η Ελλάδα και τα μέτρα στήριξης

Στην Ελλάδα, η επιστροφή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια φέρνει πιο κοντά το ενδεχόμενο μιας νέας, στοχευμένης κρατικής παρέμβασης, πιθανότατα στο πετρέλαιο κίνησης και ενδεχομένως από τις αρχές Αυγούστου.

Στις 21 Ιουλίου, η μέση τιμή της αμόλυβδης είχε φτάσει στα 1,98 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου κίνησης στα 1,97 ευρώ. Σε πολλούς νομούς οι τιμές και των δύο καυσίμων είναι ήδη πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο.

Η κυβέρνηση διαθέτει δημοσιονομικό περιθώριο περίπου 220 έως 230 εκατ. ευρώ για το υπόλοιπο του έτους. Ο Κωστής Χατζηδάκης έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής ενός μοντέλου επιδότησης στο diesel, ανάλογου με εκείνο που εφαρμόστηκε έως τα τέλη Ιουνίου.

Η προηγούμενη επιδότηση ανερχόταν σε 15 λεπτά ανά λίτρο και είχε δημοσιονομικό κόστος 46 εκατ. ευρώ. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε μια ευρύτερη συνεννόηση με τα διυλιστήρια για μεγαλύτερη μείωση στην τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης.

Ωστόσο, μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να περιορίσει μόνο μέρος της άμεσης επιβάρυνσης. Δεν μπορεί να απομονώσει την ελληνική οικονομία από την αύξηση του κόστους μεταφορών, των ναύλων, της γεωργικής παραγωγής και των εισαγόμενων αγαθών.

Ο εφιάλτης του στασιμοπληθωρισμού

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με έναν γνώριμο αλλά εξαιρετικά δύσκολο συνδυασμό: υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη ανάπτυξη, δηλαδή στασιμοπληθωρισμό. 

Το ακριβό πετρέλαιο αφαιρεί εισόδημα από τους καταναλωτές και κεφάλαια από τις επιχειρήσεις. Περιορίζει την κατανάλωση, αναβάλλει επενδύσεις και επιβαρύνει χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, η επιτάχυνση του πληθωρισμού στερεί από τις κεντρικές τράπεζες τη δυνατότητα να στηρίξουν την οικονομία με φθηνότερο χρήμα.

Αυτό είναι το πραγματικό μέγεθος της απειλής. Το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό γεγονός. Μπορεί να γίνει το σημείο στο οποίο συναντώνται η γεωπολιτική κρίση, η ακρίβεια, τα υψηλά επιτόκια, η επιβράδυνση της κατανάλωσης και η πίεση στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Μέχρι σήμερα, η παγκόσμια αγορά είχε καταφέρει να κερδίσει χρόνο. Βρήκε εναλλακτικές διαδρομές, κατανάλωσε αποθέματα, περιόρισε τη ζήτηση και απορρόφησε μέρος του κόστους.

Τώρα, όμως, ο χρόνος αυτός τελειώνει.

Την Πέμπτη, οι τιμές του πετρελαίου επέστρεψαν πάνω από τα 100 δολάρια ($101,93 στις 10 το βράδυ ώρα Ελλάδας) κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά μετά τον Μάιο.  Έτσι, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent σημείωσαν άνοδο 8,4%, καθώς οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για επιθέσεις σε δύο σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η εξέλιξη αναζωπύρωσε το κόστος δανεισμού παγκοσμίως. Η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου εκτινάχθηκε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 17 μηνών (τελευταία τιμή διαπραγμάτευσης στο 4,703%) καθώς οι επενδυτές βλέπουν μία πληθωριστική κρίση διαρκείας, που θα αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες να προβούν σε αυξήσεις επιτοκίων.

Ξεπούλημα στις μετοχές τεχνολογίας

Την ίδια στιγμή, οι επενδυτές εγκαταλείπουν τις μετοχές τεχνολογίας, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες ότι μεγάλοι πάροχοι υπηρεσιών cloud (hyperscalers) δαπανούν υπερβολικά μεγάλα ποσά για την τεχνητή νοημοσύνη. Ένα μαζικό ξεπούλημα είναι σε εξέλιξη αυτή την ώρα στη Wall Street. 

Στο πλαίσιο αυτό, οι αμερικανικές μετοχές καταγράφουν σημαντικές απώλειες, με τα οικονομικά αποτελέσματα της Google και της Tesla να επιτείνουν τις ανησυχίες για τις (τεράστιες) δαπάνες των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών στην τεχνητή νοημοσύνη.

Η Alphabet υποχώρησε κατά 6% με το που αναθεώρησε την πρόβλεψή της για το επίπεδο κεφαλαιουχικών δαπανών του έτους στα 205 δισεκατομμύρια δολάρια. Η δε Tesla κατρακύλησε κατά 14% μετά την ανακοίνωση ότι οι ταμειακές της ροές γύρισαν σε αρνητικές στο δεύτερο τρίμηνο.

Πρόκειται για εξελίξεις που οδήγησαν τον Nasdaq σε πτώση περίπου 2%, ενώ ο Dow Jones χάνει πάνω από 550 μονάδες.

Eκτίναξη του κόστους δανεισμού

Σε μακροπρόθεσμα υψηλά αυξήθηκε και το κόστος δανεισμού των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων καθώς η ΕΚΤ εξέπεμψε ξεκάθαρες ανησυχίες για τον πληθωρισμό, παρότι τράπεζα διατήρησε σταθερά τα επιτόκια.

Η απόδοση του 10ετούς γερμανικού ομολόγου, σημείου αναφοράς για το κόστος δανεισμού της ευρωζώνης, αυξήθηκε πάνω από 3,2% για πρώτη φορά από το 2011, όταν το πετρέλαιο βρισκόταν επίσης σε ύφεση και η κρίση χρέους της ευρωζώνης ήταν έτοιμη να ξεσπάσει.

«Η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή και ο πλήρης πληθωριστικός αντίκτυπος του ενεργειακού σοκ δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί», ήταν η επισήμανση της η ΕΚΤ.

«Το Διοικητικό Συμβούλιο παρακολουθεί στενά την ένταση και τη διάρκεια του σοκ, καθώς και τις έμμεσες και δευτερογενείς επιπτώσεις του», πρόσθεσε η ΕΚΤ.

Οι αγορές είχαν στοιχηματίσει σε πιθανότητα μόλις μία στις πέντε για μια ακόμη αύξηση των επιτοκίων στη συνεδρίαση. Ωστόσο, πλέον, βλέπουν τέσσερις στις πέντε πιθανότητες για μια αύξηση στην επόμενη συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου.

«Το μήνυμα παρέμεινε αμετάβλητο και ανοιχτό», εκτιμούν αναλυτές της Morgan Stanley σχετικά με τη δήλωση της ΕΚΤ . «Διατηρούμε την έκκλησή μας για μια ακόμη αύξηση των επιτοκίων τον Σεπτέμβριο, εάν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές»

Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε ήδη το στίγμα των εξελίξεων. «Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας», δήλωσε αυτή την εβδομάδα με αφορμή τις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Στις Βερσαλλίες υπέγραψε τα ξημερώματα της Πέμπτης τη συμφωνία-πλαίσιο για τον τερματισμό του πολέμου. Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Εδώ και μήνες το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα στα ανοιχτά του Ιράν παρέμενε ουσιαστικά δυσλειτουργικό, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Τα Στενά αποτελούν μία από τις σημαντικότερες οδούς μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως. Καθώς η διέλευση των δεξαμενόπλοιων και των φορτηγών πλοίων αναμένεται πλέον να αποκατασταθεί, το ερώτημα είναι αν η εξέλιξη αυτή θα σηματοδοτήσει και μια ευρύτερη οικονομική ανάκαμψη.

Η απάντηση είναι ότι αυτό θα συμβεί μόνο εν μέρει. Αυτό προκύπτει από τις τελευταίες οικονομικές προβλέψεις, μεταξύ των οποίων και η πιο πρόσφατη έκθεση του γερμανικού Ινστιτούτου Ifo.

H σταδιακή αποκλιμάκωση

Οι τελευταίες εξελίξεις αποτυπώνονται μόνο εν μέρει στις προβλέψεις του Ifo. Οι οικονομολόγοι του Ινστιτούτου εκτιμούν ότι τα Στενά του Ορμούζ θα επαναλειτουργήσουν «τις επόμενες εβδομάδες», γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών της ενέργειας.

Οι οικονομικές προβλέψεις βασίζονται συνήθως στις τιμές των προθεσμιακών συμβολαίων για να εκτιμήσουν τη μελλοντική πορεία των ενεργειακών αγορών. Με βάση αυτά τα δεδομένα, το Ifo προβλέπει ότι η τιμή του αργού πετρελαίου θα αρχίσει να υποχωρεί από το τρίτο τρίμηνο του 2026 και θα διαμορφωθεί λίγο κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι στα τέλη του 2027.

Εφόσον επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, το παγκόσμιο ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,2% φέτος και κατά 2,4% το 2027.

Ελπίδα για ταχύτερη πτώση των τιμών ενέργειας

Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις δεν έχουν ενσωματωθεί πλήρως στα μοντέλα του Ινστιτούτου. Οι αγορές ενέργειας υποδηλώνουν πλέον ακόμη πιο θετική πορεία από εκείνη που είχε ληφθεί υπόψη κατά την κατάρτιση της πρόβλεψης. Οι οικονομολόγοι του Ifo επισημαίνουν ότι οι αγορές προεξοφλούν «ταχύτερη αποκλιμάκωση των τιμών της ενέργειας». Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, «ο πληθωρισμός θα μπορούσε να υποχωρήσει ταχύτερα και η ανάπτυξη να αποδειχθεί ισχυρότερη».

Παρόλα αυτά, η υπόθεση αυτή δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στους υπολογισμούς της πρόβλεψης.

Ο πληθωρισμός ανεβαίνει γρήγορα αλλά υποχωρεί αργά

Ακόμη κι έτσι, δεν αναμένεται να έρθει κάποια θεαματική οικονομική έκρηξη. Οι επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές για αρκετούς μήνες, ακόμη και αν η κρίση τερματιστεί οριστικά. Το βασικό ζήτημα αφορά την πορεία του πληθωρισμού.

Το Ifo εκτιμά ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,5% φέτος και στο 2,9% το 2027.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει σε ελαφρώς χαμηλότερες τιμές και, κατά συνέπεια, σε υψηλότερη ανάπτυξη. Ωστόσο, το πρόβλημα του πληθωρισμού δύσκολα θα εξαφανιστεί σύντομα.

Οι λόγοι είναι τρεις:

Πρώτον, υπάρχει σημαντική χρονική υστέρηση. Οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας χρειάζονται χρόνο για να φτάσουν στους καταναλωτές, αλλά και για να υποχωρήσουν από την αγορά. Πολλοί πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και καυσίμων λειτουργούν με μακροχρόνια συμβόλαια και προκαθορισμένες τιμές. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις δεν αναπροσαρμόζουν συνεχώς τις τιμές τους, ώστε να περιορίζουν το κόστος και την αβεβαιότητα. Ως αποτέλεσμα, οι ανατιμήσεις στις πρώτες ύλες συνεχίζουν να επηρεάζουν την οικονομία ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση των ενεργειακών αγορών.

Δεύτερον, η νομισματική πολιτική εξακολουθεί να λειτουργεί περιοριστικά. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε πρόσφατα τα επιτόκια προκειμένου να συγκρατήσει τον πληθωρισμό. Όμως τα υψηλότερα επιτόκια περιορίζουν τη χορήγηση δανείων και μειώνουν τις επενδύσεις των επιχειρήσεων. Επιπλέον, οι επιπτώσεις της νομισματικής πολιτικής εμφανίζονται συνήθως με καθυστέρηση αρκετών μηνών.

Τρίτον, οι πληθωριστικές προσδοκίες των νοικοκυριών παραμένουν «κολλημένες». Οι καταναλωτές προσαρμόζουν γρήγορα τις προσδοκίες τους όταν οι τιμές αυξάνονται, αλλά πολύ πιο αργά όταν αυτές υποχωρούν. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η ενεργειακή κρίση αποκλιμακωθεί, οι πολίτες ενδέχεται να παραμείνουν επιφυλακτικοί στις δαπάνες τους, περιορίζοντας τη δυναμική μιας ισχυρής καταναλωτικής ανάκαμψης.

Η αλληλουχία των εξελίξεων υπήρξε καταιγιστική. Πρώτα ήρθε η στρατιωτική σύγκρουση που πυροδότησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Στη συνέχεια ακολούθησε ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος του πλανήτη. Τώρα, η διεθνής οικονομία αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις πραγματικές συνέπειες αυτής της κρίσης στην καθημερινή λειτουργία των αγορών και των αλυσίδων εφοδιασμού.

Τα δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο, LNG, προϊόντα διύλισης, ουρία, αμμωνία, νάφθα, υδρογόνο και ήλιο σταμάτησαν ουσιαστικά να διέρχονται από τα Στενά από τα τέλη Φεβρουαρίου. Τα πλοία που είχαν ήδη αναχωρήσει πριν από τον αποκλεισμό κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να φτάσουν στους προορισμούς τους, δίνοντας στις αγορές μια προσωρινή αίσθηση σταθερότητας. Όμως αυτό το «μαξιλάρι χρόνου» εξαντλείται πλέον.

Η οικονομία περνά σε φάση πραγματικής έλλειψης

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι μέχρι τώρα η αγορά λειτουργούσε κυρίως με προσδοκίες και φόβους. Οι ελλείψεις παρέμεναν περισσότερο θεωρητικές παρά ουσιαστικές, επειδή τα αποθέματα και οι προηγούμενες αποστολές συνέχιζαν να τροφοδοτούν την αγορά. Τώρα όμως η κατάσταση αλλάζει. Καθώς οι αποθήκες αδειάζουν και οι νέες ροές δεν αναπληρώνουν τις απώλειες, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο πραγματικής στενότητας προϊόντων.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο και πολύ πιο επικίνδυνο περιβάλλον για τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες. Όταν η προσφορά βασικών αγαθών περιορίζεται σημαντικά, η οικονομία αναγκάζεται να μειώσει τη ζήτηση μέσω πιο επώδυνων μηχανισμών: αυξημένων τιμών, περιορισμών κατανάλωσης, ακόμη και δελτίων σε ορισμένες αγορές.

Η ενεργειακή κρίση δεν αφορά πλέον μόνο το κόστος του αργού πετρελαίου. Οι επιπτώσεις αρχίζουν να διαχέονται σε ολόκληρο το βιομηχανικό και καταναλωτικό σύστημα. Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων ενισχύουν τον πληθωρισμό, πιέζουν τις μεταφορές και αυξάνουν το κόστος παραγωγής σε πλήθος κλάδων. Παράλληλα, η αυστηρότερη νομισματική πολιτική που πιθανότατα θα ακολουθήσει για την αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα παγκόσμια ύφεση.

Οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές

Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Οι επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές έχουν επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Διυλιστήρια στον Κόλπο έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, ενώ σημαντικές μονάδες LNG, όπως το συγκρότημα στο Ρας Λάφαν του Κατάρ, έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι ενεργειακές υποδομές δεν επανέρχονται γρήγορα. Η αποκατάσταση διυλιστηρίων, τερματικών σταθμών και εγκαταστάσεων επεξεργασίας απαιτεί χρόνο, τεράστια κεφάλαια και σταθερό περιβάλλον ασφαλείας. Όσο συνεχίζεται η στρατιωτική ένταση, η επαναφορά της παραγωγής στα προπολεμικά επίπεδα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.

Αυτή η πραγματικότητα αυξάνει τον φόβο ότι η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται μπροστά σε μια προσωρινή αναταραχή λίγων εβδομάδων, αλλά σε μια μακρότερη περίοδο διαρθρωτικής ενεργειακής αστάθειας.

Δεν λείπει μόνο το πετρέλαιο

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι αγορές, σύμφωνα με αναλυτές, είναι ότι αντιμετωπίζουν την κρίση αποκλειστικά ως πρόβλημα αργού πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, οι ελλείψεις αφορούν πολύ πιο εξειδικευμένα και κρίσιμα προϊόντα.

Η περιοχή του Κόλπου δεν εξήγαγε μόνο αργό πετρέλαιο, αλλά και τεράστιες ποσότητες έτοιμων καυσίμων και διυλισμένων προϊόντων: ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών, βενζίνη, νάφθα και LPG. Αυτά τα προϊόντα τροφοδοτούσαν απευθείας τις εφοδιαστικές αλυσίδες της Ευρώπης και της Ασίας.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο επειδή τα διυλιστήρια σε πολλές χώρες έχουν σχεδιαστεί για συγκεκριμένους τύπους αργού πετρελαίου. Δεν είναι εύκολο να αντικατασταθούν άμεσα οι χαμένες ποσότητες από άλλες περιοχές του κόσμου. Η απλή αύξηση παραγωγής αλλού δεν αρκεί όταν η ποιότητα και τα χαρακτηριστικά του αργού διαφέρουν.

Αυτό εξηγεί γιατί οι κύριες ελλείψεις εντοπίζονται ήδη στα αεροπορικά καύσιμα και στο ντίζελ, προϊόντα που επηρεάζουν άμεσα μεταφορές, βιομηχανία και logistics.

Η εξάντληση των αποθεμάτων

Μέχρι σήμερα, η αγορά κατάφερε να συγκρατήσει μέρος των πιέσεων χάρη στη χρήση στρατηγικών και εμπορικών αποθεμάτων. Όμως αυτή η δυνατότητα δεν είναι ανεξάντλητη.

Η αύξηση παραγωγής εκτός Κόλπου αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας βρίσκεται ακριβώς στις χώρες που πλήττονται από την κρίση. Η Ρωσία θεωρητικά θα μπορούσε να καλύψει μέρος των αναγκών, όμως αντιμετωπίζει πολιτικούς, τεχνικούς και γεωπολιτικούς περιορισμούς.

Οι αγωγοί που παρακάμπτουν τα Στενά διαθέτουν περιορισμένη χωρητικότητα, ενώ η επέκτασή τους απαιτεί χρόνια επενδύσεων. Παράλληλα, η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, γεγονός που καθιστά αδύνατη μια γρήγορη προσαρμογή.

Το κόστος επανεκκίνησης ή δημιουργίας νέων μονάδων διύλισης είναι τεράστιο, ενώ οι επενδυτές διστάζουν να χρηματοδοτήσουν έργα που μπορεί να καταστούν οικονομικά ασύμφορα αν η κρίση εκτονωθεί.

Οι επιπτώσεις φτάνουν μέχρι τα τρόφιμα και τα μικροτσίπ

Η ενεργειακή κρίση επεκτείνεται πλέον και πέρα από τα καύσιμα. Οι διαταραχές επηρεάζουν κρίσιμες πρώτες ύλες για τη βιομηχανία και τη γεωργία.

Η μείωση της προσφοράς ηλίου προκαλεί πιέσεις στην παραγωγή μικροτσίπ και προηγμένων τεχνολογικών εφαρμογών. Ταυτόχρονα, η περιορισμένη διαθεσιμότητα ουρίας, αμμωνίας, φωσφορικών αλάτων και άλλων χημικών πρώτων υλών απειλεί την παραγωγή λιπασμάτων.

Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος αγροτικής παραγωγής και ενδεχόμενη μείωση των παγκόσμιων αποδόσεων τροφίμων. Η κρίση, επομένως, δεν απειλεί μόνο την ενέργεια αλλά και τη διατροφική ασφάλεια.

Παράλληλα, η παγκόσμια ναυτιλία δέχεται ισχυρό πλήγμα. Οι εναλλακτικές διαδρομές είναι μεγαλύτερες, ακριβότερες και λιγότερο αποδοτικές. Επιπλέον, περίπου 20.000 ναυτικοί έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή του Κόλπου, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι αγορές ποντάρουν στην εκεχειρία

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι αγορές εξακολουθούν να ελπίζουν σε μια σταθερή εκεχειρία και στην πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Αυτό εξηγεί γιατί τα futures πετρελαίου συνεχίζουν να υποδηλώνουν μελλοντική αποκλιμάκωση τιμών.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή μπορεί να αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξη. Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες παραμένουν τεράστιες. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών δυνατοτήτων, ενώ η Τεχεράνη δεν δείχνει διατεθειμένη να εγκαταλείψει εύκολα το στρατηγικό πλεονέκτημα που απέκτησε στον Κόλπο.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν πραγματικά να φτάσουν σε μια συμφωνία που θα αποκαταστήσει την ομαλότητα στις ενεργειακές ροές. Και ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία, παραμένει ασαφές πώς θα εφαρμοστεί, ποιος θα την επιβλέπει και αν θα είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα.

Ο κίνδυνος νέας παγκόσμιας ύφεσης

Αν η κρίση παραταθεί, η παγκόσμια οικονομία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό: εκτίναξη τιμών ενέργειας, επίμονο πληθωρισμό, αυστηρότερη νομισματική πολιτική και ταυτόχρονη επιβράδυνση της ανάπτυξης.

Η ζήτηση για βασικά καύσιμα παραμένει σχετικά ανελαστική. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μικρές ελλείψεις μπορούν να οδηγήσουν σε τεράστιες αυξήσεις τιμών. Η προσαρμογή της αγοράς ενδέχεται να γίνει μέσω βαθιάς ύφεσης, η οποία θα περιορίσει τελικά τη ζήτηση δια της οικονομικής συρρίκνωσης.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ο κόσμος εισέρχεται στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση της Ιστορίας. Αν οι ροές από τον Κόλπο δεν αποκατασταθούν σύντομα και οι ζημιές στις υποδομές αποδειχθούν εκτεταμένες, η προειδοποίηση αυτή μπορεί να αποδειχθεί απόλυτα ρεαλιστική.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται πλέον σε ένα επικίνδυνο σημείο καμπής. Και όσο περισσότερο διαρκεί η κρίση -παρά τις τελευταίες προσπάθειες για ειρήνευση- στα Στενά του Ορμούζ, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ο κόσμος να περάσει από τον φόβο των ελλείψεων σε μια περίοδο πραγματικών ελλείψεων.

Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται ένας ιδιαίτερα φιλόδοξος στόχος: μέχρι το τέλος του αιώνα τα εισοδήματα των πολιτών σε όλες τις χώρες να συγκλίνουν στα σημερινά επίπεδα των πλουσιότερων οικονομιών. Με απλά λόγια, ο Πικετί εισηγείται ένα μέλλον στο οποίο κάθε κάτοικος του πλανήτη θα διαθέτει κατά μέσο όρο αγοραστική δύναμη αντίστοιχη με εκείνη που απολαμβάνουν σήμερα οι πολίτες των ανεπτυγμένων κρατών.

Η προσέγγιση βασίζεται στη διαπίστωση ότι οι διαφορές στο κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένουν τεράστιες, παρά τη σημαντική ανάπτυξη που έχουν γνωρίσει πολλές αναδυόμενες οικονομίες τις τελευταίες δεκαετίες. Σε όρους αγοραστικής δύναμης, η απόσταση ανάμεσα στις πλουσιότερες και τις φτωχότερες περιοχές του κόσμου εξακολουθεί να είναι χαοτική, δημιουργώντας οικονομικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές εντάσεις που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν.

Σύμφωνα με το σενάριο που παρουσιάζεται στην έκθεση, η σύγκλιση αυτή θα σήμαινε ότι έως το 2100 το μέσο μηνιαίο εισόδημα ανά κάτοικο θα μπορούσε να φθάνει τα 5.000 ευρώ σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρόκειται για έναν στόχο που απαιτεί μια εντελώς διαφορετική αναπτυξιακή πορεία από εκείνη που ακολουθείται σήμερα.

Η διαφορετική ανάπτυξη που απαιτεί το σχέδιο

Για να επιτευχθεί μια τέτοια εξίσωση εισοδημάτων, οι ρυθμοί ανάπτυξης θα έπρεπε να διαφοροποιηθούν δραστικά μεταξύ πλούσιων και φτωχών περιοχών. Οι ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ωκεανίας θα κινούνταν με σχεδόν μηδενικούς ρυθμούς αύξησης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, της τάξης του 0% έως 0,5% ετησίως.

Αντίθετα, οι φτωχότερες περιοχές του πλανήτη, όπως η Υποσαχάρια Αφρική αλλά και μεγάλα τμήματα της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας, θα έπρεπε να διατηρήσουν για δεκαετίες ρυθμούς ανάπτυξης που θα κυμαίνονται μεταξύ 3% και 4% ετησίως.

Ουσιαστικά, η πρόταση προϋποθέτει μια σταδιακή ανακατανομή της παγκόσμιας οικονομικής δυναμικής, με το μεγαλύτερο μέρος της νέας ανάπτυξης να κατευθύνεται στις περιοχές που σήμερα βρίσκονται χαμηλότερα στην εισοδηματική κλίμακα.

Ενέργεια και κλίμα στο κέντρο της στρατηγικής

Καθοριστικό ρόλο στο σχέδιο κατέχει η ενεργειακή μετάβαση. Ο Πικετί υποστηρίζει ότι μια πραγματική παγκόσμια σύγκλιση δεν μπορεί να επιτευχθεί με βάση το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης που εξαρτάται από τα ορυκτά καύσιμα.

Για τον λόγο αυτό προτείνει τη σταδιακή κατάργηση των υδρογονανθράκων και την αντικατάστασή τους από ένα ενεργειακό σύστημα που θα στηρίζεται κυρίως στην αιολική και την ηλιακή ενέργεια. Η μετάβαση αυτή θα απαιτούσε επενδύσεις πρωτοφανούς κλίμακας σε δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, υποδομές και νέες τεχνολογίες παραγωγής ηλεκτρισμού.

Η χρηματοδότηση αυτής της προσπάθειας θα μπορούσε, σύμφωνα με την πρόταση, να προέλθει από ένα νέο διεθνές Ταμείο Παγκόσμιας Δικαιοσύνης, έναν θεσμό με υπερεθνικά χαρακτηριστικά και αρμοδιότητα συλλογής εσόδων για τη χρηματοδότηση έργων που θα μειώνουν τις ανισότητες μεταξύ κρατών.

Φόροι στον πλούτο και στα υψηλά εισοδήματα

Για να καταστεί εφικτή η συγκέντρωση των αναγκαίων πόρων, η έκθεση εισηγείται τη δημιουργία παγκόσμιων φορολογικών μηχανισμών που θα λειτουργούν παράλληλα με τα εθνικά συστήματα.

Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται φόροι μεγάλης κλίμακας στην περιουσία, με συντελεστές που θα μπορούσαν να φθάνουν έως και το 20%, καθώς και εξαιρετικά υψηλή φορολόγηση των ανώτερων εισοδηματικών στρωμάτων, με συντελεστές που σε ορισμένες περιπτώσεις θα αγγίζουν το 90%.

Η λογική πίσω από την πρόταση είναι ότι η συσσώρευση πλούτου σε παγκόσμιο επίπεδο έχει φθάσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιτρέπει τη χρηματοδότηση μιας ευρύτερης αναδιανομής πόρων χωρίς να υπονομεύεται η παραγωγική δραστηριότητα.

Λιγότερη εργασία, περισσότερες υπηρεσίες

Το όραμα που περιγράφεται στην έκθεση δεν περιορίζεται μόνο στη φορολογία ή στην ανάπτυξη. Περιλαμβάνει και μια διαφορετική αντίληψη για την κατανάλωση και την εργασία.

Η έμφαση μετατοπίζεται από τα υλικά αγαθά προς υπηρεσίες όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η κοινωνική φροντίδα. Παράλληλα, προβλέπεται σημαντική μείωση του χρόνου εργασίας, με στόχο όχι μόνο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής αλλά και τον περιορισμό της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Ο ίδιος ο Πικετί αναγνωρίζει ότι η πρόταση έχει έντονα ουτοπικά χαρακτηριστικά και προϋποθέτει πρωτοφανή επίπεδα διεθνούς συνεργασίας. Ωστόσο, θεωρεί ότι η συζήτηση για το μέλλον της παγκόσμιας ανάπτυξης δεν μπορεί να αγνοεί τις ανισότητες, την κλιματική κρίση και τα όρια του σημερινού οικονομικού μοντέλου.

Υπό αυτό το πρίσμα, η πρόταση δεν αποτελεί μόνο ένα οικονομικό σχέδιο, αλλά και μια πρόσκληση για επαναπροσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο ο πλανήτης αντιλαμβάνεται την ευημερία, την ανάπτυξη και την κατανομή του πλούτου κατά τον 21ο αιώνα.

Η κατάρρευση αφορά κάθε κατηγορία πλοίων. Στοιχεία του IMF PortWatch δείχνουν ότι ο συνολικός όγκος διαμετακομιστικού εμπορίου μέσω των Στενών, ο οποίος πριν από τη σύγκρουση κυμαινόταν μεταξύ 3,5 και 5 εκατ. μετρικών τόνων ημερησίως, έχει σχεδόν μηδενιστεί. Τα πετρελαιοφόρα, που κυριαρχούσαν στην κίνηση πριν από το κλείσιμο και μετέφεραν το μεγαλύτερο μέρος των φορτίων πετρελαίου και LNG, έχουν ουσιαστικά εξαφανιστεί. Αντίστοιχη εικόνα παρατηρείται και στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, στα bulk carriers που μεταφέρουν σιτηρά και βιομηχανικές πρώτες ύλες, καθώς και στα γενικά φορτηγά πλοία.

Οι επιπτώσεις ξεπερνούν κατά πολύ την ενέργεια

Όπως επισημαίνει βέβαια το CNBC, σε αναλυτικό του ρεπορτάζ, η αναστάτωση δεν περιορίζεται στην αγορά ενέργειας. Περίπου 5 εκατ. τόνοι αλουμινίου μεταφέρονται ετησίως μέσω των Στενών από μονάδες τήξης στο Μπαχρέιν, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Παράλληλα, σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου θείου διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου μεθανόλης περνά επίσης από τα Στενά. Η μεθανόλη αποτελεί βασική πρώτη ύλη για ρητίνες, επιστρώσεις και πλαστικά. Παράλληλα, έχουν διακοπεί και οι αποστολές μονοαιθυλενογλυκόλης (MEG), κρίσιμου συστατικού για την παραγωγή πολυεστέρα και υλικών συσκευασίας. Μεταξύ των χωρών που εκτίθενται περισσότερο στην κρίση περιλαμβάνονται η Κίνα, η Ινδία, η Ινδονησία, το Πακιστάν, το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη.

Απειλή για τα τρόφιμα και τη γεωργία

Για τις αγορές τροφίμων, η χρονική συγκυρία θεωρείται εξαιρετικά δυσμενής. Περίπου 16 εκατ. τόνοι λιπασμάτων διακινούνται ετησίως μέσω των Στενών, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.

Οι τιμές της ουρίας στον κόμβο της Νέας Ορλεάνης έχουν ήδη εκτιναχθεί από τα 475 δολάρια στα 680 δολάρια ανά μετρικό τόνο, απειλώντας την ανοιξιάτικη περίοδο σποράς καλαμποκιού και σόγιας στις μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ.

Στη Νότια Ασία, αρκετές χώρες αναγκάζονται να περιορίσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία μονάδων παραγωγής λιπασμάτων, καθώς στερεύουν οι εισαγωγές φυσικού αερίου. Το Ινστιτούτο Κιέλου εκτιμά ότι οι τιμές των τροφίμων στη Σρι Λάνκα, το Πακιστάν και την Ινδία θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 10%-15% σε περίπτωση παρατεταμένου αποκλεισμού.

Πλήγμα και στις αερομεταφορές

Η κρίση έχει επηρεάσει άμεσα και τις αεροπορικές μεταφορές. Αεροπορικές εταιρείες αναστέλλουν, ακυρώνουν ή επανασχεδιάζουν δρομολόγια ακολουθώντας μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από τη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας σημαντικά τον χρόνο ταξιδιού και την κατανάλωση καυσίμων, ενώ μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου της περιοχής παραμένει κλειστό.

«Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο σημείο συμφόρησης στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και μια παρατεταμένη διακοπή δεν θα περιοριστεί σε μια ενεργειακή κρίση», σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Πίτερ Μάρτιν. «Όσο περισσότερο διαρκεί η αναστάτωση, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι συνέπειες στις τιμές ενέργειας, στη βιομηχανική δραστηριότητα, στις εμπορικές ροές και στην παγκόσμια ανάπτυξη».

Ο αντιπρόεδρος της S&P Global, Ντάνιελ Γέργκιν, το θέτει ακόμη πιο ωμά: «Πρόκειται για ιστορική διαταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Δεν έχει υπάρξει ποτέ κάτι τέτοιας κλίμακας. Ούτε οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, ούτε ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980, ούτε η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ το 1990 πλησιάζουν το μέγεθος αυτής της αναστάτωσης».

Η Ασία πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα

Τα στοιχεία για τους προορισμούς των φορτίων πριν από το κλείσιμο των Στενών εξηγούν γιατί η Ασία δέχεται το μεγαλύτερο πλήγμα.

Το 2024, περίπου το 84% των αποστολών αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης που διέρχονταν από τα Στενά κατευθύνονταν προς ασιατικές αγορές. Η Κίνα λάμβανε μέσω του περάσματος περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών πετρελαίου της. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη προμηθευόταν μέσω Κατάρ το 12%-14% των αναγκών της σε LNG.

Οι διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές θεωρούνται ανεπαρκείς. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά και να μεταφέρουν 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από το συγκεκριμένο πέρασμα για τις εξαγωγές τους.

Συνολικά, όλες οι υφιστάμενες εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να διαχειριστούν το πολύ 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αφήνοντας κενό τουλάχιστον 10 εκατ. βαρελιών χωρίς άμεση λύση.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη για το LNG. Το Κατάρ, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο, δεν διαθέτει καμία εναλλακτική διαδρομή μέσω αγωγών. Όλες οι εξαγωγές του εξαρτώνται από τη ναυτιλία μέσω των Στενών. Παράλληλα, οι ζημιές στις εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου στο Κατάρ αναμένεται να καθυστερήσουν τουλάχιστον δύο χρόνια το κύμα νέας παγκόσμιας προσφοράς LNG, που ανέμεναν οι αγορές.

Η παράκαμψη μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας

Η βασική εναλλακτική για την αποφυγή των κινδύνων ασφαλείας είναι η παράκαμψη μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Ωστόσο, αυτή η λύση συνεπάγεται σημαντικό κόστος.

Η νέα διαδρομή προσθέτει 10 έως 14 ημέρες στα ταξίδια, δεσμεύοντας κεφάλαια και προκαλώντας καθυστερήσεις στις παραδόσεις. Η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου για μεταφορές που αφορούν τον Κόλπο έχει ουσιαστικά αποσυρθεί, ενώ τα ασφάλιστρα έχουν εκτοξευθεί σε πολυετή υψηλά.

Οι ναύλοι για τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια (VLCC) έφθασαν τα 800.000 δολάρια ημερησίως στο αποκορύφωμα της κρίσης, ενώ το κόστος μεταφοράς στις διαδρομές Κόλπου-Ασίας σχεδόν τριπλασιάστηκε.

Νέοι κερδισμένοι και χαμένοι

Η κρίση αναδιαμορφώνει τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε ποσότητες-ρεκόρ LNG από το ρωσικό έργο Yamal μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου 2026, παραλαμβάνοντας 91 φορτία από την αρκτική εγκατάσταση, που αντιστοιχούσαν περίπου στο 98% της παραγωγής της στο διάστημα αυτό.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδεικνύονται σε μακροπρόθεσμο ωφελημένο, καθώς το αμερικανικό LNG εκτιμάται ότι θα αυξήσει μόνιμα το μερίδιό του στις αγορές της Ασίας και της Ευρώπης.

Παράλληλα, οι εξαγωγές LNG από την Αυστραλία αναμένεται να αυξηθούν, ενώ η Κίνα, χάρη στα μεγάλα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα και την παραγωγή αμμωνίας από άνθρακα, θα μπορούσε να επανέλθει δυναμικά στις εξαγωγές λιπασμάτων, αποκτώντας πρόσθετη γεωπολιτική επιρροή.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Kuwait Petroleum Corporation, Σεΐχης Ναουάφ Σαούντ Αλ Σαμπάχ, χαρακτήρισε το σοκ στην προσφορά ως «επίθεση που κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία» και προειδοποίησε για φαινόμενο ντόμινο σε πολλούς κλάδους.

«Το κόστος αυτού του πολέμου δεν περιορίζεται στα γεωγραφικά όρια της περιοχής», τόνισε. «Διαχέεται σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα».

Τα τρία σενάρια για την παγκόσμια οικονομία

Ακόμη και αν τα Στενά επαναλειτουργήσουν σύντομα, οι επιπτώσεις αναμένεται να διαρκέσουν. Οι καθυστερήσεις, οι εκτροπές φορτίων και οι πιέσεις στα δίκτυα μεταφορών έχουν δημιουργήσει συσσωρευμένα προβλήματα που μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια για να επιλυθούν.

Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, στο αισιόδοξο σενάριο όπου επιτυγχάνεται γρήγορη ειρήνη και τα Στενά ανοίγουν ξανά έως τον Ιούνιο, η παγκόσμια ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί στο 2,3% το 2026 από 3% το 2025. Η Μέση Ανατολή, ωστόσο, θα εισέλθει και πάλι σε ύφεση.

Εάν οι διαπραγματεύσεις παραταθούν έως το τέλος του καλοκαιριού και τα Στενά παραμείνουν κλειστά έως τον Σεπτέμβριο, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να διολισθήσει σε ήπια ύφεση στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, με την ανάπτυξη να υποχωρεί κάτω από το 2%.

Στο πιο ακραίο σενάριο, όπου τα Στενά παραμένουν κλειστά μέχρι το τέλος του 2026 και οι εντάσεις αναζωπυρώνονται περιοδικά, η Wood Mackenzie εκτιμά ότι το Brent θα μπορούσε να εκτιναχθεί στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ οι τιμές ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων θα πλησιάσουν τα 300 δολάρια ανά βαρέλι στα μεγάλα κέντρα διύλισης.

Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια οικονομία θα συρρικνωθεί έως και κατά 0,4%, καταγράφοντας μόλις την τρίτη παγκόσμια ύφεση του 21ου αιώνα. Το ΑΕΠ της Μέσης Ανατολής θα μειωθεί κατά 10,7%, της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 1,5%, η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα πέσει κάτω από το 1%, ενώ η κινεζική οικονομία θα επιβραδυνθεί στο 3%.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο, χωρίς καμία πλευρά να μετριάζει τη ρητορική της προκειμένου η εύθραυστη εκεχειρία να μετατραπεί σε μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία, ενώ ο διπλός ναυτικός αποκλεισμός δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης.

«Δυστυχώς, και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι έχουν το πάνω χέρι και ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Geopolitical Strategy, Ντέιμιεν Μπρούκαρντ. «Ίσως να έχουν δίκιο. Όμως ο χρόνος σίγουρα δεν είναι με το μέρος των επιχειρήσεων που επηρεάζονται από αυτή την κρίση».