Τα στοιχεία ενδέχεται να υποδείξουν τον βαθμό στον οποίο παραμονεύει ο στασιμοπληθωρισμός και θα ακολουθήσουν μια εβδομάδα ζοφερών εκτιμήσεων στην Ουάσινγκτον, όπου το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παρουσίασε μια σειρά πιθανών εξελίξεων, μεταξύ των οποίων και δημιουργία ύφεσης. Παρά την τρέχουσα εκεχειρία και τις ελπίδες για τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η ζημιά στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό δεν μπορεί να αντιστραφεί εύκολα.

«Ακόμη και αν ο πόλεμος τελειώσει αύριο, θα χρειαστεί αρκετός χρόνος για να ξεκινήσει η ανάκαμψη», δήλωσε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, στο Bloomberg. «Ο αντίκτυπος έχει ήδη ενσωματωθεί».

Παρά την απαισιοδοξία αυτή, πολλοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς τον τρόπο αντίδρασης. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Φίλιπ Λέιν, περιέγραψε πώς αυτός και οι συνάδελφοί του ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εκθέσεις όπως το PMI όταν καθορίσουν τα επιτόκια αργότερα αυτό το μήνα.

«Θα έχουμε ένα πλούσιο σύνολο δεδομένων από έρευνες», δήλωσε ο Λέιν στην Ουάσινγκτον. «Φυσικά, οι άνθρωποι που απαντούν σε αυτές τις έρευνες βλέπουν τον ίδιο κόσμο που βλέπουμε κι εμείς. Προς το παρόν, δε θα έχουν πολλοί μια σαφή εικόνα για το τι πρόκειται να συμβεί», προσέθεσε.

Όμως, όπως προειδοποίησε η Γκεοργκίεβα, ακόμη και η πιο ολιστική ανάλυση της παγκόσμιας οικονομίας από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής έχει τα όριά της προς το παρόν. «Όλοι πρέπει να μάθουμε να λειτουργούμε σε ένα περιβάλλον υψηλής και μόνιμης αβεβαιότητας», δήλωσε.

Σύμφωνα με τους αναλυτές Τζένιφερ Γουέλτς και Άνταμ Φαράρ του Bloomberg, «ενώ φαίνεται να διαφαίνεται μια συμφωνία που μπορεί να θέσει τέλος στον τρέχοντα κύκλο εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και να ανακουφίσει τις αγορές ενέργειας, είναι απίθανο να οδηγήσει σε πλήρη ή διαρκή ειρήνη. Το Ισραήλ δε φαίνεται να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις και συνεχίζει να θεωρεί το Ιράν ως απειλή. Η εμπιστοσύνη μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν παραμένει χαμηλή και ήδη φαίνεται να υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες βασικών όρων, που όλες υποδηλώνουν διαρκείς εντάσεις».

ΗΠΑ

Η σημαντικότερη δημοσίευση οικονομικών στοιχείων των ΗΠΑ αυτή την εβδομάδα θα είναι οι λιανικές πωλήσεις. Οι οικονομολόγοι προβλέπουν σημαντική άνοδο στις συνολικές πωλήσεις για τον Μάρτιο, κυρίως λόγω της απότομης αύξησης των δαπανών για βενζίνη.

Εν τω μεταξύ, ο Κέβιν Γουόρς θα εμφανιστεί ενώπιον της Επιτροπής Τραπεζικών Υποθέσεων της Γερουσίας την Τρίτη, σε ακρόαση για την επικύρωσή του ως υποψηφίου προέδρου της Fed. Οι επενδυτές θα παρακολουθήσουν προσεκτικά πώς ο Γουόρς αντιλαμβάνεται τη νομισματική πολιτική που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ για χαμηλότερα επιτόκια, χωρίς όμως να ανησυχεί τους επενδυτές που εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικοί ως προς τον πληθωρισμό, ειδικά εν μέσω ενός σοκ στις τιμές του πετρελαίου που προκαλείται από τον πόλεμο.

Σύμφωνα με τον αναλυτή του Bloomberg, Ντέιβιντ Γουίλκοξ, «τα θέματα τα οποία ενδέχεται να ρωτήσουν τον Γουόρς περιλαμβάνουν: Πόσο ανεξάρτητος σκοπεύει να είναι από τις επιθυμίες του Λευκού Οίκου; Πώς βλέπει την ανεξαρτησία της Fed; Πώς θα ήθελε να αναθεωρήσει τις ανακοινώσεις της FOMC; Ποιο περιθώριο βλέπει για τη FOMC να μειώσει το επιτόκιο πολιτικής της αργότερα φέτος;».

Ασία

Οι πληθωριστικοί κίνδυνοι που συνδέονται με το παγκόσμιο ενεργειακό σοκ θα κυριαρχήσουν στο οικονομικό ημερολόγιο της Ασίας την ερχόμενη εβδομάδα, με τα στοιχεία για τις τιμές και τις επιχειρηματικές έρευνες να δοκιμάζουν πόσο γρήγορα μετακυλίονται τα υψηλότερα κόστη.

Η απόφαση της Κίνας για το βασικό επιτόκιο δανεισμού τη Δευτέρα αναμένεται να μην φέρει αλλαγές, ενώ τα εμπορικά στοιχεία από τη Νέα Ζηλανδία, την Ιαπωνία, την Ταϊλάνδη και τη Μαλαισία κατά τη διάρκεια της εβδομάδας θα προσφέρουν μια πρώιμη εικόνα της εξωτερικής ζήτησης. Αναμένεται επίσης η δημοσίευση των στοιχείων για την παραγωγή υποδομών της Ινδίας. Η απόφαση της Ινδονησίας για τα επιτόκια αναμένεται να αποδειχθεί σταθερή, καθώς σταθμίζουν τη σταθερότητα του νομίσματος έναντι του αυξανόμενου εισαγόμενου πληθωρισμού.

Την Πέμπτη, οι δείκτες PMI από την Αυστραλία, την Ιαπωνία και την Ινδία θα προσφέρουν μια επίκαιρη εικόνα των επιχειρηματικών συνθηκών, ενώ τα στοιχεία για τον πληθωρισμό από τη Σιγκαπούρη, το Χονγκ Κονγκ και την Ιαπωνία θα προσφέρουν πρώιμες ενδείξεις για τη μετάδοση των υψηλότερων τιμών ενέργειας.

Η κεντρική τράπεζα των Φιλιππίνων αναμένεται να αυξήσει το βασικό επιτόκιο κατά 25 μονάδες βάσης στο 4,5%, υπογραμμίζοντας την τάση σύσφιξης σε ορισμένα μέρη της περιοχής. Ο δείκτης εμπιστοσύνης των καταναλωτών της Νότιας Κορέας θα παρακολουθείται επίσης στενά για ενδείξεις πίεσης στα νοικοκυριά της χώρας.

ΕΜΕΑ

Μια σειρά από στοιχεία για το Ηνωμένο Βασίλειο θα προσφέρουν μια εικόνα της υγείας της οικονομίας σε μια εποχή που ο πρωθυπουργός Kιρ Στάρμερ παραμένει βυθισμένος σε κρίση. Τα στοιχεία ενδέχεται να αποκαλύψουν εξασθένιση των πιέσεων στους μισθούς κατά το τρίμηνο έως τον Φεβρουάριο, λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.

Στην Ευρωζώνη, η Πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, συγκαταλέγεται μεταξύ των ομιλητών που έχουν προγραμματιστεί να μιλήσουν για την πορεία της οικονομίας. Το Βέλγιο, το οποίο μόλις υποβαθμίστηκε από τη Moody’s Ratings, ενδέχεται να αντιμετωπίσει νέα υποβάθμιση μετά από επανεξέταση από την S&P Global Ratings.

Θα είναι μια σημαντική εβδομάδα για την SNB. Η ετήσια γενική συνέλευση της κεντρικής τράπεζας θα πραγματοποιηθεί μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του α’ τριμήνου.

Στη Νότια Αφρική, η ραγδαία άνοδος των τιμών του πετρελαίου λόγω του πολέμου στο Ιράν αναμένεται να επιτείνει τις πιέσεις στις τιμές, με την πρώτη μέτρηση του πληθωρισμού μετά τη σύγκρουση, να σημειώνει ελαφρά επιτάχυνση στο 3,1% από 3% τον Φεβρουάριο.

Οι περισσότεροι αναλυτές που συμμετείχαν σε έρευνα του Bloomberg προβλέπουν ότι η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας θα διατηρήσει το βασικό επιτόκιο στο 37% για δεύτερη συνεχόμενη συνεδρίαση την Τετάρτη. 

Στη Ρωσία, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της κεντρικής τράπεζας θα εξετάσουν εάν θα συνεχίσουν τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής εν μέσω της αυξημένης αβεβαιότητας σχετικά με τους πιθανούς πληθωριστικούς κινδύνους.

Λατινική Αμερική

Η κεντρική τράπεζα της Παραγουάης διατήρησε το βασικό της επιτόκιο αμετάβλητο στο 5,5% τον Μάρτιο, μετά από διαδοχικές μειώσεις.

Τα δεδομένα που αντικατοπτρίζουν το ΑΕΠ της Κολομβίας για τον Φεβρουάριο ενδέχεται να δείξουν μια μικρή ανάκαμψη σε σχέση με τον Ιανουάριο.

Στην Αργεντινή, τα δεδομένα που αντικατοπτρίζουν το ΑΕΠ πιθανότατα θα επισημάνουν και πάλι την άνιση ανάπτυξη που πλήττει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Νότιας Αμερικής.

Στο Μεξικό, οι αναλυτές θα βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση να αξιολογήσουν τη μείωση των επιτοκίων κατά 0,25% που πραγματοποίησε η Banxico τον περασμένο μήνα.

Η ρευστότητα της κατάστασης αποτυπώνεται και στις διαρκώς μεταβαλλόμενες εκτιμήσεις, με αναλύσεις να κινούνται μεταξύ αρνητικών και ακόμη πιο δυσμενών σεναρίων, καθώς παραμένει δύσκολο να αποκλειστεί οποιαδήποτε εξέλιξη.

Μέχρι στιγμής, οι αγορές φαίνεται να προεξοφλούν τα λιγότερο αρνητικά σενάρια, τα οποία υπό τις παρούσες συνθήκες θεωρούνται σχετικά αισιόδοξα. Παρά ταύτα, οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι μετοχές και τα ομόλογα έχουν καταγράψει απώλειες διεθνώς. Ενδεικτικά, ο δείκτης S&P 500 σημείωσε πτώση άνω του 7% στο πρώτο τρίμηνο και σχεδόν 8% μέσα στον πρώτο μήνα της σύγκρουσης.

Ο αντίκτυπος στις ΗΠΑ
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τιμή της βενζίνης ξεπέρασε τα 4 δολάρια ανά γαλόνι, επίπεδο με έντονη πολιτική και κοινωνική σημασία. Η αύξηση αυτή επηρεάζει άμεσα τους καταναλωτές και ενδέχεται να περιορίσει τη δαπάνη, γεγονός που θα μπορούσε να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα, η Federal Reserve διατηρεί στάση αναμονής ως προς τη μείωση των επιτοκίων, έως ότου υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια για την πορεία του πληθωρισμού.

Παρά την άνοδο των τιμών ενέργειας, οι ΗΠΑ εμφανίζονται πιο ανθεκτικές συγκριτικά με άλλες οικονομίες, καθώς είναι καθαρός εξαγωγέας πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Αντίθετα, μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση για οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, κυρίως στην Ασία, αλλά και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης που εξακολουθεί να επηρεάζεται από το ενεργειακό σοκ μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ακόμη και σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης, οι επιπτώσεις στην ενέργεια δεν αναμένεται να εξαλειφθούν άμεσα. Το Ιράν έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να διαταράξει κρίσιμες ενεργειακές οδούς, όπως τα Στενά του Ορμούζ, ενώ παράλληλες απειλές για τη ναυσιπλοΐα σε περιοχές όπως η Ερυθρά Θάλασσα εντείνουν την αβεβαιότητα.

Οι βασικοί παράγοντες της αγοράς –παραγωγοί και καταναλωτές– επιθυμούν την ταχεία λήξη της σύγκρουσης, προκειμένου να αποκατασταθεί η προβλεψιμότητα. Σε βασικά σενάρια αναλύσεων, όπως αυτά της Capital Economics, ένα γρήγορο τέλος θα περιόριζε τις επιπτώσεις, ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ, ενώ το βάρος για τις υπόλοιπες οικονομίες θα εξαρτιόταν από την ενεργειακή τους εξάρτηση.

Στο αρνητικότερο σενάριο παρατεταμένης σύγκρουσης, οι ΗΠΑ αναμένεται να επηρεαστούν λιγότερο σε σχέση με άλλες περιοχές, πολλές από τις οποίες ενδέχεται να βρεθούν κοντά ή εντός ύφεσης.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επισημαίνει ότι η αβεβαιότητα παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, καθιστώντας δύσκολες τις ασφαλείς προβλέψεις. Ωστόσο, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι εξελίξεις οδηγούν προς ένα περιβάλλον υψηλότερου πληθωρισμού και χαμηλότερης ανάπτυξης.

Στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η πλειονότητα των επενδυτικών χαρτοφυλακίων έχει καταγράψει απώλειες από την έναρξη της κρίσης, με εξαίρεση επιλεκτικές τοποθετήσεις σε συγκεκριμένους κλάδους. Η συνολική εικόνα παραμένει αρνητική τόσο για τις μετοχές όσο και για τα ομόλογα, ενώ οι διεθνείς αγορές έχουν δεχθεί ακόμη ισχυρότερες πιέσεις.

Παρά ταύτα, ιστορικά στοιχεία δείχνουν ότι οι επιπτώσεις πολεμικών συγκρούσεων στις αγορές τείνουν να περιορίζονται μεσοπρόθεσμα, με τις αγορές να ανακάμπτουν εντός περίπου ενός έτους από τη λήξη των εχθροπραξιών — σενάριο που δεν αποκλείεται να επαναληφθεί.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 36% των επενδυτών εκτιμά ότι η παγκόσμια οικονομία θα επιβραδυνθεί μέσα στους επόμενους 12 μήνες, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη απαισιοδοξία από τον περασμένο Αύγουστο.

Η εικόνα είναι ακόμη πιο αρνητική για την Ευρώπη, όπου το 25% των συμμετεχόντων προβλέπει επιβράδυνση, σε αντίθεση με τον Φεβρουάριο, όταν η πλειοψηφία ανέμενε επιτάχυνση της ανάπτυξης. Παρά τις ανησυχίες, τα σενάρια ύφεσης παραμένουν περιορισμένα, με το 79% να θεωρεί απίθανη μια ύφεση τον επόμενο χρόνο.

Καθοριστικό ρόλο στις ανησυχίες διαδραματίζουν οι τιμές της ενέργειας. Το 61% των επενδυτών εκτιμά ότι το πετρέλαιο Brent θα παραμείνει πάνω από τα 80 δολάρια ανά βαρέλι έως το τέλος του έτους, με το 71% να προβλέπει αύξηση του πυρήνα του πληθωρισμού στην Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα, ο στασιμοπληθωρισμός αναδεικνύεται στο κυρίαρχο μακροοικονομικό σενάριο για το 58% των ερωτηθέντων, ενώ αυξάνονται και οι προσδοκίες για υψηλότερα επιτόκια και αποδόσεις ομολόγων.

Παρά το δυσμενές περιβάλλον, οι επενδυτές δεν εγκαταλείπουν τις ευρωπαϊκές μετοχές. Αν και η σχετική ελκυστικότητά τους έχει μειωθεί, το 33% εξακολουθεί να βλέπει περιθώρια ανόδου βραχυπρόθεσμα και το 63% σε ορίζοντα 12 μηνών. Ωστόσο, ενισχύεται το φαινόμενο FOMO (fear of missing out), καθώς ολοένα και περισσότεροι επενδυτές φοβούνται ότι μια υπερβολική μείωση της έκθεσης στις μετοχές μπορεί να τους αφήσει εκτός πιθανής ανόδου της αγοράς.

Σε επίπεδο τοποθετήσεων, ο τομέας των πρώτων υλών  (basic resources) αναδεικνύονται στον πιο ελκυστικό κλάδο στην Ευρώπη, ακολουθούμενοι από τις τηλεπικοινωνίες και την υγεία. Αντίθετα, η τοποθέτηση σε τεχνολογία, τράπεζες και βιομηχανία υποχωρεί προς ουδέτερα επίπεδα, ενώ οι λιγότερο προτιμώμενοι κλάδοι περιλαμβάνουν την αυτοκινητοβιομηχανία, τα μέσα ενημέρωσης και πλέον και την αγορά ακινήτων. Για τους επόμενους 12 μήνες, οι επενδυτές βλέπουν τις καλύτερες επιδόσεις να προέρχονται από τους τομείς της ενέργειας και των utilities.

Συνολικά, η έρευνα αποτυπώνει μια μεταστροφή του επενδυτικού κλίματος προς μεγαλύτερη προσοχή και επιφυλακτικότητα, με την Ευρώπη να αντιμετωπίζει αυξημένες προκλήσεις σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών εντάσεων και επίμονου πληθωρισμού.

Η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει με ύφεση εάν ο πόλεμος ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν συνεχιστεί και οι υψηλές τιμές ενέργειας επιμείνουν, προειδοποίησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).

Το μήνυμα είναι σαφές: οι χώρες που δεν συμμετείχαν ενεργά στη σύγκρουση καλούνται τώρα να διαχειριστούν τις συνέπειες. Η τοποθέτηση ότι «ο καθένας πρέπει να βρει το δικό του πετρέλαιο» αποτυπώνει μια στρατηγική αποστασιοποίησης, την ώρα που το ενεργειακό σοκ παραμένει σε πλήρη εξέλιξη.

Τα Στενά του Ορμούζ και το παγκόσμιο ρίσκο

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πότε θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά υπό ποιες συνθήκες. Αν το Ιράν διατηρήσει ή ενισχύσει τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, θα αποκτήσει ένα ισχυρό γεωοικονομικό εργαλείο.

Το πέρασμα αυτό αποτελεί βασικό σημείο για τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε διατάραξη μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερες τιμές, μεταφέροντας το κόστος σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά παγκοσμίως.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιβάλει τέλη διέλευσης ή να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο ως διαπραγματευτικό όπλο, ενισχύοντας τα έσοδά της και αποκαθιστώντας τη στρατηγική της επιρροή.

Οι πιέσεις στον Τραμπ και το εσωτερικό κόστος

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η πίεση προς τον Τραμπ εντείνεται. Η αύξηση των τιμών καυσίμων έχει ήδη αρχίσει να πλήττει την αγοραστική δύναμη των πολιτών, ενώ η πολιτική του αποδοχή δοκιμάζεται.

Η επιλογή μιας γρήγορης εξόδου μπορεί να εμφανιστεί ως πολιτικά συμφέρουσα, ωστόσο ενέχει σημαντικό ρίσκο. Μια παρατεταμένη σύγκρουση, εάν δεν επικρατήσει ειρήνη, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερες απώλειες και περαιτέρω φθορά της κυβέρνησης. Από την άλλη, μια αποχώρηση χωρίς σαφές αποτέλεσμα ενδέχεται να εκληφθεί ως στρατηγική υποχώρηση.

Η προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της «επιτυχίας» δείχνει τις δυσκολίες της εξίσωσης. Οι δηλώσεις περί «αλλαγής καθεστώτος» δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες εξελίξεις στο πεδίο, ενώ οι διπλωματικές επαφές παραμένουν ασαφείς.

Η λογική του χάους και οι αγορές

Η στρατηγική που διαμορφώνεται δεν είναι καινούργια. Η προσέγγιση «Πρώτα η Αμερική» δίνει προτεραιότητα στα εθνικά συμφέροντα, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ανατροπή υφιστάμενων ισορροπιών.

Ωστόσο, οι αγορές δεν λειτουργούν με πολιτικά αφηγήματα. Η αβεβαιότητα γύρω από την ενέργεια, τις μεταφορές και τις αλυσίδες εφοδιασμού μετατρέπεται άμεσα σε αυξημένη μεταβλητότητα και επενδυτικό ρίσκο.

Ακόμη και αν οι ΗΠΑ είναι μεγάλος παραγωγός πετρελαίου, οι τιμές καθορίζονται διεθνώς. Αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό σοκ δεν περιορίζεται γεωγραφικά. Αντιθέτως, διαχέεται σε όλο το σύστημα, ενισχύοντας τον κίνδυνο ύφεσης.

Η Ευρώπη ανάμεσα σε πίεση και αδυναμία

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, καλείται να ευθυγραμμιστεί με τις ΗΠΑ. Από την άλλη, οι οικονομικές και πολιτικές αντοχές της είναι περιορισμένες.

Η αύξηση του κόστους ενέργειας και ο πληθωρισμός επιβαρύνουν ήδη εύθραυστες οικονομίες. Ταυτόχρονα, η πιθανότητα νέων μεταναστευτικών ροών και γεωπολιτικής αστάθειας εντείνει τις ανησυχίες.

Οι στρατιωτικές δυνατότητες της Ευρώπης παραμένουν περιορισμένες χωρίς την αμερικανική στήριξη. Η διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, ενώ η πολιτική βούληση για νέα εμπλοκή στη Μέση Ανατολή είναι περιορισμένη.

Οι δηλώσεις που αμφισβητούν τη συνεισφορά των συμμάχων εντείνουν το ρήγμα στη διατλαντική σχέση. Η συζήτηση για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία επανέρχεται, αλλά η υλοποίησή της απαιτεί χρόνο και πόρους.

Η λήξη των εχθροπραξιών και η τωρινή εκεχειρία δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με επιστροφή στην κανονικότητα. Αντιθέτως, μπορεί να σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας περιόδου αστάθειας.

Οι ενεργειακές ροές, οι αγορές και οι γεωπολιτικές ισορροπίες θα επανακαθοριστούν. Και σε αυτό το περιβάλλον, το βασικό ερώτημα δεν είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο, αλλά ποιος μπορεί να διαχειριστεί τις συνέπειες.

Με τη ρητορική του να  μοιάζει με εκείνη των σερίφηδων άλλης εποχής, προκαλώντας πολλαπλά ερωτηματικά στη διεθνή κοινότητα καθώς δεν συνάδει με εκείνη του Προέδρου της ισχυρότερης χώρας του πλανήτη. Την ίδια ώρα, η μη επίτευξη συμφωνίας αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης των συγκρούσεων στη Μ. Ανατολή, ιδιαίτερα αν δεν αναθεωρηθεί το τελεσίγραφο για συμμόρφωση των Ιρανών με τους Αμερικανικούς όρους!

Του Δημήτρη Τζάνα*

Με αυτά τα δεδομένα, η τιμή του πετρελαίου (αργό και brent)  ξεπερνά πάλι τα 110 δολάρια το βαρέλι και τα σενάρια αύξησης του πληθωρισμού είναι τα μόνα που εκτυλίσσονται. Με την παγκόσμια οικονομία να απειλείται με τα χειρότερα, καθώς ακόμη και αν συντελείτο μια συμφωνία στο άμεσο μέλλον, η επάνοδος στην κανονικότητα θα απαιτούσε πολύμηνο διάστημα, λόγω κυρίως των σημαντικών καταστροφών που έχουν επέλθει σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου.

Την ίδια ώρα,  η εκτροπή των προϋπολογισμών όλων των δυτικών οικονομιών που καλούνται να αυξήσουν τις δημόσιες δαπάνες για την άμυνα και για την ανακούφιση των ευάλωτων στρωμάτων, συνιστά την επόμενη ωρολογιακή βόμβα.

Οι περαιτέρω επιτοκιακές αυξήσεις για την αναχρηματοδότηση ομολόγων είναι αναπόφευκτες προκειμένου να αντληθούν τα απαραίτητα κεφάλαια, με τις ΗΠΑ να καλούνται να αναχρηματοδοτήσουν πάνω από $10 τρις. τα αμέσως επόμενα έτη, ενώ ο Πρόεδρος Τραμπ ζητά ήδη επέκταση των αμυντικών δαπανών κατά $1,5 τρισ. για το 2027 από το Κογκρέσο.

Με αυτά τα δεδομένα, διατηρείται με αξιοθαύμαστο τρόπο η ψυχραιμία των δεικτών στις αγορές, με τους διαχειριστές να προκρίνουν τη διατήρηση αυξημένων διαθεσίμων ως μοναδικό τρόπο για επενδυτική προστασία.

Και με τις Κεντρικές  Τράπεζες, τη Federal και την EKT να αποφασίζουν για τα παρεμβατικά τους επιτόκια, προκρίνοντας την αύξησή τους αν θεωρήσουν ότι πρέπει να συμβάλουν στην τιθάσευση του πληθωρισμού ή κάτι εναλλακτικό για την  αποτροπή ύφεσης στην οικονομία.

Στο ελληνικό χρηματιστήριο το σκηνικό έχει τη διαφοροποίησή του. Οι επιπτώσεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή έχουν αναπόφευκτα συνέπειες και στον ελληνικό πληθωρισμό καθώς οι τιμές στα καύσιμα και τα τρόφιμα ήδη αναρριχώνται, με τις κυβερνητικές παρεμβάσεις (ενεργειακό πακέτο, μέτρα για τα ευάλωτα στρώματα του πληθυσμού) να είναι προδήλως σε ανεπαρκή κατεύθυνση, καθώς η προσήλωση στους δημοσιονομικούς στόχους δεν επιτρέπει τη μείωση του ΕΦΚ των καυσίμων.

Με την ΤτΕ να εκτιμά ότι το +1,9% στο φετινό ΑΕΠ είναι εφικτό, ζητώντας την αποτροπή διενέργειας πρόωρων εκλογών και τη επαγρύπνηση του οικονομικού επιτελείου για την επίτευξη του φετινού στόχου στο πρωτογενές πλεόνασμα, προσπερνώντας την τοξικότητα του πολιτικού περιβάλλοντος λόγω των εξελίξεων περί τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Την ίδια ώρα, η εκτίμηση της E & Y για φετινή ανάπτυξη κατά 2,1% υποβοηθεί την διατήρηση θετικού momentum για τον τραπεζικό κλάδο που καλείται να κερδίσει και φέτος το στοίχημα της συνέχισης της βελτίωσης της οργανικής κερδοφορίας του με την διατήρηση της πιστωτικής επέκτασης. Παράλληλα, τα στοιχεία του Μαρτίου για την επιβατική κίνηση στο ΔΑΑ (στο +3,8%) διαμορφώνουν συγκρατημένη αισιοδοξία για τις προοπτικές του φετινού τουρισμού στη χώρα.

Το ελληνικό χρηματιστήριο αλλάζει σταδιακά πίστα  καθώς θα ταξινομείται πλέον στις ανεπτυγμένες αγορές, από τον Αύγουστο 2026  το 2026 ως τον Μάιο του 2027 ανάλογα με τις αποφάσεις των διεθνών οίκων, εδραιώνοντας την πεποίθηση για ένα επικείμενο θετικό ισοζύγιο ροών στη συνέχεια,  πέραν όσων αφορούν τις κινήσεις των passive funds.

Σαν αποτέλεσμα, ο Γενικός Δείκτης επανακτά την ανοδική τάση κινούμενος πάνω από τις 2100 μονάδες έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς τη μάχη με τις 2058 μονάδες και προσβλέποντας σε νέους άθλους, με τις 2172 μονάδες να αποτελούν την εγγύτερη αντίσταση !

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι σύμβουλος Διοίκησης του Κύκλου ΑΧΕΠΕΥ

Παράλληλα με έναν μακρύ κατάλογο όσων κινδυνεύουν να πληγούν σοβαρά, υπάρχουν και κάποιοι που επωφελούνται. Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί;

Κερδισμένοι

Παρά τις προσπάθειες για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εξακολουθούμε να εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Τα άφθονα αποθέματα πετρελαίου τείνουν να υπόσχονται μεγάλα πλούτη, γι’ αυτό και το αργό πετρέλαιο έχει χαρακτηριστεί ως «μαύρος χρυσός». Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, οι παραγωγοί συνήθως βγαίνουν κερδισμένοι, ενώ οι καταναλωτές χάνουν χρήματα.

Αλλά αυτή δεν αποτελεί μια συνηθισμένη κρίση των τιμών του πετρελαίου. Η Μέση Ανατολή παραμένει το επίκεντρο της προσφοράς, με τα Στενά του Ορμούζ να αποτελούν την κύρια αρτηρία της.

Ο αντίκτυπος ενός de facto αποκλεισμού και των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές στην περιοχή έχει πλήξει σκληρά παραγωγούς του Κόλπου όπως το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, καθώς η Τεχεράνη στοχοποιεί τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Καθώς όλες οι χώρες αναζητούν εναλλακτικές πηγές, χώρες όπως η Νορβηγία ο Καναδάς και η Ρωσία ενδέχεται να επωφεληθούν.

Αφού η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022 και πολλές χώρες προσπάθησαν να απομακρυνθούν από την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, η Νορβηγία κατάφερε να αυξήσει την παραγωγή της και να επωφεληθεί.

Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Ενέργειας του Καναδά, Τιμ Χότζσον, έσπευσε να τοποθετήσει τη χώρα του ως «έναν σταθερό, αξιόπιστο, προβλέψιμο και βασισμένο σε αξίες παραγωγό ενέργειας», αλλά υπάρχουν ερωτηματικά σχετικά με το πόσο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή της.

Αντίθετα, η Ρωσία είναι αυτή που θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη νικήτρια. Καθώς η Ουάσιγκτον χαλαρώνει τους κανόνες για να ανακουφίσει την παγκόσμια κρίση εφοδιασμού, οι πωλήσεις αργού πετρελαίου της Ρωσίας προς την Ινδία έχουν αυξηθεί κατά 50%.

Παράλληλα, καθώς ορισμένες χώρες αυξάνουν τη χρήση άνθρακα, αυτό αποτελεί μια δελεαστική ευκαιρία για μεγάλους εξαγωγείς όπως η Ινδονησία, καθώς η τιμή του ρυπογόνου καυσίμου αυξάνεται επίσης.

Χαμένοι

Ο Ντόναλντ Τραμπ λέει ότι όταν το πετρέλαιο ανεβαίνει, οι ΗΠΑ «βγάζουν πολλά χρήματα». Σίγουρα, οι αμερικανοί παραγωγοί πετρελαίου θα μπορούσαν να αποκομίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον εσόδων φέτος, αν οι τιμές του αργού παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα. Αλλά αυτό δε σημαίνει πως οι ΗΠΑ θα βγουν κερδισμένες.

Ορισμένοι παραγωγοί είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στις αναταραχές στη Μέση Ανατολή. Η ExxonMobil, για παράδειγμα, έχει δραστηριότητες στο βιομηχανικό κέντρο Ras Laffan του Κατάρ, όπου η παραγωγή έχει σταματήσει από τις αρχές Μαρτίου και το οποίο έχει πλέον πληγεί από ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις, προκαλώντας «εκτεταμένες ζημιές».

Επιπλέον, μετά από χρόνια μείωσης της παραγωγικής ικανότητας λόγω των μειωμένων τιμών χονδρικής, πολλοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου δεν μπορούν να αυξήσουν γρήγορα την παραγωγή τους.

Το πιο σημαντικό από όλα είναι το γεγονός πως κατά κεφαλήν, οι Αμερικανοί είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές πετρελαίου και φυσικού αερίου στον πλανήτη.

Φυσικά, οι Αμερικανοί δεν είναι οι μόνοι που αντιμετωπίζουν αυτή την ευπάθεια. Η εξάρτηση των ευρωπαίων καταναλωτών – και ειδικά εκείνων στο Ηνωμένο Βασίλειο – από το εισαγόμενο φυσικό αέριο σημαίνει μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανάπτυξη.

Αυτό θα συμβεί μέσω του πλήγματος στον πληθωρισμό: οι εξελίξεις στην αγορά τις τελευταίες εβδομάδες θα μπορούσαν να προσθέσουν περίπου 0,5% στον πληθωρισμό της χώρας φέτος, αν συνεχιστούν, καθώς οι αυξήσεις των τιμών μετακυλίονται σε είδη όπως τα λιπάσματα και τα έξοδα μεταφοράς.

Τα καλά νέα είναι ότι, καθώς έχει γίνει πιο ενεργειακά αποδοτική με την πάροδο των ετών, η Δύση γενικά είναι πιο ανθεκτική στις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας από ό,τι στο παρελθόν.

Ωστόσο, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ της ενεργειακής κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι καταναλωτές και οι επαγγελματίες παραμένουν εκτεθειμένοι.

Στη Γερμανία, σύμφωνα με το Reuters, η οικονομία με τον έντονο βιομηχανικό χαρακτήρα, έχει περισσότερα να χάσει από την αύξηση του κόστους της ενέργειας. Η δραστηριότητα στον μεταποιητικό τομέα της σταμάτησε να συρρικνώνεται για πρώτη φορά από το 2022. Επιπλέον, ως εξαγωγική χώρα, η Γερμανία είναι ευάλωτη σε οποιαδήποτε παγκόσμια ύφεση.

H Ιταλία διαθέτει επίσης μεγάλο μεταποιητικό τομέα. Επιπλέον, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο κατέχουν ένα από τα υψηλότερα μερίδια στην πρωτογενή κατανάλωση ενέργειας της χώρας στην Ευρώπη.

Η Ιαπωνία βρίσκεται επίσης σε επικίνδυνη θέση, καθώς προμηθεύεται περίπου το 95% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή και σχεδόν το 90% αυτού μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η Ινδία είναι μια άλλη μεγάλη οικονομία που βρίσκεται σε ευάλωτη θέση. Εισάγει περίπου το 90% του αργού πετρελαίου ενώ περίπου το ήμισυ αυτού πρέπει επίσης να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.

Η Τουρκία, η οποία συνορεύει με το Ιράν, προετοιμάζεται για πιθανή εισροή προσφύγων και μεγαλύτερη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Εν τω μεταξύ, ο κύριος οικονομικός αντίκτυπος έχει επηρεάσει τις αποφάσεις της κεντρικής της τράπεζας.

Υπάρχουν επίσης μερικές χώρες που φαίνονται ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς όλες έχουν πρόσφατα περάσει – ή έχουν γλιτώσει στο παρά πέντε- από οικονομικές κρίσεις.

Η Σρι Λάνκα μόλις καθιέρωσε κάθε Τετάρτη ως αργία για τους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το κόστος ενέργειας.

Το Πακιστάν βρισκόταν στο χείλος της κρίσης πριν από δύο χρόνια και έχει αυξήσει τις τιμές της βενζίνης ενώ έχει κλείσει τα σχολεία για δύο εβδομάδες. Τα επιδόματα καυσίμων των δημόσιων υπαλλήλων έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ, απαγορεύεται πλέον η αγορά νέων κλιματιστικών και επίπλων, ενώ τους έχει δοθεί εντολή να αποσύρουν ένα μεγάλο μέρος των οχημάτων τους από τους δρόμους.

Η Αίγυπτος, εκτός από την αύξηση του κόστους των καυσίμων και των βασικών τροφίμων, αντιμετωπίζει την προοπτική μιας απότομης πτώσης των εσόδων από τη Διώρυγα του Σουέζ και τον τουρισμό. Το κόστος αποπληρωμής του χρέους της, μεγάλο μέρος του οποίου είναι σε δολάρια ΗΠΑ, έχει γίνει επίσης πιο δυσβάσταχτο λόγω της ισοτιμίας συναλλάγματος.

Οι αντιδράσεις των κυβερνήσεων

Μεγάλο μέρος του αντίκτυπου εξαρτάται όχι μόνο από τη μελλοντική πορεία των τιμών, αλλά και από τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων, κάτι που αποτελεί θέμα έντονων συζητήσεων.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλές χώρες διστάζουν να εξετάσουν το ενδεχόμενο παροχής πακέτων στήριξης μεγάλης κλίμακας, καθώς και τα δημοσιονομικά τους βρίσκονται υπό πίεση.

Η αντίδραση των αγορών ομολόγων στον κίνδυνο υψηλότερου πληθωρισμού απειλεί να προσθέσει δισεκατομμύρια στο κόστος των ήδη χρεωμένων χωρών.

Φυσικά, όμως, η μεγαλύτερη άμεση απειλή αφορά τους συνήθεις πελάτες του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που ρέουν ανατολικά μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι καταναλωτές της Ασίας έχουν μείνει σχετικά ανεπηρέαστοι, χάρη στον προγραμματισμό και τη διπλωματία. Η Κίνα διαθέτει αποθέματα που επαρκούν για αρκετούς μήνες κατανάλωσης και, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει αυξήσει τις αγορές της από το Ιράν.

Το ίδιο ισχύει και για την Ινδία, καθώς εκμεταλλεύεται επίσης αυτό το προσωρινό «πράσινο φως» για να στραφεί προς τη Ρωσία.

Το τι ακριβώς θα συμβεί θα εξαρτηθεί φυσικά από τις μελλοντικές εξελίξεις σε αυτή την σύγκρουση σύμφωνα με το BBC. Ωστόσο είναι απίθανο οι ΗΠΑ να είχαν προβλέψει πλήρως ορισμένες από αυτές τις οικονομικές συνέπειες.

Tέλος, αν ο πόλεμος παραταθεί, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο κίνδυνος όχι μόνο για ζημίες σε μεμονωμένες χώρες, αλλά και για μετάδοση της κρίσης και παγκόσμιες επιπτώσεις.

Από τη μείωση της τιμής των καυσίμων έως την ενθάρρυνση της τηλεργασίας, κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο επιχειρούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς.

Φορολογία και άμεσες ενισχύσεις

Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου να παραλύσει την οικονομία, ορισμένες κυβερνήσεις παρεμβαίνουν άμεσα στις τιμές της ενέργειας.

Η Ισπανία παρουσίασε ένα σχέδιο ύψους 5 δισεκ. ευρώ, που περιλαμβάνει τη μείωση του ΦΠΑ και εκπτώσεις έως και 30 λεπτά στην τιμή του λίτρου στην αντλία. Στην Ιταλία, με νομοθετικό διάταγμα μειώθηκε η τιμή των καυσίμων κατά 25 λεπτά ανά λίτρο. Παρόμοια μέτρα μείωσης των ειδικών φόρων επί των καυσίμων εφαρμόζονται στην Πορτογαλία και ψηφίστηκαν στη Σουηδία.

Πλαφόν στην τιμή των καυσίμων επέβαλαν αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, με τα πλήγματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, η Κροατία, η Ουγγαρία, η Νότια Κορέα και η Ταϊλάνδη.

Το Βιετνάμ κατάργησε, μέχρι τα τέλη Απριλίου, τους δασμούς στις εισαγωγές καυσίμων.

Η Ιαπωνία από την πλευρά της ενεργοποίησε ένα πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης με βάση το οποίο επιδοτεί τα διυλιστήρια για να συγκρατηθεί η βενζίνη στα 170 γεν, μετά το ιστορικό υψηλό των 190,8 γεν (1,04 ευρώ) ανά λίτρο που σημειώθηκε στα μέσα Μαρτίου. Στην Ταϊβάν, ένας μηχανισμός απορρόφησης καλύπτει το 60% της αύξησης της τιμής.

Νωρίτερα σήμερα, η Κίνα ανακοίνωσε ότι περιορίζει τις αυξήσεις της τιμής για να ανακουφίσει τους καταναλωτές.

Το Μαρόκο θέσπισε έκτακτο βοήθημα για τους οδικούς μεταφορείς.

Η Βραζιλία ανακοίνωσε επίσης προσωρινά μέτρα, κυρίως την προσωρινή κατάργηση των φόρων στο ντίζελ, με το οποίο κινούνται τα περισσότερα φορτηγά στη χώρα.

Η Γερμανία απαγόρευσε στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν την τιμή περισσότερες από μία φορά ημερησίως.

Αποθέματα και μετακινήσεις

Ο πόλεμος επιβάλλει αλλαγές για να διασφαλιστούν τα στρατηγικά αποθέματα αλλά και τροποποιεί τους συνήθεις τρόπους μετακίνησης.

Οι 32 χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, μεταξύ των οποίων και εκείνες της G7, συντόνισαν την ιστορική αποδέσμευση των στρατηγικών αποθεμάτων τους για να αυξήσουν την προσφορά σε πετρέλαιο και να συγκρατήσουν τις τιμές.

Το Μπανγκλαντές επέβαλε δελτίο στα καύσιμα, με σκοπό να μην εξαντληθούν τα αποθέματά του. Η Αίγυπτος από την πλευρά της περιόρισε τις μη αναγκαίες μετακινήσεις των μελών της κυβέρνησης και αναθεωρεί τις δημοσιονομικές προτεραιότητές της.

Οι Φιλιππίνες μείωσαν τα δρομολόγια των φεριμπότ σε ορισμένες περιοχές. Οι αρχές ανακοίνωσαν σειρά αυξήσεων στα ναύλα σε όλες τις τοπικές συγκοινωνίες.

Η Ινδία, ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας υγραερίου (LPG) αποφάσισε να αυξήσει την παραγωγή αερίου για οικιακή χρήση, αλλά δίνει προτεραιότητα στον εφοδιασμό των νοικοκυριών και όχι στα εστιατόρια ή τα ξενοδοχεία.

Το κυβερνών κόμμα της Νότιας Κορέας ανακοίνωσε ότι αίρει το όριο του 80% που είχε τεθεί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα.

Τηλεργασία και εξοικονόμηση καυσίμων

Ορισμένες χώρες βασίζονται στις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και τις καταναλωτικές συνήθειες.

Η Ταϊλάνδη προέτρεψε τους δημοσίους υπαλλήλους να προτιμούν την τηλεργασία ενώ το Βιετνάμ καλεί τις επιχειρήσεις να επιτρέψουν στους εργαζομένους τους να εργάζονται από το σπίτι. Η Ινδονησία εξετάζει το ενδεχόμενο να επιβάλει μία ημέρα τηλεργασίας την εβδομάδα για τους δημοσίους υπαλλήλους, ώστε να εξοικονομηθούν καύσιμα.

Στην Ταϊλάνδη εξάλλου ο θερμοστάτης στα δημόσια κτίρια θα πρέπει να τεθεί στους 26 βαθμούς Κελσίου. Η Αίγυπτος μείωσε τον δημόσιο φωτισμό τη νύχτα για να εξοικονομήσει ηλεκτρική ενέργεια. Το Βιετνάμ προωθεί τη χρήση του ποδηλάτου και τα μέσα μαζικής μεταφοράς για τις μετακινήσεις. Οι Φιλιππίνες θέσπισαν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους.

Στο Μπανγκλαντές, για να μειωθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στα πανεπιστήμια οι αρχές τα έκλεισαν νωρίτερα από το σύνηθες για το Ραμαζάνι. Φέτος δεν υπήρξαν εορταστικοί φωτισμοί για το Αϊντ ελ Φιτρ (το τέλος του Ραμαζανιού), ούτε θα φωταγωγηθούν οι δρόμοι και τα κτίρια για την επέτειο της ανεξαρτησίας της χώρας.

Το ζήτημα της χρήσης του ρωσικού πετρελαίου είναι ακόμη υπό συζήτηση, μετά την απόφαση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο από τα μέσα Μαρτίου.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα είναι ένα ακόμα τεστ για την ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας, η οποία έχει ήδη δοκιμαστεί από το σίριαλ των δασμών, τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και την πανδημία του κορωνοϊού.

Μέσα σε επτά ημέρες, το αργό πετρέλαιο κατέγραψε τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από τις αρχές του 2022, σχεδόν κατά 20%, προκάλεσε σοκ στις διεθνείς αγορές, επανέφερε την απειλή της διαταραχής στις εφοδιαστικές αλυσίδες, και έκανε τις κεντρικές τράπεζες να επανεξετάσουν τις επιτοκιακές πολιτικές, λόγω πληθωρισμού.

Άλλωστε, ήδη σημάδια πίεσης στις ζωτικές αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου, με «παγωμένες» εξαγωγές και απότομες αυξήσεις.

Η διευρυνόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να έχει «πολύ μεγάλο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία σε μια σειρά από μετρήσεις», όπως ο πληθωρισμός και η οικονομική ανάπτυξη, σύμφωνα με τον Dan Katz, αναπληρωτή διευθύνοντα σύμβουλο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Η σοβαρότητα των οικονομικών συνεπειών θα εξαρτηθεί από τη διάρκειά τους.

Οι αγορές σε σοκ

Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, η οποία ξεκίνησε το Σάββατο, πυροδότησε μια απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου όταν άνοιξαν οι ασιατικές αγορές τη Δευτέρα.

Οι κύριοι δείκτες του Κόλπου σημείωσαν απότομη πτώση και σε ορισμένες περιπτώσεις οι συναλλαγές αναστάλθηκαν εν μέσω αστάθειας.

Ταυτόχρονα, οι επενδυτές στράφηκαν σε λεγόμενα περιουσιακά στοιχεία «ασφαλούς καταφυγίου». Οι τιμές του χρυσού αυξήθηκαν και η ζήτηση αυξήθηκε για παραδοσιακά αμυντικά νομίσματα όπως το δολάριο ΗΠΑ και το ελβετικό φράγκο.

Αυτή τη στιγμή, οι αγορές σαφώς αποτιμούν υψηλότερο γεωπολιτικό κίνδυνο. Η απότομη αρχική κίνηση του πετρελαίου δείχνει ανησυχία για την προσφορά. Η στροφή προς ασφαλέστερα περιουσιακά στοιχεία σηματοδοτεί προσοχή. Η αστάθεια των μετοχών αντανακλά την αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Ωστόσο, οι αγορές δεν συμπεριφέρονται ακόμη σαν να περιμένουν μια συστημική παγκόσμια κρίση, με τους αναλυτές να βλέπουν ανατιμολόγηση και όχι κατάρρευση.

Πετρέλαιο και πληθωρισμός

Το πετρέλαιο επηρεάζει σχεδόν τα πάντα. Οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου αυξάνουν το κόστος των καυσίμων, τα οποία με τη σειρά τους επηρεάζουν τις μεταφορές. Οι μεταφορές επηρεάζουν τις τιμές των τροφίμων και των αγαθών στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Έτσι, εάν το πετρέλαιο παραμείνει ακριβό για εβδομάδες ή μήνες, μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό.

Μια αύξηση άνω του 20% στις τιμές του πετρελαίου αυτή την εβδομάδα θα ενισχύσει τον πληθωρισμό, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, και μια σειρά από υπεύθυνους χάραξης πολιτικής έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι χωρίς μια γρήγορη επίλυση της σύγκρουσης, θα μπορούσε να υπάρξει μακροπρόθεσμο πλήγμα στις τιμές καταναλωτή.

«Η συνεχιζόμενη σύγκρουση με το Ιράν ενισχύει την απόφαση πολλών κεντρικών τραπεζών να διατηρήσουν τα επιτόκια σταθερά προς το παρόν», ανέφερε ομάδα οικονομολόγων της Nomura.

Αξίζει να σημειωθεί πως οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ανέμεναν ότι ο πληθωρισμός θα μειωνόταν ακόμη περισσότερο κάτω από τον στόχο, προτού η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ωθήσει απότομα τις τιμές του πετρελαίου αυτή την εβδομάδα.

Πλέον, οι προοπτικές έχουν μεταβληθεί σημαντικά και οι επενδυτές βλέπουν τώρα κάποιες πιθανότητες αύξησης των επιτοκίων από την ΕΚΤ μέχρι τον Δεκέμβριο.

Παράλληλα, «η πρόσφατη κατάσταση στο Ιράν καθιστά την Fed ακόμη πιο επιφυλακτική, πιο απρόθυμη να μειώσει τα επιτόκια από ό,τι ήταν πριν συμβεί αυτό», δήλωσε η πρώην υπουργός Οικονομικών Τζάνετ Γέλεν.

Σημείο «κλειδί» τα Στενά του Ορμούζ

Βασικός κίνδυνος είναι το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, καθώς είναι ουσιαστικά ο μόνος τρόπος για τη μεταφορά του πετρελαίου και φυσικού αερίου από την Μέση Ανατολή στον υπόλοιπο κόσμο.

Η θαλάσια οδός, που πλαισιώνεται από το Ιράν από τη μία πλευρά και το Ομάν από την άλλη, αποτελεί πέρασμα για περίπου το 20% της ημερήσιας παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

Με το στενό σχεδόν αδιάβατο, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου έχουν επίσης εκτοξευθεί στα ύψη και θα μπορούσαν να υπερδιπλασιαστούν από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν από τον πόλεμο, εάν οι αποστολές μέσω του στενού σταματήσουν για περισσότερο από δύο μήνες, σύμφωνα με την Goldman Sachs.

Οι ευρωπαϊκές τιμές εξακολουθούν να είναι πολύ χαμηλότερες από τις κορυφές που σημειώθηκαν το 2022, μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά τα αποθέματα της περιοχής είναι πολύ χαμηλότερα από ό,τι τα τελευταία χρόνια και θα πρέπει να αναπληρωθούν πριν από τον επόμενο χειμώνα με δυνητικά πολύ μεγαλύτερο κόστος.

Με πληροφορίες από: Bloomberg, CNBC, BBC, Reuters, CNNi

Η βασική ερώτηση για τις αγορές δεν είναι μόνο στρατιωτική αλλά κυρίως οικονομική: θα πρόκειται για ένα βραχύ σοκ των τιμών ή για μια παρατεταμένη διαταραχή που θα εκτροχιάσει την παγκόσμια ανάπτυξη, την πορεία του πληθωρισμού και άρα την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής;

Ο παράγοντας-κλειδί των Στενών

Τα Στενά του Ορμούζ διακινούν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως — δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς. Παράλληλα, άνω των 100 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως διέρχονται από την ίδια θαλάσσια αρτηρία, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 22% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.

Το ίδιο το Ιράν παράγει περίπου 3,45 εκατ. βαρέλια ημερησίως, λιγότερο από 3% της παγκόσμιας προσφοράς, ωστόσο η γεωγραφική του θέση του προσδίδει δυσανάλογη επιρροή στις αγορές.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bloomberg Economics, πλήρης διακοπή των ιρανικών εξαγωγών θα μπορούσε να αυξήσει την τιμή του πετρελαίου κατά 20%. Σε περίπτωση μερικού ή πλήρους κλεισίματος των Στενών, οι τιμές Brent θα μπορούσαν να εκτιναχθούν έως και τα 108 δολάρια ανά βαρέλι.

Η ING, σε αντίστοιχη ανάλυσή της, επισημαίνει ότι σε ακραίο σενάριο παρατεταμένης σύγκρουσης, οι τιμές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια και να αγγίξουν το ιλιγγιώδες επίπεδο των 140 δολαρίων!

Συγκριτικά αρκεί να αναφέρουμε πως, κατά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, όταν περίπου 7–8% της παγκόσμιας προσφοράς βρέθηκε υπό απειλή, το Brent είχε αγγίξει σχεδόν τα 140 δολάρια.

Η διαφορά σήμερα είναι ότι οι χώρες του ΟΟΣΑ διαθέτουν αποθέματα περίπου 200 εκατ. βαρελιών περισσότερα σε σχέση με τις αρχές του 2022, έχοντας μάθει από το πάθημα της ρωσικής κρίσης και δρομολογώντας στρατηγικές για την τακτική αναπλήρωση των αποθεμάτων τους. Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα αποθέματα θα εξανεμίζονταν σε περίπτωση πλήρους αποκλεισμού διάρκειας δύο εβδομάδων.

Επιπτώσεις στην ανάπτυξη και στο παγκόσμιο εμπόριο

Η σχέση πετρελαίου και ανάπτυξης είναι σαφής: κάθε διατηρούμενη αύξηση 10 δολαρίων ανά βαρέλι μπορεί να αφαιρέσει 0,1–0,2 ποσοστιαίες μονάδες από τον παγκόσμιο ρυθμό ανάπτυξης σε ορίζοντα 12 μηνών.

Σε μεσαίο σενάριο (με άλμα στα 85 με 105 δολάρια), η παγκόσμια οικονομία θα επιβραδυνθεί χωρίς να εισέλθει σε συγχρονισμένη ύφεση. Ωστόσο, σε ακραίο σενάριο (με εκτίναξη τιμών στα 110 με 150 δολάρια), οι απώλειες προσφοράς 10–15 εκατ. βαρελιών ημερησίως θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παγκόσμια ύφεση, με πτώση πραγματικών εισοδημάτων, αύξηση ανεργίας και συρρίκνωση επενδύσεων.

Η Ασία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη. Ιαπωνία και Φιλιππίνες καλύπτουν σχεδόν το 90% των αναγκών τους σε πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο, ενώ Κίνα και Ινδία εισάγουν περίπου 38% και 46% αντίστοιχα από την περιοχή. Μια αύξηση 10% στις τιμές επιδεινώνει τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών κατά 40–60 μονάδες βάσης.

Στην Ευρώπη, η επιβράδυνση θα προστεθεί σε ήδη ασθενική ανάπτυξη. Η επαναφορά ενεργειακού κόστους σε επίπεδα κρίσης θα πλήξει βιομηχανίες έντασης ενέργειας, συμπιέζοντας περιθώρια κέρδους και επενδύσεις.

Πληθωρισμός και νομισματική πολιτική: Ένα νέο δίλημμα για τις κεντρικές τράπεζες

Η άνοδος των τιμών ενέργειας μεταδίδεται άμεσα στον πληθωρισμό. Ιστορικά, μια αύξηση 10% στην τιμή του πετρελαίου μεταφράζεται σε άνοδο περίπου 0,4 ποσοστιαίων μονάδων στον πληθωρισμό.

Αναλυτές εκτιμούν ότι άνοδος του Brent στα 100 δολάρια θα μπορούσε να προσθέσει 0,6–0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό.

Ειδικά η Capital Economics σε ανάλυση της, υποστήριξε πως άνοδος του μαύρου χρυσού στα 90-100 δολάρια, θα ανεβάσει τον πληθωρισμό στις ανεπτυγμένες οικονομίες κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες, ροκανίζοντας και τους ρυθμούς ανάπτυξης της φετινής χρονιάς.

Για τις ΗΠΑ, πετρέλαιο στα 100 δολάρια θα μπορούσε να ωθήσει και πάλι τον πληθωρισμό πάνω από το επίπεδο του 3,5% με 4%, ακόμη κι αν ο δομικός πληθωρισμός παραμένει πιο συγκρατημένος, ανατρέποντας την στρατηγική της Federal Reserve.

Σε αυτή την περίπτωση, η Fed θα αναγκαζόταν ενδεχομένως να πατήσει φρένο στις μειώσεις των επιτοκίων, ακόμη κι αν η οικονομική δραστηριότητα επιβραδυνόταν. Ωστόσο, σε σενάριο έντονης χρηματοπιστωτικής αναταραχής ή απότομης πτώσης της κατανάλωσης, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι θα μπορούσε να μετατοπίσει την έμφαση της προς τη στήριξη της ανάπτυξης, αποδεχόμενη προσωρινά υψηλότερο πληθωρισμό.

Το αποτέλεσμα, ωστόσο, θα οδηγούσε σε αυξημένη μεταβλητότητα στις αγορές ομολόγων και συναλλάγματος, καθώς οι επενδυτές θα επανατιμολογούσαν τις τοποθετήσεις τους στα αμερικανικά assets.

Βαρύ πλήγμα για την ευρωπαϊκή οικονομία

Η Ευρώπη, πάντως, θεωρείται ως η πλέον ευάλωτη μεγάλη οικονομία σε περίπτωση ενεργειακού σοκ. Η Ευρωζώνη εισάγει σχεδόν το σύνολο του πετρελαίου της και μεγάλο μέρος του LNG, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε αυξήσεις τιμών ή σε διακοπές εφοδιασμού.

Μια παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να επαναφέρει μνήμες της ενεργειακής κρίσης 2021–2023, με τις τιμές φυσικού αερίου TTF να εκτοξεύονται στα 80–100 ευρώ ανά MWh.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει αναλύσει ότι αύξηση 14% στην τιμή του πετρελαίου θα ωθήσει τον πληθωρισμό κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες και θα μειώσει το ΑΕΠ κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα, χωρίς να υπολογίζεται η επιπλέον επίδραση από διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Σε περίπτωση παρατεταμένου σοκ, η πίεση στον πληθωρισμό θα είναι σαφής, ενώ η ανάπτυξη της Ευρωζώνης που ήδη κινείται σε χαμηλά επίπεδα, θα υποστεί μεγαλύτερες καθοδικές πιέσεις.

Οι κλάδοι που καταναλώνουν μεγάλη ποσότητα ενέργειας —όπως η χημική βιομηχανία, η βαριά βιομηχανία και οι μεταφορές— θα αντιμετωπίσουν το μεγαλύτερο πρόβλημα με πιέσεις στα λειτουργικά τους κόστη. Αυτό σημαίνει ότι τα περιθώρια κέρδους τους θα μειωθούν, καθιστώντας πολλές επενδύσεις οικονομικά λιγότερο βιώσιμες με αποτέλεσμα να αναβληθούν ή να ακυρωθούν. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις ενδέχεται να περιορίσουν την παραγωγή τους εντείνοντας την οικονομική επιβράδυνση.

Υπό τα δεδομένα αυτά, η νομισματική πολιτική εισέρχεται σε αχαρτογράφητα νερά. Η ΕΚΤ παραδοσιακά επιλέγει να «αγνοεί» προσωρινά ενεργειακά σοκ, αλλά η εμπειρία των τελευταίων ετών περιορίζει την ανοχή σε νέες ανατιμήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η πορεία των επιτοκίων θα εξαρτηθεί από την ανθεκτικότητα της ανάπτυξης, ενώ η χαλάρωση παραμένει απίθανη όσο ο πληθωρισμός επανέρχεται σε υψηλά επίπεδα.

Στροφή προς το δολάριο

Σε πρώτο χρόνο, οι αγορές αντιδρούν με κλασικό μοτίβο «ασφαλούς καταφυγίου»: άνοδος δολαρίου, πτώση αποδόσεων ομολόγων και ενίσχυση χρυσού.

Ιστορικά, κάθε αύξηση 10% στην τιμή του πετρελαίου ενισχύει το δολάριο κατά 0,5% με 1%, όπως επεσήμανε και σε ανάλυση της η Baclays.

Το 2022, ο σταθμισμένος δείκτης δολαρίου είχε ενισχυθεί άνω του 10% σε διάστημα έξι μηνών. Αν επαναληφθεί παρόμοιο μοτίβο, ευρώ και γεν ενδέχεται να δεχθούν αρκετή πίεση, όπως φάνηκε ήδη από τις μέχρι τώρα κινήσεις στις αγορές συναλλάγματος.