Η Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου είναι αφιερωμένη στην ισότητα στον ύπνο, καθώς κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε έναν επαρκή, αναζωογονητικό ύπνο, ανεξάρτητα από την κοινωνικο-οικονομική του κατάσταση, τις πολιτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τις ατομικές συμπεριφορές, διευκρινίζει η Γεωργία Τρακαδά MD, PhD, MSc, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας με εξειδίκευση στην Ιατρική Ύπνου, Γενική Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Θεραπευτική Κλινική. «Ο ύπνος είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη και κάτι που πάντα χρειαζόμαστε για να λειτουργούμε στην καθημερινή ζωή. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας υπήρξε μια σημαντική επιδείνωση του ύπνου, καθώς πολλοί άνθρωποι εργάστηκαν από το σπίτι χάνοντας τη ρουτίνα ύπνου - εγρήγορσης, με αποτέλεσμα τα πρότυπα ύπνου να χειροτερεύουν συνολικά. Ο σταθερός κύκλος ύπνου - εγρήγορσης, ειδικά όταν είναι προσαρμοσμένος στον χρονότυπο κάθε ατόμου (πρωινός ή βραδινός τύπος), έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα για την υγεία και αυξημένη μακροζωία», επισημαίνει η κα Τρακαδά.

Σύμφωνα με το Sleep Foundation | Better Sleep for a Better You, απαιτείται συγκεκριμένος χρόνος ύπνου (ώρες/24ωρο) σε κάθε ηλικία:

● Νεογέννητα 0-3 μηνών 14-17 ώρες ● Βρέφη 4-11 μηνών 12-15 ώρες ● Νήπια 1-2 ετών 11-14 ώρες ● Παιδιά 3-5 ετών 10-13 ώρες ● Παιδιά 6-13 ετών 9-11 ώρες ● Έφηβοι 14-17 ετών 8-10 ώρες ● Νεαροί ενήλικες 18-25 7-9 ώρες ● Ενήλικες 26-64 ετών 7-9 ώρες και ● Ενήλικες 65+ 7-8 ώρες.

Το ένα τρίτο των ενηλίκων στις ΗΠΑ αναφέρει ότι συνήθως κοιμάται λιγότερο από τη συνιστώμενη διάρκεια. Επίσης, το 37% δηλώνει ότι κοιμήθηκε χειρότερα εντός του 2023, σε σχέση με προηγούμενα έτη.

Η σιωπηλή πανδημία της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας (ΑΥΑ)

Η Αποφρακτική Υπνική 'Απνοια (ΑΥΑ) στον Ύπνο είναι η πιο συνηθισμένη διαταραχή του ύπνου. Πρόκειται για ένα χρόνιο νόσημα που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια ολικής ή μερικής απόφραξης του ανώτερου αεραγωγού κατά τη διάρκεια του ύπνου, με αποτέλεσμα την υποξυγοναιμία και τις αφυπνίσεις που προκαλούν κατακερματισμό του ύπνου, όπως εξηγεί ο Συντονιστής της Ομάδας Εργασίας της ΕΠΕ Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ. «Είναι πολύ συχνό στον γενικό πληθυσμό. Η συχνότητά του είναι παρόμοια με αυτή του Σακχαρώδη Διαβήτη, ωστόσο υποδιαγιγνώσκεται σε μεγάλο βαθμό αφού υπολογίζεται ότι το 85% των πασχόντων είναι μη διαγνωσμένοι. Το Σύνδρομο 'Απνοιας στον Ύπνο ευθύνεται για σοβαρή νοσηρότητα (κυρίως από το καρδιαγγειακό) και πρώιμη θνητότητα. Προκαλεί υπνηλία, που μπορεί να οδηγήσει σε ατυχήματα (στον χώρο εργασίας, τροχαία κλπ.), μειωμένη παραγωγικότητα και κοινωνική απομόνωση».

Υπολογίζεται ότι περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από ΑΥΑ. Ειδικότερα, ο ένας στους δύο άνδρες και μία στις τέσσερεις γυναίκες μπορεί να εμφανίζουν ΑΥΑ, ενώ τα ποσοστά εξισώνονται μετά την εμμηνόπαυση. Παρ' όλα αυτά, μόνο το 20% των ανθρώπων γνωρίζει την ΑΥΑ.

Οι πάσχοντες από ΑΥΑ, κυρίως οι άνδρες, ροχαλίζουν κατά το 80%. Το 70% των πασχόντων εμφανίζουν παρατηρημένες διακοπές της αναπνοής στη διάρκεια του ύπνου και το 40% αναφέρουν σοβαρή ημερήσια υπνηλία, ιδίως οι γυναίκες. Ο ένας στους δύο ή τρεις με ΑΥΑ αναφέρει συμπτώματα αϋπνίας, ειδικά οι γυναίκες, ενώ όσοι πάσχουν από ΑΥΑ διατρέχουν μιάμιση φορά μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης νυχτερινής συχνουρίας.

Η ΑΥΑ αυξάνει τον κίνδυνο τροχαίου ατυχήματος κατά 2 έως 3 φορές περισσότερο συγκριτικά με τους μη πάσχοντες, επισημαίνει η Υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας της ΕΠΕ Κατερίνα Βλάμη, MD MSc. MPH, ESRS Somnologist, Διευθύντρια ΕΣΥ Πνευμονολογίας, Υπεύθυνη Μονάδας Μελέτης Ύπνου, Β' ΠΠΚ, ΠΓΝ ΑΤΤΙΚΟΝ. «Ο ένας στους δύο νοσηλευόμενους με έμφραγμα, αρρυθμία, καρδιακή ανεπάρκεια, έχουν προηγούμενη αδιάγνωστη ΑΥΑ, ενώ στο 70% των ασθενών με κολπική μαρμαρυγή και στο 80% των ασθενών με συστηματική αρτηριακή υπέρταση ανθεκτική στα φάρμακα, υποκρύπτεται ΑΥΑ. Πάνω από ένας στους δύο με προδιαβήτη υποκρύπτει ΑΥΑ, ενώ σε ασθενείς με σοβαρή ΑΥΑ είναι κατά 30% αυξημένος ο κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη. Πάσχοντες από ΑΥΑ διατρέχουν τριπλάσιο σχετικό κίνδυνο να εμφανίσουν αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Τέλος, ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας στις μεγάλες ηλικίες είναι μιάμιση φορά μεγαλύτερος συγκριτικά με τους μη έχοντες ΑΥΑ, ενώ σε πάσχοντες από γνωσιακές διαταραχές υπάρχει τριπλάσια πιθανότητα ύπαρξης ΑΥΑ».

Στους κύριους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης ΑΥΑ συγκαταλέγονται η μεγάλη ηλικία, το ανδρικό φύλο και η παχυσαρκία. Όσο αυξάνεται η παχυσαρκία, η συχνότητα της ΑΥΑ εκτοξεύεται από το 3,6% στους έχοντες ιδανικό σωματικό βάρος, στο 60% στους άνδρες 50-70 ετών με νοσογόνο παχυσαρκία. Το 86% των παχύσαρκων διαβητικών ασθενών εμφανίζει ΑΥΑ. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη και περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί με την ΑΥΑ: για παράδειγμα, αύξηση του διοξειδίου του αζώτου (ΝΟ2) στον ατμοσφαιρικό αέρα κατά 10 ppb αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης της ΑΥΑ κατά 40%.

Η ΑΥΑ έχει οικονομικές επιπτώσεις εξαιτίας της ανάγκης για υπηρεσίες υγείας, αλλά και από τη μειωμένη εργασιακή απόδοση του πάσχοντος. Το κόστος της αδιάγνωστης ΑΥΑ υπολογίστηκε ότι ανέρχεται σε 150 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ. Οι αδιάγνωστοι ασθενείς με ΑΥΑ κοστίζουν στο υγειονομικό σύστημα μιας χώρας δύο φορές περισσότερο συγκριτικά με τους υγιείς. Μετα-ανάλυση έδειξε ότι κατά το έτος 2000, το προκύπτον οικονομικό κόστος από 800.000 τροχαία ατυχήματα που στοίχισαν 1.400 ζωές, με εμπλεκόμενους οδηγούς με ΑΥΑ, ανέρχεται, προσαρμοσμένο στο 2020, σε 24 δισ. δολάρια.

Ως αποτέλεσμα των διαθέσιμων στοιχείων και της γνώσης των κινδύνων που σήμερα πλέον έχουμε σχετικά με την ΑΥΑ, η Ομάδα Εργασίας «Μελέτη διαταραχών αναπνοής στον ύπνο» καταλήγει στο γενικό συμπέρασμα ότι «υπάρχει αυξημένη ανάγκη ενημέρωσης του γενικού πληθυσμού και ανάληψης μέτρων από τους εμπλεκόμενους υγειονομικούς και πολιτικούς φορείς για την ΑΥΑ».

Η οικονομική του κατάσταση ήταν τόσο δύσκολη που αναγκάστηκε να επιστρέψει στο πατρικό του και να μείνει ξανά με τους γονείς του.

Κατάφερε να βρει δουλεια στην IBM για εργασία εξ αποστάσεως, αλλά ένα υποκείμενο άγχος παρέμεινε μαζί του. «Ένιωθα ότι δεν είχα κανέναν έλεγχο, ότι θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή η εταιρεία να κάνει περικοπές και να βρεθώ χωρίς δουλειά», εξήγησε στο Business Insider.

Οι  «υπερ-απασχολούμενοι»

Καθώς σκέφτηκε την ιδέα, ανακάλυψε ότι δεν ήταν μόνος. Υπάρχει μια ολόκληρη κοινότητα επαγγελματιών στο Διαδίκτυο που ανταλλάσσουν συμβουλές για το πώς να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της πολλαπλής απασχόλσηης. Περιγράφουν τους εαυτούς τους ως «υπερ-απασχολούμενους» και είναι αυτό που στην Ελλάδα ονομάζουμε διπλοθεσίτες ή και τριπλοθεσίτες. Σήμερα υπάρχουν περίπου 300.000 μέλη της κοινότητας στο Discord και στο Reddit που γιορτάζουν ο ένας τις επιτυχίες του άλλου, συμπονούν για τις αποτυχίες τους και ανταλλάσσουν μυστικά για το πώς να κοροϊδεύουν τα αφεντικά τους.

Ο Roque λοιπόν πήρε μια προσφορά από τη Meta, εξέτασε και μία άλλη από το Tinder και αφού διαπραγματεύτηκε μεταξύ τους για μεγαλύτερη αμοιβή, δέχτηκε και τις δύο δουλειές, κρατώντας παράλληλα και τη θέση του στην IBM. Δεκαπέντε μήνες νωρίτερα, ήταν άνεργος. Τώρα εργαζόταν ξαφνικά σε τρεις δουλειές και έβγαζε αθροιστικά μισθό 820.000 $ ετησίως.

Η τηλεργασία ως νέα πραγματικότητα

Η παρακράτηση πολλών θέσεων εργασίας ήταν εδώ και καιρό ένας αποθαρρυντικός τρόπος για να τα βγάλουν πέρα οι χαμηλόμισθοι. Αλλά από την πανδημία, το φαινόμενο έχει αυξηθεί μεταξύ επαγγελματιών όπως ο Roque, οι οποίοι έχουν εκμεταλλευτεί την ιδιωτικότητα που παρέχει η απομακρυσμένη εργασία για να αναλάβουν κρυφά δύο ή περισσότερες δουλειές — πολλαπλασιάζοντας τους μισθούς τους χωρίς να εργάζονται πολύ περισσότερο από μια τυπική 40ωρη εβδομαδιαία εργασία.

Όσοι θεωρούν τους εαυτούς τους υπερ- απασχολούμενους κατατάσσουν κάθε δουλειά τους με βάση την προτεραιότητα που δίνουν σε αυτήν. Το J1 (Job 1 – Δουλειά) είναι η εργασία στην οποία δίνουν προτεραιότητα. Το J2 είναι το αντίγραφο ασφαλείας, το J3 είναι το αντίγραφο ασφαλείας του αντιγράφου ασφαλείας και ούτω καθεξής. Στόχος τους είναι να μεγιστοποιήσουν τη συνολική αμοιβή, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα τις ώρες εργασίας ανά εβδομάδα. Γνωρίζουν ότι οι ξένοι —ίσως και τα αφεντικά τους— καραδοκούν στα φόρουμ, γι’ αυτό προσπαθούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι μιλούν για κάτι αθώο, όπως ένας μαφιόζος μπορεί να μιλήσει για την αποδοχή μιας «σύμβασης» για να «κάνει μια δουλειά».

Παγώνουν τα ιστορικά απασχόλησής τους με το Equifax και θέτουν σε αδρανοποίηση τα προφίλ τους στο LinkedIn, έτσι ώστε οι εργοδότες να μην μπορούν να δουν ότι κατέχουν πολλές θέσεις εργασίας. Δεν λένε σε κανέναν τι κάνουν, αποκλείοντας ακόμη και τη/τον σύζυγό τους και ίσως τον λογιστή τους – εξ ου και οι πολλές αναφορές τους στο “Fight Club”. Όταν ένας συνάδελφος τους στέλνει κάποιο άρθρο για πολυθεσίτες, προσποιούνται ότι είναι έκπληκτοι με το φαινόμενο.

Και ταχύτητα στη δουλειά

Πώς τα βγάζουν πέρα; Ουσιαστικά, είναι πολύ, πολύ καλοί στη δουλειά τους, κάτι που τους επιτρέπει να εργάζονται γρήγορα. «Είμαι στην καλύτερη φόρμα μου τώρα», λέει η Άλισον, μια γυναίκα με 16 χρόνια εμπειρίας στον τομέα της που ανέλαβε δύο ρόλους πλήρους απασχόλησης.  «Και όταν έκανα αίτηση για τη δεύτερη θέση εργασίας, φρόντισα να είναι σε αυτό που ξέρω ότι είναι το σύνολο των δεξιοτήτων μου» εξηγεί.

Μια στρατηγική των υπερ- απασχολούμενων είναι να αναζητούν σκόπιμα ρόλους υποδεέστερους των ικανοτήτων τους, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν με ευκολία και ταχύτητα στα καθήκοντά τους.

Πολλοί εργαζόμενοι θα προτιμούσαν να συνεχίσουν την εργασία από το σπίτι, για λίγες έστω ημέρες την εβδομάδα. «Για πολλούς νέους εργαζόμενοιυς μάλιστα η δυνατότητα τηλεργασίας είναι πλέον ένα από τα κύρια κριτήρια στην αναζήτηση νέου εργοδότη», αναφέρει ο Φιτζενμπέργκερ. Κύριο πλεονέκτημα της τηλεργασίας είναι ότι ο εργαζόμενος γλυτώνει τουλάχιστον μία ώρα μετακινήσεων κάθε μέρα. Αυτό προκύπτει και από διεθνή έρευνα, που πραγματοποίησε τον Ιανουάριο το αμερικανικό επιστημονικό δίκτυο NBER με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και του Οικονομικού Ινστιτούτου IfO με έδρα το Μόναχο.

Πιο συγκεκριμένα: οι συμμετέχοντες στην έρευνα δηλώνουν ότι την ημέρα που εργάζονται από το σπίτι εξοικονομούν κατά μέσο όρο 65 λεπτά. Πώς αξιοποιούν τον επιπλέον χρόνο; Οι απαντήσεις έχουν ενδιαφέρον: Ένα σημαντικό κομμάτι (20 λεπτά) επενδύεται και πάλι στη δουλειά, 10 λεπτά διατίθενται για δουλειές του σπιτιού, αλλά 5 λεπτά για φροντίδα παιδιών ή άλλων συγγενών, ενώ το μεγαλύτερο κομμάτι- 30 λεπτά την ημέρα- διοχετεύεται στον προσωπικό χρόνο του καθενός, σε αθλητικές δραστηριότητες, στο διάβασμα ή στην τηλεόραση.

Δύσκολη υπόθεση το «μέρισμα της παρουσίας»

Ο διευθυντής του Ινστιτούτου για την Αγορά Εργασίας, Μπερντ Φιτζενμπέργκερ, εκτιμά ότι οι επιχειρήσεις χρειάζονται «καλύτερο συντονισμό» για να κάνουν ξανά ελκυστικό το γραφείο. «Είναι δυσάρεστο να επιστρέφεις στο γραφείο και να είσαι μόνος, όταν οι υπόλοιποι συνάδελφοι κάθονται στο σαλόνι τους και συμμετέχουν σε συσκέψεις μέσω τηλεδιάσκεψης», τονίζει. Γι' αυτό θα πρέπει να υπάρχει ρητή πρόβλεψη, ποιος θα έρχεται στο γραφείο και πότε, επισημαίνει. Μία καλή ιδέα θα ήταν να συνδυάζουν τα στελέχη την επιστροφή στο γραφείο με μία κοινωνική δραστηριότητα, για παράδειγμα ένα κοινό μεσημεριανό φαγητό ή μία σύσκεψη σε χαλαρή ατμόσφαιρα. Μόνο έτσι, υποστηρίζει ο Φιτζενμπέργκερ, μπορείς να επιτύχεις ένα «μέρισμα», δηλαδή μία «προστιθέμενη αξία» της παρουσίας στον χώρο εργασίας.

Η Ομοσπονδιακή Ένωση Γερμανικών Εργοδοτικών Συνδέσμων (BDA) εκτιμά ότι το μέλλον της εργασίας θα συνδυάζει παρουσία στο γραφείο με εργασία από το σπίτι. Εκπρόσωπος της ένωσης δηλώνει στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων (dpa) ότι το 86% των επιχειρήσεων που άρχισαν να προσφέρουν δυνατότητες τηλεργασίας λόγω πανδημίας, θα ήθελε να διατηρήσει ή και να επεκτείνει αυτές τις δυνατότητες.Σε κάθε περίπτωση το γραφείο θα παραμείνει κομβικός χώρος για προσωπικές συναντήσεις, συνέργειες και κοινά projects.

Υπέρ του «γραφείου» και τα συνδικάτα

Αλλά και το πανίσχυρο συνδικάτο Verdi, το μεγαλύτερο για τον κλάδο των υπηρεσιών στη Γερμανία, επισημαίνει ότι το γραφείο πρέπει να γίνει ξανά ένας «χώρος κοινωνικής συνεύρεσης». Βέβαια ο Κρίστιαν Βίλε, υπεύθηνος του Verdi για την εργασιακή καινοτομία, σημειώνει ότι «ένας βασικός λόγος που οι εργαζόμενοι αποτραβήχτηκαν από το γραφείο τους είναι ότι θέλουν να αποφύγουν αρνητικούς παράγοντες, όπως η ένταση των θορύβων, ο ελλειπής εξοπλισμός των χώρων, η υποχρέωση να ασχολούνται με διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα». Στο σπίτι τους ασφαλώς μπορούν να συγκεντρωθούν καλύτερα, να εργαστούν ανενόχλητοι. «Αλλά εάν δεν βελτιωθούν οι συνθήκες στον χώρο εργασίας, τα παλαιά προβλήματα θα εμφανιστούν και πάλι, ακόμη πιο οξυμένα», εκτιμά ο Κρίστιαν Βίλε.

Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις, εκτός από πολυπρόσωπα γραφεία και τεράστιες αίθουσες συσκέψεων, θα πρέπει να έχουν προβλέψει και ατομικά γραφεία, ζώνες ησυχίας και προστατευμένους θαλάμους. Έντονος προβληματισμός για το ζήτημα αυτό επικρατεί στις εταιρείες πληροφορικής, στις οποίες ένας ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός συνεργατών εργαζόταν μέχρι σήμερα εξ αποστάσεως. Εκπρόσωπος της γερμανικής εταιρείας λογισμικού SAP, που είναι μία από τις μεγαλύτερες του κλάδου παγκοσμίως, δηλώνει ότι η επιχείρηση προσφέρει αθλητικές δραστηριότητες και φροντίδα για τα παιδιά των εργαζομένων στα γραφεία της. Στην εταιρεία πληροφορικής Bechtle προσφέρονται υπηρεσίες καθαριστηρίου ρούχων και φαγητά σε πακέτο για το σπίτι, ώστε οι εργαζόμενοι «να εξοικονομούν χρόνο» και «να συνδυάζουν καλύτερα την επαγγελματική με την προσωπική τους ζωή».

Η Σουζάνε Φρέλιχ, καθηγήτρια μάνατζμεντ στην Επαγγελματική Σχολή του Μπαντ Χόνεφ, λέει ότι «με την ευφορία που έχει προκαλέσει η τηλεργασία, αρχίζουμε να υποτιμούμε πόσο σημαντική είναι η φυσική μας παρουσία». Η ίδια θεωρεί ότι η εργοδοσία πρέπει να θέσει συγκεκριμένους κανόνες, οι οποίοι όμως θα τηρούνται και θα θεωρούνται δίκαιοι από το προσωπικό. «Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων αυτών, θα πρέπει να τους είναι σαφές για ποιον λόγο έρχονται στο γραφείο», επισημαίνει.

Η έρευνα βασίστηκε σε μεγάλο δείγμα 2.812 εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα από το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, οι οποίοι κλήθηκαν να απαντήσουν σε 85 ερωτήσεις. Σκοπός της εν λόγω μελέτης αποτέλεσε η διερεύνηση του βαθμού επίδρασης της πανδημίας COVID-19 σε τέσσερις τομείς: στον οικονομικό, στον ψηφιακό, στον ψυχολογικό και στον κοινωνικό, προκειμένου να κατατεθούν τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και εργασίας των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα.

«Η μελέτη καταδεικνύει ότι οι συνέπειες της πανδημίας ήταν -και εξακολουθούν να είναι- πολύπλευρες και επηρέασαν κάθε έκφανση της σύγχρονης κοινωνικοοικονομικής ζωής», αναφέρει το ΚΕΠΕ.

«Ταυτόχρονα αναδεικνύει την ανάγκη για τη δημιουργία κατάλληλων δομών παρακολούθησης τόσο των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 όσο και συγκλονιστικών γεγονότων, όπως αυτό του πολέμου στην Ουκρανία, που επηρεάζει εξίσου σημαντικά με την πανδημία COVID-19 τη ζωή των πολιτών όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και ολόκληρου του πλανήτη». 

Προβληματισμό γεννούν τα ευρήματα

Τα κυριότερα ευρήματα είναι τα εξής:

Οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα είναι:

(1) Ιδιαίτερα απαισιόδοξοι για τις επιπτώσεις της πανδημίας στην αντιμετώπιση των οικονομικών τους υποχρεώσεων. Διακατέχονται από την αγωνία περί ενδεχόμενης ανεργίας και απώλειας θέσεων εργασίας.

(2) Απαισιόδοξοι αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των μέτρων της πολιτείας στην αντιμετώπιση των προβλημάτων.

(3) Απαισιόδοξοι σχετικά με την αναμενόμενη πορεία της οικονομίας βραχυπρόθεσμα, αλλά και μακροπρόθεσμα.

(4) Σχετικά ικανοποιημένοι από τις συνθήκες και την ασφάλεια που τους παρέχει η εργασία τους.

(5) Ανήσυχοι αναφορικά με την ψηφιοποίηση της εργασίας· εκφράζονται φόβοι ότι η ψηφιοποίηση μπορεί να επιφέρει μείωση μισθών, αύξηση του φόρτου εργασίας και νέες ευέλικτες μορφές εργασίας.

(6) Προβληματισμένοι ως προς την ομαλότητα της μετάβασης στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, όμως φαίνεται να αναγνωρίζεται η πρόοδος που έχει σημειωθεί στην εκπαίδευση λόγω της ψηφιοποίησης.

(7) Εξοικειωμένοι με τα ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιούν στην εργασία τους, ενώ αναγνωρίζουν τις θετικές προεκτάσεις της ψηφιοποίησης στη διαχείριση ομάδων και εργασιών, όπως και τον ψηφιακό εγγραμματισμό.

Έντονες και οι ψυχολογικές επιπτώσεις

Επίσης για μεγάλο μέρος των εργαζομένων:

(1) Υπάρχει διαταραχή στη συναισθηματική τους κατάσταση και συναισθηματική εξάντληση.

(2) Υπάρχει μεγαλύτερη εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 από αυτή που επισήμως καταγράφεται.

(3) Δεν θα υπάρξει σύντομα κάποιο αποτελεσματικό φάρμακο για τον ιό.

(4) Υπάρχει ο φόβος θανάτου ή το ενδεχόμενο σοβαρής νόσησης από τον κορονοϊό.

(5) Η πανδημία οδήγησε σε έλλειψη επικοινωνίας και μοναξιά.

(6) Το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό καταβάλλει υπεράνθρωπες προσπάθειες για την περίθαλψη των ασθενών. Εντούτοις, το σύστημα υγείας δεν έχει τη δυναμικότητα να ανταποκριθεί σε ενδεχόμενη έξαρση της πανδημίας.

(7) Δεν έχουν λάβει απαραίτητη εκπαίδευση για την αντιμετώπιση καταστάσεων πανδημίας, ενώ η πληροφόρηση από τα μέσα ενημέρωσης είναι αναποτελεσματική και δεν συνέβαλε στην πειθάρχηση των πολιτών κατά την περίοδο της καραντίνας.

Ασυμμετρία απόψεων ανάμεσα στις δημογραφικές ομάδες

Τέλος, τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάζουν σημαντική ασυμμετρία απόψεων ανάμεσα στις δημογραφικές ομάδες, ενώ οι απόψεις κάθε ομάδας μπορεί να είναι διαφορετικές στους διάφορους άξονες ανάλυσης, ακόμα και στις υποκατηγορίες εντός του κάθε άξονα.

Οι άντρες έχουν δώσει συνολικά περισσότερο θετικές απαντήσεις σε σχέση με τις γυναίκες, με εξαίρεση τις ερωτήσεις που αφορούν ενημέρωση και διαχείριση από την κυβέρνηση, όπου παρατηρείται το αντίθετο.

Αναφορικά με την ηλικία, παρατηρείται ότι σε νεαρότερες ηλικίες η θετικότητα και η πόλωση υπερισχύουν, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες οι αρνητικές απαντήσεις πληθαίνουν.

Ο μεγαλύτερος προβληματισμός παρατηρείται στους εργαζομένους ηλικίας 30 έως 40 ετών, που θα μπορούσε να θεωρηθεί η πιο παραγωγική φάση της ζωής ενός ατόμου και συνήθως σημείο καμπής για την καριέρα του. Άτομα που είναι μόνα τους τείνουν να έχουν πιο θετική στάση σε σχέση με οικογένειες με ένα ή δύο παιδιά.

Η περιοχή διαμονής δεν παρουσιάζει σαφή συνολικά αποτελέσματα, με εξαίρεση την πόλωση απόψεων που παρατηρείται στην Κεντρική Ελλάδα και κυρίως τις αρνητικές απόψεις των κατοίκων των Νησιών του Αιγαίου και Κρήτης.

Η εκπαίδευση παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς άτομα που έχουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης τείνουν να έχουν εμφανώς πιο θετική στάση σε σχέση με άτομα χαμηλότερου εκπαιδευτικού επιπέδου. Αυτό αντικατοπτρίζεται και σε ζητήματα εργασίας, καθώς εργαζόμενοι σε τομείς υψηλής εξειδίκευσης, και ιδιαίτερα στον τραπεζικό και χρηματοοικονομικό κλάδο, εκφράζονται θετικά, ενώ σε λιγότερο εξειδικευμένους τομείς (όπως ο πρωτογενής και τα ξενοδοχεία εστιατόρια) οι απαντήσεις χαρακτηρίζονται από αρνητισμό.

Τα παραπάνω επισημαίνει μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Θάνος Μαύρος Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες ΕΥ Ελλάδος, Επικεφαλής Τομέα Καταναλωτικών Προϊόντων και Λιανεμπορίου της EY στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με αυτό το δεδομένο, όπως σημειώνει ο ίδιος, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να βελτιώσουν το επίπεδο εξυπηρέτησης και να αναβαθμίσουν την εμπειρία του πελάτη, τόσο στα φυσικά καταστήματα, όσο και στα online κανάλια. Παράλληλα, και σε συνεργασία με τις εταιρείες που ασχολούνται με το «τελικό μίλι», θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που εξακολουθούν να προβληματίζουν τους καταναλωτές, όπως το κόστος διανομής, οι χρόνοι παράδοσης, οι δυσκολίες στις αλλαγές προϊόντων και η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων.

Σύμφωνα με τον κ. Μαύρο, η στροφή προς το ηλεκτρονικό εμπόριο υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη ζωή μας που πυροδότησε η πανδημία. Ξεκινώντας από την περίοδο των διαδοχικών lockdowns, οι καταναλωτές μείωσαν τις επισκέψεις στα φυσικά καταστήματα, ενώ σημαντικές μερίδες του πληθυσμού, που δεν είχαν μεγάλη σχετική εμπειρία, εξοικειώθηκαν και στράφηκαν σε μονιμότερη βάση στις online αγορές. Η ετήσια έρευνα της ΕΥ Ελλάδος, Future Consumer Index, μέσα από δύο διαδοχικές εκδόσεις, το 2021 και το 2022, κατέγραψε τη στροφή αυτή, τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι καταναλωτές, κατά την εξ ανάγκης απότομη προσαρμογή τους και τις νέες πρακτικές αγορών που αναδύθηκαν την τελευταία διετία.

«Συγχρόνως, μια σειρά από θέματα που συνδέονται με τις διαδικτυακές αγορές και προβλημάτιζαν τους καταναλωτές φαίνεται να ξεπερνιούνται, καθώς οι επιχειρήσεις του κλάδου προσαρμόζονται και, παράλληλα, οι καταναλωτές εξοικειώνονται με τις σχετικές διαδικασίες», αναφέρει ο κ. Μαύρος. Το κυριότερο πρόβλημα, το 2021, σύμφωνα με έναν στους δύο Έλληνες καταναλωτές (49%) ήταν οι αργοί χρόνοι παράδοσης ή αποστολής, καθώς, ιδιαίτερα οι εταιρείες ταχυμεταφορών, δυσκολεύτηκαν να προσαρμοστούν, αρχικά, στον αυξημένο φόρτο εργασίας που προκάλεσε η πανδημία. Φέτος, το πρόβλημα αυτό φαίνεται να υποχωρεί, καθώς απασχολεί, πλέον, μόνο έναν στους πέντε καταναλωτές (21%), ποσοστό που ευθυγραμμίζεται, πλέον, με τα παγκόσμια (19%) και τα ευρωπαϊκά (18%) ευρήματα της έρευνας.

Επιστροφή σε κανονικούς ηλεκτρονικούς ρυθμούς

Στους κανονικούς τους ρυθμούς φαίνεται πως επιστρέφουν οι ηλεκτρονικές αγορές οι οποίες πυροδοτήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεώργιος Δουκίδης οι συστηματικές ηλεκτρονικές αγορές εμφανίζουν μία μικρή κάμψη το τελευταίο διάστημα. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί, σύμφωνα με τον ίδιο, από την επιστροφή στη κανονικότητα πλέον στη λειτουργία της αγοράς αλλά και στη κάμψη των αγορών καταναλωτών λόγω των πληθωριστικών τάσεων.

Προσθέτει επίσης ότι Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) καταγράφει σχεδόν κάθε 3-4 μήνες την τάση συστηματικών αγορών ηλεκτρονικού εμπορίου και όπως προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων, από το καλοκαίρι του 2021 υπάρχει μια κάμψη σε όσους αγοράζουν συστηματικά (δηλαδή κάνουν online αγορές κάθε 10-14 ημέρες). «Από το ιδιαίτερα υψηλό 50% των χρηστών διαδικτύου που πραγματοποιούσαν συστηματικές online αγορές εν μέσω της πανδημίας το ποσοστό έπεσε και σταθεροποιείται πλέον στο 33%-36% το τελευταίο τρίμηνο» υπογραμμίζει ο κ. Δουκίδης.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση, το 2021 το ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό εμπόριο αυξήθηκε κατά 13% στα 718 δισ. ευρώ. Ο ρυθμός ανάπτυξης παρέμεινε σταθερός, αν και αυξήθηκε ελαφρώς σε σύγκριση με το 2020. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το ποσοστό των χρηστών του διαδικτύου που είναι και e-shoppers αναμένεται το 2022 να φτάσει το 75% ενώ στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό θα αγγίξει το 71%. Σημειώνεται ότι στη χώρα μας ο τζίρος του ηλεκτρονικού εμπορίου το 2021, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ELTRUN του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών στα 14 δισ. ευρώ ενώ το 2020 είχε διαμορφωθεί στα 11,5 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με έρευνα που φέρει τη σφραγίδα της ΕΚΤ, η αλλαγές των προτιμήσεων των καταναλωτών λόγω της πανδημίας μπορεί να συμβάλει στη μείωση των τιμών των ακινήτων στις χώρες -μέλη της ζώνης του ευρώ την ώρα που η Κεντρική Τράπεζα αυξάνει τα επιτόκια.

Τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων αυξήθηκαν σημαντικά κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τις τιμές των κατοικιών και τις επενδύσεις στο real estate, ειδικά σε μία χρονική συγκυρία που η Ευρώπη εγκαταλείπει μία μακρά περίοδο χαμηλού κόστους δανεισμού.

«Οι μεταβολές στις προτιμήσεις στέγασης που προκαλούνται από την πανδημία θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν το κόστος των στεγαστικών δανείων και θα μπορούσαν να εξηγήσουν μέρος της ανθεκτικότητας που έχει παρατηρηθεί στην αγορά κατοικίας της Ευρωζώνης», αναφέρουν οι συντάκτες της έκθεσης.

Ο αντίκτυπος της αύξησης των επιτοκίων των στεγαστικών δανείων στις τιμές των ακινήτων και στις επενδύσεις σε στέγαση είναι μεγαλύτερος σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων. Σύμφωνα με την έρευνα, όσο χαμηλότερα είναι τα επιτόκια στα στεγαστικά δάνεια, τόσο πιο ευαίσθητες είναι οι τιμές των κατοικιών στις μεταβολές  στα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, επειδή τα χαμηλότερα επιτόκια στεγαστικών δανείων έχουν σε μεγαλύτερες προεξοφλητικές επιδράσεις στα μελλοντικά ενοίκια και στις τιμές των κατοικιών.

Επισημαίνουν ωστόσο, ότι πτώση στις τιμές θα μπορούσε να περιοριστεί, καθώς οι Ευρωπαίοι στρέφονται σε μεγαλύτερα ακίνητα που επιτρέπουν την εργασία από το σπίτι.

Ανθεκτική η αγορά ακινήτων

Τα τελευταία δύο χρόνια η αγορά ακινήτων της ζώνης του ευρώ παρουσίασε άνθηση και στηρίχθηκε από ευνοϊκά επιτόκια στεγαστικών δανείων. Η συνολική αύξηση των τιμών των κατοικιών στη ζώνη του ευρώ επιταχύνθηκε από ετήσια αύξηση περίπου 4% στο τέλος του 2019 σε σχεδόν 10% το πρώτο τρίμηνο του 2022 – ο υψηλότερος ρυθμός από τις αρχές του 1991. Ταυτόχρονα, οι επενδύσεις σε στέγαση ανέκαμψαν γρήγορα. Ο σύνθετος δείκτης κόστους δανεισμού για τα νοικοκυριά για αγορά κατοικίας υποχώρησε στο ιστορικό χαμηλό του 1,3% τον Σεπτέμβριο του 2021 και παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητος μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021. Ωστόσο, τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων αυξήθηκαν σημαντικά (κατά 63 μονάδες βάσης) το πρώτο εξάμηνο, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη εξαμηνιαία αύξηση που έχει καταγραφεί ποτέ.

Για πρώτη φορά από τότε που άρχισε να καταρτίζεται πριν από περισσότερα από 30 χρόνια, ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης -που συντίθεται με βάση το προσδόκιμο ζωής, την εκπαίδευση και το βιοτικό επίπεδο- παρουσίασε μείωση δύο συνεχόμενα χρόνια, το 2020 και το 2021, τόνισε η έκθεση του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ (UNDP).

«Αυτό σημαίνει ότι πεθαίνουμε νωρίτερα, είμαστε λιγότερο μορφωμένοι και τα εισοδήματά μας μειώνονται», εξήγησε ο επικεφαλής του UNDP Αχίμ Στάινερ.

«Με τις τρεις αυτές παραμέτρους μπορεί κάποιος να σχηματίσει μια εικόνα για τον λόγο για τον οποίο οι άνθρωποι αρχίζουν να νιώθουν απελπισμένοι, αγανακτισμένοι, ανήσυχοι για το μέλλον», πρόσθεσε.

Ενώ ο δείκτης αυτός αυξανόταν συνεχώς επί δεκαετίες, το 2021 μειώθηκε στο επίπεδο του 2016, «σβήνοντας» χρόνια προόδου. Κύρια αιτία η covid, αλλά και οι κλιματικές καταστροφές που αυξάνονται και οι κρίσεις που διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς να δίνουν περιθώριο στους λαούς να ανακάμψουν.

«Έχουμε ζήσει καταστροφές και στο παρελθόν, υπήρχαν συγκρούσεις και στο παρελθόν, αλλά η συσσώρευση όλων αυτών με τα οποία είμαστε αντιμέτωποι τώρα αποτελεί ένα μεγάλο πισωγύρισμα για την ανάπτυξη της ανθρωπότητας», υπογράμμισε ο Στάινερ.

Το πισωγύρισμα αυτό αφορά περισσότερο από το 90% των χωρών, αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις. Σε καλύτερη θέση βρίσκονται η Ελβετία, η Νορβηγία και η Ισλανδία, ενώ στις τελευταίες θέσεις του καταλόγου το Νότιο Σουδάν, το Τσαντ και ο Νίγηρας.

«Ζοφερές προοπτικές»

Και την ώρα που κάποιες χώρες έχουν αρχίσει να συνέρχονται από τις επιπτώσεις της πανδημίας, πολλές άλλες στη Λατινική Αμερική, την υποσαχάρια Αφρική, τη νότια Ασία ή την Καραϊβική δεν είχαν τον χρόνο να ανακάμψουν προτού πληγούν από μια νέα κρίση: τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Με τον πόλεμο αυτό να έχει τεράστιες επιπτώσεις στην ενεργειακή και διατροφική ασφάλεια, «αναμφίβολα οι προοπτικές για το 2022 είναι ζοφερές», εκτίμησε ο Στάινερ.

Η μείωση του δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης οφείλεται κυρίως στη μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά περισσότερο από ενάμιση χρόνο από το 2019 ως το 2021 (από 71,4 χρόνια το 2021 έναντι 73 το 2019).

«Παρά τη σημαντική ανάκαμψη της οικονομίας το 2021 το προσδόκιμο ζωής εξακολουθεί να μειώνεται», σημείωσε ο συντάκτης της έκθεσης Πέδρο Κονσεϊσάο στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, χαρακτηρίζοντας την τάση αυτή «πρωτόγνωρο σοκ».

«Στις ΗΠΑ παρατηρείται μείωση κατά δύο ετών του προσδόκιμου ζωής, σε άλλες χώρες η μείωση είναι ακόμη μεγαλύτερη», πρόσθεσε.

«Αγανάκτηση»

Η έκθεση παρουσιάζει έναν κόσμο και πολίτες «αναστατωμένους» από τις κρίσεις που συσσωρεύονται και από την «αβεβαιότητα» που προκαλούν αυτές.

«Οι άνθρωποι έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους», σημείωσε ο Σταίνερ φοβούμενος ότι όλη αυτή «η αγανάκτηση» θα οδηγήσει κάποιους σε ακραίες οδούς και τη βία.

«Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με τους κανόνες του παιχνιδιού του προηγούμενου αιώνα, που βασίζονταν στην οικονομική ανάπτυξη», πρόσθεσε. «Η αλλαγή που έχουμε ανάγκη απαιτεί νέους δείκτες: μείωση της χρήσης του άνθρακα, λιγότερες ανισότητες, περισσότερη βιωσιμότητα …».

Τρίπτυχο προτάσεων

Η έκθεση προτρέπει την παγκόσμια κοινότητα να επικεντρωθεί σε τρεις άξονες: επενδύσεις, κυρίως στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην προετοιμασία για μελλοντικές πανδημίες, εγγυήσεις για την απορρόφηση των σοκ και καινοτομίες για την ενίσχυση των ικανοτήτων αντιμετώπισης μελλοντικών κρίσεων.

Το UNDP ζητεί επίσης να μην συνεχιστεί η τρέχουσα τάση μείωσης της αναπτυξιακής βοήθειας προς τις πιο ευάλωτες χώρες.

«Θα ήταν μεγάλο λάθος», το οποίο θα μειώσει «τις ικανότητές μας να εργαστούμε από κοινού», επέμεινε ο Στάινερ, την ώρα μάλιστα που «η κλιματική αλλαγή, η φτώχεια, η κυβερνοεγκληματικότητα, οι πανδημίες απαιτούν να εργαστούμε όλοι μαζί ως παγκόσμια κοινότητα».

Σημείωσε ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που βρίσκονται σε κίνδυνο για σοβαρή νόσηση τους οποίους «χρειάζεται να προστατεύσουμε το συντομότερο δυνατόν».

«Ακόμη ο στόχος όλων των προσπαθειών για εμβολιασμό είναι να αποφευχθεί η σοβαρή νόσηση και ο θάνατος και αυτό που έχουμε δει μέχρι τώρα είναι ότι τα παρόντα εμβόλια είναι ακόμη αποτελεσματικά απέναντι στη σοβαρή νόσηση» τόνισε η κ. Αμόν.

Επιπλέον, ανέφερε ότι τις τελευταίες τρεις εβδομάδες έχει παρατηρηθεί μια αύξηση στους δείκτες των κρουσμάτων και στις νοσηλείες και επανέλαβε τη σύσταση του ECDC και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ) για δεύτερη ενισχυτική δόση σε όσους είναι άνω των 60 ή είναι πιο ευάλωτοι.

«Έχουμε δει ότι πολλές χώρες θα προετοιμαστούν για τις εκστρατείες εμβολιασμού λίγο πιο αργά, τον Σεπτέμβριο ή αργότερα, θα χρειαστούν λοιπόν κάποιες προσπάθειες να επιτευχθεί τώρα μια άμεση εκστρατεία γιατί μέχρι τον Σεπτέμβριο πιστεύουμε ότι οι περισσότερες χώρες θα είναι στην κορυφή ή πάνω από την κορυφή κι έτσι ο αντίκτυπος για την ενισχυτική δόση θα είναι μικρότερος» συμπλήρωσε η διευθύντρια του ECDC.

«Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια θα είναι η επιδημιολογική κατάσταση το φθινόπωρο, ποια θα είναι η παραλλαγή που θα κυκλοφορεί» επισήμανε, προσθέτοντας ότι είναι σημαντικό οι χώρες να προετοιμάσουν επίσης ένα συστηματικό και ανθεκτικό σύστημα παρακολούθησης όχι μόνο για τον κορονοϊό, αλλά και για άλλες ασθένειες του αναπνευστικού, πρώτα από όλα για τη γρίπη.

Ανέδειξαν και ευνόησαν όμως και μια βεντάλια επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων που προσέφεραν υπηρεσίες κατ’ οίκον και εν τέλει βοήθησαν τους πολίτες (κυρίως των μεγάλων πόλεων) να επιβιώσουν επί μήνες ολόκληρους, συχνά μέσα σε χώρους ελάχιστων τετραγωνικών μέτρων. Το τελευταίο δίμηνο η μία μετά την άλλη οι κυβερνήσεις αίρουν τα περιοριστικά μέτρα που είχαν επιβάλει. Ευλόγως κάποιες επιχειρήσεις και επαγγελματίες που ευνοήθηκαν από την υγειονομική κρίση, βλέπουν με δέος την… οικονομική κρίση να πλησιάζει.

«Αχρείαστοι»

Οι κερδισμένοι της πανδημίας κινδυνεύουν δηλαδή να μετατραπούν στους χαμένους της μεταπανδημικής εποχής. Χαμένοι λόγω του «ανοίγματος» της φυσικής αγοράς και της αποκατάστασης της κοινωνικής ζωής, που τους καθιστά έως και «αχρείαστους» πλέον. Χαμένοι όμως και για έναν ακόμα μείζονα λόγο: την εκτίναξη του πληθωρισμού, που ροκανίζει τα εισοδήματα και αναγκάζει τους καταναλωτές να σφίγγουν τα ζωνάρια τους.

Κάμψη τζίρου και μετοχών

Ετσι επιχειρήσεις όπως η γιγαντιαία πολυεθνική εταιρεία video streaming Netflix, η εταιρεία εξοπλισμού για κατ’ οίκον εκγύμναση Peloton ή η εταιρεία διαδικτυακών αγορών ενδυμάτων Boohoo, βλέπουν τον κύκλο των εργασιών τους να στενεύει, τα κέρδη τους να περιορίζονται και κατά συνέπεια τις μετοχές τους να βρίσκονται υπό διαρκώς μεγαλύτερη πίεση.

Μετά το άνοιγμα των γυμναστηρίων, για παράδειγμα, η ζήτηση για ποδήλατα γυμναστικής και για κυλιόμενους διαδρόμους της Peloton έπεσε κάθετα συμπαρασύροντας τη μετοχή της αμερικανικής εταιρείας, που έχει χάσει περισσότερο από το 60% της αξίας της από την αρχή του έτους.

Πολλοί γυμναστές που κατά τη διάρκεια της πανδημίας επέδειξαν εκτός από σωματική και επαγγελματική ευελιξία και επιχειρηματικές δεξιότητες στρεφόμενοι στη διοργάνωση διαδικτυακών προπονήσεων και μαθημάτων, διαπιστώνουν ότι χάνουν την online πελατεία τους. Εχουν, βεβαίως, τη δυνατότητα πλέον να γυμνάσουν εκ του σύνεγγυς τους πελάτες τους, κάτι που εξάλλου και οι ίδιοι προτιμούν, όπως διαβεβαιώνει μιλώντας στο BBC η Ρόξι Σάλιβαν, προσωπική προπονήτρια με βάση στο Μπρίστολ, στις βρετανικές ακτές της Μάγχης.

«Σίγουρα προτιμώ να προπονώ τους πελάτες μου πρόσωπο με πρόσωπο, είναι εξάλλου πιο εύκολο να δώσεις κίνητρο σε έναν άνθρωπο που βλέπεις από κοντά» σημειώνει η Σάλιβαν. Η δημοφιλία των διαδικτυακών μαθημάτων γιόγκα, πάντως, δεν πρόκειται να πέσει δραματικά με την επιστροφή στην υγειονομική κανονικότητα, όπως διαβεβαιώνει ο εξειδικευμένος προπονητής Ιαν Βόλουμ: «Είναι πολλοί εκείνοι που συνήθισαν την άνεση των προσωπικών τους χώρων. Κυρίως οι μεσήλικες ή οι συνταξιούχοι, που πιστεύουν ότι δεν χρειάζεται να εκτεθούν σε περιβάλλοντα με συνωστισμό, παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις των Αρχών».

Προκλήσεις

Στις υπηρεσίες online, από το ντελίβερι γευμάτων μέχρι το ηλεκτρονικό εμπόριο, η κάμψη των πωλήσεων είναι ορατή έως και κραυγαλέα σε ορισμένες περιπτώσεις. Στη Βρετανία η επίσημη στατιστική αρχή ONS κατέγραψε κάμψη των λιανικών πωλήσεων μέσω Διαδικτύου κατά 1,4% τον Μάρτιο, την οποία απέδωσε όμως και στην εκτίναξη της ακρίβειας. Το σίγουρο είναι ότι γιγαντιαίες εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου όπως οι Asos, Boohoo και AO World, που είχαν δει τις μετοχές τους να εκτινάσσονται από τον χειμώνα του 2020 και την επιβολή των πρώτων περιοριστικών μέτρων, βυθίζονται στον σκεπτικισμό. «Καθώς επανισορροπεί η ζήτηση, το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι μικρές κυρίως επιχειρήσεις του κλάδου θα πρέπει να φανούν πιο δημιουργικές και καινοτόμες για να επιβιώσουν» δηλώνει η Μισέλ Οβενς, ιδρύτρια του ομίλου Small Business Britain.

Ενας κλάδος που επιδεικνύει ισχυρές αντιστάσεις στη «μεταπανδημική κρίση» είναι πάντως αυτός της κατ’ οίκον διανομής γευμάτων. Σύμφωνα με έρευνα της KPMG, πριν την πανδημία οι Βρετανοί δαπανούσαν μηνιαίως 38 στερλίνες (45 ευρώ) για παραγγελίες φαγητού στο σπίτι. «Από την άνοιξη του 2020 έως την άνοιξη του 2021 οι δαπάνες εκτινάχθηκαν στις 53 στερλίνες (63 ευρώ). Για την ώρα δεν παρατηρούμε ουσιαστική μείωση» σημειώνει ο Ουίλ Χόκλι, της KPMG. Αλλά με τον πληθωρισμό οι καταναλωτές ίσως περιορίσουν τις παραγγελίες απ’ έξω, προειδοποίησε ο ερευνητής.

Σύμφωνα με πρόσφατα οικονομικά δεδομένα, η αύξηση των εξόδων των καταναλωτών στους τομείς της διασκέδασης και του τουρισμού ανά τη Γηραιά  Ήπειρο αντισταθμίζουν τη μείωση της βιομηχανικής παραγωγής, την κρίση που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και την κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω της έξαρσης κρουσμάτων κορωνοϊού στην Κίνα.

Η ενίσχυση των καταναλωτικών στοιχείων αυτών αυξάνει την πιθανότητα αποφυγής της ύφεσης αλλά και του στασιμοπληθωρισμού. Παράλληλα υποστηρίζει και τα σχέδια της ΕΚΤ για την αύξηση των επιτοκίων της για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία.

Η ανάκαμψη υποστηρίζεται από την άρση πολλών εκ των μέτρων περιορισμού της μετακίνησης λόγω της πανδημίας. Παράλληλα, η ανεργία βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό, ενώ τα νοικοκυριά έχουν συσσωρεύσει 700 δισ ευρώ σε αποταμιεύσεις, σύμφωνα με τη Morgan Stanley.

Αρκετοί απαισιόδοξοι αναλυτές τονίζουν πως η αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης δεν μπορεί να αντισταθμίσει τον καλπάζοντα πληθωρισμό. Σημειωτέον πως ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη άγγιξε το 8,1% τον περασμένο μήνα, αυξάνοντας τις ανησυχίες για το κόστος διαβίωσης των πολιτών. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κινδυνεύει να επιδεινώσει την κατάσταση, ιδιαίτερα μετά το καλοκαίρι, όταν οι τιμές ενέργειας βρεθούν και πάλι στο προσκήνιο.

Η εικόνα στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια, όμως, υποδεικνύει ένα διαφορετικό αφήγημα. Η αύξηση των τιμών δε σταματά αυτούς που θέλουν να ταξιδέψουν για διακοπές μετά από δύο και πλέον έτη πανδημίας.

Αισιόδοξες παραμένουν και αρκετές εταιρείες. Ο τουριστικός κολοσσός TUI θα καταγράψει κέρδη για πρώτη φορά μετά από μία διετία, ενώ σύμφωνα με την Booking Holdings Inc, η κίνηση την φετινή καλοκαιρινή περίοδο ενδέχεται να καταγράψει νέο υψηλό ρεκόρ.

«Δεν έχουμε κάνει καλοκαιρινές διακοπές εδώ και τρία χρόνια λόγω του κορωνοϊού», ανέφερε ο Dagmar Giessen ο οποίος έχει κλείσει εισιτήρια για ταξίδι με τρένο στο βαυαρικό resort Murnau. «Αν και τα πάντα έχουν ακριβύνει, παρατηρήσαμε πως ζούμε πιο απλά. Δεν έχουμε χρειαστεί να μειώσουμε τις δαπάνες μας, αλλά μπορούμε να το κάνουμε», τόνισε.

Ανάκαμψη

Σύμφωνα με την Aline Schuiling, αναλυτή της ABN Amro «η ανάπτυξη της κατανάλωσης στην Ευρωζώνη θα υποστηριχθεί από την αύξηση των εξόδων των καταναλωτών για τους επόμενους μήνες».

Αυτή η καταναλωτική δύναμη θα υποστηρίξει την άρση των προγραμμάτων στήριξης των οικονομιών και την αύξηση των επιτοκίων εκ μέρους της ΕΚΤ. Σύμφωνα με υπολογισμούς της S&P Global, η Ευρωζώνη αποδεικνύεται «αισιόδοξα στιβαρή» λόγω του ισχυρού τομέα υπηρεσιών της, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τουρισμό και την διασκέδαση.

Παρά τις επιπτώσεις του πολέμου, η Κομισιόν αναμένει ανάπτυξη της οικονομίας της Ευρωζώνης κατά 2,7% το 2022. 

Όσο για τη χρήση των αποταμιεύσεων των πολιτών, αυτή ενδέχεται να διαρκέσει για αρκετούς μήνες. Σε συνδυασμό με την χαμηλή ανεργία του 6,8% και τον περιορισμό των ανησυχιών για αναταραχή στην αγορά εργασίας λόγω του πολέμου, ο Dean Turner της UBS Global Wealth Management τονίζει πως «ιστορικά, όσο περισσότερο διαρκούν αυτές οι κρίσεις, τόσο λιγότερη επιρροή ασκούν στην καταναλωτική αυτοπεποίθηση. Εάν οι καταναλωτές φοβούνται πως θα χάσουν τις δουλειές τους, τόσο περισσότερο αλλάζουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες».

Τέλος, ο Jens Eisenschmidt της Morgan Stanley τονίζει πως η ανισόρροπη διανομή των αποταμιεύσεων αυτών ενδέχεται να περιορίσει τη δυναμική τους. Παρ’ όλα αυτά «μαζί με το “άνοιγμα” από την πανδημία και την σταθερή αγορά εργασίας, η κατανάλωση αυτή είναι το μόνο που μας προστατεύει από τη δημιουργία οικονομικής ύφεσης».