Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

«….Ο Τράμπ», υποστηρίζει ο οικονομολόγος και σύμβουλος μεγάλων επιχειρήσεων Αλαίν Μενκ, «…είναι η προσωποποίηση του καπιταλισμού της διαφθοράς. Και σε κάποια φάση, τα πεπραγμένα του θα έλθουν στην επιφάνεια….».

Υπό αυτή την έννοια οι τελευταίες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ πιθανότατα να αποδειχτούν ιστορικές από κάθε πλευρά, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο γεωπολιτικό πεδίο.

Αρκεί να επισημάνουμε ότι σύμφωνα με χρηματιστηριακές εκτιμήσεις, ο πόλεμος με το Ιράν και το φλερτ με τον Πούτιν, εκτιμάται ότι απέφέραν στις εταιρείες ελεγχόμενες από το περιβάλλον Τράμπ περί τα 300 εκατομ. δολλάρια μέσα σε ένα εξάμηνο.

Επίσης στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, το γεγονός ότι ο Τράμπ χειρίστηκε αδέξια και αλαζονικά το μεταναστευτικό στις ΗΠΑ, προκαλεί αντιδράσεις και μέλη του κόμματος προσάπτουν στον πρόεδρο, την εκλογή στο Μίτσιγκαν του πρώτου μουσουλμάνου Αμερικανικού γερουσιαστή.

Πρόκειται για τον Αμπντούλ Ελ-Σαγιεντ γιατρό 41 ετών, που ανήκει στην ακροαριστερά των Δημοκρατικών.
Πάντα μέσα στο Ρεπουμπλικανό Κόμμα δεν είναι λίγοι αυτοί που καταλογίζουν στον Τράμπ μια ανόητη πληθωριστική πολιτική, η οποία όχι μόνο δεν έφερε εργοστάσια στις ΗΠΑ, αλλά επιβάρυνε ανεπανόρθωτα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Σημειώνουμε επίσης ότι «….η νίκη των Δημοκρατικών υποψηφίων στο Τέξας, της Τζίνα Χινογιόσα ως κυβερνήτη και του Τζέιμς Ταλαρίκο ως γερουσιαστή, ήταν η πιο συμβολική από όλες αυτές που κέρδισαν την Τρίτη. Η ήττα των Ρεπουμπλικανών σε αυτή την πολιτεία που είχαν κερδίσει σταθερά για δεκαετίες είναι επίσης έναχαστούκι για τον Τράμπ που είχε υποστηρίξειτον Κέν Πάξτον.

Οι ηττημένοι Ρεπουμπλικάνοι υποψήφιοι ήταν σχεδόν όλοι εκείνοι που ο Τραμπ είχε επιλέξει και υποστηρίξει προσωπικά, μερικές φορές εναντίον άλλων πιο δημοφιλών Ρεπουμπλικανών. Ώθησε τον απερχόμενο Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή Τομ Τίλις να αποσυρθεί. Έδωσε την υποστήριξή του στο Οχάιο στον Vivek Ramaswamy, του οποίου η τοξική εκστρατεία ωφέλησε την αντίπαλό του Amy Acton. Αλλά ευνόησε ιδιαίτερα τον εισαγγελέα Κεν Πάξτον στο Τέξας εις βάρος του γερουσιαστή Τζον Κόρνιν, ο οποίος είναι πολύ πιο δημοφιλής.

Αλλά πάνω απ' όλα, οι αποφάσεις που έλαβε αυτός ο πρόεδρος χωρίς διαβούλευση με το Κογκρέσο ή τη λαϊκή υποστήριξη λειτούργησαν εναντίον του κόμματός του. Οι δασμοί του στους εμπορικούς εταίρους των

ΗΠΑ, ιδιαίτερα στον Καναδά, οδήγησαν σε τεράστιες αυξήσεις τιμών και έπληξαν τους αγρότες. Ο «μεγάλος και όμορφος λογαριασμός» του αύξησε τον πληθωρισμό και διεύρυνε το δημοσιονομικό έλλειμμα, φέρνοντας το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ στο 100% του ΑΕΠ.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν, ο οποίος εξακολουθεί να διαρκεί περισσότερο από οκτώ μήνες, οδήγησε στην αύξηση των τιμών των καύσιμων, ειδικά του ντίζελ, του καύσιμου των μεταφορέων και της αγροτικής Αμερικής. Τέλος, η διαφθορά της κυβέρνησής του, η οποία έχει φτάσει σε επίπεδα που μερικές φορές θυμίζουν καθεστώτα της Αφρικής ή της Μέσης Ανατολής, έχει γίνει η κύρια ανησυχία των ψηφοφόρων κατά τις τελευταίες εβδομάδες της εκστρατείας.

Αυτή η ήττα των Ρεπουμπλικανών είναι επίσης η πρώτη μαζική αποκήρυξη που υπέστη ο Ντόναλντ Τράμπ από την πρώτη του εκλογή πριν από δέκα χρόνια. Το 2018, οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν την πλειοψηφία στη Βουλή, αλλά διατήρησαν τη Γερουσία. Τον Τραμπ έχασε την προεδρία το 2020, αλλά κέρδισε καλύτερο σκορ από ό,τι στις προηγούμενες εκλογές του και οι Ρεπουμπλικανοί ένα οριακά τη Γερουσία.

«…Αυτή δεν είναι μια κόκκινη στιγμή ή μια κόκκινη στιγμή, είναι μια μπλε, κόκκινη και άσπρη στιγμή…», δήλωσε ο Χακίμ Τζέφρις, ο ηγέτης των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ο οποίος αναμένεται να γίνει ο επόμενος πρόεδρος της κάτω βουλής τον ερχόμενο Ιανουάριο. «Η Αμερική κέρδισε απόψε!»

Στην ομιλία του το βράδυ της Τρίτης, ο γερουσιαστής Jon Qssoff, που επανεξελέγη στη Τζόρτζια και τακτικός επικριτής του Τραμπ, χαρακτήρισε τις Εκλογές «συντριπτική και αποφασιστική» νίκη κατά του προέδρου.

«….Ο αμερικανικός λαός απέρριψε την εξαχρείωση, τη διαφθορά και την ανικανότητα τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτού τον απερχόμενον προέδρου στο τέλος της θητείας του που απέτυχε…..», είπε.

«….Και αν, τα τελευταία δύο χρόνια, μπροστά σε αυτή την αδυσώπητη χιονοστιβάδα βαρβαρότητας και απρέπειας έχετε μερικές φορές αμφιβάλλει ότι η δημοκρατία μας μπορεί επιβιώσει, είθε τα σημερινά αποτελέσματα να σας δώσουν το θάρρος να πιστέψετε ότι υπάρχει και άλλος ορίζοντας».

Η περίπτωση του Σταύρου Παπασταύρου, πάει πολύ πιο μακρυά από την πολιτική χυδαιότητα και τον κυνικό αμοραλισμό που την ενέπνευσαν…

Του Αθαν.Χ.  Παπανδρόπουλου

 Σε ένα περιεκτικό και πλήρες νοημάτων άρθρο του στα «Νέα του Σαββατοκύριακου», ο Στέφανος Κασιμάτης, περιγράφει απίστευτα πράγματα για μια χώρα στην οποίαν υποτίθεται ότι ισχύει ο θεσμός του κράτους δικαίου. Πρόκειται για την εξάχρονη περιπέτεια του νομικού κ. Σταύρου Παπασταύρου, ο οποίος πριν λίγες ημέρες, είδε την περιπέτεια του να τελειώνει με αμετάκλητο απαλλακτικό βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών.

Όσο για το κείμενο του Στέφανου Κασιμάτη, αφηγείται τις ολέθριες συνέπειες που μπορεί να έχει στη ζωή ενός ανθρώπου ο κυνισμός, όταν μεταμφιέζεται σε ηθική ανωτερότητα, η οποία καταπατά αυτό το ίδιο κράτος δικαίου.

Κατά τη γνώμη μας,όμως, η όλη ιστορία δεν σταματά στην παρατήρηση αυτή. Προφανώς δε, ο έγκριτος συνάδελφος το γνωρίζει. Οι υποθέσεις Παπασταύρου, Novartis, Παπαντωνίου και άλλες, χρησιμοποιήθηκαν από τις  λαϊκίστικες δυνάμεις του χυδαίου και φαιοκόκκινου ολοκληρωτισμού, για να καταργηθεί το κράτος δικαίου και να εγκατασταθεί μια ολοκληρωτικού τύπου δικαιοσύνη των «ηθικά ανωτέρων».

Με πιο απλά λόγια, μέσω μιας σταλινικής εμπνεύσεως σκευωριών, επιχειρήθηκε στην Ελλάδα, μια νέου τύπου επανάληψη «δικών της Μόσχας», από τις οποίες θα προβάλλονταν άσπιλοι και αμόλυντοι οι νέοι «νονοί» της χώρας. Υπό αυτή την έννοια, η υπόθεση Παπασταύρου, είναι η αποκάλυψη ενός αποτυχημένου δικαστικού πραξικοπήματος, το οποίο σε δεύτερη και Τρίτη φάση θα επεκτείνονταν και σε άλλους βασικούς θεσμούς της χώρας.

Ευτυχώς για την Ελλάδα και δυστυχώς για τον Αλέξη Τσίπρα και  το κόμμα του, τα σχέδια αυτά απέτυχαν, πρώτον γιατί οι ιδεοληπτικοί σχεδιαστές τους αγνοούσαν σοβαρές πτυχές της πραγματικότητας και δεύτερον γιατί η μεταπολιτευτική ελληνική δημοκρατία διαθέτει αρθρώσεις αντίστασης στους δυνητικούς βιαστές της.

Αντί, έτσι, τα θύματα των σκευωριών να πέσουν στο λάκκο που οι εχθροί τους είχαν ανοίξει, τελικά όλα δείχνουν ότι κάποιοι γνωστοί και μη εξαιρετέοι «ηθικόφρονες» θα πέσουν οι ίδιοι στις παγίδες που έστησαν.

Ακόμα χειρότερα, στην πτώση τους αυτή, οι «ηθικόφρονες» εξευτελίζουν και έναν ολόκληρο κόσμο που τους εμπιστεύεται και ο οποίος είναι πραγματικό κρίμα να συνταυτίζεται με εκβιαστές και λοιπούς ανθρώπους του ζόφου.

Ακολουθεί η περιγραφή της υπόθεσης Σταύρου Παπασταύρου και ο καθένας, είναι ελεύθερος να βγάλει τα συμπεράσματά του. «Ο νομικός Σταύρος Παπασταύρου,έγραψε ο Στέφανος Κασιμάτης, έγινε στόχος του ΣΥΡΙΖΑ, όταν το όνομά του εντοπίστηκε σε πέντε σημεία της περίφημης λίστας Λαγκάρντ, με την ιδιότητα του πληρεξουσίου δικηγόρου. Δεδομένου ότι είχε γίνει ευρύτερα γνωστός αφότου ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς τον προσέλαβε στην ομάδα που διαπραγματευόταν με την αλήστου μνήμης  τρόικα, η συγκυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ τον έβαλε κατευθείαν στο στόχαστρο. Όμως ο φορολογικός έλεγχος στονοποίο υποβλήθηκε τον Ιούλιο του 2012 δεν απέδωσε τίποτε. Ο Παπασταύρου ήταν πληρεξούσιος, όχι δικαιούχος των λογαριασμών και καμία προσαύξηση του εισοδήματός του δεν είχε προκύψει. Η υπόθεση θα έμπαινε στο αρχείο, αν ο ένας εκ των δύο ελεγκτών δεν ζητούσε δικαστική συνδρομή από την Κύπρο. Έτσι η υπόθεση έμεινε ανοικτή. (Να σημειωθεί ότι, όλως συμπωματικώς, ο συγκεκριμένος ελεγκτής αποσπάσθηκε εν συνεχεία σε υπουργικόγραφείοκαι αργότερα πήρε και ευμενή μετάθεση…).

Τον Σεπτέμβριο του 2015 εμφανίζεται η λεγόμενη λίστα Φαλτσιανί (η πληρέστερη, υποτίθεται, εκδοχή της λίστας Λαγκάρντ), στην οποία ο Παπασταύρου εμφανιζόταν ως δικαιούχος τωνλογαριασμών. Τη συγκεκριμένη λίστα οι γαλλικές αρχές είχαν ερευνήσει επί τρία χρόνια, για να καταλήξουν ότι τα νέα στοιχεία που περιείχε ήσαν πλαστά. Η έρευνα των Γάλλων όμως αγνοήθηκε από τις ελληνικές αρχές, που παρέλαβαν τη λίστα παράτυπα και υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες. Έχει σημασία, ότι, ενώ η λίστα Λαγκάρντ είχε παραληφθεί νομοτύπως από την ελληνική κυβέρνηση, βάσει διακρατικής συμβάσεως με τη Γαλλία, η λίστα Φαλτσιανί εισήχθης στην ελληνική έννομη τάξη λαθραία και δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ενοχοποιητικό στοιχείο.

Οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ τη νομιμοποίησαν εκ των υστέρων, με νόμο που εισήγαγε το Δεκέμβριο του 2015 ο Δ. Παπαγγελόπουλος, βάσει του οποίου παρανόμως κτηθέντα στοιχεία μπορούσαν να γίνουν δεκτά από τη Δικαιοσύνη, εφόσον συνέβαλαν στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Έτσι του επεβλήθη το   πρόστιμο των 3,3 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο μάλιστα έσπευσε να ανακοινώσει ο Αλέξης Τσίπρας προσωπικώς από το Μαξίμου, προτού γνωστοποιηθεί στον Παπασταύρου – σπουδή που ασφαλώς προδίδει την πολιτική σημασία που έδινε η τότε κυβέρνηση στη δίωξή του.

Τον Μάιο του 201, ωστόσο, οι Αρχές παρέλαβαν από την Κύπρο το προϊόν της δικαστικής συνδρομής, το οποίο απέδιδε τον Παπασταύρου αθώο των κατηγοριών. Αν το προσέθεταν στη δικογραφία, όπως ήταν η υποχρέωσή τους εκ του νόμου, η περιπέτεια του Παπασταύρου θα έληγε αμέσως. Όμως, το έξαψαν, ώστε να αποχωρήσει και η ποινική δίωξη εναντίον του. Αρχηγός της ΝΔ από τον Ιανουάριο εκείνου του χρόνου είχε εκλεγεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η στοχοποίηση του Παπασταύρου βόλευε, διότι, εκτός από συνεργάτης του Σαμαρά, ήταν φίλος της συζύγου του Μητσοτάκη και μέλος του ΔΣ της εταιρείας της ως δικηγόρος. Μ’ ένα σμπάρο δύο τρυγόνια, δηλαδή. Από την προφυλάκιση τον γλίτωσε ο φίλος του Σάμπυ Μιωνής, που του δάνεισε το ποσόν του προστίμου.

(σ.σ. χωρίς τον Μιωνή, ο Στ.Παπασταύρου ίσως να ήταν ακόμα προφυλακισμένος για να κάνει την πλάκα του ο Πολάκης).

Πράγματι, τον Νοέμβριο του 2017 του άσκησαν και ποινική δίωξη για κακούργημα, το οποίο επέσυρε ως και την ποινή των ισοβίων, μολονότι επί ενάμιση χρόνο οι Αρχές είχαν την κατοχή τους τα αθωωτικά έγγραφα από την Κύπρο, αλλά τα κρατούσαν θαμμένα. Έπρεπε να φθάσουμε στον Αύγουστο του 2019, με την αλλαγή της κυβέρνησης, για να ανακαλυφθεί (ως εκ θαύματος) η συνδρομή των κυπριακών αρχών στην υπόθεση, η δε οριστική αθώωσή του για την ποινική δίωξη ήλθε μόλις την περασμένη Τετάρτη με αμετάκλητο βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών.

Ο Παπασταύρου δεν είναι ο μόνος εναντίον του οποίου ο ΣΥΡΙΖΑ χρησιμοποίησε κατάφωρα τη Δικαιοσύνη για πολιτικούς λόγους. Ανάλογη ταλαιπωρία και διασυρμό υπέστησαν επί ημερών «πρώτης φοράς Αριστερά» η Κατερίνα Σαββαΐδου, επειδή αρνήθηκε να παραιτηθεί από την ΑΑΔΕ όταν ανέλαβε ο ΣΥΡΙΖΑ, καθώς και η Λίνα Στουρνάρα, επειδή απλώς είναι η σύζυγος του Γιάννη Στουρνάρα. Το παρήγορο, ωστόσο, είναι ότι στην ιστορία αυτή έχει ρόλο και η Νέμεσις. Διότι βάσει της ρύθμισης Παπαγγελόπουλου, για τη νομιμοποίηση παρανόμως κτηθέντων στοιχείων, που μεθοδεύτηκε ειδικά για τη δίωξη του Παπασταύρου, νομιμοποιείται και το περίφημο ηχητικό του Μιωνή, που ενοχοποιεί το παραδικαστικό κύκλωμα Παπαγγελόπουλου….».

Μα γιατί η Περιστέρα έχει το παράπονο ότι ο Σύριζα ήταν κυβέρνηση αλλά δεν είχε εξουσία.

Θέλουμε να ελπίζουμε ότι η υγιής και υπεύθυνη κεντροαριστερά, αυτή που τόσο μισούν οι ντόπιες φαιοκόκκινες δυνάμεις, δεν θα πέσει σ΄αυτή τη γελοία παγίδα των δήθεν «ηθικής ανωτερότητας» γελωτοποιών …και μη χειρότερα.

Στη μία όχθη είναι οι αριθμοί και η πραγματικότητα που αυτοί εκφράζουν. Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι ερμηνείες και οι αναγνώσεις των αριθμών αυτών. Ο απολογισμός των επιπτώσεων της πανδημίας Covid-19 στην εργασία, σε πρώτη ανάγνωση δείχνει να είναι καταστροφικός.

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Άνοδος της ανεργίας, όξυνση των ανισοτήτων, περισσότερη φτώχεια στον ανειδίκευτο κόσμο της εργασίας, πρόωροι θάνατοι σε ορισμένους κλάδους και γενικευμένη αβεβαιότητα, είναι τα κύρια φαινόμενα που καταγράφονται στον κόσμο της εργασίας.

Δεν είναι λίγοι έτσι όλοι αυτοί που πιστεύουν ότι στην εργασία ισχύει «το κάθε πέρυσι και καλύτερα», ενώ ακριβώς το αντίθετο ισχύει για τους κατόχους κεφαλαίου, οι οποίοι χρόνο με το χρόνο πλουτίζουν. Επίσης κυρίαρχη είναι και η αντίληψη ότι οι εργαζόμενοι στον αναπτυγμένο κόσμο πιέζονται από τον σκληρό εμπορικό ανταγωνισμό, τις τεχνολογικές προόδους, την χρηματοοικονομική απελευθέρωση και την παγκοσμιοποίηση των αγορών.

Όλα τα παραπάνω είναι όντως υπαρκτά φαινόμενα, αλλά δεν παύουν να συνιστούν μια όψη του όλου θέματος. Η άλλη όψη είναι αυτή που προκύπτει από την απάντηση στο ερώτημα: πώς πλούτισε ο αναπτυγμένος κόσμος και γιατί; Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι πολυσύνθετη και κατά ένα μέρος θα πρέπει να αναζητηθεί στην εξέλιξη και τις διάφορες πτυχές του εργασιακού περιβάλλοντος. Από την άποψη αυτή, λοιπόν, η μελέτη πραγματικών και όχι φαντασιακών στοιχείων, μας δείχνει ότι μέρος της δυτικής ευημερίας οφείλεται στις προόδους στην εργασία και την εντυπωσιακή άνοδο της παραγωγικότητας της. Χάρη στην τελευταία, τεράστιες κατηγορίες πληθυσμών άφησαν πίσω τους τη φτώχεια και κάποιες άλλες γνώρισαν πρωτοφανή πλούτο.

Μόνιμη υπήρξε και είναι ακόμη βέβαια τα 200 τελευταία χρόνια η αντιπαράθεση κεφαλαίου και εργασίας με διακύβευμα το πλεόνασμα της παραγωγικότητας και τη διανομή του. Από την άποψη αυτή έτσι, η πανδημία, ως φαίνεται, ανατρέπει μια κατάσταση η οποία τα τριάντα χρόνια που πέρασαν λειτουργούσε υπέρ του κεφαλαίου.

Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρείται μια εντυπωσιακή ενίσχυση από τις κυβερνήσεις όχι μόνον αυτών που λόγω πανδημίας προσωρινά έχασαν την εργασία τους, αλλά και των νέων που θέλουν να εργασθούν σε τομείς της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Επίσης πολλές κυβερνήσεις, ενισχύουν επιχειρήσεις που ακολουθούν πολιτική αύξησης της αμοιβής της εργασίας, παράλληλα δε αναζητούν τρόπους δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας που να στηρίζονται στην ψυχική ικανοποίηση των εργαζομένων.

Όπως αναφέρεται σε μια ειδική έκθεση του βρετανικού «Economist», οι καταστροφολογικές προφητείες ότι τα ρομπότ καταστρέφουν θέσεις εργασίας και η τεχνητή νοημοσύνη κάνει ανιαρό το «εργάζεσθαι» ανήκουν στην κατηγορία του μύθου.

Στην Αμερική, το ποσοστό ανεργίας από 15% την άνοιξη του 2020, σήμερα βρίσκεται στο 6% και η τάση είναι περαιτέρω πτωτική. Ακόμα, η μεταφορά από τη διοίκηση Μπάιντεν ενός τρισεκατομμυρίου δολλαρίων στη χρηματοδότηση νέων θέσεων εργασίας, εμπνέει αισιοδοξία και τονώνει τον οικονομικό δυναμισμό της αμερικανικής κοινωνίας.

Παρά την εισβολή της σύγχρονης τεχνολογίας σε όλες τις πτυχές της οικονομίας και της καθημερινής ζωής, σε χώρες υψηλού τεχνολογικού επιπέδου όπως η Ιαπωνία και η Νότιος Κορέα, η ανεργία βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα των τριάντα τελευταίων ετών.

Ο συνήθως απαισιόδοξος γνωστός αμερικανός οικονομολόγος Ρόμπερτ Γκόρντον, μετά από αρκετά χρόνια «μαύρων προβλέψεων», σήμερα αναγνωρίζει ότι οι τεχνολογικές επενδύσεις ανοίγουν νέες προοπτικές σε όσους θέλουν να ξεφύγουν από τις πνευματικές αγκυλώσεις του χθες και να μαντέψουν ποιες θα μπορούσαν να είναι οι ευκαιρίες του αύριο.

Από την πλευρά του, ο νομπελίστας Έντμουντ Φέλπς υπογραμμίζει ότι μέσα από την κρίση της πανδημίας είναι πολύ πιθανόν να ξεπηδήσει μια νέα ψυχική ακμαιότητα για πολλούς λαούς. «Η αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων θα φέρει στο προσκήνιο καινούργιες επιθυμίες και τάσεις για προσωπική ανέλιξη. Θα προκύψει έτσι ένα νέο κύμα δημιουργίας που θα φέρει σε αρκετές περιπτώσεις τα πάνω κάτω. Η ψυχική πρόοδος σε κάποιο άτομο προέρχεται από την εμπειρία του καινούργιου: νέες καταστάσεις, νέα προβλήματα, νέες γνώσεις και νέες ιδέες προς ανάπτυξη και συνεισφορά.

Παρομοίως, η ευημερία σε εθνική κλίμακα – η πρόοδος για όλους – προέρχεται από την ευρεία συμμετοχή των ανθρώπων στις διαδικασίες της καινοτομίας: τη σύλληψη, την ανάπτυξη και τη διάδοση καινούργιων μεθόδων και προϊόντων – εγχώρια καινοτομία από τα κάτω. Αυτός ο δυναμισμός μπορεί να περιοριστεί ή να αποδυναμωθεί από θεσμούς που προκύπτουν από την ατελή κατανόηση ή από ανταγωνιστικούς στόχους. Όμως οι θεσμοί από μόνοι τους δεν μπορούν να τον προκαλέσουν. Ο ευρύς δυναμισμός πρέπει να ενισχύεται από τις σωστές αξίες και να μην αποδυναμώνεται από εξωπραγματικές θεωρήσεις…».

Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι πλέον λίγοι οι οικονομολόγοι και οι σύμβουλοι των επιχειρήσεων που προβλέπουν ότι, με αφορμή την πανδημία, ο συντελεστής εργασίας επιστρέφει ορμητικά στην πολιτική και οικονομική ζωή και στο επίπεδο του θα κριθούν οι αναπτυξιακές προοπτικές των περισσότερων χωρών του πλανήτη μας.