Του Γιάννου Παπαντωνίου

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης βρισκόταν το 2007 πολύ κοντά στον μέσο όρο των 27 χωρών της ΕΕ, δηλαδή στο 95%.Υποχώρησε ραγδαία μετά την κρίση και την είσοδο της χώρας στα μνημόνια στο 71% το 2012, στο 68% το 2016, και παραμένει περίπου στο ίδιο επίπεδο, 67%, το 2023 καταλαμβάνοντας τη δεύτερη χειρότερη θέση, μόλις πριν από τη Βουλγαρία που βρίσκεται στο 64%.

«Γιατί καταναλώνουμε τόσο πολύ και γιατί δεν αποταμιεύουμε;». Το ερώτημα είναι κρίσιμο όχι μόνο για τη σύγκλιση των εισοδημάτων των Ελλήνων με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά, αλλά και για την ίδια τη μακροπρόθεσμη επιβίωση της ελληνικής οικονομίας. Η κατανάλωση εξακολουθεί να αποτελεί σχεδόν το 70% του ελληνικού ΑΕΠ, όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη το ποσοστό είναι λίγο πάνω από 50% κατά μέσον όρο. Η αποταμίευση των νοικοκυριών είναι αρνητική, με κάποιες διακυμάνσεις. Κατά μέσον όρο το 2017-2022 ήταν -2,7% έναντι 3,6% της Ευρωζώνης. Αυτή είναι η άλλη όψη του χρόνιου ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών, που στο 6,3% του ΑΕΠ της χώρας παραμένει ανησυχητικό.

Η προβληματική δομή της ελληνικής οικονομίας οφείλεται κυρίως στη φοροδιαφυγή, δεδομένου ότι τα εισοδήματα που δεν δηλώνονται και δεν εμφανίζονται επίσημα για να αποταμιευθούν καταλήγουν σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση, με αποτέλεσμα την αύξηση του μεριδίου της στο ΑΕΠ. Εξάλλου, η υπερβολική εξάρτηση του ασφαλιστικού συστήματος από δημόσιους φορείς, που αντανακλά την εδραιωμένη πεποίθηση των Ελλήνων ότι το κράτος θα καλύψει κάθε ανάγκη τους, περιορίζει την ανάγκη προσφυγής σε ιδιωτικά σχήματα ασφάλισης διαμορφώνοντας ασφαλιστικό κενό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, δηλαδή μια άλλη μορφή αρνητικής αποταμίευσης. Επίσης, η έλλειψη επαρκούς ανταγωνισμού στο τραπεζικό σύστημα επηρεάζει αρνητικά τα επιτόκια καταθέσεων αποθαρρύνοντας τις αποταμιεύσεις.

Η οικονομική σύγκλιση της Ελλάδας με την ΕΕ, ώστε σε 20 χρόνια να επαναπροσεγγίσει το 90% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΕ, προϋποθέτει μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1,5% πάνω από τον αντίστοιχο της ΕΕ. Και αυτός, όμως, ο ελάχιστα φιλόδοξος στόχος – της ανάκτησης σε 20 χρόνια του επιπέδου ευημερίας που είχαμε πριν από περίπου 20 χρόνια (!) - αντιμετωπίζει πολλές επισφάλειες, αν ληφθεί υπόψη ότι η επίτευξη τα τέσσερα τελευταία χρόνια ρυθμού ανάπτυξης κατά 1,2% υψηλότερου από τον μέσο όρο της ΕΕ οφείλεται κυρίως στο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και στη σταδιακή απομάκρυνση από το ασφυκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο που είχαν επιβάλει τα μνημόνια.

Όμως, τα επόμενα χρόνια θα εκλείψουν αυτοί οι δύο θετικοί παράγοντες – λόγω της εξάντλησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας καθώς και της επανόδου στην κανονικότητα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το Ταμείο Ανάκαμψης συνεισφέρει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου το μισό της ελληνικής ανάπτυξης, ο αναπτυξιακός ρυθμός της Ελλάδας θα πέσει κάτω από το 2,5% που προβλέπει το νέο Πρόγραμμα Σταθερότητας. Βεβαίως, αντίστοιχα θα επηρεαστεί αρνητικά και ο αναπτυξιακός ρυθμός και των υπολοίπων χωρών της ΕΕ, αλλά η συνεισφορά του Ταμείου Ανάκαμψης είναι σε αυτές τις χώρες πολύ μικρότερη.

Επομένως, μεσοπρόθεσμα, αν δεν πραγματοποιηθούν βαθιές αλλαγές στο οικονομικό μας υπόδειγμα ώστε να αυξηθούν ουσιαστικά η αποταμίευση, οι επενδύσεις και η παραγωγικότητα, οι ελληνικοί ρυθμοί ανάπτυξης θα επιβραδυνθούν και η σύγκλιση των επιπέδων ευημερίας με τα μέσα ευρωπαϊκά θα χαθεί στο βάθος του ορίζοντα. Θα παραμείνουμε καθηλωμένοι στην ομάδα των «φτωχών « της Ευρώπης.

Ο μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας πρέπει να αξιοποιήσει ευρωπαϊκές συνέργειες σε συντονισμό με αντίστοιχες προσπάθειες που αρχίζουν να αναλαμβάνονται στην ΕΕ για την αντιμετώπιση της ανταγωνιστικής πίεσης από τις άλλες δύο υπερδυνάμεις - τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η Ευρώπη, τα τελευταία χρόνια, εμπιστεύθηκε - εκ των υστέρων «αφελώς» - τους ανταγωνιστές της παραβλέποντας ότι δεν παίζουν πλέον σύμφωνα με όρους βασισμένους στους κανόνες του ισότιμου ανταγωνισμού, αλλά εφαρμόζουν εθνικές πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση των βιομηχανιών τους. Η Ευρώπη σήμερα επενδύει λιγότερο στις ψηφιακές τεχνολογίες από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Χωρίς στρατηγικά σχεδιασμένες και συντονισμένες δράσεις πολιτικής, ευρωπαϊκές βιομηχανίες θα αναγκαστούν να διακόψουν τη λειτουργία τους ή να μετεγκατασταθούν εκτός ΕΕ.

Η Ελλάδα, εντάσσοντας τον αναπτυξιακό προγραμματισμό της στο πλαίσιο της αντίστοιχης ευρωπαϊκής προσπάθειας, πρέπει να δομήσει ένα νέο παραγωγικό πρότυπο που θα περιορίσει την εξάρτηση από τον τουρισμό και τις κατασκευές και θα στραφεί σε τομείς με υψηλότερη παραγωγικότητα. Στόχος, η επιτάχυνση της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης και η ανάπτυξη της προσφοράς εξειδικευμένων υπηρεσιών, ιδιαίτερα στον χρηματοοικονομικό χώρο.

Παράλληλα, η Ελλάδα πρέπει να αντιμετωπίσει χρόνια προβλήματα της οικονομίας της που αποτελούν τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Προτεραιότητα έχουν η δραστική βελτίωση της αποτελεσματικότητας του φορολογικού συστήματος με πλήρη αξιοποίηση νέων τεχνολογιών για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, η εισαγωγή ισχυρών κινήτρων για συγχωνεύσεις επιχειρήσεων και διαμόρφωση ελκυστικών εταιρικών σχημάτων στους τομείς των υπηρεσιών, η διεθνοποίηση και ενδυνάμωση του τραπεζικού συστήματος μέσα από την ενσωμάτωσή του στην υπό διαμόρφωση ενιαία ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, καθώς και ριζικές παρεμβάσεις στην κρατική λειτουργία. Χρειάζεται επανίδρυση του κράτους με νέες δομές, νέα διοικητικά σχήματα και αυστηρά αξιοκρατικές διαδικασίες διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού, στο πλαίσιο ενός συνολικού επανασχεδιασμού.

Μεταρρυθμίσεις, θαρραλέες και αποτελεσματικές, είναι η λέξη κλειδί, αν δεν θέλουμε να χάσουμε το τρένο της εποχής μας. Οι στόχοι είναι φιλόδοξοι, ενώ η ικανότητα του πολιτικού μας συστήματος να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις είναι το ζητούμενο. Σε κάθε περίπτωση, στην αρχή τίθενται οι στόχοι και στη συνέχεια αναζητείται το σχήμα υλοποίησής τους.

Του Γιάννου Παπαντωνίου *

Ο εναγκαλισμός με αυταρχικούς ηγέτες, όπως ο Πούτιν, ο Μπολσονάρο και ο Ερντογάν, η απαξίωση πολυμερών οργανισμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η εγκατάλειψη διεθνών δεσμεύσεων όπως η συμφωνία  για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, οι εμπορικοί πόλεμοι, σηματοδότησαν την είσοδο του παγκόσμιου συστήματος σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Η υποκατάσταση των αρχών και των κανόνων της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης από την εξυπηρέτηση  ιδιοτελώς προσδιορισμένων εθνικιστικών στόχων, έθεταν σε κίνδυνο υπέρτερα αγαθά, όπως η ευημερία, η δημοκρατία και η ειρήνη.

Οι δημοκρατικές κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο προσβλέπουν με αισιοδοξία στην προεδρία Μπάιντεν. Το ερώτημα είναι αν, και σε ποιο βαθμό, οι προσδοκίες αυτές θα δικαιωθούν. Ας ξεκινήσουμε με τις δυνατότητες που θα διαθέτει η νέα αμερικανική κυβέρνηση. Ο Τζο Μπάιντεν  εκλέχτηκε με οριακή πλειοψηφία, ενώ ο έλεγχος της Γερουσίας  παραμένει στους Ρεπουμπλικανούς.

Στην εξωτερική πολιτική ο πρόεδρος έχει ευρύτερα περιθώρια κινήσεων σε σχέση με τα θέματα εσωτερικής πολιτικής. Ενώ όμως θα μπορεί να προωθήσει την επάνοδο των ΗΠΑ στη συμφωνία με το Ιράν και στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλαγές ή τροποποιήσεις για την εξασφάλιση της εφαρμογής των συμφωνιών θα απαιτούν έγκριση της Γερουσίας. Σε  θέματα ευρύτερου ενδιαφέροντος, όπως η ενίσχυση της διατλαντικής σχέσης με την Ευρώπη με νέα εμπορική συμφωνία και η υιοθέτηση ηπιότερης πολιτικής στην αντιπαράθεση με την ανερχόμενη Κίνα - για την αποτροπή νέου ‘Ψυχρού Πολέμου’- θα πρέπει να αναζητηθούν διακομματικές συναινέσεις.

Ο τομέας των διεθνών σχέσεων, όπου η νέα κυβέρνηση θα έχει ελεύθερα τα χέρια, είναι η υπεράσπιση της δημοκρατίας, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των κανόνων λειτουργίας του μεταπολεμικού συστήματος απέναντι στην προοπτική διαίρεσης του κόσμου σε σφαίρες επιρροής, που θα ανταγωνίζονται με όρους ισχύος έξω από το πλαίσιο του  διεθνούς δικαίου. Αυτό συμβαίνει ήδη σε μικρογραφία στη δική μας περιοχή, την Ανατολική Μεσόγειο, όπου  μία ανερχόμενη δύναμη, η Τουρκία, επιχειρεί να επιβάλει τις δικές της επιλογές με την απειλή  στρατιωτικής βίας, καταπατώντας κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών χωρών.

Κάτω από αυτό το πρίσμα, η εκλογή του Τζο Μπάιντεν ενισχύει τη θέση της Ελλάδας και της Κύπρου απέναντι στην Τουρκία. Από τη σκοπιά της Ουάσινγκτον, η Τουρκία είναι παραβάτης ενώ η Ελλάδα υπερασπίζεται τα σύνορα της ΕΕ, μιας ένωσης δημοκρατικών χωρών, που είναι σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών.  Αρχίζει να διαμορφώνεται κλίμα υποστήριξης των αρχών του διεθνούς δικαίου και αλληλεγγύης μεταξύ δημοκρατικών χωρών,

Εξάλλου, η Τουρκία έχει καταστεί περισσότερο ευάλωτη σε διπλωματικές πιέσεις λόγω της επιδείνωσης της οικονομίας της. Πριν από λίγες μέρες αντικαταστάθηκε ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας λόγω μεγάλης υποτίμησης της τουρκικής λίρας.

Η οικονομική προοπτική της Τουρκίας παραμένει θετική λόγω του πληθυσμιακού της δυναμισμού, ενός εργατικού δυναμικού νέου σε ηλικία και του χαμηλού δημοσίου χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ. Όμως, η ύφεση της τελευταίας τριετίας σε συνδυασμό με την επιτάχυνση του πληθωρισμού λόγω της υποτίμησης του νομίσματος δημιουργεί πρόβλημα ανταγωνιστικότητας και, κατ’ επέκταση, χρηματοδότησης του  ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών. Έχει σημειωθεί ραγδαία μείωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της χώρας. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει την Τουρκία στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε απώλεια ανεξαρτησίας.

Κατά συνέπεια, άσκηση πίεσης από τις ΗΠΑ, εστιασμένης στο πεδίο των οικονομικών σχέσεων, θα είναι αποδοτική. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να συζητήσει τα θέματα ασφάλειας η Ελλάδα με τη νέα αμερικανική κυβέρνηση. Η ΕΕ μπορεί, επίσης, να παρακινηθεί για να δράσει στην ίδια κατεύθυνση.

Αξιοποιώντας το ευνοικότερο κλίμα, η Ελλάδα θα πρέπει  να υπενθυμίσει τις «κόκκινες γραμμές» της στα σημεία διαφωνίας με την Τουρκία καθώς και τη σταθερή πρόθεσή της να επιλύσει τα θέματα που αφορούν την υφαλοκρηπίδα και τις Αυτόνομες Οικονομικές Ζώνες σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το διεθνές δίκαιο, περιλαμβανομένης της προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Επίσης, συνεχίζοντας το διπλωματικό άνοιγμα που ήδη έχει πραγματοποιήσει προς πολλές πλευρές, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, τη Ρωσία και,  βέβαια, τους Ευρωπαίους εταίρους, να  αναδείξει την απειλή που αποτελεί η σημερινή πολιτική της Τουρκίας για την παγκόσμια τάξη και το διεθνές δίκαιο τονίζοντας, ταυτόχρονα, την ανάγκη επαναθεμελίωσης σχέσεων φιλίας και συνεργασίας πάνω σε  υγιείς βάσεις. Τέλος, εφόσον η τουρκική απειλή έχει μακροχρόνιο χαρακτήρα,  θα πρέπει να επανεξεταστεί  η στρατηγική ασφάλειας.

Συγκεκριμένα, είναι σκόπιμο να στρατιωτικοποιήσουμε την πολιτική μας, κατά το πρότυπο του Ισραήλ? Πιστεύω πως όχι. Η πληθυσμιακή υπεροχή  της Τουρκίας αντισταθμίζεται  από τη στενότητα των χερσαίων συνόρων που μας συνδέουν μαζί της. Επιπλέον, η Ελλάδα μετέχει σε ευρύτερες συμμαχίες που αποτελούν ανάχωμα στις τουρκικές βλέψεις. Τέλος, η στρατιωτικοποίηση  δεν είναι συμβατή με το χαρακτήρα του λαού μας και τις δημοκρατικές μας παραδόσεις.

Είναι όμως αναγκαίο  να ανασχεδιάσουμε  τη στρατιωτική μας στρατηγική στη βάση της αρχής ότι, λόγω αριθμητικής υστέρησης,  πρέπει να διατηρούμε ποιοτικό πλεονέκτημα στους εξοπλισμούς, ιδιαίτερα στη θάλασσα και στον αέρα. Ήδη έχουν γίνει βήματα απόκτησης οπλικών συστημάτων τεχνολογικής αιχμής. Πρέπει να γίνουν περισσότερα στο άμεσο μέλλον και παράλληλα να ενταθεί η προσπάθεια ανάπτυξης ευρωπαικών μηχανισμών κοινής άμυνας.

*Πρώην υπουργός, πρόεδρος του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής

Η εκλογή του Τζο Μπάιντεν στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών το 2020 διεκδικεί πολλούς τίτλους ‘ιστορικότητας’: Υψηλότερη λαική συμμετοχή από το 1900, ρεκόρ ψήφων για το νικητή υποψήφιο, πρώτη ήττα εν ενεργεία προέδρου μετά το 1993, πρώτη υποψηφιότητα έγχρωμης (τζαμαικανο-ινδής) γυναίκας σε μεγάλο κόμμα για την αντιπροεδρία, μεγαλύτερη ηλικία υποψηφίου προέδρου.

Του Γιάννου Παπαντωνίου *

Όμως, τα ετερογενή αυτά στοιχεία δεν συνθέτουν ένα συνολικό αφήγημα. Ακόμα και το γεγονός ότι, σε πλαίσιο παγκόσμιας ανόδου του λαικισμού, επικράτησε μετριοπαθής κεντρώος υποψήφιος αντισταθμίζεται από την επιβίωση του τραμπισμού που, κρατώντας (προς το παρόν) τον έλεγχο της Γερουσίας και περιορίζοντας την πλειοψηφία των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, παρέμεινε ρυθμιστής του παιχνιδιού.

Ο Μπάιντεν θα κυβερνήσει με ένα χέρι δεμένο. Χωρίς τη συγκατάθεση των Ρεπουμπλικανών δεν θα είναι καν σε θέση να σχηματίσει την κυβέρνηση που θα ήθελε. Όλες οι υπουργικές τοποθετήσεις απαιτούν έγκριση της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Γερουσία.

Κρίσιμες θέσεις, όπως το υπουργείο Εξωτερικών και το υπουργείο Οικονομικών, θα γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Εξάλλου, το οριακό αποτέλεσμα δεν εξασφαλίζει ισχυρή λαική εντολή για την ατζέντα των Δημοκρατικών. Φιλόδοξα σχέδια, όπως η ‘Νέα Πράσινη Συμφωνία’, μεγάλη αύξηση του ελάχιστου μισθού και υψηλότεροι φόροι στους πλούσιους, έχουν περιορισμένες πιθανότητες υλοποίησης. Ακόμα και στην εξωτερική πολιτική, όπου ο πρόεδρος έχει ευρύτερα περιθώρια κινήσεων, υπάρχουν σοβαρά εμπόδια.

Ενώ, για παράδειγμα, ο Μπάιντεν θα μπορεί να προωθήσει την επάνοδο των ΗΠΑ στη συμφωνία με το Ιράν και στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλαγές ή τροποποιήσεις, απαραίτητες για την εξασφάλιση της εφαρμογής των συμφωνιών, θα απαιτούν έγκριση της Γερουσίας.

Βέβαια, στην εξωτερική πολιτική η κυβέρνηση Μπάιντεν θα είναι σε θέση να αποκαταστήσει την κανονικότητα και να προτάξει την υπεράσπιση της δημοκρατίας, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των κανόνων λειτουργίας του μεταπολεμικού συστήματος, αναστρέφοντας την επικίνδυνη ταύτιση του Τραμπ με αυταρχικούς ηγέτες και καθεστώτα, όπως ο Πούτιν, ο Μπολσονάρο και ο Ερντογάν.

Όμως για ουσιαστικότερα θέματα, όπως η ενίσχυση της διατλαντικής σχέσης με την Ευρώπη με μία νέα εμπορική συμφωνία και η υιοθέτηση ηπιότερης πολιτικής στην αντιπαράθεση με την ανερχόμενη Κίνα - για την αποτροπή νέου ‘Ψυχρού Πολέμου’- θα χρειαστούν ευρύτερες συναινέσεις, που είναι αβέβαιο αν θα είναι εφικτές.

Αυτό θα εξαρτηθεί από το γενικότερο κλίμα που θα επικρατήσει στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών και, ιδιαίτερα στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα μετά την ήττα του Τραμπ. Θα κηρύξει ο ίδιος ο Τραμπ και η οικογένειά του ένα είδος ‘ανένδοτου αγώνα’ για την ανάκτηση της εξουσίας στις προεδρικές εκλογές του 2024?

Ακραίες ή μετριοπαθείς δυνάμεις θα επικρατήσουν στον αγώνα ανάδειξης του νέου Ρεπουμπλικάνου προεδρικού υποψηφίου? Είναι κρίσιμα ερωτήματα για τη μετεκλογική πορεία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης. Ενός κόσμου που οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, με βασικούς πυλώνες τις δύο νικήτριες μεγάλες δυνάμεις, τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση, και πλαίσιο αναφοράς τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα και τη Γενική Συμφωνία για τους Δασμούς και το Εμπόριο, που μετεξελίχθηκε στο Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου.

Η παγκόσμια τάξη στηρίχτηκε στις αρχές της δημοκρατικής διακυβέρνησης, στο σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και στην ελεύθερη διακίνηση αγαθών και υπηρεσιών.
Η άνοδος της Κίνας και η ανταγωνιστική απειλή που εκπροσωπεί απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αρχίσει να αποσταθεροποιούν το διεθνές σύστημα. Στο εσωτερικό των δυτικών χωρών, η σώρευση οικονομικών προβλημάτων με επίκεντρο τη διεύρυνση των ανισοτήτων, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στη χρηματοοικονομική σταθερότητα καθώς και η εμφάνιση εξωγενών κινδύνων, όπως η σημερινή πανδημία, διαμόρφωσαν συνθήκες κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής.

Αποτέλεσμα υπήρξε η άνοδος λαικιστικών δυνάμεων, που εκδηλώθηκαν κυρίως με την επικράτηση του Brexit στη Βρετανία και του Ντόναλντ Τραμπ στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016. Παράλληλα, αυξήθηκε σημαντικά η ένταση στις σχέσεις των ΗΠΑ με την Κίνα.

Ο κλονισμός του συστήματος κινεί ήδη διαδικασίες για τη δημιουργία νέας παγκόσμιας τάξης, που όμως δεν έχει ακόμα προσδιοριστεί. Αν δεν αποκατασταθεί η σταθερότητα και η συνοχή των δυτικών χωρών, ιδιαίτερα των ΗΠΑ και της Ευρωπαικής Ένωσης (ΕΕ), ώστε να υπερασπιστούν τις αρχές που διέπουν τις διεθνείς σχέσεις, η Κίνα και άλλες ανερχόμενες δυνάμεις θα επιβάλουν τις δικές τους αρχές και αξίες.

Θα υπάρξει επιστροφή σε ανταγωνισμούς ισχύος μεταξύ σφαιρών επιρροής χωρίς αναφορά σε κανόνες, με αποτέλεσμα να τεθούν σε κίνδυνο η ευημερία, η δημοκρατία και η ειρήνη σε παγκόσμια κλίμακα.
Γι’ αυτό, έχει κρίσιμη σημασία η πολιτική εξέλιξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο σημερινός κοινωνικός και πολιτικός διχασμός δημιουργεί κινδύνους επικράτησης, μεσοπρόθεσμα, δυνάμεων που θα τις απομακρύνουν από την υπεράσπιση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς συστήματος, όπως συνέβη στην πρώτη θητεία του Τραμπ.

Διαγράφεται η προοπτική ενός κόσμου που θα κινείται με όρους ισχύος, με συγκρούσεις έξω από το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Αυτό συμβαίνει ήδη σε μικρογραφία στη δική μας περιοχή, την Ανατολική Μεσόγειο, όπου μία ανερχόμενη δύναμη, η Τουρκία, επιχειρεί να επιβάλει τις δικές της επιλογές με την απειλή στρατιωτικής βίας, καταπατώντας κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών χωρών. Για την αποτροπή αυτής της εξέλιξης απαιτείται ισχυρή παρέμβαση από τις ΗΠΑ σε συνεργασία με την ΕΕ.

Είναι ευτύχημα ότι ηττήθηκε ο Τραμπ. Πρέπει, όμως να πετύχει ο Μπάιντεν. Γι’ αυτό δεν αρκεί η ικανότητα της νέας κυβέρνησης που θα σχηματιστεί. Χρειάζεται, συνολικά, η συνδρομή του πολιτικού συστήματος και της ίδιας της αμερικανικής κοινωνίας ώστε να εξασφαλιστεί η ενότητα και η αναγκαία συναίνεση.

*Πρώην υπουργός, πρόεδρος του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής

Από αυτόν το λογαριασμό εμβάστηκαν στη σύζυγο του πρώην υπουργού Σταυρύλα Κουράκου συνολικά 1,3 εκατομμύρια ευρώ, καταθέσεις που εντοπίστηκαν με βασικό εργαλείο τη “Λίστα Λαγκάρντ”.

Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Ελβετίας (ο αντίστοιχος Άρειος Πάγος στην Ελλάδα) απέρριψε πριν από λίγες ημέρες την αναίρεση του ελβετικού υπουργείου Δικαιοσύνης κι έτσι καθίσταται αμετάκλητη η προ 5μηνου απόφαση του Ομοσπονδιακού Ποινικού Δικαστηρίου.

Σύμφωνα με αυτή δεν πρέπει να γίνει άρση του τραπεζικού απορρήτου του κουμπάρου του Γιάννου Παπαντωνιου καθώς υπάρχουν υπόνοιες ότι τα στοιχεία που επικαλούνται οι ελληνικές αρχές στα δύο αιτήματα τους, είναι προϊόν υποκλοπής.

Οι ανώτατοι δικαστές έκριναν ότι η ελβετική εισαγγελία όφειλε να ζητήσει από την Ελλάδα απαντήσεις για την προέλευση των στοιχείων.

Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο αφήνει μια χαραμάδα ανοιχτή στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με πληροφορίες δίνει τη δυνατότητα στην εκεί εισαγγελία να επανέλθει, με ερώτημα προς την Ελλάδα για την προέλευση των στοιχείων.

Ο δικηγόρος Ηλίας Μπίσιας ο οποίος χειρίστηκε την υπόθεση ενώπιον των ελβετικών Αρχών δήλωσε:

«Η απόφαση του Ομοσπονδιακού Ποινικού Δικαστηρίου, η οποία επικυρώθηκε από το Ανώτατο Ελβετικό Δικαστήριο και αποτελεί πλέον δεδικασμένο, είναι η πρώτη που εκδίδεται σε υπόθεση αιτημάτων δικαστικής συνδρομής που βασίζονται σε τραπεζικά δεδομένα που έχουν υποκλαπεί από ελβετικές τράπεζες. Ως εκ τούτου, είναι νομολογιακά ιδιαίτερα σημαντική για τη μελλοντική αντιμετώπιση παρόμοιων αιτημάτων δικαστικής συνδρομής με αντικείμενο το άνοιγμα λογαριασμών, τα στοιχεία των οποίων αποκτήθηκαν μέσω αξιόποινων πράξεων.

Το δικαστήριο δεν υπεισήλθε στην ουσία της υπόθεσης, αλλά ασχολήθηκε αποκλειστικά με το ζήτημα της υποκλοπής των δεδομένων υπό το πρίσμα της παραβίασης της λεγόμενης αρχής της εμπιστοσύνης που διέπει τις διακρατικές σχέσεις. Με την απόφαση αυτή, ακυρώθηκε αμετάκλητα η απόφαση της Ομοσπονδιακής Εισαγγελίας, με την οποία είχε διαταχθεί τον Νοέμβριο του 2017 η άρση του τραπεζικού απορρήτου του λογαριασμού του εντολέα μου και η διαβίβαση των σχετικών πληροφοριών στις ελληνικές Αρχές».

Οι ανακριτές Γιώργος Ευαγγέλου και Ηλιάννα Ζαμανίκα απέστειλαν αιτήματα δικαστικής συνδρομής, εκτός από την Γαλλία και σε Βέλγιο, ΗΠΑ, Κύπρο, Ολλανδία, όπου και η έδρα της εταιρίας Thales.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το αίτημα προς τις γαλλικές αρχές δεν αφορά μόνο το άνοιγμα λογαριασμών που αποκαλύπτεται ότι έχει ο πρώην υπουργός στην Γαλλία καθώς έχει και γαλλική υπηκοότητα. Μάλιστα κατά πληροφορίες φαίνεται πως ο πρώην υπουργός έχει προβάλλει αντιρρήσεις για το άνοιγμα των "γαλλικών λογαριασμών" του.

Ωστόσο, οι δικαστικοί λειτουργοί, με το αίτημα τους στην Γαλλία φέρονται να επιδιώκουν επιπλέον και την άδεια της γαλλικής δικαιοσύνης προκειμένου να εξετάσουν τον άλλοτε πρόεδρο της Thales Engineering & Consulting, Μισέλ Ζοσεράν, ο οποίος φαίνεται πως κρίνεται κρίσιμος μάρτυρας για την πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης εκσυγχρονισμού των έξι φρεγατών που κατακυρώθηκε στην γαλλική εταιρία το 2003.

Ο Μισέλ Ζοσεράν από το 2005 σε καταθέσεις του στην γαλλική δικαιοσύνη έχει αναφερθεί σε δωροδοκίες στις οποίες προέβαινε η εταιρία του προκειμένου να επιλέγεται σε αναθέσεις έργων. Έχει επίσης υποστηρίξει πως η Thales έχασε το έργο για την ασφάλεια των ολυμπιακών αγώνων από αμερικανική εταιρία, καθώς οι Αμερικανοί στόχευσαν ψηλότερα στην κυβέρνηση, από τους ίδιους που προσπαθούσαν να κλείσουν την συμφωνία με τον υπουργό Άμυνας.

Το πρώην στέλεχος της θυγατρικής της Thales έχει αναφερθεί επίσης στον Έλληνα εκπρόσωπο της εταιρίας ο οποίος φέρεται να τον είχε προειδοποιήσει πως για να πάρουν την σύμβαση για την ασφάλεια των ολυμπιακών αγώνων θα πρέπει να υπολογίζουν «σε ένα 7 έως 10 τοις εκατό για τον υπουργό Άμυνας».

Οι απαντήσεις σε αιτήματα δικαστικής συνδρομής που έχουν ήδη στα χέρια τους οι ανακριτές έχουν δώσει πολύτιμα στοιχεία στην έρευνά τους.

Κρίσιμο σημείο για την διαλεύκανση της υπόθεσης άλλωστε αποτέλεσε το υλικό που διέθεσε στους δικαστικούς λειτουργούς η Κυπριακή ΜΟΚΑΣ, η αρχή για ξέπλυμα χρήματος, το οποίο κατέγραφε την πορεία χρημάτων της εξωχώριας εταιρίας που είχε ο τότε αντιπρόσωπος της Thales στην Ελλάδα Χαράλαμπος Μπεκατώρος ο οποίος έχει αποβιώσει.

Από τις νέες απαντήσεις στα αιτήματά τους αλλά και από την απόφαση της Βουλής όσον αφορά το αδίκημα της παθητικής δωροδοκίας, οι ανακριτές θα κρίνουν και την πορεία της υπόθεσης που οδήγησε στην προσωρινή κράτηση του πρώην υπουργού και της συζύγου του.

Σύμφωνα με πληροφορίες για την προφυλάκιση των δύο κατηγορουμένων φαίνεται να έπαιξε καίριο ρόλο, η στάση που τήρησε το ζευγάρι στο θέμα του ανοίγματος ελβετικών λογαριασμών τους.

Ο πρώην υπουργός και η σύζυγος του φέρονται να εμφανίστηκαν οικειοθελώς ενώπιον των ανακριτών τον Νοέμβριο του 2017 όπου παρουσία δικηγόρου υπέγραψαν συναίνεση στην άρση του τραπεζικού το απορρήτου για δύο λογαριασμούς κι έναν ασφαλιστήριο συμβόλαιο, δηλώνοντας ότι αυτοί ήταν και οι μοναδικοί τους λογαριασμοί στην Ελβετία.

Η συναίνεση τους φέρεται να εστάλη στην Ομοσπονδιακή Εισαγγελία της Βέρνης πλην όμως οι ελληνικές αρχές φαίνεται να ενημερώθηκαν αργότερα, ότι η κ. Σταυρούλα Κουράκου μέσω Ελβετού δικηγόρου, υποστήριξε ενώπιον των ελβετικών αρχών ότι δεν παρείχαν συναίνεση στους Έλληνες ανακριτές, καθώς παραπλανήθηκαν βάζοντας την υπογραφή τους χωρίς την παρουσία δικηγόρου.

Οι δύο ανακριτές έχουν σύμφωνα με πληροφορίες στην διάθεσή τους στοιχεία από την εσωτερική αλληλογραφία μεταξύ υπαλλήλων της Ελβετικής τράπεζας και του πολιτικού μηχανικού, που κατηγορείται ότι διακίνησε χρήματα του κ. Παπαντωνίου.

Στα έγγραφα αυτά φαίνεται πως οι τραπεζικοί υπάλληλοι εφιστούσαν στον νυν κατηγορούμενο μηχανικό προσοχή καθώς τα «ποσά ήταν πολύ μεγάλα».

Ο πρώην ισχυρός υπουργός του ΠΑΣΟΚ κρίθηκε προφυλακιστέος μαζί με τη σύζυγό του για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομη εγκληματική δραστηριότητα ύψους 2,8 εκατ. ελβετικών φράγκων που προέρχονται, σύμφωνα με κατηγορητήριο από «δώρα» που έλαβε ο Γιάννος Παπαντωνίου, προκειμένου να προτιμήσει συγκεκριμένη εταιρεία για την αναβάθμιση των φρεγατών τύπου «S», το 2003.

Η δε σύζυγος του κατηγορείται και εκείνη για την υπόθεση καθώς εμφανίζεται ως συνδικαιούχος σε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία, μέσα από τους οποίους φέρεται ότι διακινήθηκαν τα παράνομα ποσά.

Ωστόσο, στο κατηγορητήριο δεν αποκλείεται να προστεθεί και το αδίκημα της παθητικής δωροδοκίας. Και το ζήτημα αυτό, αν δηλαδή θα πρέπει ή όχι να αποδοθεί στον Γιάννο Παπαντωνίου και κατηγορία για δωροδοκία, θα το κρίνει η Βουλή, η οποία είναι μόνη αρμόδια να αποφανθεί σύμφωνα με το νόμο περί ευθύνης υπουργών.

Ο Γιάννος Παπαντωνίου θα κρατείται σε κελί στην πτέρυγα που είχε φτιαχτεί για την υπόθεση της 17Ν και πλέον ουδείς εξ αυτών βρίσκεται σε αυτήν την πτέρυγα. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο πρώην υπουργός θα είναι μόνος στο κελί του, ενώ οι ώρες προαυλισμού της συγκεκριμένης πτέρυγας είναι διαφορετικές από εκείνες του υπόλοιπου σωφρονιστικού καταστήματος. Η σύζυγός του Σταυρούλα Κουράκου θα κρατείται σε κελί στο τμήμα γυναικών των φυλακών μαζί με άλλες κρατούμενες, αναφέρει το protothema.

Με το σκεπτικό ότι είναι ύποπτοι να διαφύγουν στο εξωτερικό καθώς έχουν άδεια παραμονής στην Ελβετία, αλλά και μισθωμένη κατοικία εκεί, αλλά και ως ύποπτοι νέων αδικημάτων, προφυλακίστηκαν αργά το βράδυ της Τρίτης ο πρώην υπουργός Γιάννος Παπαντωνίου και η σύζυγος του Σταυρούλα Κουράκου. Η προφυλάκισή τους έγινε για υπόθεση μαύρου χρήματος ύψους 2,8 εκατ. ελβετικών φράγκων που συνδέεται με εξοπλιστικά και συγκεκριμένα με τη σύμβαση εκσυγχρονισμού των έξι φρεγατών του Πολεμικού Ναυτικού.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο ένταλμα της προσωρινής τους κράτησης αναφέρονται τρεις συγκεκριμένοι λόγοι που οδήγησαν ανακρίτρια και εισαγγελέα στην απόφαση για προφυλάκιση.

Συγκεκριμένα για το ζεύγος Παπαντωνίου κρίθηκε ότι:

- Είναι ύποπτοι φυγής στο εξωτερικό καθώς έχουν άδεια παραμονής στην Ελβετία και μισθωμένη κατοικία εκεί.

- Είναι ύποπτοι τέλεσης νέων αξιόποινων πράξεων

- Δεν συναίνεσαν στην άρση του τραπεζικού απορρήτου ή όταν συναίνεσαν, την αμφισβήτησαν.

Η απολογία, η οποία ξεκίνησε το πρωί της Δευτέρας, διεκόπη λόγω κόπωσης μετά από σχεδόν 12 ώρες που διήρκησε, καθώς ο πρώην υπουργός βρέθηκε στις 9 το πρωί στο ανακριτικό γραφείο οπότε και ξεκίνησε η όλη διαδικασία.

Αμέσως μετά την απολογία των δυο κατηγορουμένων, οι ανακριτές και ο αρμόδιος εισαγγελέας θα αποφασίσουν για την περαιτέρω ποινική μεταχείριση του ζεύγους Παπαντωνίου.

Σύμφωνα με το κατηγορητήριο που έχει συνταχθεί σε βάρος τους η κατηγορία αφορά σε υποθέσεις εξοπλιστικών.

Το ποσό της νομιμοποίησης που φέρεται να τέλεσε ο πρώην υπουργός ανέρχεται σε περίπου 2.800.000 ελβετικά φράγκα ενώ κατά την κατηγορία η εκτιμώμενη ζημία που υπέστη το ελληνικό δημόσιο ανέρχεται σε περίπου 400 εκατομμύρια ευρώ

Εξερχόμενος από το ανακριτικό γραφείο ο πρώην υπουργός δεν θέλησε να κάνει κάποια δήλωση και παρέπεμψε στην ανακοίνωση που εξέδωσε την προηγούμενη εβδομάδα στην οποία έκανε λόγο για τόνους λάσπης που κάποιοι έχουν ρίξει στο πρόσωπο του, υποστηρίζοντας ότι "πληρώνει" το τίμημα για την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ.