Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη οικονομική σημασία για επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα που έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με ελέγχους για παλαιότερες χρήσεις. Η δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να καταλογίζει φόρους μετά την πάροδο πολλών ετών επηρεάζει τον οικονομικό προγραμματισμό, τη διατήρηση αρχείων και τη δυνατότητα των φορολογουμένων να αντικρούουν συγκεκριμένες διαπιστώσεις.

Τι έκρινε το Συμβούλιο της Επικρατείας

Η απόφαση εξετάζει τη δεκαετή παραγραφή που προβλέφθηκε με τον νόμο 4646/2019 για υποθέσεις φοροδιαφυγής παλαιότερων χρήσεων. Σύμφωνα με τη δημοσιοποιημένη νομική ανάλυση, κρίθηκε αντισυνταγματική η συγκεκριμένη αναδρομική επέκταση της παραγραφής. Παράλληλα, η απόφαση αντιμετωπίζει ως ανίσχυρη εξαρχής και την παλαιότερη πρόβλεψη εικοσαετούς παραγραφής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, στο πλαίσιο των υποθέσεων που εξετάζονται.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρήση 2013, για την οποία η απόφαση αναγνωρίζει πενταετή παραγραφή υπό τις συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις. Η διαπίστωση αυτή έχει σημασία επειδή η χρονική διάρκεια της παραγραφής καθορίζει μέχρι πότε η φορολογική διοίκηση μπορεί να ασκήσει νόμιμα το δικαίωμα καταλογισμού.

Οι συνέπειες για επιχειρήσεις και επαγγελματίες

Για μια επιχείρηση, η εκκρεμότητα ενός παλαιού φορολογικού ελέγχου μπορεί να δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με τις μελλοντικές οικονομικές υποχρεώσεις της. Πιθανοί καταλογισμοί φόρων, προσαυξήσεων και προστίμων επηρεάζουν τη ρευστότητα, τον ισολογισμό και τη δυνατότητα σχεδιασμού επενδύσεων. Η αποσαφήνιση των χρονικών ορίων παραγραφής μπορεί επομένως να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην οικονομική λειτουργία των επιχειρήσεων.

Ωστόσο, η απόφαση δεν σημαίνει ότι ακυρώνονται αυτομάτως όλοι οι έλεγχοι ή όλες οι πράξεις καταλογισμού που αφορούν παλαιότερα φορολογικά έτη. Κάθε υπόθεση πρέπει να εξετάζεται με βάση το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο, τη φορολογική χρήση, την ημερομηνία έκδοσης και κοινοποίησης των πράξεων, καθώς και τις ειδικές περιστάσεις που ενδεχομένως επηρεάζουν την παραγραφή.

Η σημασία της ασφάλειας δικαίου

Η αρχή της ασφάλειας δικαίου αποτελεί βασικό στοιχείο της φορολογικής νομοθεσίας. Οι φορολογούμενοι πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα εάν οι δηλώσεις και οι συναλλαγές τους πρόκειται να ελεγχθούν και ποιες οικονομικές συνέπειες ενδέχεται να προκύψουν. Αντίστοιχα, η φορολογική διοίκηση χρειάζεται επαρκή χρόνο και αποτελεσματικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής.

Η ισορροπία ανάμεσα στους δύο αυτούς στόχους αποτελεί διαχρονικό αντικείμενο δικαστικής κρίσης. Οι διαδοχικές νομοθετικές μεταβολές σχετικά με τις προθεσμίες παραγραφής έχουν προκαλέσει σημαντικές διαφορές, ιδιαίτερα όταν επιχειρείται η εφαρμογή νέων κανόνων σε φορολογικές χρήσεις που έχουν ήδη ολοκληρωθεί.

Τι πρέπει να προσέξουν οι φορολογούμενοι

Όσοι διαθέτουν εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις παλαιότερων ετών χρειάζεται να εξετάσουν προσεκτικά τις ημερομηνίες και τη νομική βάση των σχετικών πράξεων. Η παραγραφή δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά από το έτος στο οποίο αφορά ο έλεγχος, χωρίς να ληφθούν υπόψη τα υπόλοιπα πραγματικά και νομικά δεδομένα.

Η απόφαση 1246/2026 αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τη φορολογική νομολογία, αλλά η πρακτική εφαρμογή της απαιτεί εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση. Για επιχειρήσεις και επαγγελματίες με ανοιχτές υποθέσεις, η έγκαιρη εξέταση των στοιχείων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την προστασία των δικαιωμάτων τους.

Με το νέο Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών, ο οποίος πρόκειται να προωθηθεί το προσεχές διάστημα στη Βουλή, θα ορίζεται σαφώς πότε ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για την παραγραφή φορολογικών υποθέσεων. Οι ελεγκτικές αρχές δεν θα μπορούν να εκδώσουν και να αποστείλουν τις καταλογιστικές πράξεις μετά την παραγραφή των υποθέσεων.

Εδώ και πολλά χρόνια οι εφορίες όλης της χώρας λάμβαναν εντολές από τη φορολογική διοίκηση στην εκπνοή κάθε έτους, να διεκπεραιώσουν δεκάδες χιλιάδες υποθέσεις, οι οποίες παραγράφονταν στην πενταετία. Οι εφορίες την 31η Δεκεμβρίου βεβαίωναν φόρους και πρόστιμα, τα οποία όμως κοινοποιούσαν το έτος που ακολουθούσε, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις των φορολογουμένων οι οποίοι υποστήριζαν ότι το δικαίωμα καταλογισμού φόρων και προστίμων είχε παραγραφεί. Η πρακτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα να ξεκινούν δικαστικές διαμάχες σε αρκετές περιπτώσεις, ενώ σε άλλες οι φορολογούμενοι βρίσκονταν προ εκπλήξεως καλούμενοι να πληρώσουν σημαντικά ποσά στην εφορία.

Παράλληλα, με τις προωθούμενες αλλαγές, θα καθιερώνεται και μέγιστη διάρκεια ελέγχων με στόχο να περιορισθούν οι εκκρεμείς υποθέσεις που βρίσκονται στα συρτάρια των ελεγκτών, ενώ η όποια παράταση θα δίδεται σε ιδιαίτερες περιπτώσεις.

Συγκεκριμένα, ο φορολογικός έλεγχος δεν θα μπορεί να επεκταθεί πέραν του ενός έτους.

• Ο βασικός χρόνος παραγραφής των φορολογικών υποθέσεων είναι η πενταετία, αλλά υπάρχουν εξαιρέσεις οι οποίες επεκτείνουν το χρόνο παραγραφής κατά ένα ακόμη έτος.

Αυτό γίνεται εάν εντός του πέμπτου έτους της προθεσμίας παραγραφής, υποβάλλεται αρχική ή τροποποιητική δήλωση ή περιέρχονται σε γνώση της Φορολογικής Διοίκησης νέα στοιχεία σε υπόθεση που έχει διενεργηθεί πλήρης έλεγχος ή σε κάθε άλλη περίπτωση περιέρχονται σε γνώση της Φορολογικής Διοίκησης πληροφορίες από οποιαδήποτε πηγή εκτός Φορολογικής Διοίκησης, από τις οποίες προκύπτει φορολογική οφειλή.

Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται για φορολογικά έτη, περιόδους, υποθέσεις από την 1/1/2019 και μετά.

• Σε περίπτωση που δεν έχει υποβληθεί δήλωση στη φορολογία εισοδήματος ισχύει 15ετής παραγραφή. Συνεπώς η εφορία μπορεί να ελέγξει τις χρήσεις από το 2008 και εντεύθεν.
• Εφόσον από συμπληρωματικά στοιχεία που περιήλθαν σε γνώση των φορολογικών αρχών εξακριβώνεται ότι το εισόδημα του φορολογουμένου υπερβαίνει αυτό που είχε δηλωθεί, ισχύει 10ετής παραγραφή. Τα συμπληρωματικά στοιχεία μπορούν να προέρχονται, για παράδειγμα, από τράπεζες του εξωτερικού, στις οποίες η φορολογική διοίκηση δεν θα μπορούσε να έχει πρόσβαση.
• Εφόσον η δήλωση φορολογίας εισοδήματος ή τα έντυπα και οι καταστάσεις που τη συνοδεύουν αποδεικνύονται ανακριβή, ισχύει 10ετής παραγραφή.