Η προέλευση της πατάτας, ενός από τα σημαντικότερα αγροτικά προϊόντα στον κόσμο, είχε κινήσει εδώ και πολύ καιρό το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Μια διεθνής ομάδα ερευνητών φαίνεται ότι έλυσε το μυστήριο, αναλύοντας 450 γονιδιώματα καλλιεργημένης πατάτας και 56 είδη αγριοπατάτας.

«Είναι πολύ δύσκολο να συλλέξουμε δείγματα αγριοπατάτας και για αυτόν τον λόγο, αυτή η συλλογή γονιδιωμάτων θεωρείται η πληρέστερη που έχει αναλυθεί ποτέ», εξήγησε ο βασικός συγγραφέας της μελέτης, ο Ζιγιάνγκ Ζανγκ, του Γεωργικού Ινστιτούτου Γονιδιωματικής του Σεντζέν, στην Κίνα.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι γονιδιακά, οι σύγχρονες πατάτες (τόσο οι καλλιεργημένες όσο και οι άγριες) προέρχονται από δύο πανάρχαια είδη που σήμερα δεν έχουν καμία ομοιότητα μεταξύ τους: κατά 60% από την οικογένεια Etuberosum της Χιλής, που περιλάμβανε τρία είδη τα οποία μοιάζουν με τα φυτά της σύγχρονης πατάτας, αλλά χωρίς τον κόνδυλο, το βρώσιμο μέρος της. Και, κατά 40%, από την ντομάτα.

«Αυτό μας δείχνει με σαφήνεια ότι πρόκειται μάλλον για ένα αρχαίο υβρίδιο και (η πατάτα) δεν προέκυψε από μεταγενέστερες γενετικές μεταλλάξεις» είπε η Σάντρα Ναπ, βοτανολόγος στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Μεγάλης Βρετανίας.

Ο Λόρεν Ράιζεμπεργκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας και εκ των συγγραφέων της μελέτης, είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι η έρευνα αυτή σηματοδοτεί μια «βαθιά αλλαγή» στη βιολογία της εξέλιξης. Μολονότι οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι αλλεπάλληλες μεταλλάξεις ήταν η βασική αιτία εμφάνισης νέων ειδών «σήμερα συμφωνούμε ότι υποτιμήσαμε τον ρόλο της υβριδοποίησης», είπε.

Στην περίπτωση της σύγχρονης πατάτας, το γονίδιο που συνδέεται με τον κόνδυλο προέρχεται από την ντομάτα αλλά δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει παρά μόνο σε συνδυασμό με ένα γονίδιο του φυτού Etuberosum που επιτρέπει την υπόγεια ανάπτυξη του φυτού.

Ένα άλλο στοιχείο-κλειδί της σύγχρονης πατάτας είναι η δυνατότητά της για αγενή αναπαραγωγή, δηλαδή χωρίς να χρειάζεται σπόρους ή επικονίαση. Το χαρακτηριστικό αυτό επέτρεψε στην πατάτα να αναπτυχθεί πολύ γρήγορα στη Νότια Αμερική και μετά να «καταλάβει» όλον τον κόσμο, όπου την μετέφερε ο άνθρωπος.

Ο Σανουέν Χουάνγκ, καθηγητής στο Γεωργικό Ινστιτούτο Γονιδιωματικής του Σεντζέν, που μετείχε στην έρευνα, είπε ότι το εργαστήριό του εργάζεται τώρα σε ένα υβρίδιο πατάτας που θα αναπαράγεται με σπόρους, κάτι που θα μπορούσε να επιταχύνει την καλλιέργειά της.

Η σοδειά σε όλη την Ευρώπη «πόνεσε» από τον καύσωνα και την κακή ποιότητα σπόρων. Η κρίση της πατάτας είναι εδώ. Οι τιμές εκτοξεύονται λόγω της χαμηλής παραγωγής, ενώ η φυτοϋγειονομική κρίση και η έλλειψη εργατικού δυναμικού έχουν εκτοξεύσει το κόστος.

Η Νότια Ευρώπη υποφέρει. Σε Ισπανία και Γαλλία η διαφορά μεταξύ της τιμής προέλευσης και του κόστους στον προορισμό της πατάτας φτάνει το 267%. Οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες εξαιτίας της μείωσης της ποσότητας και της ποιότητας των σπόρων πατάτας, καθώς και της αυξανόμενης στροφής προς κατεψυγμένα προϊόντα.

Παράλληλα, η αυξημένη εισαγωγή πατάτας από την Αίγυπτο δημιουργεί ανταγωνισμό και πίεση στις τιμές, κατάσταση που θεωρείται από τους τοπικούς παραγωγούς στις ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου ως «αθέμιτος ανταγωνισμός».

Αυτή η εισαγωγή οδήγησε σε απότομη πτώση των τιμών, επιδεινώνοντας περαιτέρω την κατάσταση του τομέα. Η αιγυπτιακή πατάτα, λόγω του χαμηλού κόστους της, έχει προκαλέσει αντιδράσεις στους ευρωπαίους παραγωγούς που βλέπουν να μειώνεται το εισόδημά τους.

Ένας ακόμη ανησυχητικός παράγοντας είναι η πτώση της κατανάλωσης πατάτας. Ο μέσος όρος έχει μειωθεί κατά 11%-14% τα τελευταία πέντε χρόνια στην Ευρώπη. Παράλληλα, αυξάνεται η κατανάλωση κατεψυγμένων προϊόντων πατάτας, γεγονός που αλλάζει τις καταναλωτικές συνήθειες υπέρ αυτών των φθηνότερων και πιο εύκολα προσβάσιμων λύσεων.

Η στροφή κάποιων αγροτών σε άλλες καλλιέργειες λόγω της κλιματικής κρίσης και των δυσκολιών στην καλλιέργεια της πατάτας έχει επιδεινώσει το πρόβλημα. Ακόμη, η αλλαγή των ποικιλιών σε ορισμένες περιοχές καθυστερεί την παραγωγή, μειώνοντας τη διαθεσιμότητα και επηρεάζοντας την ποιότητα του προϊόντος. Η πτώση αναμένεται ως το τέλος του 2024 να κυμανθεί μεταξύ 20%-30%.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν και άλλες χώρες στην Ευρώπη, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ολλανδία. Και σε αυτές καύσωνες και ξηρασίες έχουν επηρεάσει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής πατάτας. Οι αλλαγές στη γεωργία λόγω της κλιματικής αλλαγής αποτελούν κοινή πρόκληση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες που βασίζονται σε αυτή την καλλιέργεια.

Στην Ελλάδα, η παραγωγή πατάτας έχει επηρεαστεί επίσης από τα ακραία καιρικά φαινόμενα που έχουν μειώσει την ποσότητα της παραγωγής, ενώ οι καλλιεργητές αντιμετωπίζουν δυσκολίες με το κόστος παραγωγής και την ανταγωνιστικότητα στις τιμές.

«Φέτος δεν έχουμε νερό και για αυτό η παραγωγή είναι πολύ μειωμένη», τόνισε στο Action 24 ο πρόεδρος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, Δημήτρης Καπούνης.

«Διανύουμε ένα φοβερό πρόβλημα φέτος στο νησί. Όταν σε φυσιολογικές συνθήκες, με νερό και τον ήλιο που διαθέτει το νησί, κυμαινόμαστε στους 4 – 4,5 τόνους ανά στρέμμα, φέτος θα κινηθούμε γύρω στους δύο και αυτό με το ζόρι», ανέφερε ο Στέλιος Βαθρακοκοίλης, πρόεδρος του Συνεταιρισμού Γαλανάδων Νάξου.

Σύμφωνα με τους ίδιους, «αν συνυπολογίσουμε και τα υπόλοιπα έξοδα μέχρι να φτάσει στον πάγκο, τη συσκευασία, τα μεταφορικά κλπ., η τελική τιμή στην αγορά θα είναι πάνω από 1,80 ευρώ και μπορεί να ξεπεράσει και τα 2».

Ανάλογες ανατιμήσεις παρατηρούνται όμως και στα μαγαζιά. «Η τιμή που αγοράζουμε την κατεψυγμένη πατάτα έχει αυξηθεί κατά 10% με 14% περίπου. Τη μερίδα πατάτες την πουλάμε 2,90 με 3,10 ευρώ, εκεί ‘παίζει’ η τιμή», δήλωσε ο Άρης Χρονόπουλος, ιδιοκτήτης ψητοπωλείου στο Χαϊδάρι.

Τώρα, στον Κόλιν και τη Ντόνα Κρεγκ-Μπράουν από το Ουέλινγκτον της Νέας Ζηλανδίας, τους ζητούν να υποβληθεί η πατάτα τους σε τεστ DNA για να επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητά της και να μπει στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες, ως η μεγαλύτερη και βαρύτερη πατάτα στον κόσμο.

Η «Doug» – όπως έχουν ονομάσει την πατάτα τους – ζυγίζει 7,9 κιλά και ξεπερνά κατά πολύ τη πατάτα που κατέχει σήμερα το ρεκόρ Γκίνες.