Με ρίζες που ανάγονται στα τέλη του 18ου αιώνα, η καλλιέργειά της συνδέεται στενά με την οικονομία, την ιστορία και την ταυτότητα του μεγαλύτερου νησιού των Κυκλάδων. Παρά την κατοχύρωση της Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) το 2010, το ιστορικό αυτό προϊόν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με πρωτοφανείς απειλές όπως την παράνομη ελληνοποίηση, την οξεία έλλειψη εργατικών χεριών, την κλιματική κρίση και τη σταδιακή εγκατάλειψη του πρωτογενούς τομέα από τη νεότερη γενιά.

Το ιδιαίτερο μικροκλίμα του νησιού προσδίδει στην πατάτα Νάξου τη μοναδική της γεύση. Ο Στέλιος Βαθρακοκοίλης, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του νησιού και Πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Γαλανάδου, εξηγεί στο euronews: «Πρώτον, έχουμε άφθονη ηλιοφάνεια σχεδόν όλο τον χρόνο. Δεύτερον, έχουμε τη θάλασσα γύρω μας σε απόσταση τριών έως τεσσάρων χιλιομέτρων. Τρίτον, χρησιμοποιούμε κοπριά αγελάδας στα χωράφια μας… και ο τέταρτος και σημαντικότερος παράγοντας είναι ότι το υπεδάφιο έδαφός μας στερείται ασβεστίου… Είναι η έλλειψη ασβεστίου από τα εδάφη μας που δίνει στην πατάτα περίπου το 80% της ιδιαίτερης γεύσης της».

Ωστόσο, η παραγωγή σημειώνει κατακόρυφη πτώση. Στη δεκαετία του 1980 η ετήσια συγκομιδή άγγιζε τους 15.000 τόνους, ενώ σήμερα έχει συρρικνωθεί στους 5.000 τόνους, με μόλις 300 οικογένειες να ασχολούνται ενεργά. Οι νέοι στρέφονται σε άλλα επαγγέλματα, ενώ το προϊόν πέφτει θύμα εκτεταμένης απάτης στις λαϊκές αγορές και στο εμπόριο. Ο κ. Βαθρακοκοίλης καταγγέλλει χαρακτηριστικά: «Ορισμένοι αγοράζουν πατάτες από άλλες περιοχές, ακόμη και από άλλες ηπείρους, ειδικά από την Αίγυπτο. Τις πηγαίνουν στα συσκευαστήριά τους, τις συσκευάζουν και τις πουλούν ως πατάτες Νάξου. Αν μπεις σε μια αγορά με 20 ή 30 πάγκους, θα τους δεις όλους να ισχυρίζονται ότι πουλούν πατάτες Νάξου… Από σαράντα πάγκους, ίσως ένας ή δύο πουλούν το πραγματικό προϊόν».

Τα προβλήματα στην παραγωγή της πατάτας Νάξου
Πέρα από την απάτη, οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το τεράστιο κόστος παραγωγής, τη λειψυδρία και την έλλειψη εργατικών χεριών.

Η παρατεταμένη ανομβρία αναγκάζει τους αγρότες να αγοράζουν ακριβό αφαλατωμένο νερό από τον δήμο. «Δεν είναι βιώσιμο να πληρώνεις 2,5 ευρώ το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης, να έχεις τις τιμές των λιπασμάτων στα ύψη, τις τιμές των σπόρων στα ύψη και μηνιαίους μισθούς γύρω στα 2.500 ευρώ. Αν προσπαθήσεις να καλλιεργήσεις υπό αυτές τις συνθήκες, θα καταλήξεις εντελώς στο κόκκινο», τονίζει ο κ. Βαθρακοκοίλης, προειδοποιώντας ότι σε λίγα χρόνια «θα ψάχνουμε με τα κιάλια να βρούμε αγρότη».

Παρά τις αντιξοότητες, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, συμπληρώνοντας έναν αιώνα ζωής, συνεχίζει τον αγώνα για τη στήριξη του προϊόντος. Ο Πρόεδρος της ΕΑΣ Νάξου, Δημήτρης Καπούνης, επισημαίνει τη βαθιά ιστορική σημασία της καλλιέργειας: «Οι πατάτες Νάξου δεν είναι απλώς ένα ακόμα προϊόν. Είναι η ιστορία του τόπου, η παραγωγή του, η οικονομία του. Είναι ο πλούτος του αγρότη και του κτηνοτρόφου», υπογραμμίζοντας το μεράκι και την αγάπη των ανθρώπων που κρατούν ζωντανή αυτή την παράδοση.

«Η Flexport (αμερικανική εταιρεία διαμετακόμισης φορτίων) μόλις συμφώνησε να μεταφέρει με τρία Boeing 747 φορτία πατάτας στην Ιαπωνία για να βοηθήσει με την έλλειψη των french fries», ανέφερε ο Ράιαν Πίτερσεν, διευθυντής της εταιρείας σε ανάρτησή του στο twitter.

H γνωστή αλυσίδα γρήγορου φαγητού ανακοίνωσε στις 21 Δεκέμβρη ότι για ένα διάστημα θα διέθετε τηγανιτές πατάτες μόνο σε μικρές συσκευασίες, λόγω των μειωμένων εισαγωγών από τον Καναδά.

Έπειτα από την, η ιαπωνική τηλεόραση έδειξε καταναλωτές να σχηματίζουν μεγάλες ουρές σε ένα από τα εστιατόρια στο Τόκιο, οι οποίοι έσπευσαν να απολαύσουν μία μεγάλη μερίδα.

Η εταιρεία υπολογίζει ότι το πρόβλημα προμήθειας θα έχει επιλυθεί μέχρι την Πρωτοχρονιά.

Η πανδημία προκάλεσε τη δημιουργία πλεονάσματος πατάτας, καθώς η ζήτηση για τα λεγόμενα frites (διπλοτηγανισμένες πατάτες) που αποτελεί εθνικό φαγητό των Βέλγων που καταναλώνεται συχνά σε μπαρ και ρεστοράν, έχει μειωθεί δραματικά λόγω του lockdown που έκλεισε τις εν λόγω επιχειρήσεις.

Μιλώντας στο CNBC, ο Romain Cools, υψηλόβαθμο στέλεχος της βελγικής βιομηχανίας Belgapom, ανέφερε ότι σχεδόν 750.000 τόνοι πατάτα, αρκετοί για να γεμίσουν 30.000 μεγάλα φορτηγά, πιθανότατα δεν θα διατεθούν λόγω της πανδημίας.

Το ζήτημα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση της ζήτησης στον τομέα της κατεψυγμένης πατάτας, ο οποίος αντιπροσωπεύει περίπου το 75% της επεξεργασίας πατάτας του Βελγίου. Καθώς συσσωρεύονται αποθέματα, η αποθηκευτική δυναμικότητα μειώνεται δραματικά και για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα η Belgapom απευθύνει έκκληση στους Βέλγους να αυξήσουν την εβδομαδιαία πρόσληψη πατάτας. Μάλιστα, εξετάζει και το ενδεχόμενο να ξεκινήσει ειδική καμπάνια για το θέμα με τη συνεργασία σούπερ μάρκετ

Το υπόλοιπο 25% της βιομηχανίας, που περιλαμβάνει την παραγωγή φρέσκιας πατάτας και προϊόντων σνακ, τα πήγε αρκετά καλά εν μέσω του lockdown, σύμφωνα με τον Cools, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι μαγειρεύουν και τρώνε σνακ στο σπίτι.

Όπως εξηγεί, μέχρι να χτυπήσει η πανδημία, οι βελγικές εξαγωγές πατάτας τα πήγαιναν καλά και ξαφνικά, στα μέσα Μαρτίου, τα πάτα κατέρρευσαν. Η τιμή της πατάτας έπεσε από τα 135 ευρώ/τόνο στα 15 ευρώ ανά τόνο!

Σημειώνεται ότι η άρση του lockdown που θα εξελιχθεί σε τρία στάδια και, όπως ανακοίνωσε η πρωθυπουργός, Sophie Wilmes, θα ξεκινήσει στις 4 Μαΐου.