Στον κατάλογο των πειθαρχικών παραπτωμάτων προστίθενται νέα, ενώ κωδικοποιούνται άλλα παραπτώματα προβλεπόμενα από ειδικούς νόμους. Ενδεικτικά στα πειθαρχικά παραπτώματα προστίθενται η παράλειψη δήλωσης κωλύματος συμφέροντος, η εκδήλωση κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης στην εργασία, η παράλειψη ή καθυστέρηση έκδοσης διαπιστωτικής πράξης έκπτωσης από την υπηρεσία και η συμμετοχή σε εταιρείες ή η άσκηση έργων ασυμβίβαστων με την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου.

Ως διακριτό πειθαρχικό παράπτωμα λογίζεται πλέον η άρνηση υπαλλήλου να λάβει μέρος στη διαδικασία αξιολόγησης είτε ως αξιολογητής είτε ως αξιολογούμενος. Στην περίπτωση αυτή τιμωρείται με πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών, αλλά η άρνηση στην αξιολόγηση για δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους τιμωρείται με οριστική παύση από τα καθήκοντά του.

Οι διατάξεις του νέου πειθαρχικού, που εισήγαγαν ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και η υφυπουργός Βιβή Χαραλαμπογιάννη αφορούν στους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ α' και β' βαθμού, καθώς και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ).

Για τους δημοτικούς υπαλλήλους, ειδικά πειθαρχικά παραπτώματα, αποτελούν η άρνησή τους να φέρουν τα μέσα ατομικής προστασίας (γάντια, κράνη, μάσκες, κ.λπ.) που τους χορηγεί η υπηρεσία κατά τον χρόνο της εργασίας τους και η μη προσέλευσή τους στον προληπτικό ιατρικό έλεγχο. Σοβαρή παράβαση καθήκοντος για το αρμόδιο όργανο διοίκησης του δήμου συνιστά η μη παροχή των μέσων ατομικής προστασίας στους δικαιούχους υπαλλήλους.

Για το ένστολο προσωπικό της δημοτικής αστυνομίας, ειδικό πειθαρχικό παράπτωμα συνιστά η άρνησή του να φέρει τη στολή και το διακριτικό σήμα που του χορηγεί η υπηρεσία κατά τον χρόνο της εργασίας του.

Στις ήδη προβλεπόμενες πειθαρχικές ποινές προστίθενται τρεις νέες: η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη, η αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου κατ' αναπλήρωση ή με ειδικές διατάξεις για διάστημα από ένα έως πέντε έτη.

Έτσι, οι πειθαρχικές ποινές που επιβάλλονται στους υπαλλήλους (σε αξιολογική σειρά κατ' αύξουσα βαρύτητα) είναι οι εξής:

α) η έγγραφη επίπληξη,

β) το πρόστιμο έως τις αποδοχές 12 μηνών,

γ) η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη,

δ) η αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων,

ε) η στέρηση του δικαιώματος για προαγωγή από ένα έως πέντε έτη,

στ) η στέρηση του δικαιώματος συμμετοχής σε διαδικασία επιλογής προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,

ζ) η αφαίρεση της άσκησης των καθηκόντων προϊσταμένου για τη θητεία ή το υπόλοιπό της και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,

η) ο υποβιβασμός έως δύο βαθμούς,

θ) η προσωρινή παύση από τρεις έως 12 μήνες με πλήρη στέρηση των αποδοχών και

ι) η οριστική παύση.

Με τον ίδιο νόμο αυξάνεται σε κάποιες περιπτώσεις το ανώτατο όριο ποινής που μπορούν να επιβάλλουν οι πειθαρχικώς προϊστάμενοι. Για παράδειγμα το όριο προστίμου αποδοχών που μπορεί να επιβάλει ο υπουργός ως πειθαρχικό όργανο αυξάνεται από τρεις σε πέντε μήνες πρόστιμο αποδοχών.

Για πρώτη φορά εισάγεται στο πειθαρχικό δίκαιο του Δημοσίου η λεγόμενη «πειθαρχική συνδιαλλαγή» που μπορεί να ζητήσει ο ελεγχόμενος υπάλληλος για να τύχει, υπό προϋποθέσεις, ευνοϊκότερη ποινή. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί σε περιπτώσεις πειθαρχικών παραπτωμάτων, τα οποία δεν επισύρουν την ποινή της οριστικής παύσης και δεν έχει προκληθεί οικονομική ζημιά είτε η προκληθείσα ζημία έχει αποκατασταθεί πλήρως από τον υπάλληλο.

Οι υποθέσεις μέχρι τα τέλη του 2025, παραπέμπονται στα υφιστάμενα συλλογικά πειθαρχικά όργανα, ωστόσο από το νέο έτος αναλαμβάνει το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα. Το νέο πειθαρχικό όργανο θα αποτελείται από 60 δικαστές μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και θα λειτουργεί σε κλιμάκια τριμελούς και πενταμελούς σύνθεσης, ανάλογα με τη βαρύτητα της εξεταζόμενης πειθαρχικής υπόθεσης. Ειδικό Πενταμελές Κλιμάκιο θα εξετάζει εξαιρετικά σοβαρές υποθέσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα.

Με το νέο σύστημα η πειθαρχική Δικαιοσύνη στο Δημόσιο αποκτά πλέον τυποποιημένη μορφή, τίθενται δικλείδες ασφαλείας ως προς τη διαφάνεια και την αντικειμενικότητα της διαδικασίας, ενώ υπάρχουν προβλέψεις που οδηγούν στην επιτάχυνση έκδοσης των αποφάσεων, οι οποίες με την προηγούμενη διαδικασία καθυστερούν ακόμα και πέντε έτη.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που τηρεί η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, 3.360 ένορκες διοικητικές εξετάσεις εκκρεμούν, εκ των οποίων οι 77 είναι από το 2021, ενώ ο αριθμός των υπαλλήλων με εκκρεμείς πειθαρχικές υποθέσεις υπερβαίνει τις 5.900. Τα πρωτοβάθμια πειθαρχικά συμβούλια όπως και το δευτεροβάθμιο καταργούνται από τις αρχές του 2027 και υποχρεούνται να ολοκληρώσουν το αργότερο έως τα τέλη του 2026 την εξέταση των υποθέσεων που εκκρεμούν σε αυτά μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025.

Εκτός από την αυστηροποίηση των ποινών και τη διεύρυνση των περιπτώσεων απόλυσης υπαλλήλου (όπως π.χ. η διετής άρνηση συμμετοχής στην αξιολόγηση), ο ν. 5225/25, που ψηφίστηκε στα τέλη Αυγούστου κατόπιν εισήγησης του υπουργείου Εσωτερικών, προβλέπει την κατάργηση των συλλογικών πειθαρχικών οργάνων και την αντικατάστασή τους από ένα κεντρικό όργανο, το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα με τη συμμετοχή λειτουργών του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Οι εκκρεμείς υποθέσεις

H μετάβαση «τρέχει» με εντατικούς ρυθμούς, υπό την πίεση των προθεσμιών. Πριν από την οριστική παύση της λειτουργίας τους την 1η Ιανουαρίου 2027, τα 100 πρωτοβάθμια πειθαρχικά συμβούλια και το δευτεροβάθμιο πειθαρχικό συμβούλιο, είναι υποχρεωμένα να ολοκληρώσουν το αργότερο έως τα τέλη του 2026 την εξέταση των υποθέσεων που εκκρεμούν σε αυτά μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2025. Οι πρόεδροι των πρωτοβαθμίων πειθαρχικών συμβουλίων υποχρεούνται, το αργότερο μέχρι την 31 Οκτωβρίου 2025 (με ενδεχόμενο δίμηνης παράτασης), να ενημερώσουν την εφαρμογή e-peitharxika με τα βασικά στοιχεία κάθε πειθαρχικής υπόθεσης που εκκρεμούσε έως την ημέρα δημοσίευσης του νέου νόμου, δηλαδή μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 2025.

Στην εφαρμογή καταχωρίζεται και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών υποθέσεων, με ρητή πρόβλεψη ότι δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα έτος από τη δημοσίευση του νόμου, άρα οι υποθέσεις αυτές θα πρέπει να ολοκληρωθούν έως τις αρχές Σεπτεμβρίου του 2026.

Οι υποθέσεις που παραπέμπονται στα πειθαρχικά όργανα από τις 2 Σεπτεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, πρέπει να καταχωριστούν στην εφαρμογή έως το τέλος του έτους και το σημαντικότερο, η νομοθεσία καθιστά σαφές ότι «ο χρόνος περαίωσής τους δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να υπερβαίνει το ένα έτος από την ημερομηνία παραπομπής τους σε αυτά».

Η εφαρμογή e-peitharxika

Η εφαρμογή e-peitharxika που λειτουργεί η Εθνική Αρχή Διαφάνειας βρίσκεται σε παραγωγική λειτουργία από τις αρχές του 2024 και έκτοτε καταχωρούνται οι πληροφορίες για όλα τα επιμέρους στάδια τόσο της πειθαρχικής διαδικασίας όσο και της πειθαρχικής προδικασίας των υπαλλήλων του στενού και ευρύτερου δημόσιου τομέα (εξαιρείται το στρατιωτικό προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων).

Από την επεξεργασία των δεδομένων που έχουν ήδη καταχωρισθεί στην πλατφόρμα προκύπτει ότι το έργο των συλλογικών οργάνων είναι εξαιρετικά δύσκολο καθώς πρέπει να περαιωθούν περισσότερες από 2.600 υποθέσεις όταν μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις η ολοκλήρωση των διαδικασιών πλησιάζει ή ακόμα και ξεπερνά τα πέντε έτη. Ειδικότερα, εκκρεμούν 41 προκαταρκτικές εξετάσεις από το 2021, 726 από το 2022, 755 από το 2023, 740 από το 2024, ενώ έχουν καταχωριστεί μέχρι τώρα 384 υποθέσεις του 2025.

Να σημειωθεί πάντως ότι έχει ήδη σημειωθεί πρόοδος στην κατεύθυνση της ταχύτητας απονομής της πειθαρχικής δικαιοσύνης μέσω των βημάτων ψηφιοποίησής της, καθώς έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των υπαλλήλων για τους οποίους είτε ασκήθηκε πειθαρχική δίωξη είτε έχει εκδοθεί πειθαρχική απόφαση. Ενδεικτικά, το 2022 ασκήθηκε πειθαρχική δίωξη σε 1.792 υπαλλήλους, το 2023 σε 1.886, το 2024 σε 2.325, ενώ φέτος έχουν ήδη ασκηθεί διώξεις σε 2.383.

Χρόνοι διαγραφής πειθαρχικών ποινών:

• Επίπληξη: Διαγράφεται αυτοδικαίως μετά από 3 έτη.

• Πρόστιμο: Διαγράφεται αυτοδικαίως μετά από 8 έτη.

• Λοιπές ποινές (π.χ. στέρηση προαγωγής): Διαγράφονται αυτοδικαίως μετά από 10 έτη.

Η διαγραφή πραγματοποιείται μόνο εφόσον, κατά το αντίστοιχο χρονικό διάστημα, ο υπάλληλος δεν έχει τιμωρηθεί με άλλη πειθαρχική ποινή. Ο χρόνος διαγραφής υπολογίζεται από την εκτέλεση της πειθαρχικής ποινής .

Ποινές που δεν διαγράφονται:

• Οριστική παύση

• Προσωρινή παύση

• Υποβιβασμός

Οι παραπάνω ποινές παραμένουν στο προσωπικό μητρώο του υπαλλήλου και συνεχίζουν να επηρεάζουν την υπηρεσιακή του κατάσταση, χωρίς δυνατότητα διαγραφής .

Διαδικασία μετά τη διαγραφή:

Όταν μια ποινή διαγράφεται, ο σχετικός πειθαρχικός φάκελος αφαιρείται από το προσωπικό μητρώο του υπαλλήλου και τίθεται στο αρχείο της υπηρεσίας. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, η ποινή δεν επιτρέπεται να λαμβάνεται υπόψη σε οποιαδήποτε υπηρεσιακή κρίση ή διαδικασία αξιολόγησης του υπαλλήλου .

Σημαντικές επισημάνσεις:

• Ο χρόνος διαγραφής αρχίζει να μετρά από την εκτέλεση της πειθαρχικής ποινής. Εάν η εκτέλεση καθυστερήσει λόγω ενστάσεων ή προσφυγών, ο χρόνος διαγραφής δεν ξεκινά.

• Κατά τη διάρκεια του χρόνου που απαιτείται για τη διαγραφή, ο υπάλληλος δεν πρέπει να τιμωρηθεί με άλλη πειθαρχική ποινή.

• Η διαγραφή δεν ισοδυναμεί με παραγραφή του παραπτώματος. Η διαγραφή αφορά την ποινή και τις συνέπειές της, ενώ η παραγραφή σχετίζεται με το πειθαρχικό παράπτωμα καθαυτό.

Η διαγραφή πειθαρχικών ποινών λειτουργεί ως μηχανισμός αποκατάστασης για υπαλλήλους που έχουν επιδείξει καλή διαγωγή μετά την επιβολή της ποινής, επιτρέποντάς τους να συνεχίσουν την υπηρεσιακή τους πορεία χωρίς το βάρος παλαιότερων πειθαρχικών κυρώσεων.