Αναλυτικά, η δήλωση του υπουργού:

«Σε ένα δυσμενές και αβέβαιο διεθνές οικονομικό περιβάλλον, δημοσιεύθηκαν σήμερα τα αποτελέσματα των Εθνικών Λογαριασμών του 1ου τριμήνου 2023. Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να παρουσιάζει σημαντική ανθεκτικότητα, τόσο όσον αφορά την εξέλιξη του ΑΕΠ, όσο και εις ό,τι αφορά κυρίως ορισμένα επιμέρους μεγέθη του.

Με βάση τα διαθέσιμα εποχικά διορθωμένα στοιχεία, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) σε όρους όγκου κατά το 1ο τρίμηνο 2023 παρουσίασε αύξηση κατά 2,1%. Η αύξηση ήταν σημαντική τόσο στην ιδιωτική κατανάλωση (αύξηση κατά 2,3%) όσο και στις επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (αύξηση κατά 8,2%).

Το σημαντικότερο όμως αποτέλεσμα είναι οι θετικές εξελίξεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Πιο συγκεκριμένα, οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών παρουσίασαν αύξηση κατά 8,9% σε σχέση με το 1ο τρίμηνο του 2022, ενώ οι εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών παρουσίασαν χαμηλότερη αύξηση, κατά 5,6%, σε σχέση με το 1ο τρίμηνο του 2022.

Ιδιαιτέρως, οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν κατά 10,6%, ενώ οι εισαγωγές αγαθών αυξήθηκαν μόνον κατά 3,2%. Οι θετικές αυτές εξελίξεις σημειώνονται παρά το ότι η δαπάνη της ελληνικής οικονομίας αναπτύσσεται ταχύτερα από εκείνη των εμπορικών της εταίρων. Καταδεικνύει δε μια σημαντική πρόοδο στην ανταγωνιστικότητα των εγχωρίως παραγομένων αγαθών.

Οι κυριότερες συνιστώσες του ΑΕΠ (επενδύσεις, εξαγωγές, κατανάλωση) σημειώνουν σημαντική άνοδο και αναδεικνύουν τις προϋποθέσεις ισχυρότερης οικονομικής μεγέθυνσης της Ελληνικής Οικονομίας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για το 2023.

Οι επιδόσεις αυτές σημειώνονται μάλιστα παρά τη (α) συγκυριακή μεταβολή των αποθεμάτων, η οποία οδηγεί σε μείωση του συνολικού ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου κατά 0,7%, όταν ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου αυξήθηκε κατά 8,2%, και (β) την αναθεώρηση για την εκτίμηση του ρυθμού μεγέθυνσης του 1ου τριμήνου του 2022 σε 7,8% από 7,5%, γεγονός το οποίο δημιουργεί “αρνητική επίδραση βάσης” στον υπολογισμό του ΑΕΠ του 1ου τριμήνου 2023».

Ο κ. Πελαγίδης, ο οποίος από τον περασμένο Σεπτέμβριο είχε κάνει λόγο για «πανδημία πληθωρισμού» με αφορμή την αρχική εκτόξευση των τιμών αλλά και των προθεσμιακών συμβολαίων των εμπορευμάτων, υπογράμμισε ότι το φαινόμενο αρχικά πυροδοτήθηκε από ελλείψεις στην προσφορά αγαθών, λόγω της διαταραχής στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα που προκάλεσε η καραντίνα, αλλά πλέον το φαινόμενο αφορά την πλευρά της ζήτησης.

Η παγκόσμια ζήτηση τροφοδοτείται από την εισοδηματική ενίσχυση της μεσαίας τάξης σε χώρες της Ασίας όπως η Κίνα, όπου η άνοδος του βιοτικού επιπέδου εισάγει μόνο στη διεθνή αγορά ενέργειας κάθε χρόνο το ισοδύναμο μιας χώρας όπως η Ολλανδία. «Υπάρχει δομική υπερζήτηση από την Ασία, η οποία σε συνδυασμό με την νομισματική και δημοσιονομική χαλάρωση ενισχύει τον πληθωρισμό σε ένταση και σε διάρκεια», είπε μιλώντας στο Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ.

Η εξέλιξη αυτή, πέραν των γνωστών γεωπολιτικών λόγων, αυξάνει τη ζήτηση ενέργειας αλλά και άλλων αγαθών, κάτι που σημαίνει ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί, ενισχύοντας την παγκόσμια ζήτηση αγαθών, ανεξάρτητα από τις όποιες διαταραχές στην προσφορά τις οποίες προκάλεσε αρχικώς η πανδημία. Πολύ περισσότερο, όταν η «πράσινη μετάβαση» έχει εισέλθει στη δύσκολη αυτή εξίσωση.

Φαύλος κύκλος

«Η αύξηση των διεθνών τιμών των βασικών εμπορευμάτων, όπως τα είδη διατροφής, είχε ξεκινήσει πριν εκδηλωθεί η ενεργειακή κρίση», είπε ο κ. Πελαγίδης και σημείωσε ότι η διαταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας λόγω πανδημίας δεν έχει τις διαστάσεις που πιστεύουν ορισμένοι, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι η εξυπηρέτηση στα λιμάνια παγκοσμίως είναι αυξημένη σε σχέση με το 2019. Αυτό, ενώ ο όγκος διακίνησης ορισμένων βασικών αγαθών όπως οι σπόροι σιταριού έχουν αυξηθεί από το 2019 περίπου 10%.

Σε σχέση με τη διάρκεια του φαινομένου, ο κ. Πελαγίδης ανέφερε ότι: «Ο πληθωρισμός είναι όπως ο σκορπιός, διότι εάν αφεθεί να εξελιχθεί, όσο θα αυξάνονται οι τιμές τόσο θα πλήττεται η ζήτηση και η δαπάνη, οπότε στο τέλος το φαινόμενο θα περιοριστεί... από μόνο του εκ των πραγμάτων, με μεγάλο κόστος βέβαια».

Υπογράμμισε όμως ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, διότι εάν ο πληθωρισμός αφεθεί, θα έχει επιπτώσεις στην ανάκαμψη, ενώ εάν αντιμετωπιστεί απότομα με σύσφιξη οικονομικής πολιτικής, τότε θα είναι τα μέτρα αντιμετώπισης που θα πλήξουν την ανάκαμψη. Κι εδώ χρειάζεται η δέουσα προσοχή.

Ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε επίσης στις δομικές αλλαγές που συμβαίνουν στο διεθνές εμπόριο, το οποίο αυξάνεται συνεχώς, αλλά η εφοδιαστική αλυσίδα αναδιατάσσεται, πέραν της Κίνας, με υψηλότερο κόστος, γεγονός που επηρεάζει και αυτό ανοδικά τις παγκόσμιες τιμές. Ένα μέρος της παραγωγής μπορεί να φεύγει από την Κίνα, αλλά καταλήγει σε άλλες χώρες υψηλότερου κόστους.

Οι απολαβές των εργαζομένων και οι προσαρμογές

Σχετικά με τους μισθούς, ο κ. Πελαγίδης ανέφερε ότι στις ΗΠΑ καταγράφεται αύξηση των αμοιβών, η οποία συνδέεται με τα κενά που υπάρχουν στην αγορά εργασίας, λόγω παραιτήσεων και απροθυμίας αρκετών εργαζομένων να καλύψουν θέσεις εργασίας.

Στην Ευρώπη, είπε, το φαινόμενο δεν έχει εμφανιστεί ευρέως ακόμη, αλλά η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σε δήλωσή της δεν αποθάρρυνε λογικές μισθολογικές προσαρμογές.

Ο κ. Πελαγίδης πάντως υπογράμμισε ότι η αύξηση των μισθών έχει δύο όψεις, διότι από τη μια ενισχύει τη ζήτηση, αλλά από την άλλη αυξάνει το κόστος παραγωγής.

Στο πλαίσιο αυτό, το μεγάλο δίλημμα της οικονομικής πολιτικής είναι εάν και σε ποιο βαθμό πρέπει να γίνει σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής και σε ποιο βαθμό μπορούν να γίνουν μισθολογικές αυξήσεις χωρίς να δημιουργηθεί πληθωριστικό σπιράλ, είπε ο κ. Πελαγίδης.

Σχετικά με την πορεία της ελληνικής οικονομίας, ο υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε στους υψηλούς ρυθμούς ανάκαμψης που καταγράφονται και τόνισε ότι μόνο η αύξηση των επενδύσεων μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, που είναι το ζητούμενο στη χώρα μας.

«Εάν δούμε χώρες όπως η Πορτογαλία και η Κροατία, που έχουν κι αυτές σημαντικό τουρισμό, παρατηρούμε ότι η μεταποίηση αντιπροσωπεύει διπλάσιο ποσοστό στο ΑΕΠ σε σύγκριση με την Ελλάδα. Αυτός είναι ένας τομέας που πρέπει να ενισχύσουμε και στην Ελλάδα, αλλά η διαδικασία της παραγωγικής μεταβολής χρειάζεται πολιτικές και κοινωνικές συναινέσεις, χρόνο και πειθαρχία», υπογράμμισε ο κ. Πελαγίδης.

«Χρειάζονται τουλάχιστον δύο πλήρεις κυβερνητικές θητείες, οποιασδήποτε κυβέρνησης, με συναινέσεις και για θεσμικές αλλαγές αποκέντρωσης και αποδοτικότητας σε τομείς που συνδέονται γενικώς, όπως η εκπαίδευση, η δημόσια διοίκηση και η Δικαιοσύνη, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της παραγωγικής μεταβολής, εφόσον βεβαίως ενισχυθούν παραλλήλως και καθοριστικώς και οι επενδυτικές εισροές από το εξωτερικό».

Σύμφωνα με τον κ. Πελαγίδη, το ζήτημα είναι ότι «έχουμε να αντιμετωπίσουμε έναν πληθωρισμό κόστους, όχι ζήτησης, ο οποίος είναι εισαγόμενος, κάτι που σημαίνει ότι πρέπει να βρεθούν πόροι για να τονωθεί η εσωτερική ζήτηση και να μην καμφθεί το ΑΕΠ, αυτό που περιμένουμε να αυξηθεί πολύ για να αποζημιωθούμε για την περσινή χρονιά», υπογράμμισε.

Πρόσθεσε, δε, ότι οι πόροι αυτοί μπορούν να βρεθούν είτε από δανεισμό, είτε από τους φορολογούμενους.

Ο ίδιος δεν θέλησε να κάνει κάποια εκτίμηση για τον πληθωρισμό, λέγοντας πως «είμαστε ακόμη στην αρχή» και μένει να δούμε το πώς θα περάσουν οι αυξήσεις στην ενέργεια στις τιμές των αγαθών.

Πρόκειται για πεδία της μικροοικονομικής που ορθώς παρατηρούν τις εγχώριες στρεβλώσεις των επιμέρους αγορών της ελληνικής οικονομίας από την πλευρά της προσφοράς, στρεβλώσεις και ακαμψίες που πράγματι οδηγούν σε χαμηλή διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Tου Θοδωρή Πελαγίδη*

Παρά την ολοκλήρωση πολλών, κατά τα άλλα, αναγκαίων μεταρρυθμίσεων στα πεδία αυτά κατά την τελευταία δεκαετία, μεταρρυθμίσεων που έχουν διορθώσει πολλές από τις στρεβλώσεις αυτές, η οικονομική μεγέθυνση παρέμεινε εξαιρετικά αδύναμη.

Σε αυτό βέβαια συνετέλεσαν βασικά λάθη στην οικονομική πολιτική, κορωνίδα των οποίων αποτελεί την τελευταία περίοδο της προηγούμενης δεκαετίας η προ-κυκλική πολιτική των δημοσιονομικών πρωτογενών υπερ-πλεονασμάτων.

Η ανεπαρκής οικονομική μεγέθυνση σημειώθηκε, μάλιστα, παρά και το γεγονός ότι οι τιμές των παραγωγικών συντελεστών είναι πλέον πολύ χαμηλές ενώ και η ρύθμιση του δημοσίου χρέους έχει γίνει με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους. Έτσι, η ανάκαμψη παρέμεινε περιορισμένη με δυσμενείς επιπτώσεις στην απασχόληση, τα εισοδήματα, τις επενδύσεις.

Εν τω μεταξύ, διεθνώς, η εμφάνιση της πανδημίας έχει αναδείξει τα χαρακτηριστικά μιας οικονομικής νόσου που στη σχετική βιβλιογραφία ονομάζεται μακροχρόνια, δομική στασιμότητα (secular stagnation).

Πρόκειται για μια έννοια που έχει εισηγηθεί ο καθηγητής του Χάρβαρντ Alvin Hansen περί τα τέλη της δεκαετίας του '30, μια παραλλαγή της κεϋνσιανής θεωρίας της ισορροπίας υποαπασχόλησης, την οποία έφερε ξανά στο προσκήνιο ο επίσης καθηγητής του Χάρβαρντ Larry Summers, με τη γνωστή, κλασική πλέον ομιλία του στο IMF, στις 8 Νοεμβρίου του 2013.

Η συγκέντρωση και η έκδοση των κειμένων που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο που ο υπογράφων δημοσιεύει (Ιούλιος), έχει σκοπό να αναδείξει μια πλευρά της αδύναμης ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας που συνήθως υποτιμάται, δεν αναφέρεται ή και αγνοείται.

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει, όλο και πιο έντονα, χαρακτηριστικά σαν αυτά που προκαλούν τη μακροχρόνια, δομική στασιμότητα. Οπωσδήποτε με ιδιαιτερότητες. Αλλά σε κάθε περίπτωση, η αδυναμία της δαπάνης γίνεται όλο και πιο φανερή.

Και μάλιστα, όχι μόνο της κρίσιμης επενδυτικής δαπάνης αλλά και της καταναλωτικής, αν και η τελευταία παρουσιάζεται ποσοστιαία στο ΑΕΠ υψηλά, χάριν όμως μόνο του γεγονότος ότι η αντίστοιχη επενδυτική δαπάνη είναι εξαιρετικά αδύναμη.

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει επίσης χαρακτηριστικά που πρέπει στο πλαίσιο αυτό να προσεχθούν. Ο πληθωρισμός είναι μηδενικός, ενώ οι επενδύσεις συνεχίζουν να υστερούν δραματικά παρά τη σημαντική άνοδο των καταγεγραμμένων αποταμιεύσεων στις τράπεζες αν και τα επιτόκια είναι μηδενικά -χωρίς να συνυπολογίζονται οι αποταμιεύσεις που διατηρούνται είτε εκτός εγχωρίου τραπεζικού συστήματος, είτε σε θυρίδες και
«στρώματα».

Το δραματικό δημογραφικό μας πρόβλημα είναι, επίσης, άλλος ένας σχετικός βασικός παράγων της δομικής στασιμότητας.

Η έλευση του κορωνοϊού έχει μάλιστα εντείνει τα χαρακτηριστικά αυτά. Η αύξηση των καταθέσεων στις τράπεζες τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2020 φτάνει τα 5,9 δισ. Η δε αντίστοιχη αύξηση στις ευρωπαϊκές καταθέσεις για το 2020 προβλέπεται να πλησιάσει τα 400 δισ. ευρώ.

Η υστέρηση της δαπάνης, η οποία εντείνεται λόγω σοβαρών εστιών αβεβαιότητος όπως η συνεχιζόμενη πανδημία (COVID-19), αναδεικνύει δε και το πρόβλημα της «ιαπωνοποίησης» της Ευρώπης, ασθένεια που παρεπιδημεί ως μετάσταση, αλλού λιγότερο, αλλού περισσότερο, σε κάθε χώρα-μέλος.

Είναι μάλιστα η ένταση της ασθένειας αυτής που έχει οδηγήσει σε πρωτοφανείς διευκολυντικές νομισματικές και επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές την ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική από τις οποίες τουλάχιστον η χώρα μας επιδιώκει - και σωστά - να ωφεληθεί τα μέγιστα. Και το συντομότερο δυνατόν με στόχο πρωτίστως να τονωθεί η ζήτηση για επενδύσεις.

*καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, NR Senior Fellow, Brookings Institution, US

Tου Θοδωρή Πελαγίδη*

Ωστόσο, έχει σημασία να γίνει κατανοητό ότι η όποια ανάσχεση της ύφεσης, σε κάποιον έστω βαθμό από εγχώριους πόρους, είναι περιορισμένη. Επομένως η όποια αντικυκλική οικονομική πολιτική έχει περιορισμένα αποτελέσματα παρά τις προσπάθειες που γίνονται.

Σε κάθε περίπτωση εντύπωση προκαλεί η εντελώς ανεύθυνη πολιτική της αντιπολίτευσης. Τι θα πει «εμπροσθοβαρής πολιτική ανάσχεσης της ύφεσης» και με τι πόρους;

Πώς μπορεί να λέγονται αυτά τα πράγματα όταν η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τρίτο κατά σειρά μεγάλο σοκ την τελευταία δεκαετία με αποτέλεσμα αυτή τη φορά πλέον να κινδυνεύουν και οι όποιες λίγες μεγάλες, επιτυχημένες και βιώσιμες επιχειρήσεις έχουμε;

Εξίσου όμως δυσάρεστη είναι και η είδηση που ήρθε από το ανώτατο γερμανικό δικαστήριο της Καρλσρούης. Λίγους μόνο μήνες πριν από τη συνταξιοδότησή του, ο πρόεδρος του δικαστηρίου ανακοινώνει μια απόφαση που εκκρεμεί από το 2015, σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή για το μέλλον της ενωμένης Ευρώπης.

Το γερμανικό δικαστήριο τονίζει εμφατικά ότι οι αγορές περιουσιακών στοιχείων που μπορεί να κάνει η ΕΚΤ πρέπει να εξαρτώνται από τα κεφάλαιά της, υπονοώντας ότι έτσι θα πρέπει να τηρούνται οι αναλογίες κατά χώρα περιουσιακών στοιχείων που μπορούν να αγοραστούν αλλά και το ότι τα περιουσιακά στοιχεία θα πρέπει να είναι επενδυτικής βαθμίδας.

Αυτό ηχεί ως προειδοποίηση ότι μπορεί με κάποιον τρόπο να επανέλθει εάν και εφόσον οι κανόνες αυτοί παραβιαστούν εφεξής.

Ο ίδιος ο πρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας δηλώνει με νόημα ότι δίδεται έτσι ευκαιρία στην ΕΚΤ να αξιολογήσει και να μετρήσει τις αγορές των περιουσιακών στοιχείων που κάνει ή πρόκειται να κάνει. Αλλη μια προειδοποίηση προς την ΕΚΤ. Για να μην πω και προς την καγκελάριο Μέρκελ.

Μια τέτοια τύπου απόφαση θέτει ένα θεσμικό ζήτημα πρώτα απ' όλα. Το γερμανικό δικαστήριο υποδεικνύει στην ουσία στο ευρωπαϊκό δικαστήριο ότι οι χειρισμοί που αφορούν στα προγράμματα νομισματικών διευκολύνσεων, δηλαδή αγορές περιουσιακών στοιχείων από την ΕΚΤ είναι και ήταν «untenable from a methodological perspective».

Αυτό ακούγεται ως η ΕΚΤ να υπόκειται θεσμικά, ως υποκείμενη Αρχή, στο γερμανικό και όχι στο ευρωπαϊκό ανώτατο δικαστήριο. Μια απόφαση, επίσης, βούτυρο στο ψωμί εκείνων των χωρών της κεντρικής ιδίως Ευρώπης που φαίνεται να δένονται στο άρμα του βαθέος γερμανικού κατεστημένου.

Η υπονόμευση, έτσι, του ευρωπαϊκού οικοδομήματος γίνεται σήμερα θεσμικά χειροπιαστή, δυστυχώς. Το ζήτημα όμως για την Ελλάδα αλλά και για τον ευρωπαϊκό Νότο είναι ότι αμφισβητείται θεσμικά για πρώτη φορά και με τέτοιον τρόπο η δυνατότητα των ευρωπαϊκών Αρχών και η ιδίως της ΕΚΤ να διασώσει χώρες όπως Ιταλία ή και η Ελλάδα που έχουν απόλυτη ανάγκη την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Πού θα βρίσκονταν, αλήθεια, τα spread των ελληνικών ή και τον ιταλικών ομολόγων εάν η πώλησή τους στην αγορά δεν ήταν ECB eligible; Το δίλημμα της επόμενης μέρας είναι λοιπόν εάν η Ευρώπη θα προχωρήσει έστω και προσεκτικά σε περαιτέρω ενοποίηση ή θα υποκύψει στη λογική μιας Ευρώπης a la cart.

*καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και NR Senior Fellow, Brookings Institution

Του Θοδωρή Πελαγίδη*

Τα τελευταία 25- 30 χρόνια, η δομή της βιομηχανικής παραγωγής μεταβάλλεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Στην αρχή, με τη διάδοση της λεγόμενης «υπεργολαβικής παραγωγής», σε διάφορες μορφές όπως η «οριζόντια ολοκλήρωση» μικρομεσαίων επιχειρήσεων της «Τρίτης Ιταλίας», η εμβάθυνση του λεγόμενου «Τογιστισμού» με ενσωμάτωση συστημάτων οικονομιών φάσματος, ή η περαιτέρω χωρική αποκέντρωση μέρους μεγάλων βιομηχανικών εταιρειών παγκοσμίως.

Οι εξελίξεις μετά το 2000 με την ανάδειξη της Κίνας ως εργοστασίου παραγωγής του κόσμου φέρνουν στο προσκήνιο το απόγειο της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης, η οποία διασπά πλήρως τη βιομηχανική εφοδιαστική αλυσίδα της αποδοτικότητας (efficiency) και του σχετικού συγκριτικού πλεονάσματος.

Η έννοια, η νέα λέξη που κυριαρχεί είναι «disruption». Συμβολίζει την ορμή, την την καινοτομικότητα αλλά και τη βιαιότητα με την οποία αλλάζει η παγκόσμια βιομηχανική δομή. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ, τα 5G και το Internet of Things μόλις έχουν αρχίσει να διασχίζουν την οικονομική ζωή και την κοινωνική πραγματικότητα, συμβολίζοντας μια αλλαγή παραδείγματος.

Εν τω μεταξύ, από την εκλογή του Ντ. Τραμπ κυρίως και εντεύθεν, γίνονται όλο και πιο φανερές οι αρνητικές επιπτώσεις. Ο εθνικιστικός λαϊκισμός αλλά και οι προστατευτικές πολιτικές φανερώνουν μια προσπάθεια μάλλον ενστικτώδη να σταματήσει το φαινόμενο της «διάσπαρτης βιομηχανικής δομής». Η γρήγορη διάδοση του ιού που συζητάμε αυτές τις μέρες έχει πάντως αναδείξει, με την προσωρινή (;) μερική διακοπή ενός τμήματος της εφοδιαστικής αλυσίδας, στην οποία τόσο βασίζεται η σημερινή, διάσπαρτη βιομηχανική δομή, έναν αντίπαλο της αποδοτικότητας: ρίσκο.

Η παγκοσμιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας την κάνει ευάλωτη, όταν διακοπεί ακόμη κι ένα μικρό κομμάτι της.

Σε όλες τις εξελίξεις, πού βρίσκεται, πώς τοποθετείται η ελληνική βιομηχανική παραγωγή; Βρήκα το βιβλίο του Αντ. Κεφαλά- και των συνεργατών του- (Πτυχές Εκβιομηχάνισης 1945- 2010) ιδιαίτερα πολύτιμο, ζωντανό και πρωτότυπο. Βουτά στην ιστορία και στην προσωπική μαρτυρία, μια πραγματικά τεράστια και ογκώδη δουλειά, απαραίτητη για την αυτογνωσία.

Παρά τις τελευταίες ενθαρρυντικές επιδόσεις, η ελληνική βιομηχανική ανάπτυξη μέχρι τις παρυφές της δεκαετίας του '70 δεν προμήνυε τις μετέπειτα απογοητευτικές επιδόσεις.

Ο Αντώνης Κεφαλάς εντοπίζει την εχθρότητα στη βιομηχανική επιτυχία κι έχει το θάρρος να τη διατυπώσει, να την αναλύσει, να την τεκμηριώσει με μαρτυρίες και γεγονότα.

Ο μεγάλος Gino Germani ορίζει τον αργεντίνικο λαϊκισμό ως τη βίαιη, αφύσικη αστικοποίηση των αγροτικών στρωμάτων της υπαίθρου. Ο περονισμός στο πλαίσιο αυτό ερμηνεύεται αλλά και ερμηνεύει ίσως την εχθρότητα των αντίστοιχων ελληνικών στρωμάτων της υπαίθρου, που μάλλον το ίδιο βίαια και αφύσικα ενσωματώθηκαν στον αστικό ιστό απαιτώντας να οικειοποιηθούν τη χαρούμενη αστική ζωή των επιτυχημένων Ελλήνων που παρακολουθούσαν στις ελληνικές ταινίες της εποχής, όπως τόσο παραστατικά περιγράφει ο Αντ. Κεφαλάς.

Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί μισό αιώνα μετά δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να συνειδητοποιήσουμε ότι μόνο αν απελευθερώσουμε τις παραγωγικές δυνάμεις των Ελλήνων από την κλεπτοκρατική προσοδοθηρία, την αναξιοκρατία και την κομματικοκρατία, τότε και μόνο τότε θα έχουμε την ελπίδα να επιβιώσουμε.

*καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και NR senior fellow, Brookings Institution