Πετράκης – Money Press https://www.moneypress.gr Sat, 12 Sep 2020 11:02:04 +0000 el hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.9.13 https://i0.wp.com/www.moneypress.gr/wp-content/uploads/2022/02/cropped-mp.png?fit=32%2C32&ssl=1 Πετράκης – Money Press https://www.moneypress.gr 32 32 Ιδεολογία και οικονομική πολιτική στη μετά COVID εποχή https://www.moneypress.gr/ideologia-kai-oikonomiki-politiki-st/ Sat, 12 Sep 2020 11:00:46 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=107230 Όταν θα γράφουμε παρόμοιες γραμμές, έναν χρόνο από σήμερα, θα ζούμε ήδη σε έναν διαφορετικό κόσμο από αυτόν που είμαστε σήμερα. Από τη μία μεριά θα βλέπουμε καθαρότερα ό,τι έχει αφήσει πίσω του το καταστρεπτικό τσουνάμι της COVID και από την άλλη θα προσπαθούμε να αντιληφθούμε τον κόσμο στον οποίο θα πορευτούμε τα επόμενα χρόνια.

Του Παναγιώτη Ε. Πετράκη*

Εδώ και τέσσερις δεκαετίες η επανάσταση του Reagan και της Thacher είχε καθιερώσει ένα ιδεολογικό υπόβαθρο για την οικονομική πολιτική που σε συνδυασμό με τη χρηματοοικονομική επανάσταση και την κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου είχε δημιουργήσει μία κυρίαρχη αντίληψη που οδηγούσε στην ύπαρξη ενός ασθενούς κρατικού παρεμβατισμού με αδύνατη εργατική διαπραγματευτική δύναμη, παγκοσμιοποίηση προς όφελος των καταναλωτών και μειούμενες εισοδηματικές διαφορές αλλά και αποδιάρθρωση παραδοσιακών κοινωνικών και πολιτικών δομών.

Με αυτό το μοντέλο γαλουχήθηκαν στα πανεπιστήμια κοινωνικοί επιστήμονες οι οποίοι συνήθως έχουν ως ιδανικό τους τον αυτόματο (χωρίς χρόνο) ενάρετο κύκλο των ορθολογικών κοινωνικών συμπεριφορών και έχουν οργανωμένες λύσεις οικονομικής πολιτικής όπου και όταν υπάρχουν αποκλίσεις.

Το πρώτο σοκ ήρθε με την κρίση του 2008 που γεννήθηκε από τα ίδια τα όρια αντοχής του συστήματος και γέννησε το πρώτο κύμα αβεβαιότητας. Το επικρατούν ιδεολογικό υπόβαθρο επέζησε επιβάλλοντας στην Ευρώπη λύσεις (austerity) που μπορούσε να παράξει.

Όμως συγχρόνως γεννήθηκε ο λαϊκισμός γιατί η συστηματική αβεβαιότητα προκάλεσες αμφιβολίες που βρήκαν πρόσφορο έδαφος στις λαϊκές μάζες. Συγχρόνως όμως, τα πραγματικά δεδομένα έδειχναν ότι οι λύσεις που είχαν δοθεί δημιουργούσαν καινούργια προβλήματα που δεν θεραπεύονταν. Μάζες πολιτών εκτοπίζονταν στα περιθώρια του συστήματος (περισσότερο στις ΗΠΑ) χωρίς προοπτική επανάκαμψής τους.

Η κρίση της COVID ήρθε, κατά τρόπο άτυχο (όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλον τον κόσμο) αμέσως μετά, πριν προλάβει να επικρατήσει μια περίοδος βεβαιότητας και επιστροφής στην κανονικότητα.

Η COVID, αυτή καθαυτή φέρνει οριακές αλλαγές στον κόσμο. Όμως επιτάχυνε τις αλλαγές που από πριν αντιλαμβανόμαστε καθαρά ότι έρχονταν, όπως η κοσμική ύφεση, η τεχνολογική απαξίωση των ανειδίκευτων, η απαξίωση της μεσαίας τάξης και η αποπαγκοσμιοποίση. Ουσιαστικά δηλαδή η COVID επέδρασε μέσω του στοιχείου του χρόνου επιτρέποντας την αβεβαιότητα να μεγεθυνθεί ξανά.

Αυτή τη φορά η αύξηση του συστηματικού κινδύνου ήρθε, όχι από τη φύση του σοκ αλλά από την έκταση και την εξωγένειά του.

Οι ιδεολογίες και οι πολιτισμικές συμπεριφορές όμως εγκαθίστανται πολύ επίμονα, σε επίπεδα δεκαετιών, και παρουσιάζουν επίσης εξαιρετική ανθεκτικότητα στις χρονικές μεταβολές.

Άρα η οικονομική πολιτική, σε παγκόσμιο επίπεδο, μαζί με τις επιπτώσεις της πανδημίας έχει να γεφυρώσει και το χάσμα μεταξύ εγκατεστημένων ιδεολογικών αντιλήψεων και πραγματισμού.

Οι καινούργιοι ιδεολογικοί δρόμοι θα έχουν στον πυρήνα τους τη γνώση για την προώθηση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών που αφορούν τις άμεσες ανάγκες των πολιτών που δημιουργούνται από τη διόγκωση των χρεών, την απώλεια του εισοδήματος και της εργασίας, είτε απώλεια της υγείας και της ισορροπίας του φυσικού περιβάλλοντος.

Πρέπει να είμαστε πνευματικά έτοιμοι ξεκινώντας από την ακύρωση των άκαιρων πεποιθήσεών μας για να υποδεχτούμε τις καινούργιες ιδέες του νέου οικονομικού παραδείγματος που έρχεται. Έτσι, θα οδηγηθούμε σε στέρεες και πειστικές κοινωνικές συγκλίσεις που είναι απαραίτητες για την επόμενη μέρα.

*Καθηγητής Οικονομικών- Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ

]]> Διλήμματα, κίνδυνοι και αποφασιστικότητα https://www.moneypress.gr/%ce%b4%ce%b9%ce%bb%ce%ae%ce%bc%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-%ce%ba%ce%af%ce%bd%ce%b4%cf%85%ce%bd%ce%bf%ce%b9-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%86%ce%b1%cf%83%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8c/ Sat, 29 Aug 2020 05:00:03 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=106667 Η διακυβέρνηση της χώρας έχει, από τώρα μέχρι το επόμενο καλοκαίρι, τέσσερα βασικά προβλήματα να αντιμετωπίσει. Το πρώτο είναι το επιδημιολογικό, το βασικό δίλημμα είναι η επιλογή μεταξύ ζωής και οικονομίας. Ο κίνδυνος είναι να απονομιμοποιηθεί το κύρος της διακυβέρνησης. Το δεύτερο πρόβλημα είναι η βαθιά ύφεση. Το βασικό δίλημμα εδώ είναι η φύση της ύφεσης (ζήτηση ή προσφορά) και ο κίνδυνος είναι να μην ανταποκριθούμε στις ανάγκες και στις προσδοκίες της κοινωνίας για εισόδημα και εργασία. Το τρίτο είναι το γεωστρατηγικό (τουρκικός αναθεωρητισμός). Το βασικό δίλημμα αφορά τη στρατηγική αντιμετώπισής του (ίδιες δυνάμεις ή ενδοτισμός και ευθυγράμμιση στην έξωθεν διαιτησία) και ο κίνδυνος αφορά την εθνική ακεραιότητα. Τέλος, το τέταρτο είναι το πολιτικό θέμα. Το βασικό δίλημμα εδώ είναι ο λαϊκισμός και ο κρατισμός απέναντι στις ορθολογικές μεταρρυθμίσεις και ο κίνδυνος σχετίζεται με το πολιτικό κόστος και την πολιτική αποσταθεροποίηση.

Του Παναγιώτη Ε. Πετράκη*

Η επίλυση των διλημμάτων προϋποθέτει την ύπαρξη ιδεολογικού υποβάθρου. Όταν όμως είχαν ρωτήσει τον Κέινς εάν αλλάζει απόψεις, είχε απαντήσει αφοπλιστικά: «Ναι, όταν αλλάζουν τα δεδομένα. Εσείς δεν κάνετε το ίδιο, αγαπητέ μου κύριε;».

Τα δεδομένα στο επιδημιολογικό θέμα επιβεβαιώνουν το δυσμενές σενάριο της επιστροφής της επιδημίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλο σχεδόν τον κόσμο, με υψηλούς ρυθμούς μόλυνσης ίσως λιγότερο θανατηφόρα.

Στην οικονομία μάλλον επιβεβαιώνεται το αναμενόμενο σενάριο της ύφεσης γύρω στο 7%-8% με την ανάκαμψη να είναι αισθητή αλλά να βραδυπορεί. Μονιμότερες βλάβες είναι πλέον αισθητές στον χρηματοπιστωτικό και παραγωγικό τομέα. Τα μέσα αντιμετώπισης του πρώτου γύρου της πανδημίας λιγοστεύουν δεδομένου ότι στις ΗΠΑ υπάρχουν πολιτικές διαφωνίες και στην Ευρώπη η ύπαρξη εκτεταμένου χρηματοπιστωτικού συστήματος που κινδυνεύει από τα παρατεταμένα χαμηλά επιτόκια δημιουργεί προβληματισμούς.

Στον γεωστρατηγικό τομέα οι παίκτες είναι πολλοί και ο αντίπαλος είναι ισχυρός και η ανάπτυξη της στρατηγικής διαχείρισης των κινδύνων περίπλοκοι. Με το να επανατοποθετείς τις ελπίδες στο μέλλον αποφεύγοντας να παίρνεις αποφάσεις, αφήνεις τον αντίπαλο να καταλαμβάνει τα κενά που δημιουργείς.

Στο εσωτερικό μέτωπο ο λαϊκισμός και ο κρατισμός οδηγούν στην πολιτική παραλυσία και στην απώλεια της συνείδησης της πολιτικής πρωτοπορίας που τόσο ανάγκη έχει ο πολιτικός χώρος του Κέντρου.

Η τολμηρή αποφασιστικότητα είναι αυτό που χρειαζόμαστε να δείξουμε όπως θα μπαίνουμε στο φθινόπωρο. Είναι επιβεβλημένο και εμφανές ότι ορισμένες υγειονομικές και κοινωνικές συνήθειες πρέπει ν’ αλλάξουν ριζικά και άμεσα. Η βασική επιλογή ήταν η υγεία και έτσι πρέπει να παραμείνει.

Στο οικονομικό το κυρίαρχο πρόβλημα είναι η ζήτηση που λείπει και το μεγεθυνόμενο παραγωγικό κενό.

Στο γεωστρατηγικό θέμα θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσεκτικές, τολμηρές επιλογές που γίνονται. Η εξασθενούμενη οικονομική κατάσταση της Τουρκίας δημιουργεί ένα ευνοϊκό πεδίο όπου η αποφασιστικότητα, η ψυχραιμία και η υπομονή θα δικαιωθούν.

Ο λαϊκισμός και ο κρατισμός δεν έχουν ευνοηθεί μέχρι σήμερα στο στοίχημα του πολιτικού κόστους. Οι μη δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, που αποδυναμώνουν τα οργανωμένα συμφέροντα που περιβάλλονται εναλλακτικούς πολιτικούς μανδύες, πρέπει να συνεχιστούν με φαντασία και δημιουργικότητα.

Σημειωτέον ότι και τα τέσσερα προβλήματα αλληλοεπηρεάζονται σε βαθμό που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα ανεξέλεγκτο κοινωνικο-οικονομικό σπιράλ εξελίξεων. Οι δώδεκα μήνες μπροστά μας είναι ιδιαίτερα δύσκολοι.

*καθηγητής ΕΚΠΑ

]]> Διαχειρίσιμη ύφεση, προσδοκώμενη ανάκαμψη https://www.moneypress.gr/%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%b9%cf%81%ce%af%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%b7-%cf%8d%cf%86%ce%b5%cf%83%ce%b7-%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%83%ce%b4%ce%bf%ce%ba%cf%8e%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b7-%ce%b1%ce%bd%ce%ac/ Wed, 22 Jul 2020 10:30:23 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=105165 Η τακτική επανάληψη των υπολογισμών μας για την εξέλιξη του ελληνικού ΑΕΠ για το πολύπαθο 2020 για πρώτη φορά έχει δείξει, σε τρεις συνεχόμενες επαναλήψεις (αρχές και τέλος Μαΐου, αρχές Ιουνίου), το ίδιο νούμερο ύφεσης (-7,22%) και αντίστοιχη υψηλή άνοδο (+5% με +7%) το 2021.

Του Παναγιώτη Ε. Πετράκη*

Όμως αυτές οι εκτιμήσεις μπορούν να στηρίζονται σε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: η πρώτη δίνει μεγαλύτερο βάρος στα πραγματικά στοιχεία, τα οποία συγκεντρώνουμε από την οικονομία και κάνοντας ορισμένες ρεαλιστικές εκτιμήσεις παράγονται προβλέψεις για το άμεσο μέλλον.

Η δεύτερη δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στις μελλοντικές υποθέσεις, οι οποίες στην πραγματικότητα επιβάλουν την παρουσία τους στις προβλέψεις που διατυπώνονται.

Με ΄άλλα λόγια η δεύτερη μέθοδος περιέχει μεγαλύτερη υποκειμενικότητα και σε συνθήκες αβεβαιότητας τείνει προς την αρνητική εξέλιξη. Αντιθέτως, η πρώτη έχει μικρότερη υποκειμενικότητα και υπάρχει μικρότερος κίνδυνος να συμβάλουμε να δημιουργήσουμε αρνητικές και ενδεχομένως άδικες αυτοεκπληρούμενες προσδοκίες.

Πρέπει λοιπόν να έχουμε ρεαλισμό στις προβλέψεις μας και γενικά προτιμούμε την πρώτη προσέγγιση.

Όλα αυτά ισχύουν όταν γνωρίζουμε ότι οι κεφαλαιαγορές παγκοσμίως (με τα υψηλά επίπεδά τους) έχουν σχεδόν εξαγγείλει το τέλος της πανδημίας. Επίσης γνωρίζουμε ότι πολλοί δείκτες (αληθινού χρόνου, δείκτες κινητικότητας κ.τ.λ.) βρίσκονται σε ανοδική κίνηση που παραπέμπουν σε μία κλειστού τύπου U κίνηση της ανάκαμψης.

Συγχρόνως όμως βλέπουμε τον COVID-19 να γυρνάει παντού με αρκετή επιθετικότητα, γεγονός που θίγει τον ευαίσθητο τομέα του τουρισμού και των υπηρεσιών.

Όμως η δραστηριότητα της ελληνικής οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από τον τουρισμό. Η διαχείριση της ακίνητης περιουσίας, η βιομηχανία, το εμπόριο, η δημόσια διοίκηση είναι σημαντικοί τομείς.

Έτσι τελικά μπορεί το επίπεδο δραστηριότητας στον τουρισμό να μειωθεί περισσότερο από 50% που εκτιμάμε στο baseline scenario αλλά οι άλλοι τομείς να μην κάνουν τόσο βαθιά ύφεση και να αντισταθμίσουν τις απώλειες. Γενικώς πάντως δίνουμε στο baseline scenario μία πιθανότητα υλοποίησης γύρω στο 60% ενώ στο αρνητικό περίπου 40% που είναι πάντως υψηλότερο σε σύγκριση με το επίπεδο πιθανότητας να πτωχεύαμε το 2015.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι το κατά πόσο οι πολιτικές αντιμετώπισης της πανδημίας είναι επαρκείς στην Ελλάδα και την Ευρώπη για να έλθει η ανάκαμψη γρηγορότερα. Έχουν καλό μείγμα ενίσχυσης της ζήτησης, υποβοήθησης της προσφοράς (τουρισμός, ακίνητα κτλ.) και αναβολής των υποχρεώσεων πληρωμών των φορολογουμένων;

Η ελληνική κυβέρνηση ενισχύει τις πολιτικές αυτές στα άκρα των δυνατοτήτων της δεδομένου ότι και το μέλλον παραμένει αβέβαιο.

Όμως τα ευρωπαϊκά κεφάλαια της δημοσιονομικής πολιτικής θα έλθουν εγκαίρως και με ορθολογικό τρόπο ή οι Ευρωπαίοι αρκούνται στη λειτουργία τής (ανέξοδης πολιτικά) ECB για να σώσει την κατάσταση;

Η μεγαλύτερη ύφεση καραδοκεί έστω και με μικρότερη, αλλά πάντως όχι πολύ μικρή, πιθανότητα εμφάνισης!

*καθηγητής ΕΚΠΑ

]]>