Σύμφωνα με τον αμερικανικό επενδυτικό κολοσσό Goldman Sachs, η καθοδική πορεία του αργού έως το τέλος του 2027 προδιαγράφεται όχι μόνο από την εκτόνωση της πολεμικής κρίσης στο Ιράν, αλλά κυρίως από τη δομικής σημασίας μετατόπιση των καταναλωτών προς την ηλεκτροκίνηση.

Ο επικεφαλής παγκόσμιας έρευνας εμπορευμάτων της τράπεζας, Ντάαν Στράουβεν, και ομάδα αναλυτών επισημαίνουν στο Bussines Insider ότι η πολεμική κρίση πυροδότησε αύξηση της ζήτησης για ηλεκτρικά οχήματα, εξέλιξη που τελικά θα πιέσει πτωτικά τις τιμές.

«Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου ενδέχεται να υποχωρήσει κατά 0,13 έως 0,32 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως τον Δεκέμβριο του 2027, αναλόγως της δυναμικής που θα αναπτύξουν οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων», επισημαίνει ο Στράουβεν.

Ρεκόρ πωλήσεων τον Μάιο

Αν και η πρόσφατη κάμψη στις πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων πυροδότησε εκτιμήσεις ότι η κατάργηση των ομοσπονδιακών φορολογικών κινήτρων θα έπληττε καίρια την αγορά, η τάση αντιστράφηκε. Όπως υπογραμμίζει ο επενδυτικός οίκος, η παγκόσμια ζήτηση για ηλεκτροκίνηση ανέκαμψε δυναμικά, ως άμεση αντίδραση στην κατακόρυφη αύξηση των τιμών των καυσίμων λόγω του πολέμου στο Ιράν.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των αναλυτών, το μερίδιο των ηλεκτρικών οχημάτων ενισχύθηκε κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες από τον Φεβρουάριο.

Έτσι, τον Μάιο του 2026 άγγιξε το ιστορικό υψηλό του 26% επί του συνόλου της αγοράς. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο Σεπτέμβριος του 2025, όταν σημειώθηκε μαζική στροφή στην ηλεκτροκίνηση στις ΗΠΑ, ενόψει της κατάργησης της ομοσπονδιακής φοροαπαλλαγής.

Ο εμπειρικός κανόνας για το πώς επηρεάζει η ηλεκτροκίνηση την ζήτηση του πετρελαίου

Για την αξιολόγηση των πιθανών σεναρίων εφαρμόστηκε ένας εμπειρικός κανόνας: για κάθε ένα εκατομμύριο οδηγούς που μεταβαίνουν στην ηλεκτροκίνηση στις ΗΠΑ, η ημερήσια ζήτηση πετρελαίου υποχωρεί κατά περίπου 30.000 βαρέλια. Εκτός αμερικανικής αγοράς, η μείωση διαμορφώνεται στα 20.000 βαρέλια ημερησίως.

Κατά τον Στράουβεν, η επιταχυνόμενη υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων επιβεβαιώνει την προηγούμενη πρόβλεψη για την πορεία των τιμών. Η εκτίμηση εκείνη είχε διατυπωθεί αμέσως μετά την ανακοίνωση του Προέδρου Τραμπ σχετικά με τη συμφωνία για το άνοιγμα στα Στενά του Ορμούζ.

50 δολάρια ανά βαρέλι στα τέλη του 2027

«Στο δυσμενές σενάριο, η παγκόσμια ζήτηση καταγράφει μόνιμη απώλεια 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως λόγω της κρίσης του Ορμούζ, έναντι 0,5 εκατομμυρίου στο βασικό σενάριο. Ως αποτέλεσμα, η τιμή του Brent υποχωρεί στα μέσα της ζώνης των 50 δολαρίων ανά βαρέλι στα τέλη του 2027, επηρεαζόμενη και από την αυξημένη προσφορά», σημειώνει ο Στράουβεν.

Παράλληλα, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η κάμψη στη ζήτηση αργού λόγω των ηλεκτρικών οχημάτων ενδέχεται να ξεπεράσει τις τρέχουσες εκτιμήσεις. Η υφιστάμενη πρόβλεψη δεν προσμετρά τα επαγγελματικά και βαρέα ηλεκτροκίνητα οχήματα, τα οποία κερδίζουν ραγδαία έδαφος σε μεγάλες αγορές όπως η Κίνα και η Ινδία.

«Η αύξηση των πωλήσεων στα ηλεκτρικά επιβατικά αυτοκίνητα είναι απλώς μία από τις αιτίες που το σοκ του Ορμούζ θα πλήξει μακροπρόθεσμα τη ζήτηση πετρελαίου, ακόμη και αν οι τιμές των καυσίμων υποχωρήσουν αργότερα», καταλήγει ο Στράουβεν.

Το Brent ενισχυόταν κατά 66 σεντς ή 0,53%, στα 80,38 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI σημείωνε άνοδο 94 σεντς ή 1,23%, στα 77,54 δολάρια.

Να σημειωθεί ότι οι συναλλαγές ήταν περιορισμένες λόγω ομοσπονδιακής αργίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Επιστρέφουν τα φορτία από τον Κόλπο

Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου προετοιμάζονται για αύξηση των εξαγωγών τους μετά την έναρξη εφαρμογής της εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ. Σύμφωνα με στοιχεία της MarineTraffic, τουλάχιστον τέσσερα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο, προϊόντα διύλισης και υγραέριο εισήλθαν την Παρασκευή στα Στενά του Ορμούζ με προορισμό λιμάνια του Ιράκ στον Περσικό Κόλπο.

Παρά την επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας, η Τεχεράνη έστειλε μήνυμα αυστηρότερου ελέγχου της περιοχής. Η κρατική τηλεόραση του Ιράν μετέδωσε ότι τα πλοία θα πρέπει να συντονίζουν τη διέλευσή τους με το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης.

Παράλληλα, σε οδηγία που διανεμήθηκε στη ναυτιλιακή βιομηχανία και περιήλθε σε γνώση του Reuters, η Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν (PGSA) ανέφερε ότι «κανένα πλοίο δεν επιτρέπεται να διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς έγκυρη άδεια διέλευσης που εκδίδεται από την PGSA».

Το Ορμούζ εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία

Οι νέοι όροι που θέτει το Ιράν για τη χρήση των Στενών συνέβαλαν στην άνοδο των τιμών την Παρασκευή, σύμφωνα με τον Ρόρι Τζόνστον, ιδρυτή του ενημερωτικού δελτίου Commodity Context.

«Η αγορά είχε προεξοφλήσει μια συμφωνία και μια ομαλή εφαρμογή της. Μέχρι στιγμής, όμως, τα πράγματα δεν εξελίσσονται ακριβώς έτσι», σημείωσε.

Παρά την ανοδική αντίδραση της Παρασκευής, το Brent καταγράφει εβδομαδιαία πτώση περίπου 8%, αντανακλώντας τη σημαντική αποκλιμάκωση των ανησυχιών για την παγκόσμια προσφορά μετά τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου.

Ο Φιλ Φλιν, αναλυτής της Price Futures Group, εκτίμησε ότι οι τιμές κινούνται σταδιακά προς τα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

«Αναμένουμε μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου στην αγορά τις επόμενες ημέρες. Το συσσωρευμένο φορτίο πλοίων μπορεί να κινηθεί πιο γρήγορα απ’ όσο πιστεύουν πολλοί και, εάν υπάρξει συνεργασία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, η εξομάλυνση μπορεί να προχωρήσει ταχύτατα», τόνισε.

Πάνω από 85 εκατ. βαρέλια μπορούν να επιστρέψουν στην αγορά

Την ίδια ώρα, το προγραμματισμένο για την Παρασκευή ραντεβού Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων στην Ελβετία αναβλήθηκε, με το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών να αναφέρει ότι οι συνομιλίες θα πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες.

Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι δεν υπάρχει πλέον επείγουσα ανάγκη για συνάντηση, καθώς το μνημόνιο κατανόησης για τον τερματισμό του πολέμου έχει ήδη υπογραφεί ψηφιακά από τις δύο πλευρές.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να απελευθερώσει περισσότερα από 85 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, ενώ η άρση των αμερικανικών κυρώσεων στις ιρανικές εξαγωγές αναμένεται να αυξήσει περαιτέρω την παγκόσμια προσφορά.

Παρά ταύτα, η πλήρης αποκατάσταση των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και LNG, ενδέχεται να απαιτήσει αρκετούς μήνες.

Citi και Commerzbank βλέπουν χαμηλότερες τιμές

Η Citi εκτιμά με πιθανότητα 60% ότι οι ροές θα εξομαλυνθούν πλήρως, οδηγώντας την αγορά πετρελαίου σε πλεόνασμα και τις τιμές στα 60-65 δολάρια το βαρέλι έως το πρώτο τρίμηνο του 2027.

Από την πλευρά της, η Commerzbank αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή της για το Brent στα 80 δολάρια το βαρέλι έως το τέλος του έτους, από 85 δολάρια προηγουμένως, αν και θεωρεί ότι οι τιμές θα παραμείνουν πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα για μεγάλο μέρος του επόμενου έτους.

Στο μεταξύ, ο υπουργός Πετρελαίου του Ιράκ, Μπάσιμ Μοχάμεντ, δήλωσε ότι τα πετρελαϊκά κοιτάσματα της χώρας είναι έτοιμα να επανέλθουν σε πλήρη λειτουργία και ότι η παραγωγή θα αποκατασταθεί σταδιακά στα προγενέστερα επίπεδα.

Στο μέτωπο της ζήτησης, ο ΟΠΕΚ εκτίμησε στην έκδοση του World Oil Outlook 2026 ότι η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου θα αυξηθεί στα 113,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως έως το 2030, από 105,1 εκατ. βαρέλια το 2025.

«Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη της σύγκρουσης», δήλωσε ο Βανς κατά τη διάρκεια ενημέρωσης δημοσιογράφων στον Λευκό Οίκο. Το CNBC δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον αριθμό. Πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και 6 εκατομμύρια βαρέλια διυλισμένων προϊόντων διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ.

Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς της αγοράς πετρελαίου, ενισχύθηκε κατά 30 σεντς και έκλεισε στα 79,85 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate (WTI) υποχώρησε κατά 19 σεντς, τερματίζοντας στα 76,60 δολάρια το βαρέλι. Παρά τη σχετική σταθεροποίηση, οι τιμές παραμένουν περισσότερο από 11% χαμηλότερα σε σχέση με τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν την περασμένη Κυριακή.

Η συμφωνία Τραμπ – Πεζεσκιάν και το άνοιγμα των Στενών
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε την Τετάρτη τη συμφωνία με τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν, με στόχο τον τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας, το Ιράν δεσμεύεται να επιτρέπει για 60 ημέρες τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς την επιβολή τελών, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες υποχρεώνονται να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό που είχαν επιβάλει στην περιοχή.

«Για δεύτερη συνεχόμενη νύχτα οι Ιρανοί δεν άνοιξαν πυρ εναντίον πλοίων που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Βανς. «Μέχρι στιγμής τηρούν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει».

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος πρόσθεσε ότι η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) επέτρεψε τη διέλευση περισσότερων από δώδεκα πλοίων μέσω του ναυτικού αποκλεισμού, τονίζοντας ότι και η Ουάσιγκτον εφαρμόζει το δικό της μέρος της συμφωνίας. Λίγες ώρες αργότερα, η CENTCOM ανακοίνωσε επίσημα τον τερματισμό του αποκλεισμού.

Διστακτική επιστροφή της ναυτιλιακής κίνησης
Παρά τις εξελίξεις, τα στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης ναυτιλιακής δραστηριότητας Kpler δεν δείχνουν ακόμη σημαντική αύξηση της κυκλοφορίας στην περιοχή.

Τρίας σαουδαραβικά υπερδεξαμενόπλοια που μεταφέρουν συνολικά 6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου εντοπίστηκαν στον Κόλπο του Ομάν, ωστόσο η εικόνα απέχει πολύ από τα προπολεμικά δεδομένα. Πριν από την έναρξη των συγκρούσεων, περισσότερα από 100 πλοία, ανάμεσά τους δεκάδες πετρελαιοφόρα, διέσχιζαν καθημερινά τα Στενά του Ορμούζ.

«Οι πύλες δεν έχουν ανοίξει πλήρως και δεν βλέπουμε ακόμη μαζική επιστροφή πλοίων», δήλωσε ο διευθυντής έρευνας εμπορευμάτων της Kpler, Ματ Σμιθ. Όπως εξήγησε, πολλές ναυτιλιακές εξακολουθούν να εμφανίζονται επιφυλακτικές ως προς τη διέλευση από την περιοχή.

Η αγορά φοβάται το έλλειμμα προσφοράς
Αναλυτές της αγοράς πετρελαίου προειδοποιούν ότι ακόμη και η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ δεν αρκεί για να εξαλείψει τις επιπτώσεις που έχει ήδη προκαλέσει ο πόλεμος στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Ο πρόεδρος της Rapidan Energy, Μπομπ ΜακΝάλι, εκτιμά ότι αργότερα μέσα στο έτος τα πραγματικά στοιχεία θα αναδείξουν το τεράστιο κενό που έχει δημιουργηθεί στην προσφορά και στα αποθέματα πετρελαίου.

«Η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι ουσιαστικά μια προσωρινή ανακωχή», δήλωσε στο CNBC. «Δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια ακριβή πληρωμή λύτρων για τουλάχιστον 65 εκατομμύρια βαρέλια που παραμένουν εγκλωβισμένα στα Στενά του Ορμούζ».

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Τραμπ επιδιώκει να δώσει χρόνο στα αραβικά κράτη του Κόλπου να αυξήσουν την παραγωγή τους και να αποτρέψει ένα πιθανό έλλειμμα προσφοράς κατά τη θερινή περίοδο.

«Αγόρασε χρόνο και αγόρασε πετρέλαιο», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Το ερώτημα είναι αν η συμφωνία θα διατηρηθεί και αν θα οδηγήσει στην αποκατάσταση των ροών προσφοράς που προσδοκά».

Τα αποθέματα σε ιστορικά χαμηλά
Η ιδρύτρια της Energy Aspects, Αμρίτα Σεν, υποστηρίζει ότι η αγορά πετρελαίου εδώ και μήνες δεν κινείται με βάση τα θεμελιώδη μεγέθη.

Όπως σημειώνει, οι επενδυτές παραβλέπουν το γεγονός ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, μια εξέλιξη που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα οδηγούσε σε σημαντική άνοδο των τιμών.

Αντ’ αυτού, οι traders επικεντρώνονται στην επόμενη ημέρα των Στενών του Ορμούζ και στο κατά πόσο η ναυτιλιακή δραστηριότητα θα μπορέσει να επιστρέψει στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο.

«Όλα θα γίνουν σταδιακά», τόνισε η Σεν. «Αρχικά θα αρχίσουν να κινούνται τα πλοία που έχουν εγκλωβιστεί, όμως η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα δεν πρόκειται να συμβεί μέσα σε μία νύχτα».

Τα συμβόλαια Brent ενισχύθηκαν κατά 59 σεντς ή 0,75%, κλείνοντας στα 79,55 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό WTI σημείωσε άνοδο 74 σεντς ή 0,97%, στα 76,79 δολάρια.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία με το Ιράν δεν είναι τελική και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης αμερικανικών βομβαρδισμών εάν η Τεχεράνη δεν «συμπεριφερθεί σωστά». Υπενθυμίζεται ότι ΗΠΑ και Ιράν ανακοίνωσαν την Κυριακή πως κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

«Εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των ΗΠΑ και αυτό δικαιολογεί μια αντίδραση των τιμών μετά τη σημαντική πτώση των τελευταίων ημερών», σχολίασε ο αναλυτής της City Index και της FOREX.com, Φαουάντ Ραζακζάντα.

Νέα ένταση στον Λίβανο

Παράλληλα, η αγορά παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις στον Λίβανο, όπου ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και πυρά πυροβολικού έπληξαν αρκετές περιοχές του νότου. Πηγές ασφαλείας του Λιβάνου ανέφεραν ότι η Χεζμπολάχ πραγματοποίησε δύο επιθέσεις με drones εναντίον ισραηλινών δυνάμεων.

Το προσχέδιο της συμφωνίας προβλέπει κατάπαυση των εχθροπραξιών μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ, στοιχείο που παραμένει κρίσιμο για τη σταθερότητα στην περιοχή.

Τα αποθέματα στις ΗΠΑ υποχωρούν σε χαμηλό 40 ετών

Στο μέτωπο της προσφοράς, τα αμερικανικά αποθέματα αργού μειώθηκαν για δέκατη συνεχόμενη εβδομάδα, καθώς η ζήτηση αυξήθηκε σημαντικά, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA).

Τα συνολικά αποθέματα διαμορφώθηκαν στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1985, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν συνέχισε να προκαλεί αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

«Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες εξακολουθούν να αντλούν πετρέλαιο από τα στρατηγικά και εμπορικά τους αποθέματα, προκειμένου να περιορίσουν τις επιπτώσεις των διαταραχών στη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο Άντι Λίποου, επικεφαλής της Lipow Oil Associates.

Η ΙΕΑ προειδοποιεί για υπερπροσφορά

Παρά τη βραχυπρόθεσμη στήριξη των τιμών, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος υπερπροσφοράς παραμένει ισχυρός.

Στην πρώτη της εκτίμηση για το 2027, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) προέβλεψε ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικό πλεόνασμα προσφοράς, καθώς η παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η ζήτηση θα ενισχυθεί μόλις κατά 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Η υπηρεσία εκτιμά ότι η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν θα μπορούσε να προσφέρει την ευκαιρία για αναπλήρωση των εξαντλημένων αποθεμάτων ή τη δημιουργία νέων στρατηγικών αποθεμάτων.

«Οι αγορές πιθανόν να υποτιμούν το μέγεθος της υπερπροσφοράς που έρχεται», προειδοποίησε ο αναλυτής της Empire FX, Κρίσπους Νιάγκα.

Παρ’ όλα αυτά, στελέχη του κλάδου εκτιμούν ότι η πλήρης επιστροφή της παραγωγής και της διυλιστικής δραστηριότητας στα προπολεμικά επίπεδα θα απαιτήσει εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Το Brent έκλεισε με πτώση 4,21 δολαρίων ή 5,1%, στα 78,96 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό WTI υποχώρησε κατά 4,70 δολάρια ή 5,8%, στα 76,05 δολάρια το βαρέλι.

Πρόκειται για τα χαμηλότερα επίπεδα κλεισίματος του Brent από τις 2 Μαρτίου και του WTI από τις 4 Μαρτίου. Να σημειωθεί σε διάστημα μόλις δύο συνεδριάσεων, το Brent έχει χάσει σχεδόν 10% και το WTI περισσότερο από 10%.

Υπενθυμίζεται ότι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Την προηγούμενη ημέρα, το Brent διαπραγματευόταν στα 72,48 δολάρια και το WTI στα 67,02 δολάρια το βαρέλι.

«Το αργό πετρέλαιο υποχωρεί με ταχύτητα καθώς η αγορά θεωρεί ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σύντομα», σημείωσε ο Μπομπ Γιάουγκερ, επικεφαλής ενεργειακών συμβολαίων της Mizuho. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ.

Οι όροι της συμφωνίας πιέζουν τις τιμές

Οι λεπτομέρειες της προσωρινής συμφωνίας άρχισαν να γίνονται γνωστές την Τρίτη. Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι η συμφωνία αποκλείει την απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη, ενώ Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι το πλαίσιο επιτρέπει στο Ιράν να επανεκκινήσει τις εξαγωγές πετρελαίου μετά την υπογραφή του.

Η συμφωνία προβλέπει παράταση κατά 60 ημέρες της εύθραυστης εκεχειρίας που είχε ανακοινωθεί τον Απρίλιο και ταυτόχρονα επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παρέμεναν ουσιαστικά αποκλεισμένα από το Ιράν μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ.

Παρά την αισιοδοξία που επικρατεί στην αγορά, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η πλήρης αποκατάσταση των ενεργειακών ροών και της ναυσιπλοΐας ενδέχεται να απαιτήσει εβδομάδες. Την ίδια στιγμή, η λιβανική Χεζμπολάχ εκτιμά ότι η Τεχεράνη δύσκολα θα προχωρήσει σε οριστική πυρηνική συμφωνία εάν το Ισραήλ δεν αποχωρήσει από τον Λίβανο.

«Οι αγορές δείχνουν σήμερα υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης στην επιτυχία του σχεδίου, χωρίς να δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε σύνθετα ζητήματα όπως οι αποζημιώσεις, οι κυρώσεις και κυρίως η επίτευξη μιας βιώσιμης πυρηνικής συμφωνίας, που αποτέλεσε άλλωστε βασική αιτία του πολέμου», σχολίασε η Ritterbusch and Associates.

Η αποκλιμάκωση της έντασης ώθησε μεγάλες επενδυτικές τράπεζες, μεταξύ των οποίων οι Goldman Sachs, Morgan Stanley και Citi, να αναθεωρήσουν προς τα κάτω τις προβλέψεις τους για τις τιμές του πετρελαίου.

Κίνα, επιτόκια και Ουκρανία ενισχύουν τις πιέσεις

Πέρα από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι επενδυτές ανησυχούν για την επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας, τον επίμονο πληθωρισμό και τα υψηλά επιτόκια παγκοσμίως.

Η Κίνα, δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, παρουσίασε νέα σημάδια αδυναμίας τον Μάιο, ενώ η επεξεργασία αργού πετρελαίου στα κινεζικά διυλιστήρια υποχώρησε κατά 9,1% σε ετήσια βάση, στο χαμηλότερο επίπεδο σχεδόν τετραετίας.

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι η Ρωσία θα πρέπει να κινηθεί προς μια ειρηνευτική συμφωνία με την Ουκρανία. Οι δηλώσεις αυτές δημιούργησαν συγκρατημένη αισιοδοξία στους ηγέτες της G7.

Μια πιθανή διευθέτηση του πολέμου στην Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαλάρωση μέρους των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, επιτρέποντας στη Μόσχα να αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου. Η Ρωσία ήταν το 2025 ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός αργού παγκοσμίως, μετά τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία.

Αναμονή για τα στοιχεία αποθεμάτων στις ΗΠΑ

Στο μεταξύ, η αγορά αναμένει τα εβδομαδιαία στοιχεία αποθεμάτων από το American Petroleum Institute και την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA).

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες άντλησαν 4,6 εκατομμύρια βαρέλια από τα αποθέματα αργού κατά την εβδομάδα που έληξε στις 12 Ιουνίου.

Εάν επιβεβαιωθεί η εκτίμηση, θα πρόκειται για την όγδοη συνεχόμενη εβδομάδα μείωσης των αποθεμάτων, κάτι που έχει να συμβεί από τον Ιανουάριο του 2025. Την αντίστοιχη εβδομάδα πέρυσι η μείωση είχε ανέλθει σε 11,5 εκατ. βαρέλια, ενώ ο μέσος όρος της τελευταίας πενταετίας διαμορφώνεται στα 2,3 εκατ. βαρέλια.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent υποχώρησαν προσωρινά στα 79,96 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας για πρώτη φορά από τον Μάρτιο τιμή κάτω από το όριο των 80 δολαρίων. Λίγο αργότερα, διαπραγματευόταν στα 80,19 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας πτώση περίπου 3,6%.

Παράλληλα, το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate (WTI) κατέγραφε απώλειες περίπου 3,8%, στα 77,71 δολάρια το βαρέλι.

Οι προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης αναμένεται να κυριαρχήσουν στις συζητήσεις της συνόδου των ηγετών της G7 που ξεκινά σήμερα στην πόλη Εβιάν-λε-Μπεν της Γαλλίας, ενώ περισσότερες λεπτομέρειες για το μνημόνιο κατανόησης αναμένεται να δημοσιοποιηθούν αργότερα μέσα στην εβδομάδα.

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη είχαν καταλήξει την Κυριακή σε μια προσωρινή συμφωνία, η οποία προβλέπει παράταση της εκεχειρίας μεταξύ των δύο χωρών για 60 ημέρες και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Κατά την άφιξή του στη σύνοδο της G7, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το πλαίσιο ειρήνης με το Ιράν έχει υπογραφεί, προσθέτοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ θα «ανοίξουν πλήρως» την Παρασκευή, χωρίς την επιβολή ιρανικών διοδίων. Όπως ανέφερε, η επίσημη τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στη Γενεύη.

Συγκρατημένη αισιοδοξία στη ναυτιλία

Η γερμανική Hapag-Lloyd, ένας από τους μεγαλύτερους ομίλους μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων παγκοσμίως, χαιρέτισε την προοπτική ειρηνευτικής συμφωνίας και τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή. «Πρόκειται για θετική εξέλιξη για εμάς, για τα πληρώματά μας και για τους πελάτες μας», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της.

Η Hapag-Lloyd εξέφρασε επίσης την ελπίδα ότι τα τέσσερα πλοία της που εξακολουθούν να βρίσκονται στην περιοχή θα μπορέσουν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ μέσα στο προσεχές Σαββατοκύριακο.

Επιφυλακτικοί οι διαχειριστές δεξαμενόπλοιων

Παρά το θετικό κλίμα, στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας εκτιμούν ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση. Τα Στενά του Ορμούζ διακινούσαν περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την πλήρη αποκατάσταση της ασφάλειας στην περιοχή.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Mitsui OSK Lines, της μεγαλύτερης εταιρείας διαχείρισης δεξαμενόπλοιων στον κόσμο, Τζοτάρο Ταμούρα, δήλωσε στους Financial Times ότι πολλοί διαχειριστές πλοίων ενδέχεται να περιμένουν αρκετές εβδομάδες πριν επιτρέψουν στα δεξαμενόπλοιά τους να επιστρέψουν στις διελεύσεις μέσω των Στενών.

Όπως σημείωσε, δεν αρκεί μια απλή πολιτική συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών. Χρειάζεται η συμφωνία να εφαρμοστεί έμπρακτα και να μεταφραστεί σε πραγματικές συνθήκες ασφάλειας στην περιοχή, ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να αισθανθούν αρκετά ασφαλείς για να επαναφέρουν πλήρως τα δρομολόγιά τους μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Το Brent έκλεισε με απώλειες 4,16 δολαρίων ή 4,76%, στα 83,17 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI υποχώρησε κατά 4,13 δολάρια ή 4,87%, στα 80,75 δολάρια το βαρέλι.

Και τα δύο συμβόλαια εξάλειψαν σημαντικό μέρος του «πολεμικού premium» που είχε ενσωματωθεί στις τιμές τους τους τελευταίους μήνες, καταγράφοντας τα χαμηλότερα επίπεδα από τις 4 Μαρτίου.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ.

Η επίσημη τελετή υπογραφής της συμφωνίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στη Γενεύη.

Επιστροφή του Ορμούζ στο επίκεντρο

Το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι το προσχέδιο της συμφωνίας προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ εντός 30 ημερών υπό ιρανική διαχείριση.

«Με ένα τεράστιο κύμα προσφοράς πετρελαίου να βρίσκεται πιθανότατα προ των πυλών, η πτώση των τιμών φαίνεται απολύτως δικαιολογημένη», δήλωσε ο Ντένις Κίσλερ της Bok Financial.

Σε μια ακόμη ένδειξη αποκλιμάκωσης, η κρατική Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου του Ιράν μείωσε την επίσημη τιμή πώλησης του ελαφρού αργού της για τους Ασιάτες αγοραστές στα 7,15 δολάρια πάνω από τον δείκτη Oman/Dubai για τον Ιούλιο, από premium 13 δολαρίων τον προηγούμενο μήνα.

Παράλληλα, η Citi αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για το Brent, τοποθετώντας τη μέση τιμή στα 75 δολάρια το τρίτο τρίμηνο και στα 70 δολάρια το τέταρτο τρίμηνο του 2026, εκτιμώντας ότι οι εμπορικές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ θα αποκατασταθούν σταδιακά.

Η αγορά περιμένει την επιστροφή εκατομμυρίων βαρελιών

Η παγκόσμια αγορά έχει στερηθεί εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και φυσικού αερίου από τότε που ο πόλεμος οδήγησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ για περισσότερο από τρεις μήνες.

Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο πόσο γρήγορα θα επιστρέψουν οι ποσότητες αυτές στην αγορά.

«Η αποκατάσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας και η επανεκκίνηση των δραστηριοτήτων στον Αραβικό Κόλπο θα είναι δύσκολη υπόθεση. Πολλοί πλοιοκτήτες θα διστάσουν να στείλουν πλοία στην περιοχή μέχρι να υπάρξουν σαφείς ενδείξεις από τις ασφαλιστικές εταιρείες», δήλωσε ο Νιλ Κρόσμπι της Sparta Commodities.

Οι επενδυτές παρακολουθούν επίσης πόσο γρήγορα οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής θα μπορέσουν να επαναφέρουν την παραγωγή και τις εξαγωγές τους μετά τις ζημιές που προκάλεσε η πολεμική σύγκρουση.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, περισσότερα από 14 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής παραμένουν εκτός αγοράς, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 14% της παγκόσμιας ζήτησης.

Τα αποθέματα παραμένουν χαμηλά

Παρά τη βραχυπρόθεσμη πίεση στις τιμές, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι υπάρχουν παράγοντες που θα μπορούσαν να στηρίξουν το πετρέλαιο σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

Ο αναλυτής της UBS Τζιοβάνι Σταούνοβο εκτιμά ότι τα χαμηλά αποθέματα, η αργή επανεκκίνηση της παραγωγής και η ανάγκη αναπλήρωσης στρατηγικών αποθεμάτων θα συνεχίσουν να προσφέρουν στήριξη στις τιμές.

Σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας, τα αποθέματα των μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου κατευθύνονται προς τα χαμηλότερα επίπεδα από το 2003.

Παράλληλα, τα αποθέματα του αμερικανικού Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου μειώθηκαν στα 340,3 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, μετά από νέα αποδέσμευση ποσοτήτων στο πλαίσιο του σχεδίου έκτακτης τροφοδοσίας της αγοράς.

Στο διπλωματικό πεδίο, οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αναμένεται να αποτελέσουν το επόμενο κρίσιμο στάδιο των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, οι χώρες της ομάδας E4 — Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία — δήλωσαν ότι είναι έτοιμες να εξετάσουν την άρση κυρώσεων προς το Ιράν εφόσον υπάρξει πρόοδος στο πυρηνικό ζήτημα.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αμερικανικού αργού (WTI) υποχώρησαν κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά από τον Μάρτιο κατά τις πρώτες ώρες των συναλλαγών. Στις 7:46 π.μ. (ώρα Νέας Υόρκης), η τιμή κατέγραφε πτώση 5,2%, στα 80,46 δολάρια ανά βαρέλι. Την ίδια στιγμή, το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς της αγοράς πετρελαίου, κινούνταν 4,8% χαμηλότερα, στα 83,16 δολάρια το βαρέλι. Αυτήν την ώρα (16.20), το αμερικανικό αργό σημειώνει πτώση κατά 5,3% στα 80,39 δολάρια ενώ το Brent παραμένει αμετάβλητο στα 83,16  δολάρια.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ δήλωσε ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει πλέον ολοκληρωθεί». Όπως ανέφερε, τα Στενά του Ορμούζ θα επαναλειτουργήσουν χωρίς την επιβολή τελών διέλευσης, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν.

«Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει», έγραψε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος.

Άνοιγμα των Στενών την Παρασκευή

Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του, ο Τραμπ διευκρίνισε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν επισήμως την Παρασκευή, ημέρα κατά την οποία προγραμματίζεται στην Ελβετία η τελετή υπογραφής της τελικής ειρηνευτικής συμφωνίας.

«Με το άνοιγμα των Στενών μετά την υπογραφή της συμφωνίας την Παρασκευή και για λόγους αποναρκοθέτησης, το πετρέλαιο θα αρχίσει ξανά να ρέει και προς τις δύο κατευθύνσεις, προς όφελος της περιοχής και ολόκληρου του κόσμου», ανέφερε.

Όπως αναφέρει το CNBC πριν από τη δραματική μείωση της ναυτιλιακής κίνησης στις αρχές Μαρτίου, εξαιτίας των ιρανικών επιθέσεων, περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ. Η αναστάτωση που προκλήθηκε στην περιοχή οδήγησε στη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού πετρελαίου που έχει καταγραφεί ποτέ στις διεθνείς αγορές.

Τα δεξαμενόπλοια ετοιμάζονται για επιστροφή

Θετικό εμφανίζεται και το κλίμα στη ναυτιλιακή αγορά. Ο διευθύνων σύμβουλος της Frontline, Λαρς Μπάρσταντ, είχε δηλώσει στο CNBC την προηγούμενη εβδομάδα ότι η κίνηση δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να επανέλθει γρήγορα εφόσον επιτευχθεί μια αξιόπιστη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

«Είμαι πραγματικά αισιόδοξος ότι μόλις αλλάξει το κλίμα και οι Ηνωμένες Πολιτείες με το Ιράν καταλήξουν σε κάποια μορφή συμφωνίας, τουλάχιστον όσον αφορά τη μη στοχοποίηση της ναυσιπλοΐας, οι διελεύσεις πλοίων θα επανεκκινήσουν πολύ γρήγορα», είχε τονίσει ο επικεφαλής της Frontline.

Η αγορά πετρελαίου φαίνεται ήδη να προεξοφλεί αυτή την εξέλιξη, με τους επενδυτές να εγκαταλείπουν τα σενάρια παρατεταμένης κρίσης εφοδιασμού και να στρέφονται στην προοπτική ομαλοποίησης των ροών από μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.

Πίσω από αυτή την ανθεκτικότητα, ωστόσο, κρύβεται μια τεράστια επιχείρηση κατανάλωσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, η οποία ενδέχεται σύντομα να φτάσει στα όριά της.

Πώς καλύφθηκαν τα 15 εκατ. βαρέλια που χάθηκαν

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αφαίρεσε από την αγορά περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε σχεδόν το 15% της παγκόσμιας κατανάλωσης.

Όπως εξηγεί ο Economist μέχρι σήμερα η αγορά κατάφερε να απορροφήσει το σοκ μέσα από έναν συνδυασμό μέτρων. Η Κίνα περιόρισε σημαντικά τις εισαγωγές της, η κατανάλωση σε πολλές χώρες υποχώρησε λόγω δελτίων και εξοικονόμησης, ενώ παραγωγοί όπως η Βραζιλία και η Βενεζουέλα αύξησαν την παραγωγή τους.

Το μεγαλύτερο μέρος του κενού, όμως, καλύφθηκε από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των ανεπτυγμένων χωρών.

Τον Μάρτιο, τα μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) συμφώνησαν να απελευθερώσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα εθνικά αποθέματα ασφαλείας, στη μεγαλύτερη συντονισμένη παρέμβαση στην ιστορία του οργανισμού.

Μέχρι σήμερα έχει ήδη διατεθεί σχεδόν το μισό αυτής της ποσότητας, με ρυθμό που έφθασε τα 2,5 έως 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Η Ιαπωνία άνοιξε πρώτη τις κάνουλες

Από τις χώρες που βρέθηκαν περισσότερο εκτεθειμένες στην κρίση, η Ιαπωνία ήταν ίσως η πιο ευάλωτη.

Πριν από τον πόλεμο, περίπου το 90% των εισαγωγών πετρελαίου της προερχόταν από τη Μέση Ανατολή. Για τον λόγο αυτό το Τόκιο υπήρξε από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων.

Η Ιαπωνία δεσμεύθηκε να διαθέσει ποσότητες που αντιστοιχούν σε 50 ημέρες κατανάλωσης, δηλαδή περίπου 90 εκατομμύρια βαρέλια.

Η κίνηση αυτή βοήθησε τους εγχώριους διυλιστές να αντικαταστήσουν μέρος των ποσοτήτων που έχασαν από τον Περσικό Κόλπο με εισαγωγές από τις ΗΠΑ και άλλους παραγωγούς εκτός της περιοχής.

Ωστόσο, καθώς η κρίση παρατείνεται, η ιαπωνική κυβέρνηση εμφανίζεται ολοένα πιο διστακτική να προχωρήσει σε νέα μεγάλη απελευθέρωση αποθεμάτων. Παρά τα αποθέματα που εξακολουθούν να καλύπτουν περισσότερες από 120 ημέρες κατανάλωσης, η αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης καθιστά κάθε νέα απόφαση πολιτικά και ενεργειακά πιο δύσκολη.

Οι ΗΠΑ πλησιάζουν σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα

Τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα είχαν ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά μετά τις μεγάλες αποδεσμεύσεις που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Σήμερα βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1980.

Η κατάσταση είναι τόσο πιεστική ώστε η αμερικανική κυβέρνηση δεν διαθέτει πλέον μέρος των αποθεμάτων μέσω απευθείας πωλήσεων, αλλά μέσω δανεισμού. Οι εταιρείες που παραλαμβάνουν πετρέλαιο υποχρεούνται να επιστρέψουν αργότερα τις ίδιες ποσότητες, μαζί με επιπλέον ποσότητες ως «τόκο».

Παράλληλα, τεχνικοί περιορισμοί αρχίζουν να γίνονται αισθητοί. Η πίεση στις υπόγειες αποθήκες μειώνεται, ενώ ορισμένες εγκαταστάσεις πλησιάζουν σε επίπεδα που καθιστούν δυσκολότερη την περαιτέρω άντληση.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο ρυθμός απελευθέρωσης από τις ΗΠΑ θα υποχωρήσει σύντομα κάτω από το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως.

Η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος

Μέχρι σήμερα η Ευρώπη έχει συμβάλει πολύ λιγότερο στην κοινή προσπάθεια, σημειώνει ο Economist.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, τα περισσότερα ευρωπαϊκά στρατηγικά αποθέματα δεν βρίσκονται σε κρατικές εγκαταστάσεις, αλλά σε εμπορικές δεξαμενές που μισθώνονται από κυβερνήσεις ή εταιρείες.

Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική διάθεση ποσοτήτων στην αγορά είναι πιο περίπλοκη και λιγότερο διαφανής.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών αποθεμάτων δεν έχει ακόμη διοχετευθεί ουσιαστικά στην αγορά, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επωφελούνται από τις απελευθερώσεις άλλων χωρών.

Το ερώτημα είναι αν αυτό θα συνεχίσει να είναι εφικτό όταν οι αμερικανικές και ιαπωνικές ροές αρχίσουν να μειώνονται.

Το βάρος μεταφέρεται στην Κίνα

Καθώς ΗΠΑ, Ιαπωνία και Ευρώπη εμφανίζονται απρόθυμες ή αδύναμες να χρησιμοποιήσουν περισσότερα αποθέματα, η προσοχή στρέφεται όλο και περισσότερο στην Κίνα.

Το Πεκίνο διαθέτει μεγάλα στρατηγικά αποθέματα και θεωρητικά μπορεί να συνεχίσει να καλύπτει μέρος των αναγκών του για αρκετούς μήνες.

Ωστόσο, οι κινεζικές αρχές δεν δείχνουν πρόθυμες να εξαντλήσουν τα αποθέματά τους όσο δεν διαφαίνεται πολιτική λύση στην κρίση.

Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος ανησυχίας: όσο περισσότερα αποθέματα καταναλώνονται σήμερα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ζήτηση πετρελαίου όταν τελειώσει ο πόλεμος και ξεκινήσει η διαδικασία αναπλήρωσής τους.

Η επόμενη δοκιμασία της αγοράς

Μέχρι στιγμής οι αγορές έχουν αποδείξει ότι μπορούν να διαχειριστούν μια πρωτοφανή διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου.

Η ψυχραιμία αυτή, όμως, βασίζεται σε ένα δίχτυ ασφαλείας που σταδιακά εξαντλείται.

Αν οι απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων επιβραδυνθούν τον Ιούλιο, όπως προβλέπουν αρκετοί αναλυτές, ενώ παράλληλα αυξηθεί η θερινή ζήτηση καυσίμων, τότε η ισορροπία που διατηρεί σήμερα τις τιμές υπό έλεγχο μπορεί να αποδειχθεί πιο εύθραυστη απ’ όσο δείχνει.

Με άλλα λόγια, η αγορά πετρελαίου ίσως να μην ανησυχεί ακόμη για τον πόλεμο. Αρχίζει όμως να ανησυχεί για το τι θα συμβεί όταν τελειώσουν τα αποθέματα που μέχρι σήμερα την προστάτευαν από αυτόν.

Η αλληλουχία των εξελίξεων υπήρξε καταιγιστική. Πρώτα ήρθε η στρατιωτική σύγκρουση που πυροδότησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Στη συνέχεια ακολούθησε ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος του πλανήτη. Τώρα, η διεθνής οικονομία αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις πραγματικές συνέπειες αυτής της κρίσης στην καθημερινή λειτουργία των αγορών και των αλυσίδων εφοδιασμού.

Τα δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο, LNG, προϊόντα διύλισης, ουρία, αμμωνία, νάφθα, υδρογόνο και ήλιο σταμάτησαν ουσιαστικά να διέρχονται από τα Στενά από τα τέλη Φεβρουαρίου. Τα πλοία που είχαν ήδη αναχωρήσει πριν από τον αποκλεισμό κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να φτάσουν στους προορισμούς τους, δίνοντας στις αγορές μια προσωρινή αίσθηση σταθερότητας. Όμως αυτό το «μαξιλάρι χρόνου» εξαντλείται πλέον.

Η οικονομία περνά σε φάση πραγματικής έλλειψης

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι μέχρι τώρα η αγορά λειτουργούσε κυρίως με προσδοκίες και φόβους. Οι ελλείψεις παρέμεναν περισσότερο θεωρητικές παρά ουσιαστικές, επειδή τα αποθέματα και οι προηγούμενες αποστολές συνέχιζαν να τροφοδοτούν την αγορά. Τώρα όμως η κατάσταση αλλάζει. Καθώς οι αποθήκες αδειάζουν και οι νέες ροές δεν αναπληρώνουν τις απώλειες, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο πραγματικής στενότητας προϊόντων.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο και πολύ πιο επικίνδυνο περιβάλλον για τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες. Όταν η προσφορά βασικών αγαθών περιορίζεται σημαντικά, η οικονομία αναγκάζεται να μειώσει τη ζήτηση μέσω πιο επώδυνων μηχανισμών: αυξημένων τιμών, περιορισμών κατανάλωσης, ακόμη και δελτίων σε ορισμένες αγορές.

Η ενεργειακή κρίση δεν αφορά πλέον μόνο το κόστος του αργού πετρελαίου. Οι επιπτώσεις αρχίζουν να διαχέονται σε ολόκληρο το βιομηχανικό και καταναλωτικό σύστημα. Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων ενισχύουν τον πληθωρισμό, πιέζουν τις μεταφορές και αυξάνουν το κόστος παραγωγής σε πλήθος κλάδων. Παράλληλα, η αυστηρότερη νομισματική πολιτική που πιθανότατα θα ακολουθήσει για την αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα παγκόσμια ύφεση.

Οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές

Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Οι επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές έχουν επιδεινώσει δραματικά την κατάσταση. Διυλιστήρια στον Κόλπο έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, ενώ σημαντικές μονάδες LNG, όπως το συγκρότημα στο Ρας Λάφαν του Κατάρ, έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι ενεργειακές υποδομές δεν επανέρχονται γρήγορα. Η αποκατάσταση διυλιστηρίων, τερματικών σταθμών και εγκαταστάσεων επεξεργασίας απαιτεί χρόνο, τεράστια κεφάλαια και σταθερό περιβάλλον ασφαλείας. Όσο συνεχίζεται η στρατιωτική ένταση, η επαναφορά της παραγωγής στα προπολεμικά επίπεδα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.

Αυτή η πραγματικότητα αυξάνει τον φόβο ότι η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται μπροστά σε μια προσωρινή αναταραχή λίγων εβδομάδων, αλλά σε μια μακρότερη περίοδο διαρθρωτικής ενεργειακής αστάθειας.

Δεν λείπει μόνο το πετρέλαιο

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι αγορές, σύμφωνα με αναλυτές, είναι ότι αντιμετωπίζουν την κρίση αποκλειστικά ως πρόβλημα αργού πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, οι ελλείψεις αφορούν πολύ πιο εξειδικευμένα και κρίσιμα προϊόντα.

Η περιοχή του Κόλπου δεν εξήγαγε μόνο αργό πετρέλαιο, αλλά και τεράστιες ποσότητες έτοιμων καυσίμων και διυλισμένων προϊόντων: ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών, βενζίνη, νάφθα και LPG. Αυτά τα προϊόντα τροφοδοτούσαν απευθείας τις εφοδιαστικές αλυσίδες της Ευρώπης και της Ασίας.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο επειδή τα διυλιστήρια σε πολλές χώρες έχουν σχεδιαστεί για συγκεκριμένους τύπους αργού πετρελαίου. Δεν είναι εύκολο να αντικατασταθούν άμεσα οι χαμένες ποσότητες από άλλες περιοχές του κόσμου. Η απλή αύξηση παραγωγής αλλού δεν αρκεί όταν η ποιότητα και τα χαρακτηριστικά του αργού διαφέρουν.

Αυτό εξηγεί γιατί οι κύριες ελλείψεις εντοπίζονται ήδη στα αεροπορικά καύσιμα και στο ντίζελ, προϊόντα που επηρεάζουν άμεσα μεταφορές, βιομηχανία και logistics.

Η εξάντληση των αποθεμάτων

Μέχρι σήμερα, η αγορά κατάφερε να συγκρατήσει μέρος των πιέσεων χάρη στη χρήση στρατηγικών και εμπορικών αποθεμάτων. Όμως αυτή η δυνατότητα δεν είναι ανεξάντλητη.

Η αύξηση παραγωγής εκτός Κόλπου αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας βρίσκεται ακριβώς στις χώρες που πλήττονται από την κρίση. Η Ρωσία θεωρητικά θα μπορούσε να καλύψει μέρος των αναγκών, όμως αντιμετωπίζει πολιτικούς, τεχνικούς και γεωπολιτικούς περιορισμούς.

Οι αγωγοί που παρακάμπτουν τα Στενά διαθέτουν περιορισμένη χωρητικότητα, ενώ η επέκτασή τους απαιτεί χρόνια επενδύσεων. Παράλληλα, η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης έχει περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, γεγονός που καθιστά αδύνατη μια γρήγορη προσαρμογή.

Το κόστος επανεκκίνησης ή δημιουργίας νέων μονάδων διύλισης είναι τεράστιο, ενώ οι επενδυτές διστάζουν να χρηματοδοτήσουν έργα που μπορεί να καταστούν οικονομικά ασύμφορα αν η κρίση εκτονωθεί.

Οι επιπτώσεις φτάνουν μέχρι τα τρόφιμα και τα μικροτσίπ

Η ενεργειακή κρίση επεκτείνεται πλέον και πέρα από τα καύσιμα. Οι διαταραχές επηρεάζουν κρίσιμες πρώτες ύλες για τη βιομηχανία και τη γεωργία.

Η μείωση της προσφοράς ηλίου προκαλεί πιέσεις στην παραγωγή μικροτσίπ και προηγμένων τεχνολογικών εφαρμογών. Ταυτόχρονα, η περιορισμένη διαθεσιμότητα ουρίας, αμμωνίας, φωσφορικών αλάτων και άλλων χημικών πρώτων υλών απειλεί την παραγωγή λιπασμάτων.

Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος αγροτικής παραγωγής και ενδεχόμενη μείωση των παγκόσμιων αποδόσεων τροφίμων. Η κρίση, επομένως, δεν απειλεί μόνο την ενέργεια αλλά και τη διατροφική ασφάλεια.

Παράλληλα, η παγκόσμια ναυτιλία δέχεται ισχυρό πλήγμα. Οι εναλλακτικές διαδρομές είναι μεγαλύτερες, ακριβότερες και λιγότερο αποδοτικές. Επιπλέον, περίπου 20.000 ναυτικοί έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή του Κόλπου, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι αγορές ποντάρουν στην εκεχειρία

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι αγορές εξακολουθούν να ελπίζουν σε μια σταθερή εκεχειρία και στην πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Αυτό εξηγεί γιατί τα futures πετρελαίου συνεχίζουν να υποδηλώνουν μελλοντική αποκλιμάκωση τιμών.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή μπορεί να αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξη. Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες παραμένουν τεράστιες. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών δυνατοτήτων, ενώ η Τεχεράνη δεν δείχνει διατεθειμένη να εγκαταλείψει εύκολα το στρατηγικό πλεονέκτημα που απέκτησε στον Κόλπο.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν πραγματικά να φτάσουν σε μια συμφωνία που θα αποκαταστήσει την ομαλότητα στις ενεργειακές ροές. Και ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία, παραμένει ασαφές πώς θα εφαρμοστεί, ποιος θα την επιβλέπει και αν θα είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα.

Ο κίνδυνος νέας παγκόσμιας ύφεσης

Αν η κρίση παραταθεί, η παγκόσμια οικονομία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό: εκτίναξη τιμών ενέργειας, επίμονο πληθωρισμό, αυστηρότερη νομισματική πολιτική και ταυτόχρονη επιβράδυνση της ανάπτυξης.

Η ζήτηση για βασικά καύσιμα παραμένει σχετικά ανελαστική. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μικρές ελλείψεις μπορούν να οδηγήσουν σε τεράστιες αυξήσεις τιμών. Η προσαρμογή της αγοράς ενδέχεται να γίνει μέσω βαθιάς ύφεσης, η οποία θα περιορίσει τελικά τη ζήτηση δια της οικονομικής συρρίκνωσης.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ο κόσμος εισέρχεται στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση της Ιστορίας. Αν οι ροές από τον Κόλπο δεν αποκατασταθούν σύντομα και οι ζημιές στις υποδομές αποδειχθούν εκτεταμένες, η προειδοποίηση αυτή μπορεί να αποδειχθεί απόλυτα ρεαλιστική.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται πλέον σε ένα επικίνδυνο σημείο καμπής. Και όσο περισσότερο διαρκεί η κρίση -παρά τις τελευταίες προσπάθειες για ειρήνευση- στα Στενά του Ορμούζ, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ο κόσμος να περάσει από τον φόβο των ελλείψεων σε μια περίοδο πραγματικών ελλείψεων.