Σύμφωνα με τη Juniper Research, 4,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πλανήτης, χρησιμοποιούν πλέον ψηφιακά πορτοφόλια, με την τάση να αναμένεται ότι θα αυξηθεί κατά 35% έως το 2030. Οι ενήλικες έως 24 ετών είναι οι πιο ένθερμοι χρήστες χρησιμοποιούν το κινητό τους στο 45% των αγορών τους, σύμφωνα με την έκθεση της Federal Reserve για το 2025. Το αντίστοιχο ποσοστό, στο γενικό πληθυσμό ανέρχεται σε 23%.

Αντίθετα, τα μετρητά αντιστοιχούν σήμερα, μόλις στο 14% των συναλλαγών, κυρίως από άτομα άνω των 55 ετών ή νοικοκυριά με εισόδημα κάτω των 25.000 δολαρίων. Το 2024, έρευνα της McKinsey έδειξε ότι ένας στους πέντε χρήστες ψηφιακών πορτοφολιών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη κυκλοφορεί συχνά χωρίς καθόλου φυσικό πορτοφόλι.

Σύμφωνα με το BusinessInsider, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μόλις το 38% των ατόμων ηλικίας 18-24 θεωρούν πορτοφόλι ή τσάντα «απαραίτητα». Ταυτόχρονα, το 30% των Αμερικανών δηλώνουν πως δεν έχουν κάνει ανάληψη από ATM τον τελευταίο μήνα, ενώ το 17% λέει ότι έχει περάσει πάνω από έξι μήνες.

«Αν έχω μετρητά, είναι σαν να μην υπάρχουν»

Για τους μεγαλύτερους, τα μετρητά είναι απτά. Για την Gen Z, μοιάζουν με… Monopoly money. Η 26χρονη Χέιλι Μουρ από το Λος Άντζελες δηλώνει πως δεν έχει πορτοφόλι εδώ και δέκα χρόνια και σπάνια παίρνει μαζί της μετρητά. Αν λάβει, για παράδειγμα, κάποια χαρτονομίσματα σε μια κάρτα γενεθλίων, τα βλέπει ως «διασκέδαση». «Αν έχω μετρητά πάνω μου, είναι χρήματα που δεν υπάρχουν», αναφέρει. «Θα τα χρησιμοποιήσω για ένα μικρό treat». Για τη γενιά της, τα μετρητά έχουν χάσει κάθε κύρος.

Οι πληρωμές με κινητό και η πανδημία που άλλαξε τα πάντα

Παρότι το Apple Pay έκανε την εμφάνισή του πριν από 11 χρόνια, η υιοθέτηση ήταν αργή, μέχρι την πανδημία. Οι ανέπαφες πληρωμές έγιναν προτιμητέες, ενώ η χρήση του Apple Pay σε ψηφιακές συναλλαγές εκτοξεύθηκε. Σήμερα, οι ψηφιακές πληρωμές και οι κάρτες έχουν προτεραιότητα. Τα κέρματα μάλιστα μειώνονται, τα νομίσματα, που κοστίζουν σχεδόν διπλά για να παραχθούν, σταμάτησαν να κυκλοφορούν τον Νοέμβριο.

Ψηφιακές ταυτότητες γίνονται αποδεκτές σε περισσότερα από 250 αμερικανικά αεροδρόμια. Σύμφωνα με τον Άνταμ Γκρέι, chief transformation officer της Stax Payments, «οι άνθρωποι εμπιστεύονται περισσότερο το ψηφιακό πορτοφόλι από τα μετρητά». Είναι πιο ασφαλές από μια τσέπη γεμάτη χαρτονομίσματα και κάρτες.

Τα μετρητά «φεύγουν» πιο γρήγορα

Παραδοσιακά, οι άνθρωποι ξοδεύουν περισσότερα με κάρτες παρά με μετρητά. Όμως για την Gen Z φαίνεται να ισχύει το αντίθετο, έρευνα της Cash App έδειξε πως το 54% της Gen Z ξοδεύει μετρητά πιο απερίσκεπτα. Έρευνες δείχνουν διαφορετικές συμπεριφορές, μετρητά για «ένοχες αγορές», κάρτες για instant dopamine, ενώ μελέτες του MIT δείχνουν ότι η χρήση πιστωτικών ενεργοποιεί κέντρα ανταμοιβής στον εγκέφαλο.

Η άνοδος του «Buy Now, Pay Later»

Οι Gen Zers στρέφονται μαζικά σε BNPL υπηρεσίες όπως Klarna και Affirm. Πέρσι, η Gen Z χρησιμοποίησε BNPL περισσότερο από πιστωτικές, σύμφωνα με J.D. Power. Η 29χρονη Φράνσις Μπόιλ, από το Σιάτλ το εξηγεί εύστοχα: «Δεν μπορώ να ξοδέψω 100 δολάρια τώρα, αλλά 20 δολάρια το μήνα; Δεν ακούγεται τόσο άσχημο».

Για τους λιανοπωλητές, το BNPL είναι χρυσορυχείο, τα στοιχεία της PayPal δείχνουν ότι ο μέσος πελάτης ξοδεύει έως και 91% περισσότερο σε μεγάλες επιχειρήσεις όταν υπάρχει η επιλογή. Όμως το ψηφιακό πορτοφόλι δεν καλύπτει τα πάντα. Η 28χρονη Τόρι Κουτόρνα από την Πράγα δεν έχει πορτοφόλι· χρησιμοποιεί ψηφιακό wallet και app για την ταυτότητά της. Όμως παραδέχεται ότι η απόλυτη ψηφιοποίηση έχει παγίδες.

Στην Ουκρανία, όταν διακοπή ρεύματος έριξε το σύστημα καρτών, έπρεπε να ζητήσει μετρητά από μία άγνωστη κυρία και να της τα μεταφέρει μετά. Στην Ιταλία, δεν μπορούσε να αγοράσει εισιτήριο λεωφορείου λόγω χαλασμένου POS και τελικά της έκοψαν πρόστιμο, το οποίο πλήρωσε… με Apple Pay. «Μερικές φορές νιώθω εκτός πραγματικότητας χωρίς μετρητά», αναφέρει.

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σχετικά με τη στάση των καταναλωτών σε ότι αφορά τις πληρωμές, τα μετρητά χρησιμοποιήθηκαν για 59% των συναλλαγών στα σημεία πώλησης του 2022, έναντι 72% το 2019. Τα μετρητά είναι το δημοφιλέστερο μέσο για πληρωμές μικρής αξίας σε καταστήματα και για συναλλαγές από άτομο σε άτομο. Το 60% θεωρεί σημαντικό να έχουν τα μετρητά ως επιλογή πληρωμής.

Αυξάνεται η διείσδυση των ηλεκτρονικών πληρωμών

Το μερίδιο των ηλεκτρονικών αγορών ως ποσοστό του συνόλου των καθημερινών συναλλαγών στη ζώνη του ευρώ έχει αυξηθεί σημαντικά και ανέρχεται στο 17% το 2022, από 6% το 2019. Για αγορές σε σημείο πώλησης, το μερίδιο των πληρωμών με κάρτα έχει αυξήθηκε κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες στο 34% το 2022, με τις ανέπαφες πληρωμές να αποτελούν πλέον την πλειοψηφία των πληρωμών με κάρτα.

Ένα σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται τα μετρητά ως χρήσιμα για προστατεύσουν και το απόρρητό τους, να παραμείνουν ενεργοί στις δαπάνες τους και να επιτρέψουν την άμεση διευθέτηση των συναλλαγών.

Σε ότι αφορά στο μερίδιο των ηλεκτρονικών πληρωμών, το μερίδιο τους ως ποσοστό του συνόλου των καθημερινών συναλλαγών στη ζώνη του ευρώ υπερδιπλασιάστηκε το 2022 σε σχέση με το 2019 και ανέρχεται στο 17% από 6% το 2019 καθώς λόγω της πανδημίας η πλειοψηφία των πολιτών μπήκε σε μια νέα λογική πληρωμών.

Οι κάρτες θεωρούνται πιο γρήγορες και εύχρηστες και θεωρούνται ότι μειώνουν την ανάγκη μεταφοράς μεγάλων ποσών μετρητών. Οι κάρτες είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος πληρωμής για μεγαλύτερες πληρωμές και πλέον αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερο μερίδιο πληρωμών από τα μετρητά σε όρους αξίας.

Το ψηφιακό ευρώ

«Η ΕΚΤ δεσμεύεται να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές παραμένουν ελεύθεροι να επιλέγουν τον τρόπο πληρωμής, τόσο τώρα όσο και στο μέλλον», δήλωσε το μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής Fabio Panetta.

«Βλέπουμε επιβεβαίωση της ισχυρής ζήτησης τόσο για πληρωμές σε μετρητά όσο και για ψηφιακές πληρωμές. Η δέσμευσή μας για μετρητά και η συνεχιζόμενη εργασία μας για ένα ψηφιακό ευρώ στοχεύει να διασφαλίσει ότι η πληρωμή με δημόσιο χρήμα είναι πάντα μια επιλογή».

Τα βασικά ευρήματα της μελέτης σχετικά με τη στάση πληρωμών των καταναλωτών στην ζώνη του ευρώ (SPACE):

Τα μετρητά ήταν η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος πληρωμής στο σημείο πώλησης (POS) στη ζώνη του ευρώ και χρησιμοποιήθηκαν στο 59% των συναλλαγών, από 79% το 2016 και 72% το 2019.

Οι πληρωμές με κάρτα χρησιμοποιήθηκαν στο 34% των συναλλαγών με POS, από 19% το 2016 και 25% το 2019.

Για το 7% των συναλλαγών POS χρησιμοποιήθηκαν άλλοι τρόποι πληρωμής.

Όσον αφορά στην αξία των πληρωμών, οι κάρτες (46%) κατείχαν μεγαλύτερο μερίδιο συναλλαγών από τις πληρωμές με μετρητά (42%). Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το 2016 και το 2019, όταν το μερίδιο των συναλλαγών με μετρητά ήταν υψηλότερο από το μερίδιο των συναλλαγών με κάρτα (54% έναντι 39% το 2016 και 47% έναντι 43% το 2019).

Οι ανέπαφες πληρωμές με κάρτα στο POS αυξήθηκαν σημαντικά μέσα σε τρία χρόνια, από 41% όλων των πληρωμών με κάρτα το 2019 σε 62% το 2022.

Μετρητά μόνο συναλλαγές P2P

Τα μετρητά χρησιμοποιήθηκαν συχνότερα για πληρωμές μικρής αξίας στο POS, σύμφωνα με προηγούμενες συγκρίσιμες έρευνες. Για πληρωμές άνω των 50€, οι κάρτες ήταν η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος.

Τα μέσα πληρωμών χωρίς μετρητά, ιδιαίτερα οι εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα, αυξήθηκαν στις πληρωμές P2P.

Μεταξύ 2019 και 2022, το μερίδιο των πληρωμών μέσω κινητού τηλεφώνου υπερτριπλασιάστηκε σε αριθμό από 3% σε 10% και αυξήθηκε από 4% σε 11% ως προς την αξία.

Οι διαδικτυακές πληρωμές

Το μερίδιο των διαδικτυακών πληρωμών στις μη επαναλαμβανόμενες πληρωμές των καταναλωτών αυξήθηκε από 6% το 2019 σε 17% το 2022.

Οι διαδικτυακές πληρωμές χρησιμοποιήθηκαν ειδικά για την αγορά τροφίμων και καθημερινών προμηθειών από σούπερ μάρκετ και εστιατόρια.

Η μεγάλη πλειονότητα των επαναλαμβανόμενων πληρωμών πραγματοποιήθηκαν είτε με άμεση χρέωση είτε με εμβάσματα πίστωσης.

Στο ερωτηματολόγιο SPACE 2022, το 55% των καταναλωτών της ζώνης του ευρώ εξέφρασε την προτίμηση για κάρτες και άλλες πληρωμές χωρίς μετρητά κατά την πληρωμή σε κατάστημα, ενώ το 22% προτιμούσε μετρητά και το 23% δεν είχε σαφή προτίμηση.

«Ο αριθμός των καταναλωτών που πληρώνει τον καφέ του με χρεωστική κάρτα είναι πλέον μεγαλύτερος από εκείνους που πληρώνουν με μετρητά», αναφέρει ιδιοκτήτης καφέ στο κέντρο της Αθήνας. Κάτι που συμβαίνει πλέον σχεδόν παντού από τα μεγάλα σουπέρ μάρκετ μέχρι τα περίπτερα που έχουν τοποθετήσει ΑΤΜ.

Γεγονός που επιβεβαιώνουν και τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας: Ο συνολικός αριθμός των ενεργών καρτών πληρωμών σε κυκλοφορία στο τέλος του 2021 ανήλθε σε 19,7 εκατ., αυξημένος κατά 6% σε σχέση με το 2020. Στις επιμέρους κατηγορίες καρτών, ο αριθμός των χρεωστικών καρτών αυξήθηκε κατά 7% και ανήλθε σε 16,8 εκατ. κάρτες.

Το «κτύπημα» που ετοιμάζει το υπουργείο είναι διπλό:

·         Πληρωμές μέσω τραπέζης σε μια σειρά από «ύποπτα» επαγγέλματα θα προσφέρει μείωση φορολογητέου εισοδήματος. Το 30% της δαπάνης που θα γίνεται ηλεκτρονικά θα μειώνει το εισόδημα που φορολογεί η εφορία.  Η λίστα περιλαμβάνει από δικηγόρους, μηχανικούς, υδραυλικούς μέχρι και συνεργεία καθαρισμού και τα γραφεία κηδειών.

·         Πληρωμές σε ιατρούς οδοντιάτρους, εφόσον γίνονται με κάρτες ή μέσω e-banking, θα μετρούν  διπλά στον υπολογισμό του ορίου 30% για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.

Η έκπτωση από το φορολογητέο είναι κίνητρο μόνον για όσους δηλώνουν μεσαία και υψηλά εισοδήματα που δεν είναι αφορολόγητα. Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών, το 80% των φορολογουμένων κάλυψε μεν το απαιτούμενο 30% των εισοδημάτων τους με ηλεκτρονικές δαπάνες το 2020, αλλά 1 στους 3 (το 35%) εξ όσων δηλώνουν υψηλό εισόδημα πάνω από 40.000 ευρώ, όχι! Αυτό δείχνει ότι ούτε το «πέναλτι» 22% για ηλεκτρονικές πληρωμές που δεν έκαναν, στάθηκε ικανό ως τώρα να τους ωθήσει να ζητούν αποδείξεις ή να πληρώνουν με ηλεκτρονικά μέσα.

Στο εξής όμως, εφόσον δαπανήσουν με ηλεκτρονικά μέσα έως 16.500 ευρώ για επισκευές αυτοκινήτων ή κατοικίας, καθαρίστριες, ταξίδια με σκάφη κλπ θα μπορούν να μειώσουν κατά 5.000 ευρώ το εισόδημά τους (κατ’ανώτατον όριον) και άρα να γλιτώνουν έως 2.200 ευρώ που πληρώνουν με συντελεστή φόρου 44% όσοι  ξεπερνούν τα 40.000 ευρώ. Και παράλληλα, με ιατρικά έξοδα καλύπτουν ευκολότερα τον στόχο 30% του εισοδήματος, για να αποφύγουν και το φοροπρόστιμο 22%.

Από την άλλη, οι πληρωμές σε γιατρούς, οδοντιάτρους, ορθοδοντικούς, κτηνιάτρους, θα μετράνε διπλά στο όριο των 30% των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Εφόσον ζητούν αποδείξεις και πληρώνουν με κάρτα, το μέτρο  θα διευκολύνει και 1 στους 3 ηλικιωμένους (31%) που δεν κατάφεραν να φτάσουν το απαιτούμενο όριο 30% μέσω ηλεκτρονικών πληρωμών το 2020.

Η τεκμηρίωση του μέτρου από το υπουργείο Οικονομικών προβλέπει ότι αν τα κίνητρα δεν πετύχουν να αυξηθεί ο  συνολικός αριθμός ηλεκτρονικών συναλλαγών στις κατηγορίες που επιλέχθηκαν, τότε το δημόσιο χάνει 13 εκατ. ευρώ. Αλλά έστω και ελάχιστα (+5%) αν συμβάλουν  να αυξηθεί το εισόδημα που υποδηλώνουν  ορισμένα επαγγέλματα, τότε το μέτρο μπορεί να είναι οικονομικά ουδέτερο ή και συμφέρον για το δημόσιο, από φόρους εισοδήματος με συντελεστή 22% για εισοδήματα που δεν δηλώνουν οι ελ. επαγγελματίες, αλλά και τον ΦΠΑ που θα αποδώσουν.

·                      δικηγόροι

·                      αρχιτέκτονες

·                      γραφεία κηδειών

·                      εργολάβοι κλιματισμού, θέρμανσης και υδραυλικών.

·                      νοσηλευτές, νοσηλεύτριες-αποκλειστικές.

·                      ξυλουργοί

·                      συνεργεία καθαρισμού και συντήρησης κτιρίων.

·                      επαγγελματίες που παρέχουν υπηρεσίες φροντίδας παιδιών.

·                      γραφεία ενοικίασης πολυτελών αυτοκινήτων (λιμουζινών).

·                      υπηρεσίες ταξί

·                      μοδίστρες, ράφτες, επιδιορθωτές ρούχων και άλλων υφασμάτων.

·                      επιχειρήσεις ενοικίασης αυτοκινήτων, σκαφών αναψυχής κλπ.

·                      ψυκτικοί, επισκευαστές κλιματιστικών, ψυγείων

·                      συμβουλευτικές υπηρεσίες

·                       φωτογράφοι

·                       εργολάβοι σκυροδέματος.