Το Στενό του Ορμούζ δεν αποτελεί μόνο έναν κρίσιμο άξονα για τις ναυτιλιακές μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και για τα λιπάσματα, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη παγκόσμια γεωργία. Οι αναλυτές ανέφεραν στο CNBC ότι οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση του κόστους γεωργίας, μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και, τελικά, σε ακριβότερα τρόφιμα.

Η Διεθνής Υπηρεσία Πολιτικής Στρατηγικής (IFPRI) ανέφερε ότι «η αύξηση του κόστους ενέργειας και εισροών κινδυνεύει να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, καθώς οι λιανικές τιμές επέστρεψαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα σε πολλές χώρες.»

Ο Ρατζ Πατέλ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, προειδοποίησε επίσης ότι οι διαταραχές στις προμήθειες λιπασμάτων λόγω της σύγκρουσης μπορεί να ενισχύσουν τις πιέσεις στο παγκόσμιο σύστημα τροφίμων μέσω αρκετών καναλιών ταυτόχρονα.

«Η σύντομη απάντηση είναι: σημαντική και ταχύτερη απ’ ό,τι νομίζουν οι άνθρωποι»  δήλωσε ο Πατέλ. «Το Στενό του Ορμούζ είναι ένα σημείο πίεσης για τα λιπάσματα. Το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν μαζί παρέχουν ένα σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας εμπορικής αγοράς ουρίας και φωσφορικών, και σχεδόν όλο αυτό περνάει μέσω του Στενού του Ορμούζ».

Οι χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές τροφίμων, καθώς και αυτές που εξαρτώνται από τα λιπάσματα, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αύξηση των τιμών εντός εβδομάδων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των κρίσιμων περιόδων σποράς, δήλωσαν παρατηρητές της βιομηχανίας.

Χώρες του Κόλπου: Άμεσος κίνδυνος

Οι χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία, είναι οι πρώτες που πιθανόν θα νιώσουν τις συνέπειες λόγω της ισχυρής εξάρτησής τους από τις θαλάσσιες εισαγωγές που περνούν μέσω του Στενού του Ορμούζ. Οι συνέπειες φυσικά δεν θα περιοριστούν σε αυτές τις περιοχές, αλλά σε όλο τον κόσμο λόγω των εξαγωγών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης.

«Περιφερειακά, οι καταναλωτές του Κόλπου είναι οι πιο εκτεθειμένοι στις βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών τροφίμων λόγω της έντονης εξάρτησής τους από τις θαλάσσιες εισαγωγές που περνούν μέσω του Στενού του Ορμούζ», δήλωσε ο Μπιν Χουί Ονγκ, αναλυτής εμπορευμάτων στην BMI.

Υποσαχάρια Αφρική: Η πιο ευάλωτη περιοχή

Πέρα από την περιοχή του Κόλπου, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι ενδέχεται να εντοπίζονται σε περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής, όπου οι αγρότες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα εισαγόμενα λιπάσματα και τα νοικοκυριά ξοδεύουν μεγάλο ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα.

«Η Υποσαχάρια Αφρική είναι η πιο ευάλωτη περιοχή», είπε ο Πατέλ. Δεδομένα από το Πανεπιστήμιο του Τέξας δείχνουν ότι πάνω από το 90% των λιπασμάτων που καταναλώνονται στην περιοχή εισάγονται, κυρίως από χώρες εκτός της ηπείρου.

Οι καλλιέργειες που απαιτούν άζωτο, όπως το καλαμπόκι, που αποτελεί βασικό τρόφιμο στην περιοχή, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις ελλείψεις λιπασμάτων, αυξάνοντας τον κίνδυνο για μειωμένες σοδειές και ακριβότερα τρόφιμα.

Ανησυχία στην Ασία

Η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσει αυξανόμενες πιέσεις κόστους. Χώρες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα εισαγόμενα λιπάσματα από τον Κόλπο. Μια παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να αυξήσει το κόστος για τους αγρότες κατά τις κρίσιμες περιόδους σποράς.

Μεγαλύτερος αντίκτυπος στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων

Αν οι αγρότες αντιδράσουν στις αυξημένες τιμές των λιπασμάτων μειώνοντας τη χρήση τους, οι αποδόσεις των καλλιεργειών ενδέχεται να μειωθούν και να οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών των τροφίμων. Η Βραζιλία, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων στον κόσμο, ενδέχεται να αντιμετωπίσει αυξήσεις κόστους αν στενέψουν οι αγορές λιπασμάτων.

Ακόμη και αν η παραγωγή καλλιεργειών παραμείνει σχετικά σταθερή βραχυπρόθεσμα, η αύξηση του κόστους ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού τροφίμων παγκοσμίως, δήλωσαν οι ειδικοί.

Η ενέργεια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλη την αλυσίδα προμήθειας τροφίμων, από την τροφοδοσία μηχανημάτων γεωργίας και την παραγωγή λιπασμάτων, μέχρι τη μεταφορά των καλλιεργειών και την επεξεργασία τους σε προϊόντα τροφίμων.

«Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στις τιμές για τους καταναλωτές δεν θα είναι η επίδραση στα γεωργικά προϊόντα, αλλά το γεγονός ότι η ενέργεια αποτελεί ένα μεγάλο ποσοστό του συνολικού κόστους των τροφίμων στο λιανικό εμπόριο», δήλωσε ο Τζόζεφ Γκλάουμπερ, ανώτερος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Πολιτικής Τροφίμων.

Ο Κρις Μπάρετ, γεωργικός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Cornell, δήλωσε ότι το μέγεθος οποιουδήποτε σοκ στις τιμές θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στις ναυτιλιακές μεταφορές.

Πληθωρισμός: Πού καταγράφηκαν οι μεγαλύτερες αυξήσεις και πού οι μεγαλύτερες μειώσεις τιμών

Μεγαλύτερες μειώσεις τιμών τον Ιανουάριο 2026 σε σχέση με τον Ιανουάριο 2025 καταγράφονται στις κατηγορίες:

Απορρυπαντικά και είδη καθαρισμού: -4,26%
Τροφές και είδη για κατοικίδια: -3,13%
Τρόφιμα παντοπωλείου: -1,99%
Τυροκομικά: -1,68%
Είδη μιας χρήσης, οικιακά και είδη για πάρτι: -1,65%

Οι μειώσεις που καταγράφονται είναι αποτέλεσμα τόσο της ομαλοποίησης της αγοράς και της μείωσης στις τιμές παραγωγού σε ορισμένα προϊόντα.

Μεγαλύτερες αυξήσεις τον Ιανουάριο 2026 σε σχέση με τον Ιανουάριο 2025 καταγράφονται στις κατηγορίες:
Φρέσκα κρέατα: +13,18%
Είδη πρωινού & ροφήματα: +10,07%
Μπισκότα, σοκολάτες, ζαχαρώδη: +6,32%
Φρέσκα ψάρια και θαλασσινά: +5,90%
Αλκοολούχα ποτά: +5,07%

Σε σχέση με τις αυξήσεις στα φρέσκα κρέατα, στην έρευνα σημειώνεται ότι πρόκειται για εξέλιξη η οποία οφείλεται πρώτον στις αυξήσεις των διεθνών τιμών στα εισαγόμενα είδη και ειδικά στο μοσχάρι λόγω της μείωσης του ζωικού κεφαλαίου (σημειώνεται ότι η πλειονότητα του μοσχαριού και χοιρινού που καταναλώνεται στην Ελλάδα είναι εισαγωγής) και δεύτερον στις ασθένειες ζώων που έπληξαν πολλές περιοχές εκτροφής στην Ελλάδα και ειδικά τα αμνοερίφια.

Οι διεθνείς τιμές του κακάο και του καφέ, σίγουρα επηρεάζουν τις κατηγορίες των γλυκών, και του πρωινού και των ροφημάτων, αλλά και των κατεψυγμένων (π.χ. παγωτά, γλυκά). Σε σχέση με την τιμή του κακάο, οι αυξήσεις στις τιμές πρώτων υλών διεθνώς τις τελευταίας 2ετίας λόγω των κλιματικών συνθηκών ήταν πολύ υψηλές. Σημειώνεται ότι λόγω της φύσης των προϊόντων που χρησιμοποιούν κακάο, τα υποπροϊόντα (σοκολάτα) αλλά και τα τελικά προϊόντα (γλυκά) παράγονται σε επόμενους χρόνους με διαφορετικές τιμές.

Οι λόγοι στους οποίους αποδίδεται η τάση της ευρύτερης συγκράτησης των τιμών προϊόντων στα σούπερ μάρκετ σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ είναι:

• Συγκράτηση πληθωρισμού. Οι τιμές παρουσιάζουν συγκράτηση την τελευταία διετία στα μεγάλα καταστήματα τροφίμων λόγω των μεγάλων όγκων προϊόντων που διακινούν, των οικονομιών κλίμακας, της οργανωσιακής-τεχνολογικής ετοιμότητας τους και των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας
• Υψηλή κυκλοφοριακή ταχύτητα αποθεμάτων. Η συγκράτηση στις τιμές εμφανίζεται πολύ πιο γρήγορα στα μεγάλα σημεία πώλησης λόγω μεγαλύτερης κυκλοφοριακής ταχύτητας αποθεμάτων. Δηλαδή διακινούν πιο γρήγορα το απόθεμα τους και προβαίνουν πιο σύντομα σε νέες αγορές για αναπλήρωση των αποθεμάτων
• Επίδραση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Τα μερίδια πωλήσεων προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας είναι μεγαλύτερα στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ λόγω μεγαλύτερου εύρους κωδικολογίου, ενώ την τελευταία διετία καταγράφουν αύξηση.

Σημειώνεται ότι η επίδραση της νέας πρωτοβουλίας για μείωση τιμών δεν είναι δυνατόν να αποτιμηθεί στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, καθώς η πρωτοβουλία επηρέασε τις πωλήσεις μόνο λίγων ημερών του μήνα Οκτωβρίου.

Οι ανατιμήσεις στα συγκεκριμένα προϊόντα εξηγούν πάνω από το 50% της αύξησης του ετήσιου πληθωρισμού τροφίμων, παρά το γεγονός ότι ο συντελεστής στάθμισής τους στον σχετικό δείκτη είναι χαμηλότερος από 25%. Αντίθετα, οι αυξήσεις στις τιμές των υπόλοιπων τροφίμων έχουν σε γενικές γραμμές ομαλοποιηθεί μετά την εκτίναξη της διετίας 2022–2023, με αποκορύφωμα τον Μάρτιο του 2023, όταν ο δείκτης τροφίμων είχε αυξηθεί κατά 15,5% σε ετήσια βάση.

Οι πιέσεις στις διεθνείς τιμές των τροφίμων ξεκίνησαν ήδη από την περίοδο της πανδημίας, λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, και εντάθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τότε, οι μεγαλύτερες αυξήσεις αφορούσαν το σιτάρι και τα δημητριακά, τη ζάχαρη, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Στη συνέχεια, ακολούθησε η εκτίναξη των τιμών του ελαιόλαδου, εξαιτίας της μειωμένης παραγωγής στις μεσογειακές χώρες, ενώ την τελευταία διετία ιδιαίτερη επιβάρυνση για τους καταναλωτές αποτελούν το κρέας, η σοκολάτα, το κακάο και ο καφές.

Οι διεθνείς τιμές του καφέ υπερδιπλασιάστηκαν στις αρχές του 2025 σε σχέση με τις αρχές του 2024. Σύμφωνα με στοιχεία του Trading Economics, στη συνέχεια υποχώρησαν κατά 28% από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούλιο του 2025, για να αυξηθούν εκ νέου περίπου 40% έως τον Νοέμβριο και να μειωθούν αργότερα.

Η μελέτη της ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές τροφίμων μεταφέρονται στις τιμές καταναλωτή με χρονική καθυστέρηση, όπως είχε δείξει και παλαιότερη έρευνα του ΔΝΤ. Αυτό σημαίνει ότι και οι μειώσεις στις διεθνείς τιμές εμφανίζονται με καθυστέρηση στα ράφια των καταστημάτων.

Αντίστοιχη πορεία κατέγραψαν και οι τιμές της σοκολάτας, οι οποίες άρχισαν να αυξάνονται από το δεύτερο εξάμηνο του 2023, κορυφώθηκαν τον Απρίλιο του 2024 και στη συνέχεια υποχώρησαν, παραμένοντας ωστόσο σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Ιδιαίτερα έντονες είναι και οι πιέσεις στο βόειο κρέας. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι τιμές παραγωγού στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 28% σε ετήσια βάση στα τέλη Νοεμβρίου 2025. Μετά από μια σύντομη σταθεροποίηση τον Οκτώβριο, οι τιμές επανήλθαν σε ανοδική τροχιά, λόγω διαρθρωτικά περιορισμένης διαθεσιμότητας ζώων και ισχυρής παγκόσμιας ζήτησης.

Στο πρώτο εννεάμηνο του 2025, η παραγωγή βόειου κρέατος στην ΕΕ μειώθηκε κατά 3,7%, με σημαντικές μειώσεις στη Γερμανία (-6,8%), τη Γαλλία και την Ισπανία (-2,8% και οι δύο). Η μείωση αυτή οδήγησε σε αύξηση των εισαγωγών κατά 14,2% στο πρώτο οκτάμηνο του έτους.

Την άνοδο των διεθνών τιμών στο κρέας καταγράφει και ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, σύμφωνα με τον οποίο ο δείκτης τιμών κρέατος αυξήθηκε κατά 5,1% το 2025. Ο FAO σημειώνει ότι οι τιμές του βόειου και του πρόβειου κρέατος αυξήθηκαν απότομα λόγω ισχυρής ζήτησης για εισαγωγές και περιορισμένης διαθεσιμότητας εξαγωγών, ενώ αντίθετα οι τιμές του χοιρινού και του κοτόπουλου υποχώρησαν, λόγω εξασθένισης της ζήτησης και αυξημένης προσφοράς αντίστοιχα.

Η ανάλυση της ΕΚΤ δείχνει επίσης ότι στην άνοδο των τιμών τροφίμων συμβάλλει και η αύξηση των μισθών στον τομέα του εμπορίου. Τα τελευταία στοιχεία για τις αμοιβές ανά εργαζόμενο καταδεικνύουν ότι οι αυξήσεις μισθών στο λιανικό εμπόριο, τις μεταφορές και τα καταλύματα παρέμειναν υψηλές το 2025 σε σύγκριση με τα προ πανδημίας επίπεδα.

Παρά τις επίμονες πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι ο πληθωρισμός τροφίμων θα υποχωρήσει αισθητά το 2026, πλησιάζοντας το 2% προς το τέλος του έτους, καθώς θα εξασθενήσει ο αντίκτυπος των προηγούμενων αυξήσεων στις διεθνείς τιμές έως το καλοκαίρι.

Η πορεία του πληθωρισμού των τιμών τροφίμων από τον Ιούνιο 2024 παρουσιάζει εικόνα εξομάλυνσης της επίδρασης της παγκόσμιας πληθωριστικής κρίσης στην Ελλάδα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά στα βασικά καταναλωτικά προϊόντα που είναι απαραίτητα για την αξιοπρεπή διαβίωση των καταναλωτών, και ιδιαίτερα των ευάλωτων οικονομικά νοικοκυριών, τονίζεται.

Πληθωρισμός τροφίμων Ιούνιος 2024 – Ιανουάριος 2025

Επιπλέον σημειώνεται ότι τα στοιχεία της πορείας του πληθωρισμού τροφίμων στην Ελλάδα αποδεικνύουν ότι, σταδιακά, η παγκόσμια πληθωριστική κρίση παρέρχεται αλλά και ότι τα αυστηρά μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση αποδίδουν καρπούς υπέρ των καταναλωτών και ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων οικονομικά.

Ωστόσο, η προσπάθεια για την βελτίωση των συνθηκών της ελληνικής λιανικής αγοράς δεν σταματά, προστίθεται, αντιθέτως εντείνεται το επόμενο χρονικό διάστημα με τη λήψη διαρθρωτικών μέτρων για την αύξηση του ανταγωνισμού, την καλύτερη ενημέρωση του καταναλωτή και την προστασία της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών.

Στόχος του υπουργείου Ανάπτυξης είναι η αύξηση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών με καλύτερες τιμές για τα βασικά καταναλωτικά προϊόντα και καλύτερες οικονομικές απολαβές για τους πολίτες, με στόχο τη σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου της Ελλάδας με αυτό των προηγμένων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταλήγει το ενημερωτικό σημείωμα.