Μια νέα πραγματικότητα διαμορφώνεται στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η συνεχής αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές συνοδεύεται από ολοένα μεγαλύτερες απαιτήσεις για τη λειτουργία του συστήματος. Η χώρα παράγει πλέον σημαντικές ποσότητες ηλεκτρισμού από φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, όμως η διαθέσιμη παραγωγή δεν συμπίπτει πάντοτε με τις ώρες κατά τις οποίες η κατανάλωση είναι υψηλή. Το αποτέλεσμα είναι ότι, σε συγκεκριμένες συνθήκες, μέρος της πράσινης ενέργειας δεν μπορεί να διοχετευθεί στο δίκτυο.

Το φαινόμενο των περικοπών παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναδεικνύει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της ενεργειακής μετάβασης. Η εγκατάσταση περισσότερων μονάδων ΑΠΕ αυξάνει τη δυνατότητα παραγωγής καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει την πλήρη αξιοποίησή της. Απαιτούνται παράλληλα επενδύσεις σε αποθήκευση, δίκτυα μεταφοράς και διανομής, καθώς και εργαλεία που επιτρέπουν καλύτερη προσαρμογή της κατανάλωσης στις ώρες υψηλής παραγωγής.

Γιατί περιορίζεται η παραγωγή των ΑΠΕ

Οι περικοπές πραγματοποιούνται όταν οι συνθήκες λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος δεν επιτρέπουν την απορρόφηση του συνόλου της διαθέσιμης παραγωγής. Αυτό μπορεί να συμβεί σε ώρες έντονης ηλιοφάνειας και ισχυρών ανέμων, όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές είναι υψηλή, αλλά η ζήτηση παραμένει σχετικά περιορισμένη. Αντίστοιχα, περιορισμοί μπορεί να προκύψουν από τεχνικές ανάγκες ευστάθειας ή από ανεπαρκή δυνατότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ διαφορετικών περιοχών.

Στις περιπτώσεις αυτές, οι διαχειριστές μπορούν να ζητήσουν από συγκεκριμένες εγκαταστάσεις να μειώσουν προσωρινά την ισχύ που διοχετεύουν στο σύστημα. Πρόκειται για μέτρο λειτουργικής ασφάλειας και όχι απαραίτητα για ένδειξη ότι η παραγόμενη ενέργεια δεν έχει οικονομική αξία. Ωστόσο, όταν οι περικοπές αποκτούν συστηματικό χαρακτήρα, δημιουργούν ερωτήματα για την απόδοση των επενδύσεων και τον σχεδιασμό νέων έργων.

Το κόστος για παραγωγούς και επενδυτές

Για μια επιχείρηση που έχει επενδύσει σε φωτοβολταϊκό ή αιολικό πάρκο, η αδυναμία διάθεσης μέρους της παραγωγής μπορεί να επηρεάσει τα αναμενόμενα έσοδα. Η πραγματική οικονομική επίπτωση εξαρτάται από το καθεστώς λειτουργίας της μονάδας, τις συμβάσεις που έχει συνάψει, τους όρους αποζημίωσης και τις ώρες κατά τις οποίες εφαρμόζονται οι περιορισμοί.

Η εξέλιξη αυτή έχει σημασία και για τη χρηματοδότηση νέων ενεργειακών επενδύσεων. Οι τράπεζες και οι επενδυτές εξετάζουν όχι μόνο το κόστος κατασκευής ενός έργου και την αναμενόμενη παραγωγή του, αλλά και τη δυνατότητα πραγματικής διάθεσης της ενέργειας στην αγορά. Όσο αυξάνεται η αβεβαιότητα για τις περικοπές, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι αναλυτικές προβλέψεις εσόδων και η επιλογή κατάλληλης τοποθεσίας.

Οι μπαταρίες ως μέρος της λύσης

Η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να περιορίσει μέρος του προβλήματος. Οι μπαταρίες απορροφούν ενέργεια όταν υπάρχει πλεόνασμα παραγωγής και την αποδίδουν στο δίκτυο σε μεταγενέστερο χρόνο, όταν η ζήτηση είναι υψηλότερη ή η παραγωγή από ΑΠΕ έχει μειωθεί. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να ενισχύσουν την ευελιξία του συστήματος και να βελτιώσουν την αξιοποίηση της διαθέσιμης πράσινης ενέργειας.

Σύμφωνα με στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί τον Ιούλιο του 2026, η εγκατεστημένη ισχύς μπαταριών στην Ελλάδα ανερχόταν τότε σε περίπου 630 MW, ενώ ο σχεδιασμός προέβλεπε προσέγγιση του 1 GW έως το τέλος του έτους και περαιτέρω ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν την κατεύθυνση της αγοράς, όχι όμως εγγύηση ότι όλα τα προγραμματισμένα έργα θα ολοκληρωθούν ακριβώς σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα.

Η αποθήκευση δεν εξαλείφει αυτομάτως όλες τις περικοπές. Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από την ισχύ και τη χωρητικότητα των εγκαταστάσεων, τη διάρκεια των περιόδων πλεονάζουσας παραγωγής και τις δυνατότητες σύνδεσης με το δίκτυο.

Γιατί χρειάζονται και ισχυρότερα ηλεκτρικά δίκτυα

Εξίσου σημαντικές είναι οι επενδύσεις στις υποδομές μεταφοράς και διανομής. Ακόμη και όταν υπάρχει επαρκής ζήτηση σε εθνικό επίπεδο, τοπικοί περιορισμοί μπορεί να δυσκολεύουν τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση μονάδων ΑΠΕ προς τα κέντρα κατανάλωσης.

Η αναβάθμιση γραμμών μεταφοράς, υποσταθμών και διασυνδέσεων μπορεί να διευκολύνει την καλύτερη κατανομή της παραγωγής. Παράλληλα, οι διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις προσφέρουν δυνατότητες εξαγωγής ενέργειας όταν οι συνθήκες στις γειτονικές αγορές είναι ευνοϊκές. Ωστόσο, ούτε οι εξαγωγές αποτελούν απεριόριστη λύση, καθώς εξαρτώνται από τη διαθέσιμη διασυνοριακή δυναμικότητα και τις ανάγκες των άλλων χωρών.

Η ευέλικτη κατανάλωση μπορεί να αλλάξει την εικόνα

Μια ακόμη παράμετρος είναι η δυνατότητα μεταφοράς μέρους της κατανάλωσης στις ώρες κατά τις οποίες παράγεται άφθονη ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ. Η φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, η λειτουργία ενεργοβόρων εγκαταστάσεων και η χρήση έξυπνων συστημάτων διαχείρισης μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αυξήσουν τη ζήτηση όταν υπάρχει υψηλή πράσινη παραγωγή.

Για να αξιοποιηθεί αυτή η δυνατότητα, χρειάζονται κατάλληλα τιμολογιακά σήματα, τεχνολογικός εξοπλισμός και σαφείς κανόνες συμμετοχής των καταναλωτών στην αγορά. Η ευελιξία της ζήτησης δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση, μπορεί όμως να λειτουργήσει συμπληρωματικά.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις τιμές του ρεύματος

Η μεγαλύτερη αξιοποίηση της φθηνότερης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές μπορεί, σε βάθος χρόνου, να περιορίσει την ανάγκη χρήσης ακριβότερων μορφών ηλεκτροπαραγωγής σε ορισμένες ώρες. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι η κατασκευή μπαταριών ή η μείωση των περικοπών θα οδηγήσει αυτομάτως σε χαμηλότερους λογαριασμούς για κάθε νοικοκυριό.

Οι τελικές τιμές επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως το κόστος προμήθειας ενέργειας, οι χρεώσεις δικτύου, οι ρυθμιζόμενες επιβαρύνσεις και η εμπορική πολιτική των παρόχων. Η αποθήκευση αποτελεί επομένως μια σημαντική υποδομή για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς, αλλά τα οφέλη της εξαρτώνται από τον συνολικό σχεδιασμό του συστήματος.

Η επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα νέα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα θα κατασκευαστούν. Θα εξαρτηθεί επίσης από το πόση από την παραγόμενη ενέργεια θα μπορεί πράγματι να αξιοποιηθεί, με ασφάλεια για το δίκτυο και βιώσιμους οικονομικούς όρους για παραγωγούς και καταναλωτές.

Πρόκειται για την πρώτη χρονιά κατά την οποία η πράσινη ενέργεια κάλυψε εξ ολοκλήρου τις πρόσθετες ανάγκες που προέκυψαν από την οικονομική ανάπτυξη, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 12 Ιουνίου.

Η εγκατάσταση νέων μονάδων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Κίνα κατέγραψε ακόμη ένα ιστορικό υψηλό το 2025. Σύμφωνα με την έκθεση China Renewable Energy Development Report, η χώρα αντιπροσώπευσε περίπου το 60% της νέας εγκατεστημένης δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ίδια μελέτη εκτιμά ότι το 2026 η Κίνα θα προσθέσει περίπου 300 γιγαβάτ νέας ισχύος από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα. Οι ανανεώσιμες πηγές αναμένεται να διατηρήσουν τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση προς ένα πιο «πράσινο» και χαμηλών εκπομπών άνθρακα ενεργειακό μοντέλο.

Παράλληλα, τα στοιχεία της έκθεσης δείχνουν ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσώπευσαν το 82,7% της νέας εγκατεστημένης παραγωγικής ισχύος που προστέθηκε στην Κίνα το 2025, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική τους ανάπτυξη στην κινεζική αγορά ενέργειας.

Όπως σχολιάζει η WindEurope, η ΕΕ είναι πρόθυμη να χρησιμοποιήσει όχι μόνο το καρότο αλλά και το μαστίγιο για την ενίσχυση των καθαρών τεχνολογιών της.

Η περίπτωση της Σουηδίας

Ενδεικτικό προς αυτή την κατεύθυνση είναι το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραπέμπει τώρα τη Σουηδία στο Δικαστήριο της ΕΕ για μη εφαρμογή της Οδηγίας RED 3 για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Μάλιστα, όπως σημειώνεται, το Δικαστήριο μπορεί να επιβάλει βαριά πρόστιμα στη Σουηδία.

Η Οδηγία RED 3 προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να επιταχύνουν και να απλοποιήσουν την αδειοδότηση έργων ΑΠΕ. Παράλληλα, ο νέος νόμος επιτρέπει στις χώρες να ενισχύσουν την επέκταση της αιολικής ενέργειας χωρίς να επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό.

Έρχονται κι άλλες παραπομπές

Ωστόσο, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ δεν έχουν εφαρμόσει πλήρως την Οδηγία RED 3 μέχρι στιγμής, παρόλο που αυτό απαιτείται νομικά από τον Μάιο του 2025.

Όπως διαμηνύεται αρμοδίως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παραπέμψει περισσότερες χώρες στο δικαστήριο εάν δεν λάβουν μέτρα σχετικά με την εφαρμογή της Οδηγίας RED 3.

Υπενθυμίζεται ότι, με βάση την Οδηγία RED 3, ο χρόνος έκδοσης άδειας εγκατάστασης για νέες μονάδες ΑΠΕ μειώνεται στους 12 μήνες.

Η οδηγία υιοθετεί επίσης την αρχή της «θετικής σιωπής», πράγμα που σημαίνει ότι οι επενδύσεις θα θεωρούνται εγκεκριμένες, αν ως τη λήξη των σχετικών προθεσμιών οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν εκφέρει αντίθετη άποψη.

Με το νέο σύστημα, η διαδικασία για την έκδοση άδειας εγκατάστασης μίας νέας μονάδας ΑΠΕ δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τους 12 μήνες, εφόσον η μονάδα αναπτύσσεται εντός των προκαθορισμένων ζωνών για την εγκατάσταση ΑΠΕ ή τους 24 μήνες, αν η νέα μονάδα βρίσκεται εκτός της ενδεδειγμένης περιοχής.

Μάλιστα, οι ΑΠΕ χαρακτηρίζονται ως υπέρτατο δημόσιο συμφέρον και στο πλαίσιο αυτό προτεραιοποιούνται και εκσυγχρονίζονται οι διαδικασίες έγκρισης των σχετικών έργων, τόσο για την εγκατάσταση νέων ΑΠΕ όσο και για την ανανέωση/τροποποίηση/ενημέρωση υφιστάμενων έργων.

Οι νέοι στόχοι

Παράλληλα, η Οδηγία RED 3 αυξάνει τον δεσμευτικό στόχο για τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα της ΕΕ έως το 2030, στο 42,5% της τελικής ενεργειακής ζήτησης, από 32% που ήταν προηγουμένως.

Προβλέπει επίσης ως εθελοντικό στόχο για τα κράτη-μέλη ένα επιπλέον 2,5%, που σημαίνει ότι εν δυνάμει κάποιες χώρες θα μπορούσαν να επιτύχουν διείσδυση ΑΠΕ μέχρι και στο 45%.

Στο πλαίσιο αυτό, η πλειονότητα των χωρών προχωρεί σε αναθεώρηση των Εθνικών Σχεδίων για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Το Yale, κορυφαίο πανεπιστημιακό ίδρυμα παγκοσμίως για περισσότερα από 300 χρόνια, παρέχει υψηλό επίπεδο σπουδών σ΄ ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών κλάδων, όπως είναι η Ιατρική, η Νομική και η Μηχανική. Το ΕΚΠΑ, το οποίο ιδρύθηκε πριν από περίπου 200 χρόνια, κατέχει ξεχωριστή θέση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και αποτελεί Πανεπιστήμιο υψηλού κύρους, έχοντας καθιερώσει τη δική του παράδοση στο χώρο των Επιστημών και της δημιουργικής συμμετοχής στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΔΑ, Μάριος Τσάκας και στελέχη της εταιρείας είχαν συνάντηση εργασίας με τους επικεφαλής του Κέντρου Αριστείας,  τον καθηγητή Αναλυτικής Χημείας, Νικόλαο Θωμαΐδη από πλευράς ΕΚΠΑ και τον καθηγητή Επιδημιολογίας, Βασίλη Βασιλείου από πλευράς Yale, καθώς και ομάδα κορυφαίων καθηγητών του Yale, την Τρίτη 10 Μαΐου 2022.

Στο επίκεντρο της συνάντησης βρέθηκαν οι τομείς συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών, με έμφαση στην ανάπτυξη πράσινης ενέργειας μέσω της διανομής από τα δίκτυα της ΔΕΔΑ ανανεώσιμων αερίων καυσίμων με μηδενικό ή ελάχιστο ανθρακικό αποτύπωμα, όπως είναι το βιομεθάνιο και το υδρογόνο.

Επιπλέον, συζητήθηκαν κοινές δράσεις αναφορικά με την εφαρμογή νέων τεχνολογιών διανομής και την πλήρη ψηφιοποίηση όλων των τομέων και των δράσεων της ΔΕΔΑ, με στόχο τη διασφάλιση της βέλτιστης διαχείρισης και λειτουργίας των δικτύων διανομής φυσικού αερίου και του υψηλότερου επιπέδου διαφάνειας, αξιοπιστίας και εξυπηρέτησης στους καταναλωτές.

Η διοίκηση της ΔΕΔΑ παρουσίασε στους καθηγητές του Κέντρου Αριστείας των Πανεπιστημίων ΕΚΠΑ και Yale αναλυτικές προτάσεις για τους τομείς συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών και το επόμενο διάστημα αναμένεται η υπογραφή Συμφωνίας Συνεργασίας (MoU) για την υλοποίηση συγκεκριμένων δράσεων προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας.

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΔΑ, Μάριος Τσάκας δήλωσε σχετικά: «Με μεγάλη χαρά και τιμή υποδέχθηκα στα γραφεία της ΔΕΔΑ τους επικεφαλής του καινοτόμου Κέντρου Αριστείας για τις Περιβαλλοντικές Σπουδές και τη Δημόσια Υγεία, καθώς και ομάδα διακεκριμένων καθηγητών του Yale. Η καινοτομία, η εξωστρέφεια και οι νέες τεχνολογίες βρίσκονται στο εταιρικό DNA της ΔΕΔΑ, η οποία αποτελεί τον πρώτο Διαχειριστή Διανομής Φυσικού Αερίου στην Ελλάδα που προχωρά στο «πρασίνισμα» των υποδομών διανομής φυσικού αερίου που διαχειρίζεται, μέσω της διανομής του τοπικά παραγόμενου βιομεθανίου και υδρογόνου. Η συνεργασία μας με το ΕΚΠΑ και το Yale αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την περαιτέρω αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρουμε στους καταναλωτές και την εδραίωση της ΔΕΔΑ ανάμεσα στις κορυφαίες ενεργειακές εταιρείες της Ευρώπης. Η συμμετοχή, άλλωστε, στη συνάντηση εργασίας μερικών από τους πιο αναγνωρισμένους διεθνώς καθηγητές του Yale University, αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης στην εταιρεία».

Από την πλευρά του, ο επικεφαλής του Κέντρου Αριστείας από πλευράς ΕΚΠΑ, καθηγητής Αναλυτικής Χημείας, Νικόλαος Θωμαΐδης υπογράμμισε: «Θα ήθελα να ευχαριστήσω τη ΔΕΔΑ και προσωπικά τον Διευθύνοντα Σύμβουλο Μάριο Τσάκα που αγκάλιασαν το Κέντρο Αριστείας για τις Περιβαλλοντικές Σπουδές και τη Δημόσια Υγεία, το οποίο θα ιδρυθεί στην Αθήνα και θα έχω την τιμή να συνδιευθύνω με τον καθηγητή Βασίλη Βασιλείου από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Yale. Η συνάντηση εργασίας που είχαμε, σηματοδοτεί την έναρξη μιας σταθερής συνεργασίας η οποία, πολύ σύντομα, θα επισφραγιστεί με την υπογραφή Συμφωνίας Συνεργασίας (MoU) με τη ΔΕΔΑ για τη σύμπραξη σε κρίσιμα ζητήματα, όπως είναι η βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της πράσινης ενέργειας».

Σημειώνεται ότι στη συνάντηση εργασίας συμμετείχε ομάδα 9 διακεκριμένων καθηγητών του Yale University και συγκεκριμένα οι:

• Vasilis Vasiliou, PhD, Susan Dwight Bliss Professor of Epidemiology (Environmental Health), Chair, Department of Environmental Health Sciences, Professor of the Environment and of  Ophthalmology & Visual Sciences, Yale School of Public Health / Environment/ Medicine (Toxicology and Environmental Health Sciences).
• Paul Anastas, PhD, Professor of Epidemiology (Environmental Health Sciences) and Teresa and H. John Heinz III Professor in the Practice of Chemistry for the Environment, Yale School of Public Health and Yale School of the Environment (Green Chemistry).
• Kai Chen, PhD, Assistant Professor of Epidemiology (Environmental Health), Department of Environmental Health Sciences, Director of Research, Yale Center on Climate Change and Health Yale School of Public Health (Climate Change and Health).
• Jaehong Kim, Ph.D, Henry P. Becton Sr. Professor of Engineering and Chair of Chemical and Environmental Engineering in the School of Engineering and Applied Science at Yale University (Environmental Engineering).
• David Paltiel, MBA, PhD, Professor of Public Health (Health Policy), Professor of Management, and Professor in the Institution for Social and Policy Studies; Co-director, Public Health Modeling Concentration; Affiliated Faculty, Yale Institute for Global Health (Health Policy, Management and Modeling).
• Chris Tschudi, PhD, John Rodman Paul Professor of Epidemiology (Microbial Diseases); Affiliated Faculty, Yale Institute for Global Health; Director of Graduate Studies (Infectious Diseases).
• David Thompson, PhD, Adjunct Associate Professor, Yale School of Public Health (Academic Affairs and Educational Programs).
• Yong Zhu, PhD, Associate Professor of Epidemiology (Environmental Health Sciences); Track Director, Environmental Health Sciences, Online Executive MPH Program; Assistant Director, Global Epidemiology (Molecular Epidemiology).
• Albert Ko, PhD, Raj and Indra Nooyi Professor of Public Health and Professor of Epidemiology (Microbial Diseases) and of Medicine (Infectious Diseases); Affiliated Faculty, Yale Institute for Global Health (Infectious Diseases).