Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος, περίπου στο μέγεθος καρυδιού, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη.

Με την ηλικία είναι συνηθισμένο να μεγαλώνει. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο. Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη είναι πολύ συχνή και διαφορετική κατάσταση από τον καρκίνο.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν

Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πρέπει να γνωρίζουν οι άνδρες είναι ότι ο καρκίνος του προστάτη στα αρχικά στάδια συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα.

Όταν εμφανιστούν ενοχλήματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• δυσκολία στην έναρξη της ούρησης,
• αδύναμη ή διακοπτόμενη ροή ούρων,
• συχνότερη ανάγκη για ούρηση, ιδιαίτερα τη νύχτα,
• αίσθημα ότι η κύστη δεν αδειάζει πλήρως,
• αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα,
• πόνο ή ενόχληση κατά την ούρηση.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν αυτομάτως καρκίνο. Πολύ συχνά οφείλονται σε καλοήθη υπερπλασία, προστατίτιδα ή άλλες παθήσεις.

Χρειάζονται, όμως, ιατρική αξιολόγηση.

Ποια σημάδια χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή

Σε πιο προχωρημένη νόσο μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα που δεν περιορίζονται στο ουροποιητικό σύστημα.

Επίμονος πόνος στη μέση, στα ισχία ή στα οστά, ανεξήγητη απώλεια βάρους και έντονη κόπωση είναι συμπτώματα που πρέπει να διερευνώνται.

Κανένα από αυτά δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη καρκίνου του προστάτη, καθώς μπορεί να προκληθούν από πολλές διαφορετικές καταστάσεις.

Ποιοι άνδρες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η ηλικία.

Η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50 χρόνια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το οικογενειακό ιστορικό. Ένας άνδρας που έχει πατέρα ή αδελφό με καρκίνο του προστάτη, ιδιαίτερα εάν η διάγνωση έγινε σε σχετικά νεαρή ηλικία, μπορεί να διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο.

Ορισμένες κληρονομικές γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως οι BRCA1 και BRCA2, συνδέονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο.

Τι είναι το PSA

Μία από τις γνωστότερες εξετάσεις που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο του προστάτη είναι το PSA – ειδικό προστατικό αντιγόνο.

Πρόκειται για απλή εξέταση αίματος που μετρά τα επίπεδα μιας πρωτεΐνης που παράγεται από τον προστάτη.

Ένα αυξημένο PSA δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει καρκίνος.

Μπορεί να αυξηθεί λόγω καλοήθους υπερπλασίας, φλεγμονής ή άλλων παραγόντων. Αντίστοιχα, δεν έχουν όλοι οι καρκίνοι του προστάτη πολύ υψηλό PSA.

Γι' αυτό η τιμή πρέπει να αξιολογείται από γιατρό σε συνδυασμό με την ηλικία, το ιστορικό, προηγούμενες μετρήσεις και άλλες εξετάσεις.

Από ποια ηλικία πρέπει να γίνεται έλεγχος

Δεν υπάρχει μία ηλικία που να είναι κατάλληλη για όλους.

Οι μεγάλες επιστημονικές οδηγίες προτείνουν εξατομικευμένη συζήτηση με τον γιατρό για τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους του ελέγχου με PSA.

Για άνδρες μέσου κινδύνου, η συζήτηση συνήθως αποκτά μεγαλύτερη σημασία γύρω από την ηλικία των 50 ετών.

Σε άνδρες αυξημένου κινδύνου, όπως όσοι έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσει νωρίτερα.

Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται το PSA ως μια εξέταση που πρέπει να γίνεται μηχανικά, χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

Τι συμβαίνει αν το PSA είναι αυξημένο

Ένα αυξημένο αποτέλεσμα δεν οδηγεί αυτομάτως σε διάγνωση καρκίνου.

Ο ουρολόγος μπορεί να ζητήσει επανάληψη της εξέτασης ή πρόσθετες εξετάσεις.

Σήμερα σημαντικό ρόλο μπορεί να έχει η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία προστάτη (mpMRI), η οποία βοηθά τους γιατρούς να εντοπίσουν ύποπτες περιοχές και να αποφασίσουν εάν χρειάζεται βιοψία.

Η οριστική διάγνωση του καρκίνου γίνεται με ιστολογική εξέταση του ιστού που λαμβάνεται κατά τη βιοψία.

Η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει τα δεδομένα

Ο καρκίνος του προστάτη δεν συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ασθενείς.

Ορισμένοι όγκοι αναπτύσσονται πολύ αργά και μπορεί να μη δημιουργήσουν ποτέ σοβαρό πρόβλημα. Άλλοι είναι πιο επιθετικοί και απαιτούν άμεση θεραπεία.

Γι' αυτό μετά τη διάγνωση οι γιατροί εξετάζουν το στάδιο της νόσου, τα χαρακτηριστικά του όγκου, την τιμή του PSA, την ηλικία και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας του ασθενούς.

Δεν χρειάζονται όλοι άμεσα θεραπεία

Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά προκαλεί έκπληξη.

Σε ορισμένους άνδρες με καρκίνο χαμηλού κινδύνου μπορεί να επιλεγεί η ενεργός παρακολούθηση αντί της άμεσης θεραπείας.

Ο ασθενής παρακολουθείται συστηματικά με εξετάσεις και, εφόσον υπάρξουν ενδείξεις ότι η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να ξεκινήσει θεραπεία.

Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται ή καθυστερούν πιθανές παρενέργειες μιας θεραπείας όταν αυτή δεν είναι ακόμη απαραίτητη.

Πώς αντιμετωπίζεται

Οι θεραπευτικές επιλογές εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.

Μπορεί να περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, ορμονοθεραπεία και, σε πιο προχωρημένες μορφές, νεότερες συστηματικές θεραπείες ή χημειοθεραπεία.

Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα από την ιατρική ομάδα μαζί με τον ασθενή.

Μπορούμε να τον προλάβουμε;

Δεν υπάρχει τρόπος που να εγγυάται ότι ένας άνδρας δεν θα εμφανίσει καρκίνο του προστάτη.

Ένας γενικότερα υγιεινός τρόπος ζωής, όμως, είναι σημαντικός για τη συνολική υγεία.

Η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, η τακτική άσκηση, η αποφυγή καπνίσματος και μια ισορροπημένη διατροφή με λαχανικά, φρούτα, όσπρια και προϊόντα ολικής άλεσης αποτελούν καλές επιλογές για τη γενικότερη πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.

Το λάθος που κάνουν πολλοί άνδρες

Το μεγαλύτερο λάθος είναι να περιμένει κάποιος να εμφανίσει έντονα συμπτώματα πριν επισκεφθεί τον γιατρό.

Ο πρώιμος καρκίνος του προστάτη μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικός.

Από την άλλη πλευρά, ο προληπτικός έλεγχος έχει και πιθανά μειονεκτήματα, όπως η υπερδιάγνωση όγκων που ίσως δεν θα προκαλούσαν ποτέ πρόβλημα.

Γι' αυτό η σωστή προσέγγιση δεν είναι ούτε ο φόβος ούτε η αδιαφορία.

Είναι η ενημέρωση και η εξατομικευμένη συζήτηση με τον ουρολόγο για το πότε και με ποιον τρόπο πρέπει να γίνεται ο έλεγχος.