Με κομμένη την ανάσα περιμένει ο πλανήτης την επικείμενη συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ-Βλαντιμίρ Πούτιν με το CNN να προσπαθεί να σκιαγραφήσει τους λόγους που οι δύο πλευρές είπαν «ναι» τώρα σε ένα τετ α τετ αλλά και τα πιθανά σενάρια για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο ο πρόεδρος των ΗΠΑ θέλει να αξιοποιήσει τη δύναμη της προσωπικότητάς του για να επιτύχει μια συμφωνία, πιστεύοντας ότι η έξι μηνών αδιαλλαξία της Μόσχας μπορεί να ξεπεραστεί με μια συνάντηση με τον ηγέτη του Κρεμλίνου καθώς φαίνεται να εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο Πούτιν μπορεί να πεισθεί να σταματήσει τον πόλεμο παρά τις ακραίες θέσεις που έχει εκφράσει.

Όσον αφορά τον ηγέτη της Ρωσίας, το CNΝ εκτιμά ότι θέλει να κερδίσει χρόνο, έχοντας ήδη απορρίψει τον Μάιο την πρόταση των Ευρωπαίων, των ΗΠΑ και της Ουκρανίας για άνευ όρων κατάπαυση του πυρός, προσφέροντας αντ' αυτού δύο μονομερείς, σύντομες και ασήμαντες παύσεις. Οι ρωσικές δυνάμεις προωθούνται στις πρώτες γραμμές σε μια καλοκαιρινή επίθεση που μπορεί να τον φέρει αρκετά κοντά στους στόχους του, ώστε οι διαπραγματεύσεις το φθινόπωρο να αφορούν ένα πολύ διαφορετικό status quo στον πόλεμο.

Τα πέντε σενάρια για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία

1. Ο Πούτιν συμφωνεί σε άνευ όρων κατάπαυση του πυρός

Σύμφωνα με το CNN πρόκειται για ένα «πολύ απίθανο» σενάριο ο Πούτιν να συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός με τις γραμμές του μετώπου να παραμένουν ως έχουν – οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Ουκρανία είχαν ήδη ζητήσει μια τέτοια παύση τον Μάιο, υπό την απειλή κυρώσεων, και η Ρωσία την απέρριψε. Ο Τραμπ υπαναχώρησε από τις κυρώσεις, προτιμώντας συνομιλίες χαμηλού επιπέδου στην Κωνσταντινούπολη, οι οποίες δεν οδήγησαν πουθενά.

Το Κρεμλίνο μετατρέπει επί του παρόντος τα σταδιακά κέρδη στην πρώτη γραμμή σε στρατηγικά πλεονεκτήματα και δεν βλέπει κανένα λόγο να σταματήσει αυτή την πρόοδο τώρα, καθώς φτάνει στο αποκορύφωμά της. Ούτε καν η απειλή δευτερογενών κυρώσεων κατά της Κίνας και της Ινδίας – οι οποίες φαίνονται ανθεκτικές στην πίεση των ΗΠΑ – δεν θα αλλάξει αυτόν τον άμεσο στρατιωτικό υπολογισμό για το υπόλοιπο του καλοκαιριού. Τουλάχιστον μέχρι τον Οκτώβριο, ο Πούτιν θα θέλει να πολεμήσει επειδή κερδίζει.

2. Πραγματισμός και περισσότερες συνομιλίες

Οι συνομιλίες θα μπορούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία για περισσότερες συνομιλίες αργότερα, που θα σφραγίσουν τα κέρδη της Ρωσίας με την έλευση του χειμώνα, παγώνοντας στρατιωτικά και κυριολεκτικά τις πρώτες γραμμές γύρω στον Οκτώβριο. Ο Πούτιν μπορεί να έχει καταλάβει μέχρι τότε τις ανατολικές πόλεις Ποκρόβσκ, Κωστιάντινοβκα και Κουπιάνσκ, αποκτώντας έτσι μια σταθερή θέση για να περάσει τον χειμώνα και να ανασυνταχθεί. Η Ρωσία θα μπορεί τότε να πολεμήσει ξανά το 2026 ή να χρησιμοποιήσει τη διπλωματία για να καταστήσει μόνιμα τα κέρδη της. Ο Πούτιν θα μπορούσε επίσης να θέσει το ζήτημα των εκλογών στην Ουκρανία – που έχουν αναβληθεί λόγω του πολέμου και αποτέλεσαν για λίγο θέμα συζήτησης του Τραμπ – για να αμφισβητήσει τη νομιμότητα του Ζελένσκι και ακόμη και να τον ανατρέψει υπέρ ενός πιο φιλορωσικού υποψηφίου.

3. Η Ουκρανία καταφέρνει με κάποιο τρόπο να αντέξει τα επόμενα δύο χρόνια

Σε αυτό το σενάριο, η στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ και της Ευρώπης προς την Ουκρανία την βοηθά να ελαχιστοποιήσει τις παραχωρήσεις στην πρώτη γραμμή τους επόμενους μήνες και οδηγεί τον Πούτιν να επιδιώξει διαπραγματεύσεις, καθώς ο στρατός του απέτυχε για άλλη μια φορά. Το Ποκρόβσκ μπορεί να πέσει και άλλα οχυρά της ανατολικής Ουκρανίας μπορεί να απειληθούν, αλλά η Ουκρανία θα μπορούσε να δει την προέλαση της Ρωσίας να επιβραδύνεται, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν, και το Κρεμλίνο θα μπορούσε ακόμη και να αισθανθεί τις επιπτώσεις των κυρώσεων και της υπερθέρμανσης της οικονομίας.

Εξελίξεις που πυροδοτήθηκαν από την ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ- Κίνας, τη δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τα μέτρα για το περιορισμό της πανδημίας του Covid-19.

Όπως καταγράφει έρευνα του Economist Intelligence Unit (The EIU):

• Θα επιταχύνει τις προσπάθειες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας.

• Η επένδυση που απαιτείται για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια θα επηρεάσει τη χρηματοδότηση σε επενδύσεις για καθαρή ενέργεια στις αναπτυσσόμενες χώρες.

• Οι γεωπολιτικές εντάσεις γύρω από την τεχνολογία ( που ήταν, ήδη, κεντρικής σημασίας στον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας) εντείνονται.

Τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα παρατείνει τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού που ξεκίνησαν από τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ – Κίνας και επιδεινώθηκαν από την πανδημία. Οι εταιρείες σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία δέχονται όλο και μεγαλύτερη πίεση να μειώσουν τις αποστάσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού τους και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους σε τέτοιες διαταραχές. Αυτό μπορεί να σημαίνει αύξηση των αποθεμάτων σε βασικά εξαρτήματα, μεγαλύτερες επενδύσεις σε τοπικούς παραγωγούς/ προμηθευτές και περιoρισμό του μοντέλου παραγωγής “ακριβώς στην ώρα” (just-in-time production, JIT production). Το μοντέλο παραγωγής just-in-time production, που αναπτύχθηκε αρχικά στην Ιαπωνία, χρησιμοποιείται κυρίως σε μεγάλες εταιρείες με σύνθετα προϊόντα και προβλέπει ότι οι πρώτες ύλες ή τα εξαρτήματα παραδίδονται ακριβώς στην απαιτούμενη ποσότητα όταν χρειάζονται στη διαδικασία παραγωγής.

Καθώς οι αυτοκινητοβιομηχανίες επενδύουν ήδη σε μεγάλο βαθμό σε τοπικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων (EV) και μπαταριών επιταχύνοντας τη μετάβαση στα πράσινα οχήματα, υπάρχει η ευκαιρία να αναπτυχθούν νέα δίκτυα προμηθευτών πιο κοντά στα εργοστάσια συναρμολόγησης, συχνά με στήριξη από κρατικά επενδυτικά κίνητρα.

Πιο βιώσιμες πολιτικές για τα τρόφιμα

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα διατηρήσεις υψηλές τις τιμές καυσίμων και εμπορευμάτων για το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Ο πόλεμος αναγκάζει αρκετές κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τις πολιτικές τους στους τομείς της αγροτικής παραγωγής και των τροφίμων, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στη Μέση Ανατολή, Σιγκαπούρη και Κίνα.

Ορισμένες χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, προσπαθούν να μειώσουν το μερίδιο των γεωργικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές, να μειώσουν την κατανάλωση κρέατος και να διαδώσουν εναλλακτικά προϊόντα πρωτεΐνης. Με περίπου το 60% των δημητριακών της Ε.Ε να πηγαίνει σε ζωοτροφές, μία τέτοια πολιτική θα βοηθήσει στην θωράκιση της περιοχής από τα σοκ της παγκόσμιας προσφοράς.

Θα βοηθήσει επίσης να επιτευχθούν οι στόχοι βιωσιμότητας, μειώνοντας το υψηλό επίπεδο εκπομπών μεθανίου από τα ζώα. Η Μέση Ανατολή, εντωμεταξύ, είναι πιθανό να αυξήσει τις επενδύσεις της στη γεωργία και την αγροτική παραγωγή, μειώνοντας παράλληλα την κατανάλωση νερού. Όλα αυτά θα δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες στις εταιρείες τεχνολογίας τροφίμων και εναλλακτικών πρωτεϊνών, οι οποίες αναμένεται να λάβουν κρατική προσοχή και κεφάλαια.

Ενεργειακή μετάβαση πολλών ταχυτήτων

Τα κράτη της Ευρώπης επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τον ενεργειακό τους εφοδιασμό, και αυτό θα απαιτήσει μεγάλες επενδύσεις για την αύξηση των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Σημαίνει, επίσης, επενδύσεις σε μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση και σε συστήματα μόνωσης. Παράλληλα, ενδέχεται να καθυστερήσουν τα σχέδια για το κλείσιμο ή τη σταδιακή κατάργηση των πυρηνικών και λιγνιτικών εργοστασίων παραγωγής ενέργειας. Συνεπάγεται, επίσης, σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ακόμη και όταν οι κυβερνήσεις διευρύνουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους και οι τιμές των εμπορευμάτων εκτινάσσονται στα ύψη.

Όλα αυτά θα δυσκολέψουν τις ανεπτυγμένες χώρες να παρέχουν οικονομική υποστήριξη για την ενεργειακή μετάβαση στις αναδυόμενες οικονομίες—υποστήριξη που ήδη υπολείπεται των δεσμεύσεων. Σαν αποτέλεσμα, οι αναδυόμενες οικονομίες θα συνεχίσουν να επενδύουν στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Ο πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας θα διευρύνει, έμμεσα, τις ανισότητες στην ενεργειακή μετάβαση μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών.

Η χρήση των νομισμάτων ως «όπλων»

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους έχουν καταφύγει σε πρωτοφανείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, που περιλαμβάνουν το πάγωμα των κρατικών αποθεματικών, εξωεδαφικές απαγορεύσεις χρήσης νομισμάτων, κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων και ποινές για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Έχουν επίσης επιβάλλει τον αποκλεισμό ορισμένων ρωσικών τραπεζών από την Εταιρεία Παγκόσμιων Διατραπεζικών Χρηματοοικονομικών Συναλλαγών (SWIFT), το ασφαλές σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων που χρησιμοποιούν οι τράπεζες για να εκτελούν διεθνείς πληρωμές. Βραχυπρόθεσμα, αυτό θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο στο τραπεζικό σύστημα της Ρωσίας. Μακροπρόθεσμα, η χρήση των χρηματοπιστωτικών συστημάτων και των δικτύων καρτών ως όπλων (weaponisation) θα αναγκάσει τη Ρωσία και άλλες χώρες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις σε καθιερωμένα συστήματα που λειτουργούν με βάση το δολάριο ΗΠΑ. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν ήδη εκκολαπτόμενες εναλλακτικές λύσεις στο SWIFT, αλλά η δημιουργία ενός πλήρους συστήματος τραπεζικών μηνυμάτων θα ήταν δαπανηρή και αργή. Αντίθετα, ένα εναλλακτικό σύστημα διεθνούς μεταφοράς χρημάτων είναι πιθανό να χρησιμοποιεί CBDC. Αρκετές χώρες, ειδικά στην Ασία, προσπαθούν ήδη να διασυνδέσουν τις πλατφόρμες πληρωμών τους που υποστηρίζονται από τις κεντρικές τράπεζες και στο μέλλον αναμένεται περισσότερες χώρες να υιοθετήσουν συμφωνίες πολλαπλών CBDC. Η κρίση στην Ουκρανία θα μεταφέρει αυτή τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο.

H τεχνολογία όργανο γεωπολιτικών στρατηγικών

Στον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας, οι τεχνολογικές κυρώσεις επικεντρώθηκαν σε συγκεκριμένες εταιρείες. Στον πόλεμο τηςΟυκρανίας, οι δυτικοί σύμμαχοι επέβαλαν, για πρώτη φορά, περιορισμούς στις εξαγωγών τεχνολογίας σε επίπεδο χώρας
στη Ρωσία.

Η τεχνολογία γίνεται όλο και πιο περιφερειακή και αντικείμενο γεωπολιτικής στρατηγικής, με δύο τρόπους:

– Πρώτον, η πρόσβαση στην τεχνολογία θεωρείται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, όπως φαίνεται από τη στάση των ΗΠΑ στο θέμα των ημιαγωγών. Καθώς ο τομέας των ημιαγωγών είναι κατακερματισμένος και το προϊόν εξαιρετικά πολύπλοκο, κάθε παράγοντας θα χρειαστεί σε κάποια φάση εξοπλισμό από τις ΗΠΑ. Συνεπώς, αμερικανικές κυρώσεις σημαίνουν ότι μία χώρα ή εταιρεία δεν μπορεί να αγοράσει ημιαγωγούς.

– Δεύτερον, το διαδίκτυο γίνεται περισσότερο εθνικό και λιγότερο παγκόσμιο. Η Κίνα πρωτοστάτησε σε αυτήν την αλλαγή, αποτρέποντας την πρόσβαση σε περιεχόμενο που η κυβέρνηση θεωρεί επικίνδυνο—ένα μέτρο που θέλει να υιοθετήσει και η Ρωσία. Η ΕΕ, μέσω της προσέγγισής της με γνώμονα τις αξίες για το απόρρητο των δεδομένων και τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης έχει, επίσης, δημιουργήσει περιφερειακούς φραγμούς στο διαδίκτυο.

Αυτή η «περιφερειοποίηση» του Διαδικτύου δεν θα οδηγήσει απαραιτήτως σε ένα «σπασμένο διαδικτύο», όπου τα συστήματα θα είναι εντελώς ξεχωριστά και μη διαλειτουργικά. Η ευρύτερη μάχη είναι μεταξύ των Η.Π.Α., οι οποίες θέλει να διατηρήσει το μοντέλο πολυμετοχικής διακυβέρνησης του Διαδικτύου (ανοιχτή, αποκεντρωμένη και
υπό την ηγεσία της αγοράς) και την Κίνα, η οποία θέλει ένα μοντέλο κυβερνοκυριαρχίας κλειστό, συγκεντρωτικό και καθοδηγούμενο από το κράτος.

Ωστόσο, οι εντάσεις δεν είναι μόνο μεταξύ δημοκρατιών και απολυταρχικών καθεστώτων, αλλά και μεταξύ μπλοκ, όπως δείχνει η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ.

Οι οικονομίες της Λατινικής Αμερικής τα πηγαίνουν πράγματι καλύτερα σε σχέση με άλλες αναδυόμενες αγορές στη διάρκεια του πολέμου. Όμως τα νοικοκυριά της περιοχής βλέπουν τους προϋπολογισμούς τους να δέχονται το πλήγμα του πληθωρισμού. Αυτό το σοκ, έρχεται έπειτα από μια σειρά άλλων ατυχών συνθηκών. Και μεσοπρόθεσμα, οι προοπτικές για ορισμένες οικονομίες της περιοχής, δεν είναι τόσο ευοίωνες.

Ακόμη και πριν τον πόλεμο, το 2022 φαινόταν ότι θα έφερνε προβλήματα για τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Καθώς το έτος ξεκινούσε, η παραγωγή δεν είχε καταφέρει να αγγίξει τα προπανδημικά επίπεδα για πολλές εξ αυτών, ενώ τα χρέη είχαν αυξηθεί σημαντικά.

Τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οι αυξανόμενες τιμές συμπίεσαν την κατανάλωση των νοικοκυριών ενώ τα αυξανόμενα επιτόκια έκαναν τις πλούσιες χώρες να αποσύρουν κεφάλαια από τις φτωχότερες, αυξάνοντας την οικονομική πίεση που ασκούνταν σε εταιρείες και κυβερνήσεις, που ήδη δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα.

Η Λατινική Αμερική αναμενόταν να αντιμετωπίσει ορισμένα από τα σοβαρότερα προβλήματα. Τον Ιανουάριο, το ΔΝΤ είχε προβλέψει ότι η ανάπτυξη της περιοχής εντός του 2022 θα ήταν η χαμηλότερη σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου.

Ο πληθωρισμός είχε εκτιναχθεί στην Αργεντινή και τη Βραζιλία. Στις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του, το ΔΝΤ προχώρησε σε διόρθωση των προβλέψεών του προς τα κάτω, σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη των πλούσιων κρατών (συγκεκριμένα, 0,6% χαμηλότερα), ενώ για τις αναδυόμενες οικονομίες η μείωση άγγιξε το 1%.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Λατινική Αμερική τα έχει πάει αρκετά καλά τους τελευταίους τρεις μήνες περίπου. Οι τιμές του πετρελαίου και των σιτηρών έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 20% από το ξέσπασμα του πολέμου. Και αυτά είναι καλά νέα για την Αργεντινή, την τρίτη μεγαλύτερη παραγωγό σιτηρών στην αμερικανική ήπειρο, μετά τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου λειτουργούν ως ένεση ρευστότητας για τους εξαγωγείς υδρογονανθράκων, όπως η Βραζιλία και η Κολομβία. Και παρόλο που οι περισσότερες χώρες είδαν φέτος τις οικονομίες τους να κάνουν αρνητική στροφή, το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα επάνω τις προβλέψεις του για την ανάπτυξη της Αργεντινής, της Βραζιλίας του Περού και της Κολομβίας για φέτος.

Σε άλλες περιοχές του αναπτυσσόμενου κόσμου, η εκτίναξη του κόστους των τροφίμων και της ενέργειας απειλούν να μετατρέψουν μια δύσκολη μακροοικονομική συνθήκη, σε φρικτή. Στη Σρι Λάνκα, για παράδειγμα, η εξάντληση των αποθεματικών συναλλάγματος που προκλήθηκε από την αύξηση του κόστους των εισαγωγών πετρελαίου, ανάγκασε την κυβέρνηση να αθετήσει το εξωτερικό της χρέος τον Απρίλιο.

Αντιθέτως, για μεγάλα τμήματα της Λατινικής Αμερικής, οι εξωτερικές πωλήσεις ακριβών προϊόντων παρέχουν σταθερή ροή σκληρού νομίσματος, διευκολύνοντας ανθρώπους και εταιρείες να αγοράσουν εισαγόμενα προϊόντα υπό ευνοϊκούς όρους. Πολλά από τα νομίσματα της περιοχής είδαν την αξία τους να αυξάνεται σε σχέση με το δολάριο, σε απόλυτη αντίθεση με τον υπόλοιπο αναπτυσσόμενο κόσμο.

Το γεγονός αυτό, έχει προσφέρει χώρο στους πολιτικούς ώστε να επιχειρήσουν να προστατεύσουν τους ψηφοφόρους από το αυξημένο κόστος των τροφίμων και της ενέργειας – μια πολυτέλεια που είναι απλησίαστη για πολλές άλλες χώρες.

Για παράδειγμα, η κυβέρνηση του Πακιστάν αίρει τις επιδοτήσεις καυσίμων, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να αποφύγει την τύχη της Σρι Λάνκα. Αντιθέτως, στο Μεξικό, η αύξηση των εσόδων από τις εξαγωγές πετρελαίου έχει βοηθήσει στην αντιστάθμιση μέρους της αύξησης του κόστους των οικιακών επιδοτήσεων καυσίμων.

Οι κυβερνήσεις της Κολομβίας και της Χιλής έχουν διατηρήσει τις επιδοτήσεις, ενώ στο Περού η κυβέρνηση έχει μειώσει τον φόρο κατανάλωσης στα τρόφιμα και την ενέργεια. Σε όλη τη Λατινική Αμερική, οι πολιτικοί λαμβάνουν μέτρα αξίας περίπου 0,3% επί του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, προσπαθώντας να θωρακίσουν τα νοικοκυριά από τις επιπτώσεις του πολέμου.

Δεν είναι όλα ρόδινα. Ακόμη και έπειτα από τις θετικές του αναθεωρήσεις, το ΔΝΤ αναμένει πως ο ρυθμός ανάπτυξης της Λατινικής Αμερικής θα είναι φέτος χαμηλότερος σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου, με την εξαίρεση της ανατολικής Ευρώπης.

Η οικονομία της Βραζιλίας κατά πάσα πιθανότητα μόλις που θα καταφέρει να αγγίξει ανάπτυξη της τάξης του 1% παρά τις αυξημένες τιμές των αγαθών που εξάγει. Οι τιμές που καλούνται να καταβάλουν οι καταναλωτές αυξάνονται κατά διψήφια ποσοστά στην Χιλή και τη Βραζιλία και κινούνται σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα από τους στόχους των κεντριών τραπεζών στις υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες της Λατινικής Αμερικής. Οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν αυξήσει τα επιτόκια δανεισμού, ώστε η άνοδος των τιμών να μην μεταφραστεί σε ευρύτερη απώλεια εμπιστοσύνης προς την ικανότητα της κυβέρνησης να ελέγχει τον πληθωρισμό – ένα σημαντικό ρίσκο σε μια περιοχή με ιστορικό καταστροφικού πληθωρισμού. Όμως τα υψηλά επιτόκια συμπιέζουν τις επενδύσεις και την ανάπτυξη.

Οι συνθήκες θα μπορούσαν να σημειώσουν περαιτέρω επιδείνωση αν ο πληθωρισμός στα πλούσια κράτη αποδειχθεί πιο επίμονος από το αναμενόμενο, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια περισσότερο από ό,τι περίμεναν οι αγορές. Στη δεκαετία του 1980, όταν οι ΗΠΑ επιχείρησαν για τελευταία φορά να αντιμετωπίσουν ένα σοβαρό πρόβλημα πληθωρισμού, οι επιπτώσεις ήταν βαριές για τη Λατινική Αμερική, παίρνοντας τη μορφή ενός κύματος κρίσεων χρέους και μιας χαμένης οικονομικής δεκαετίας. Η μακροοικονομική πολιτική στην αμερικανική ήπειρο έχει έκτοτε βελτιωθεί. όμως η συνδυαστική πίεση πολλαπλών σοκ, έχει αφήσει πολλές οικονομίες ευάλωτες.

Η περιοχή δεν μπορεί να αντέξει κι άλλη κρίση. Η Λατινική Αμερική υπέστη μεγαλύτερη ύφεση στο ΑΕΠ της το 2020 σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου. Η πανδημία είχε ως αποτέλεσμα χαμένες επενδύσεις, ώες εκπαίδευσης και πιο αδύναμη αύξηση παραγωγικότητας.

Αυτό είναι πιθανό να καταστείλει την ανάπτυξη και στα χρόνια που θα ακολουθήσουν. Πράγματι, το ΔΝΤ εκτιμά ότι το 2024 η παραγωγή σε όλη τη Λατινική Αμερική θα συνεχίσει να κινείται περίπου 5% κάτω από τα προπανδημικά επίπεδα. Οι πρόσφατες δυσκολίες έχουν πλήξει βαρύτερα τους φτωχούς.

Σε χώρες που μαστίζονται από ακραίες ανισότητες, τέτοιου είδους κόστη που κατανέμονται άνισα θα μπορούσαν να επιφέρουν πολιτική αστάθεια. Οι εκλογές στην Κολομβία και τη Βραζιλία είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αναδείξουν νικητές αδύναμους να αντιμετωπίσουν τόσο μεγάλες προκλήσεις. και αν οι κυβερνήσεις δεν μπορέσουν να ανακουφίσουν τους Λατινοαμερικάνους που παλεύουν για την επιβίωσή τους, τότε η οργή θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Πηγή: Economist

Η ηθική απάντηση ίσως είναι προφανής, με τις ευρωπαϊκές και τις αμερικανικές κυβερνήσεις να δεσμεύονται να στηρίξουν το Κίεβο και να διοχετεύουν ασταμάτητα όπλα και χρήματα στην Ουκρανία. Όμως οι πρακτικές απαντήσεις είναι πιο περίπλοκες ,όπως συμβαίνει συνήθως και, σύμφωνα με τους Times της Νέας Υόρκης, διχάζουν την Ευρώπη.

Διαψεύδοντας τις προσδοκίες, η ΕΕ έδρασε με ταχύτητα και πυγμή, παρέχοντας σημαντική στρατιωτική υποστήριξη και επιβάλλοντας συντριπτικές κυρώσεις στη Ρωσία. Όμως τώρα, είναι αντιμέτωπη με μια πιο δύσκολη ερώτηση: πώς να συνδέσει ευάλωτα κράτη όπως η Ουκρανία, η Μολδαβία και η Γεωργία με την Ευρώπη, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να τις βοηθά χωρίς να προκαλεί μακροπρόθεσμα νέους κινδύνους ασφαλείας.

Πρόκειται για ένα ερώτημα που θα απασχολήσει τους ευρωπαίους ηγέτες στη σύνοδο της Δευτέρας, και το οποίο γίνεται πιο επιτακτικό εξαιτίας της απαίτησης της Ουκρανίας για επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για την ένταξή της στο μπλοκ, πράγμα που ενδέχεται να μην αποφασιστεί μέχρι και την επόμενη σύνοδο στα τέλη Ιουνίου.

Aπίθανη η ένταξη

Παρά τις πιέσεις για επιτάχυνση της διαδικασίας για την Ουκρανία, παρατηρούν οι Times, η πλήρης ένταξή της είτε στο ΝΑΤΟ είτε στην ΕΕ είναι απίθανη για πολλά χρόνια ακόμη. Όμως οι ευρωπαίοι ηγέτες έχουν ήδη αρχίσει να συζητούν τρόπους για την αργή ενσωμάτωση και προστασία της χώρας.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν και ο ιταλός ομόλογός του, Μάριο Ντράγκι, τις τελευταίες εβδομάδες συζητούσαν για μια νέα ομοσπονδία με την ΕΕ, σε αντίθεση με την παλιά λογική ενός πυρήνα και μιας περιφέρειας ή μιας Ευρώπης «δυο ταχυτήτων», την οποία τα νέα μέλη απορρίπτουν επειδή τα θέτει σε δεύτερη μοίρα.

Όμως ο Μακρόν ήταν εκείνος που είχε να προτείνει – έστω και θολά – μια πιο συγκεκριμένη πρόταση για ένα νέο είδος συμφωνίας, ιδίως κατά την ομιλία του για την Ημέρα της Ευρώπης, στις 9 Μαΐου, ενώπιον του Ευρωκοινοβουλίου.

«Πολιτική Κοινότητα»

«Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η φιλοδοξία του λαού της, όπως και εκείνων της Μολδαβίας και της Γεωργίας, να ενταχθούν στην ΕΕ, μας ενθαρρύνει να σκεφτούμε διαφορετικά τη γεωγραφία μας, καθώς επίσης και την οργάνωση της ηπείρου μας».

Στη συνέχεια ο Μακρόν πρόσφερε ένα ανατρεπτικό όραμα μιας νέας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας – ενός εξώτερου κύκλου ευρωπαϊκών κρατών, όπως η Ουκρανία, η Γεωργία, η Μολδαβία και η Βρετανία – που θα συνδέονται με την ΕΕ, χωρίς όμως να είναι και τμήμα της.

Ένας τέτοιος, ευρύτερος κύκλος ευρωπαϊκών κρατών, θα επέτρεπε στις Βρυξέλλες να θέσουν πιο άμεσα κάτω από τις φτερούγες των Βρυξελλών μια σειρά από ευάλωτα κράτη που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία, σε σχέση με το να περιμένουν την πλήρη ένταξη στην ΕΕ, που «στην πραγματικότητα θα απαιτήσει αρκετά χρόνια και πιθανότατα αρκετές δεκαετίες», κατά τον Μακρόν.

Μια τέτοια «πολιτική κοινότητα», δήλωσε, «θα επέτρεπε σε δημοκρατικά ευρωπαϊκά κράτη που πιστεύουν στις θεμελιώδεις αξίες μας, να βρουν ένα νέο τόπο για πολιτική συνεργασία σε ζητήματα ασφάλειας, ενέργειας, μεταφορών, υποδομών και ελεύθερης μετακίνησης ανθρώπων – ιδίως των νέων».

Η ιδέα των ομόκεντρων κύκλων ευρωπαϊκών κρατών, μιας Ευρώπης «πολλαπλών ταχυτήτων», έχει προταθεί πολλές φορές στο παρελθόν, μεταξύ άλλων και από τον πρώην γάλλο πρόεδρο, Φρανσουά Μιτεράν, το 1989, αν και τότε συμπεριλάμβανε τη Ρωσία και τελικά δεν έβγαλε πουθενά. Κάτι τέτοιο έχει αναφέρει στο παρελθόν και ο ίδιος ο Μακρόν. Όμως τώρα, με τη Ρωσία να προελαύνει, είναι η στιγμή να κάνουμε αυτό το όραμα πραγματικότητα, υποστήριξε.

Η πορεία προς την ΕΕ

Τον Φεβρουάριο, τέσσερις μέρες μετά τη ρωσική εισβολή, η Ουκρανία υπέβαλε επίσημη αίτηση ένταξης στην ΕΕ. Τον Μάρτιο, οι ευρωπαίοι ηγέτες «αναγνώρισαν τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες και την ευρωπαϊκή επιλογή της Ουκρανίας».

Στις 8 Απριλίου στο Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Κομισιόν, δήλωσε στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον πρόεδρο της Ουκρανίας: «Αγαπητέ Βολοντίμιρ, το μήνυμά μου είναι ξεκάθαρο: η Ουκρανία ανήκει στην ευρωπαϊκή οικογένεια», είπε. «Τώρα αρχίζει η πορεία σας προς την ΕΕ».

Όμως ακόμα κι αν οι ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσιζαν την έναρξη των διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία, η διαδικασία θα ήταν αργή, παρά την υποστήριξη του αιτήματος άμεσης ένταξης από κράτη όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής.

Στις 22 Μαΐου, ο Κλεμέντ Μπονέ, υπουργός ευρωπαϊκών ζητημάτων της Γαλλίας, δήλωσε στο γαλλικό ραδιόφωνο: «Δεν θέλω να δίνω στους Ουκρανούς ψευδαισθήσεις και ψέματα. Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Αν λέτε ότι η Ουκρανία θα ενταχθεί στην ΕΕ μέσα σε έξι μήνες ή σε ένα-δυο χρόνια, λέτε ψέματα. Το πιθανότερο είναι να χρειαστούν 15 έως 20 χρόνια – χρειάζεται πολύς καιρός».

Ο αυστριακός ΥΠΕΞ, Αλεξάντερ Σάλενμπεργκ, δήλωσε αντιστοίχως ότι δεδομένων των δυσκολιών, στην Ουκρανία θα πρέπει να δοθεί ένα «άλλο μονοπάτι» σε ό,τι αφορά τη σχέση της με τις Βρυξέλλες.

Ο Ζελένσκι έχει απορρίψει οποιοδήποτε εναλλακτικό μονοπάτι πέραν της επιτάχυνσης της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ. Όμως το αίτημά του δεν φαίνεται να πετυχαίνει.

Λίστα αναμονής

Ακόμη και η έναρξη των συζητήσεων για την ένταξη της Ουκρανίας είναι αμφιλεγόμενο ζήτημα, επειδή η Γεωργία και η Μολδαβία έχουν επίσης υποβάλει αιτήσεις μετά την εισβολή, ενώ άλλες χώρες έχουν «κολλήσει» στη διαδικασία εδώ και πολύ καιρό. Η Τουρκία υπέβαλε αίτηση το 1987, η Βόρεια Μακεδονία το 2004, το Μαυροβούνιο το 2008 και η Αλβανία και η Σερβία το 2009. Όλες οι παραπάνω χώρες έχουν ξεκινήσει σχετικές διαπραγματεύσεις,

Όμως αίτηση έχει υποβάλει και η Βοσνία/Ερζεγοβίνη και την κίνησή της θέλει να αντιγράψει το Κόσοβο.

Παρόλα αυτά, η ΕΕ δεν έχει διευρυνθεί καθόλου μετά το 2013, εν μέρει εξαιτίας των προβλημάτων που αντιμετωπίζει καθώς επιχειρεί να ενσωματώσει φτωχότερα μέλη, όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία, και επειδή τα ενταξιακά κριτήρια είναι τόσο κοπιώδη.

Τα σημερινά 27 κράτη-μέλη, αντιμετωπίζουν τα δικά τους οικονομικά προβλήματα, ενώ παράλληλα παλεύουν να κάνουν την Ουγγαρία και την Πολωνία να συμμορφωθούν με τις ευρωπαϊκές αξίες και το κράτος δικαίου.

Καμιά εγγύηση

«Χώρες όπως η Ουκρανία, η Γεωργία και η Μολδαβία είναι εύθραυστες και δεν θα μπορέσουν σύντομα να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ», σημείωσε στους Times της Νέας Υόρκης η Κλόντια Μέιτζορ, αναλύτρια άμυνας στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ζητημάτων Ασφαλείας. «Αν είμαστε ειλικρινείς, δεν έχουμε καμιά εγγύηση ασφαλείας για τις χώρες αυτές».

Μπορούν να υπάρξουν στενότεροι δεσμοί με τις Βρυξέλλες σε τομείς όπως η εκπαίδευση, τα δίκτυα ηλεκτροδότησης, το εμπόριο και η οικονομία ή κάποιου είδους συνεργασία που να μην αγγίζει το επίπεδο της ένταξης, εξήγησε. «Όμως δεν είμαι σίγουρη αν κάτι τέτοιο θα απέτρεπε τη Ρωσία», συνέχισε. «Στο κάτω-κάτω, γιατί θέλουν να μπουν στο ΝΑΤΟ η Σουηδία και η Φινλανδία; Επειδή εκεί έχουν τις ΗΠΑ».

Το μάθημα, τόνισε, είναι ότι «η πυρηνική αποτροπή και οι αμερικανικές δυνατότητες μας κρατούν ασφαλείς στην Ευρώπη».

«Μπορούμε να προσφέρουμε σε αυτές τις χώρες κάθε είδους υποστήριξη, όχι όμως αρκετή ώστε να τις σώσουμε», ανέφερε η Μέιτζορ. «Δεν μπορούμε να τους προσφέρουμε την ασφάλεια ζωής που επιθυμούν».

Διεύρυνση χωρίς λιπαρά

Μια επιτάχυνση της ένταξης της Ουκρανίας θα μπορούσε να αποξενώσει ορισμένα κράτη των δυτικών Βαλκανίων, όπου η αργή διαδικασία της διεύρυνσης «έχει απογοητεύσει αρκετούς, τη στιγμή που η Ρωσία και η Κίνα έχουν επίσης αυξήσει την επιρροή τους στην περιοχή», επεσήμανε στους Times η Τζούλια Ντε Κλερκ-Σάσε του Γερμανικού Marshall Fund στις Βρυξέλλες.

Προτάσεις όπως αυτή του Μακρόν «μπορούν να γίνουν έναυσμα για μια ευρύτερη συζήτηση μεταξύ των ευρωπαίων ηγετών για το πώς μπορούν να βοηθήσουν καλύτερα και να προστατεύσουν εκείνους που δεν είναι ακόμη μέλη, εξήγησε.

«Ταυτόχρονα, χρειάζεται προσοχή ώστε αυτές οι ιδέες να μην ερμηνευτούν ως ένα είδος “διεύρυνσης χωρίς λιπαρά” που θα υπονομεύσει τις φιλοδοξίες πλήρους ένταξης και θα αποξενώσει περαιτέρω τις χώρες που έχουν ήδη αποξενωθεί από τη διαδικασία».

Καθαρτήριο

Μια πιο σκληρή άποψη είναι ότι ο Μακρόν επιχειρεί να κρατήσει τις νέες φιλοδοξίες στην αναμονή για να διατηρήσει μέσα από αυτές τη γαλλική επιρροή στις Βρυξέλλες. «Με αυτό το σκοπό μίλησε για ένα Καθαρτήριο των Βρυξελλών, στο οποίο οι υποψήφιες χώρες θα σιγοβράζουν μέχρι την Ημέρα της Κρίσης», έγραψε ο Έρικ Γκουγιερ, της Neue Zürcher Zeitung. «Κάνει λόγο για μια ευρωπαϊκή πολιτική κοινότητα, που συμπληρώνει την ΕΕ. Μοιάζει να έχει κατανόηση και είναι επαρκώς ασαφές, όμως ο τελικός σκοπός είναι προφανής».

«Η συζήτηση μόλις που άρχισε», σημείωσε η Ρόζα Μπαλφούρ, διευθύντρια του Carnegie Europe. «Μην περιμένετε κάποιο σχέδιο». Υπάρχουν συζητήσεις, πρόσθεσε, για «πιο σταδιακή ενσωμάτωση αυτών των χωρών, ανά τομέα», μεταξύ άλλων και μέσα από την είσοδό τους στην κοινή αγορά.

Όμως υπάρχουν και ανησυχίες ότι μια «ένταξη χωρίς λιπαρά» θα υπονομεύσει την ισχυρή δύναμη που ωθούσε σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις τα υποψήφια κράτη που επιχειρούσαν να αντεπεξέλθουν στα αυστηρά κριτήρια, καταστρέφοντας την ήπια ισχύ του μπλοκ.

Ο Πιερ Βιμόν, πρώην γάλλος πρέσβης στην Ουάσινγκτον, πιστεύει ότι το καλύτερο θα ήταν η ΕΕ να ανοίξει σε όλα τα επίδοξα μέλη. Όμως «το πραγματικό πρόβλημα», προσθέτει, «είναι ότι μια ΕΕ 35 μελών δεν μπορεί να ακολουθήσει την ίδια πολιτική», απαιτώντας σοβαρές θεσμικές μεταρρυθμίσεις για τη λειτουργία της.

Μέχρι τώρα, παραδέχεται, «κανείς δεν έχει την απάντηση». Όμως προειδοποιεί ότι «δεν μπορούμε να αδιαφορήσουμε για τη Ρωσία ή να την ξεχάσουμε – το κάναμε για χρόνια και δεν πήγε πολύ καλά».

«Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την ερώτηση με ανοιχτότητα», καταλήγει. «Και να συλλάβουμε νέες ιδέες».

Πηγή: New York Times

Η ιταλική UniCredit είναι εκείνη που έχει τη μεγαλύτερη έκθεση στη Ρωσία. Συνολικά, ο λογαριασμός για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, με βάση το ρευστό που βάζουν στην άκρη για την κάλυψη επισφαλειών, τις ζημιές από χρηματοοικονομικές πράξεις, τις απομειώσεις ενεργητικού και το κόστος της εξόδου από τη ρωσική αγορά, ανέρχεται ήδη στα 7 δισ. δολάρια και, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Bloomberg, δεν αποκλείεται να αυξηθεί περαιτέρω.

Ο οικονομικός αντίκτυπος του πολέμου ήδη μεταφράζεται σε ράλι στις τιμές εμπορευμάτων, νέα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και πάσης φύσεως σοκ στις αγορές. Έχοντας επί χρόνια επωφεληθεί από την ταχεία ανάπτυξης της ρωσικής αγοράς, οι ευρωπαϊκές τράπεζες αναρωτιούνται πλέον αν αξίζει τον κόπο να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους σε μία οικονομία, που βαρύνεται με τόσες πολλές και σκληρές διεθνείς κυρώσεις. Την ίδια ώρα, εμφανίζονται διχασμένες ως προς το πόσο ευρύ θα είναι το πλήγμα στην οικονομία, με κάποιες να φοβούνται πολύ περισσότερο για δραματική αύξηση των επισφαλειών.

Οι διαβουλεύσεις σε διοικητικό επίπεδο, όπως και με εκπροσώπους των ρυθμιστικών αρχών, είναι συνεχείς, σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο Bloomberg. Αξιωματούχος ρυθμιστικής αρχής, που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας στο ειδησεογραφικό δίκτυο, τόνισε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες με έκθεση στη Ρωσία θα χρειαστεί πιθανότατα να βάλουν περισσότερα κεφάλαια στην άκρη τα επόμενα τρίμηνα.

Η UniCredit ανακοίνωσε ότι είναι σε θέση να απορροφήσει τους όποιους κραδασμούς, χάρη στην ισχυρή κεφαλαιακή  βάση της και την υψηλή ποιότητα των κεφαλαίων. Έχει δεχθεί ήδη πλήγμα 1,85 δισ. ευρώ, καθώς εξετάζει το εάν θα εξέλθει τελικά πλήρως από τη Ρωσία.

Η γερμανική Deutsche Bank και η γαλλική Societe Generale δέχονται επίσης πιέσεις, τις οποίες όμως θεωρούν διαχειρίσιμες. Η τελευταία, τον περασμένο μήνα, συμφώνησε να πουλήσει τη ρωσική θυγατρική της Rosbank σε επενδυτική εταιρεία του Βλαντίμιρ Ποτάνιν, του πλουσιότερου ανθρώπου της Ρωσίας, έναντι 3 δισ. ευρώ. Η απόφαση αυτή θα επηρεάσει τα αποτελέσματα του δεύτερου τριμήνου.