Ανοιξε η διαδικασία με συμφωνία πάνω σε έναν οδικό χάρτη διαδικαστικών βημάτων τριών σταδίων: (α) ο πολιτικός διάλογος που θα εγκαινιαστεί στις 18 Οκτωβρίου από τους υφυπουργούς Εξωτερικών των δύο χωρών , (β) η ενεργοποίηση της διαδικασίας για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης – ΜΟΕ που είχε σταματήσει εδώ και χρόνια και (γ) η προώθηση της Θετικής Ατζέντας με έμφαση στα οικονομικά θέματα ευρύτερου περιεχομένου με τη σύγκληση και του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας τον Δεκέμβριο στη Θεσσαλονίκη.

Η διαδικασία αυτή θα αποκτήσει νέα πολιτική ώθηση από τη νέα συνάντηση κορυφής των δύο χωρών – του Πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη και του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – στις 18 Δεκεμβρίου στη Ν. Υόρκη.

Πώς μπορέσαμε λοιπόν και φτάσαμε σε αυτό το καλό και ευοίωνο αποτέλεσμα για τις δύο χώρες; Από τις δηλώσεις των υπουργών Εξωτερικών Γεραπετρίτη και Φιντάν προκύπτουν ορισμένα ενδιαφέροντα και διδακτικά συμπεράσματα:

Πρώτον, οι πολιτικές ηγεσίες των δύο χωρών, έχοντας τη σχετική βούληση για εξομάλυνση, εγκατέλειψαν τη «γλώσσα του αδιεξόδου» και κατανόησαν τη σημασία των λέξεων και της ρητορικής. «Με τη δύναμη μιας λέξης ξαναρχίζω τη ζωή μου».

Με τη δύναμη των λέξεων ξαναρχίζει η προοπτική της προσέγγισης στη ζωή των δύο χωρών.

Οι δύο υπουργοί, ενώ κράτησαν τις πάγιες θέσεις των χωρών τους, απέφυγαν οποιαδήποτε άμεση ή υπαινικτική λεκτική αναφορά που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως εκδήλωση αδιαλλαξίας από οποιαδήποτε πλευρά. Είχα επιμείνει εδώ και καιρό στη δημιουργική χρήση της γλώσσας, της αφήγησης στην επικοινωνία των δύο χωρών.

Δεύτερον, υπάρχει τρόπος να συζητηθούν όλα τα επίμαχα θέματα χωρίς κατ’ ανάγκη να γίνουν εκπτώσεις θέσεων. Και αυτό ως φαίνεται έγινε χθες με την ενδεδειγμένη γλώσσα. Ολα τα θέματα, από Αιγαίο, Αν. Μεσόγειο, μειονότητα, Κυπριακό και ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας μέχρι Μεταναστευτικό και Θετική Ατζέντα, μπήκαν στο τραπέζι του διαλόγου με απο-ηλεκτρισμένη γλώσσα. Παραφράζοντας τον Τζ. Κένεντι, «δεν κάνουμε διάλογο από φόβο αλλά δεν αποφεύγουμε και τον διάλογο για κανένα θέμα, επίσης από φόβο». Και μέσα από την προσέγγιση αυτή προέκυψε, όπως δηλώθηκε, ότι τα θέματα που ενώνουν τις δύο χώρες είναι πολύ περισσότερα απ’ αυτά που τις χωρίζουν και μπορούμε να χτίσουμε πάνω σε αυτά. Το είχε επισημάνει περίπου εκατό χρόνια πριν ο Ελ. Βενιζέλος και στη βάση αυτή προχώρησε η ελληνοτουρκική φιλία.

Τρίτον, οι δύο υπουργοί λειτούργησαν πολιτικά. Ενώ ορθώς τόνισαν και οι δύο ότι το διεθνές δίκαιο αποτελεί τη βάση για τις σχέσεις των δύο χωρών, είδαν τη μεγάλη πολιτική εικόνα στην ελληνοτουρκική συνεργασία. Προφανώς στις συνομιλίες πίσω από τις κλειστές πόρτες θα έγινε αναφορά στη Χάγη (ΔΔΧ) αλλά στις σχετικές δηλώσεις κυριάρχησε το πολιτικό πρόσταγμα για τη σημασία της «αγαστής συνεργασίας για πρόοδο» που οδηγεί σε καταστάσεις θετικού αθροίσματος (win-win ή kazan-kazan).

Ετσι η «βήμα προς βήμα» αλλά περιεκτική διαδικασία για εξομάλυνση που εγκαινιάστηκε μπορεί να ρίχνει σε βαθιά μελαγχολία (ή οργή) τους αρνητές της ελληνοτουρκικής συνεργασίας, αλλά ανταποκρίνεται στα συμφέροντα των δύο χωρών και στις επιταγές της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας. Και αυτό φαίνεται ότι το κατανόησε ο Ταγίπ Ερντογάν και γι’ αυτό προχώρησε στη στρατηγική απόφαση της εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Και αυτή η επιλογή ως η μεγάλη αφετηρία μπορεί να τον μεταμορφώσει στον νέο Ερντογάν No 3.

«Υπάρχει μια ευκαιρία στις ανθρώπινες υποθέσεις – There is a tide in the affairs men»…

* Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ

Πηγή: Εντυπη εκδοση ΤΑ ΝΕΑ

Μόνο τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων δεν έχουν ζητήσει. Χωρίς καμιά απολύτως αμφιβολία η Αλβανία οφείλει να σεβαστεί πλήρως το κράτος δικαίου, τα ατομικά και μειονοτικά δικαιώματα, τις πολιτικές ελευθερίες και την εκλογική διαδικασία, πολύ περισσότερο που είναι χώρα υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

Και η Ελλάδα θα πρέπει να κινηθεί προς την κατεύθυνση της εφαρμογής του δικαίου αξιοποιώντας και την ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας. Αλλά η προσέγγιση αυτή, ενώ θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από αποφασιστικότητα, οφείλει να κυριαρχείται από νηφαλιότητα και σύνεση. Και θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις πτυχές και παραμέτρους, μία εκ των οποίων είναι και η πολιτική μας για τη μειονότητα στη Θράκη και οι διάφορες προεκτάσεις ή παρενέργειες. Με άλλα λόγια, ενώ θα πρέπει να διασφαλισθεί η γρήγορη απονομή δικαιοσύνης και τα πολιτικά δικαιώματα Μπελέρη, δεν θα πρέπει να... διακόψουμε και τις σχέσεις με την Αλβανία. Ιδιαίτερα καθώς τη χώρα αυτή προσπαθεί να εναγκαλισθεί η Τουρκία, κάτι που ανησυχεί την Αθήνα.

Ακόμη πολύ περισσότερο εάν, όπως γράφεται, η κυβέρνηση Ράμα θέλει ενδεχομένως να χρησιμοποιήσει την «υπόθεση Μπελέρη» για να δυσκολέψει ή και να ακυρώσει τη διαδικασία για την υπογραφή συνυποσχετικού παραπομπής του ζητήματος της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ).

Η Ελλάδα οφείλει να χειρίζεται τέτοιου είδους θέματα με την αυτοπεποίθηση μιας αναπτυγμένης, ισχυρής και ώριμης χώρας που εργάζεται για την εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης και φιλικών συνεργατικών σχέσεων στην περιοχή. Γιατί, όπως γράφει ο Αλ. Ηρακλείδης στο εξαίρετο βιβλίο του για τις ελληνοαλβανικές σχέσεις («Πολυκύμαντες Σχέσεις, Ελληνες - Αλβανοί 1821-2021», εκδόσεις Παπαζήση), «υπάρχει μέχρι και σήμερα αβεβαιότητα για τις πραγματικές προθέσεις της άλλης πλευράς, το εάν ειλικρινά επιζητάει φιλικές σχέσεις και καλή γειτονία επ' ωφελεία και των δύο πλευρών ή όχι; Πολλοί Αλβανοί διερωτώνται αν η Ελλάδα ως το ισχυρότερο κράτος - μέλος της Ε.Ε. επιμένει μέχρι και σήμερα να επεμβαίνει στα εσωτερικά της (...). Και πολλοί Ελληνες διερωτώνται μήπως η Αλβανία παραμένει στην ουσία... ανθελληνική». Η καχυποψία αυτή αυτονόητο είναι ότι θα πρέπει να τερματισθεί με πρωτοβουλίες και των δύο πλευρών.

Η Ελλάδα θα πρέπει ακόμη να στοχασθεί για τη γενικότερη μεγάλη εικόνα. Είναι η χώρα που έχει χερσαία σύνορα με τέσσερεις χώρες: Τουρκία, Βουλγαρία, Β. Μακεδονία, Αλβανία. Από τις τέσσερεις αυτές χώρες μόνο με μία, τη Βουλγαρία - που από το 2007 είναι μέλος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επομένως έχουμε «εσωτερικά» ευρωπαϊκά σύνορα - οι πολιτικές σχέσεις μας περιγράφονται ως «εξαιρετικές» από το υπουργείο Εξωτερικών (και ας υποθέσουμε ότι το πρόσφατο επεισόδιο με τη σημαία στην Καβάλα και τον Βούλγαρο δράστη ήταν μια μεμονωμένη ανόητη ενέργεια και τίποτα περισσότερο). Με τις άλλες τρεις όμορες χώρες οι σχέσεις περιγράφονται ως «αναπτυσσόμενες» ή εν εξελίξει με μικρά ή μεγάλα προβλήματα. Όχι μια και τόσο καλή εικόνα βέβαια. Στο μέτρο που μας αναλογεί, η εικόνα αυτή θα πρέπει να αλλάξει. Η Ευρώπη πρέπει «να έλθει» στα Βαλκάνια...

• Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής - σύμβουλος ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Παπαζήση κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030. Οι Προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης»

ΠΗΓΗ: «ΤΑ ΝΕΑ»

Γράφει ο Π. Κ. Ιωακειμίδης

Όλη η Νότια Ευρώπη (και όχι μόνο) σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό βρίσκεται σε πόλεμο με τη φωτιά, με την κλιματική κρίση δηλαδή.

Ενώ η Ευρώπη συνολικά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν άλλο πόλεμο στην Ουκρανία εδώ και πάνω από 500 μέρες με κύριο αντίπαλο την επιθετικότητα της Ρωσίας. Από τους δύο αυτούς πολέμους προκύπτουν ορισμένα κοινά διδάγματα γενικότερης μορφής.

Πρώτον, οι δύο πόλεμοι (φωτιές, Ουκρανία) πιστοποιούν ότι στις σημερινές συνθήκες δεν μπορούν να κερδηθούν εύκολα. Ούτε ο πόλεμος εναντίον των πυρκαγιών για τις οποίες ο καθοριστικός παράγων βρίσκεται στις καιρικές, κλιματικές συνθήκες, ούτε ο πόλεμος στην Ουκρανία για τον οποίο κρίσιμοι παράγοντες είναι, πέρα από τους εξοπλισμούς, η αποφασιστικότητα, η βούληση ενός λαού. Αλλά το γεγονός ότι ένας πόλεμος είτε με τη φύση είτε με την επιθετικότητα χώρας δεν κερδίζεται εύκολα (πρέπει να) οδηγεί στο συμπέρασμα ότι σοφό είναι να τον αποφύγεις.

Που πρακτικά σημαίνει ότι για μεν τη φύση να λάβεις όλα τα προληπτικά μέτρα σε μικροεπίπεδο εθνικού κράτους και σε μακροεπίπεδο διεθνούς κοινότητας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Με πολιτικές που να έχουν εσωτερική συνοχή και συνέπεια. Ολες οι μελέτες δείχνουν ότι οι μεγαλοπυρκαγιές έχουν ως κύρια αιτία την υπερθέρμανση του πλανήτη η οποία προκαλείται από την κλιματική αλλαγή, για την οποία βασικώς ευθύνονται τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, αέριο κ.λπ.).

Πόσο συνεπές και συνετό είναι επομένως, όταν για τους λόγους αυτούς καίγεται όλη η Ελλάδα, να επιδιώκεις την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων νοτίως ή βορείως της Κρήτης; Ούτε συνεπές ούτε συνετό.

Σε ό,τι αφορά δε έναν επιθετικό πόλεμο εναντίον τρίτης χώρας του τύπου που διεξάγει η Ρωσία/ Πούτιν (σε αντιδιαστολή με τους «πολέμους ανάγκης»), καταλήγουν σχεδόν πάντοτε σε ήττα είτε πρόκειται για την Ουκρανία, Ιράκ ή Αφγανιστάν, κ.ά.

Δεύτερον, ο «πόλεμος της φωτιάς» στην Ελλάδα όπως και ο «πόλεμος ανάγκης» στην Ουκρανία δείχνουν ότι τελικά για να κερδηθούν κάποια δεδομένη στιγμή χρειάζεται η ευρύτερη διεθνής υποστήριξη και αρωγή. Η Ουκρανία τον πολεμικό εξοπλισμό από τη Δύση. Η Ελλάδα την αρωγή της Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης αλλά και κρατών, από τη Γαλλία μέχρι την Τουρκία, με την παροχή πυροσβεστικών αεροσκαφών, πυροσβεστών κ.λπ.

Αλλά ενώ ο πόλεμος της Ουκρανίας ελπίζει ότι θα τελειώσει στο όχι μακρινό μέλλον, οι «πόλεμοι της φωτιάς» εκτιμάται ότι θα επαναλαμβάνονται στο μέλλον με μεγαλύτερη ένταση για όσο συνεχίζεται η υπερθέρμανση του πλανήτη. Οθεν η ανάγκη για εξασφάλιση επαρκών μέσων αντιμετώπισης της απειλής. Στη λογική αυτή η Ελλάδα θα πρέπει να σκεφτεί σοβαρά πόσα F-35 χρειάζεται και πόσα νέα πυροσβεστικά αεροπλάνα.

Τρίτον, οι δραματικές συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη συνολικά φωτίζουν πέρα και πάνω απ’ όλα το παράλογο των «επιθετικών πολέμων ανθρώπινης επιλογής» όταν όλος ο κόσμος θα πρέπει από κοινού να πολεμήσει τη θανάσιμη απειλή της κλιματικής αλλαγής/ κρίσης με κοινές πολιτικές και μέτρα.

Η απειλή αυτή θα εκδηλώνεται με πολλαπλά καταστροφικά φαινόμενα στο μέλλον (από πυρκαγιές, ξηρασία, πλημμύρες μέχρι περιβαλλοντική μετανάστευση κ.ά.) εάν δεν ανακοπεί η υπερθέρμανση του πλανήτη με συντονισμένη δράση. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με νέες φονικές απειλές που ξεπερνούν τα σύνορα και ορισμένοι εξακολουθούν να ερίζουν για τα σύνορα. Ο αρμόδιος επίτροπος Φρανς Τίμερμανς έχει προειδοποιήσει: ο κόσμος υπνοβατεί προς την ολική καταστροφή και αδυνατεί να το αντιληφθεί.

Πηγή: ot.gr

1.Πολυεθνική – όχι τουρκική αυτοκρατορία

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία (1288-1922) δεν ήταν πρώτα απ’ όλα τουρκική. Ούτε συγκροτούνταν αποκλειστικά από μουσουλμάνους. Οπως η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (και η Βυζαντινή θα πρόσθετα), ήταν πολυεθνική, πολυγλωσσική, πολυφυλετική, πολυθρησκευτική αυτοκρατορία που εκτεινόταν σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία. Περιελάμβανε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και από το 1352 μέχρι την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η οθωμανική δυναστεία ήλεγχε μέρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενώ στο απόγειό της κυβερνούσε το ένα τέταρτο της Ευρώπης. Το ερώτημα είναι: Εάν για πεντακόσια χρόνια η Οθωμανική Αυτοκρατορία εκτεινόταν σε Ανατολή και Δύση, σε Ασία και Ευρώπη, γιατί αυτός ο δυϊκός της χαρακτήρας έχει ξεχαστεί;

2. Ευρωπαϊκή αυτοκρατορία

Σύμφωνα με τον Baer, η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν μια ευρωπαϊκή αυτοκρατορία και παραμένει αναπόσπαστο μέρος (integral part) της ευρωπαϊκής κουλτούρας και ιστορίας (σελ. 5). Η Οθωμανική Αυτοκρατορία επομένως δεν είναι ξένη προς την Ευρώπη όπως συνήθως υποστηρίζεται. Και είναι σημαντικό να εννοιολογήσουμε την Ευρώπη όχι μόνο ως χριστιανική οντότητα. Η Ευρώπη είναι Ευρώπη είτε κυβερνάται από χριστιανούς είτε από μουσουλμάνους. Οι μουσουλμάνοι κυβερνήτες της Ευρώπης θεωρούσαν εαυτούς ως τους θεμιτούς κληρονόμους της Ρώμης, όχι μόνο γιατί κυριαρχούσαν στα εδάφη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αλλά και λόγω της φιλοδοξίας τους να οικοδομήσουν μια παγκόσμια αυτοκρατορία (σελ. 6). Η οθωμανική δυναστεία συνήθιζε τους γάμους με τις ευρωπαϊκές βασιλικές οικογένειες, περιλαμβανομένων του Βυζαντίου και της Σερβίας. Και το γεγονός αυτό συνιστά έναν πρόσθετο λόγο για να συμπεριληφθεί η μουσουλμανική αυτοκρατορική δυναστεία στην ευρωπαϊκή ιστορία.

Ωστόσο, όπως αναγνωρίζει ο Baer, με το να θεωρήσουμε την Οθωμανική Αυτοκρατορία ως μέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας δεν σημαίνει ότι η συμβολή της υπήρξε πάντοτε θετική (σελ. 13). Αλλά θεωρώντας την ως ευρωπαϊκή μάς επιτρέπει να κατανοήσουμε τις καταβολές και νόημα εννοιών όπως η θρησκευτική ανεκτικότητα, η κοσμικότητα, η νεωτερικότητα (modernity) και ακόμη η γενοκτονία με διαφορετικό τρόπο. Ολες οι έννοιες ξεκίνησαν στη μουσουλμανική Ευρώπη (σελ. 8).

3. Κοσμική (secular) αυτοκρατορία

Ενώ η χριστιανική Ευρώπη ισχυρίζεται ότι εγκαινίασε τον θεσμό της κοσμικότητας (secularism) στο 17ο αιώνα, οι Οθωμανοί είχαν αιώνες πριν υποτάξει τη θρησκευτική εξουσία στην πολιτική εξουσία και είχαν καταστήσει τους κοσμικούς νόμους (secular law) ισοδύναμους με τους θρησκευτικούς νόμους. Είχαν προηγηθεί από την άποψη αυτή από κάθε άλλο ευρωπαϊκό ή ισλαμικό καθεστώς. Είχαν μάλιστα φτάσει μέχρι του σημείου να θεσπίσουν πρακτικές υπεροχής του κοσμικού νόμου κατά παραβίαση του ισλαμικού νόμου. Τώρα γιατί αυτό, γράφει ο Baer, δεν αποτελεί μέρος της αφήγησής μας για τη νεωτερικότητα και την κοσμικότητα παραμένει ένα ερώτημα.

Οι Οθωμανοί δεν ήθελαν να μετατρέψουν όλους τους υπηκόους σε μουσουλμάνους ή Οθωμανούς, μέλη της άρχουσας τάξης. Το αντίθετο, προωθούσαν θεσμούς όπως το Πατριαρχείο, θρησκευτικές υπηρεσίες και δικαιοδοσίες για τους θρησκευτικούς ηγέτες Αρμενίων και Ελλήνων, που επέτρεπαν σε χριστιανούς και Εβραίους να οργανώνουν την προσωπική τους ζωή με πολιτιστικά, θρησκευτικά, γλωσσικά δικαιώματα χωρίς παρεμβάσεις ή περιορισμούς (σελ. 11).

Ταυτόχρονα όμως ο θρησκευτικός προσηλυτισμός ήταν ένα μέσο ενσωμάτωσης στην αυστηρά δοκιμασμένη κοινωνική δομή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η αυτοκρατορία στρατολογούσε την ελίτ από την αφρόκρεμα των κατακτηθέντων λαών, ιδιαίτερα από τους νέους και τις γυναίκες. Με τον τρόπο αυτόν διασφάλιζαν την υπεροχή της Αυτοκρατορίας και την υποταγή των υπηκόων. Χριστιανοί και μουσουλμάνοι, στρατιωτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες και κοινοί θνητοί, όλοι ενσωματώνονταν στον αυτοκρατορικό σχεδιασμό ευθύς εξαρχής. Οι χριστιανοί καθίσταντο μέλη της οθωμανικής άρχουσας ελίτ μέσω συνεργασίας, υποταγής ή προσηλυτισμού (conversion).

4. Ανεκτική αυτοκρατορία

Η ανεκτικότητα (tolerance) όπως και η νεωτερικότητα (modernity) και κοσμικότητα (secularism) υποτίθεται ότι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Δυτική Ευρώπη μετά τους «θρησκευτικούς πολέμους» που σάρωσαν την Ευρώπη μεταξύ 1550-1650. Τα πρώτα συγκεκριμένα βήματα υποτίθεται ότι έγιναν με την υπογραφή της Ειρήνης της Βεστφαλίας το 1648. Μια σειρά από Συνθήκες θέσπισαν την αρχή της ανεκτικότητας για τις θρησκευτικές μειονότητες. Η Ευρώπη μπήκε στην περίοδο του Διαφωτισμού με ένα συμβολικό πρωτοποριακό δοκίμιο του Τζον Λοκ το 1689, την «Επιστολή σχετικά με την ανεκτικότητα», η οποία άνοιξε τον δρόμο για την ανεκτική προσέγγιση απέναντι στις θρησκευτικές διαφορές και στην κοσμική νεωτερική εποχή. Αυτή είναι λίγο πολύ η καθιερωμένη αντίληψη.  Ωστόσο, γράφει ο Baer, η ιστορική πραγματικότητα δείχνει ότι οι αρχές και πρακτική της ανεκτικότητας είχαν ήδη καθιερωθεί με την εμφάνιση της οθωμανικής εξουσίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη στον 14ο αιώνα, γεγονός που έγινε ιδιαίτερα αισθητό στη βυζαντινή Κωνσταντινούπολη μετά την κατάληψή της το 1453. Η οθωμανική θρησκευτική ανεκτικότητα βασίστηκε στο προηγούμενο που το Ισλάμ είχε εισαγάγει στην Ευρώπη τον 8ο αιώνα στην Ισπανία. Και ενώ πλήρης ανεκτικότητα δεν υπήρχε στη μεσαιωνική χριστιανική Ευρώπη, υπήρχε ωστόσο στη μεσαιωνική ισλαμική Ευρώπη, περιλαμβανομένων των οθωμανικών κτήσεων. Η οθωμανική ανεκτικότητα είναι ευρωπαϊκή ανεκτικότητα. Ωστόσο, παρατηρεί ο Baer, ανεκτικότητα δεν σημαίνει και αποδοχή της ποικιλομορφίας (diversity), συνύπαρξης, ισότητας, πολυπολιτισμικότητας και αμοιβαίας αποδοχής. Το μέρος που επιδεικνύει την ανεκτικότητα θεωρεί τη δική του θρησκεία ως την αληθινή ενώ την ανερχόμενη θρησκεία ως ψευδή. Ως γνωστόν, ακόμη και ο Τζον Λοκ είχε αποκλείσει τους καθολικούς από το πεδίο της ανοχής του. Η ανεκτικότητα είναι, με άλλα λόγια, μια σχέση εξουσίας (power relationship). Μια κατάσταση ανισότητας όπου το ισχυρότερο μέρος αποφασίζει εάν ένα ασθενέστερο μέρος θα υπάρχει και σε ποιον βαθμό θα επιτρέπεται να εκφράζει τις διαφορές του.

5. Πλουραλιστική αυτοκρατορία

Η οθωμανική κοινωνία ήταν πλουραλιστική και το άτομο μπορούσε να αλλάξει κοινωνική ομάδα ή θέση εξουσίας, αν και κάθε ομάδα είχε μια καθιερωμένη θέση μέσα στην κοινωνική και πολιτική ιεραρχία με βάση την τάξη, το φύλο και τη θρησκεία. Αν και όλες οι θρησκείες δεν θεωρούνταν εξίσου έγκυρες (valid). Μερικές θρησκευτικές ομάδες όπως αιρετικές μουσουλμανικές ομάδες ήταν διωκόμενες.

Για αιώνες οι Οθωμανοί ήταν ανοιχτοί, πρόθυμοι να αποδεχθούν τον καθένα ως μουσουλμάνο ανεξάρτητα από τη γλώσσα, την προέλευσή του, είτε ήταν σκλάβος, κοινός θνητός ή μέλος μιας ελίτ. Ωστόσο, στα ύστερα χρόνια οι Οθωμανοί εγκατέλειψαν την ενσωμάτωση της διαφορετικότητας και προσπάθησαν να διασώσουν την Αυτοκρατορία με τη μετατροπή της αρχικά σε οθωμανικό μουσουλμανικό καθεστώς (polity) και αργότερα σε τουρκικό. Με συνέπεια η ανεκτικότητα να αντικατασταθεί με εθνικές εκκαθαρίσεις και γενοκτονίες, κάτι που τελικά οδήγησε στην εξαφάνιση της Αυτοκρατορίας.

Παρουσιάζοντας το βιβλίο του Baer οι «Financial Times» επισήμαναν ότι πρόκειται «για αξιοθαύμαστο ιστορικό έργο που αποκαθιστά τον ρόλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού» («FT», 24 Δεκεμβρίου 2021). Πράγμα που τελικά σημαίνει ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν είναι ασφαλώς αυτό που ο Ερντογάν έχει στο μυαλό του και θέλει να αναστήσει. Ή και που οι Ελληνες λίγο πολύ καταδικάζουν. Σύμφωνα με τον καθηγητή Baer τουλάχιστον, αν και θα μπορούσε να κατηγορηθεί ότι επιχειρεί ωραιοποίησή της…

*Ο καθηγητής Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του FEPS και ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Θεμέλιο κυκλοφορεί το τελευταίο του βιβλίο «Επιτεύγματα και Στρατηγικά Λάθη της Εξωτερικής Πολιτικής της Μεταπολίτευσης».

Πηγή: tovima.gr