Οι αγρότες βλέπουν μεγάλο μέρος των καρπών τους να χάνει την εμπορική του αξία, ενώ τα έξοδα καλλιέργειας εξακολουθούν να αυξάνονται. Παρά τις έρευνες και τις προσπάθειες αντιμετώπισης, δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί μια οριστική και αποτελεσματική λύση, με αποτέλεσμα αρκετοί παραγωγοί να εξετάζουν ακόμη και την εγκατάλειψη της ροδακινοκαλλιέργειας.

Πέντε χρόνια χωρίς οριστική λύση

Το φαινόμενο των παραμορφωμένων ροδάκινων έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δενδροκαλλιεργητές της περιοχής. Οι αλλοιώσεις στους καρπούς καθιστούν σημαντικό μέρος της παραγωγής ακατάλληλο για εμπορική διάθεση, προκαλώντας απώλειες που δεν μπορούν εύκολα να αναπληρωθούν.

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Γεωργών Βέροιας, Τάσος Χαλκίδης, περιέγραψε την αγωνία των παραγωγών, επισημαίνοντας ότι εξακολουθούν να περιμένουν σαφείς επιστημονικές απαντήσεις. Όπως ανέφερε, οι καλλιεργητές έχουν δοκιμάσει διάφορες παρεμβάσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα.

Στο μικροσκόπιο ένα ακάρεο

Οι επιστημονικές έρευνες έχουν στραφεί, μεταξύ άλλων, στην πιθανή εμπλοκή ακάρεος του γένους Eriophyes. Σύμφωνα με ενημέρωση που έχει αποδοθεί στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, υπάρχουν στοιχεία που συνδέουν το συγκεκριμένο άκαρι με τις παραμορφώσεις των καρπών.

Ωστόσο, η ακριβής ταυτότητα του οργανισμού, ο τρόπος εξάπλωσης και η πλήρης αιτιολογία του φαινομένου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο έρευνας. Οι γεωπονικές υπηρεσίες έχουν εκδώσει οδηγίες για περιορισμό των πληθυσμών ακάρεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει βρεθεί οριστική θεραπεία για τις προσβεβλημένες καλλιέργειες.

Ροδάκινα που δεν φτάνουν ποτέ στην αγορά

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους παραγωγούς είναι ότι οι παραμορφωμένοι καρποί δεν μπορούν να διατεθούν εύκολα στην αγορά. Ακόμη και όταν τα δέντρα παράγουν σημαντικές ποσότητες, η υποβάθμιση της ποιότητας μπορεί να οδηγήσει σε απόρριψη των προϊόντων από εμπόρους και μεταποιητικές επιχειρήσεις.

Αυτό σημαίνει ότι ο αγρότης έχει ήδη πληρώσει για καλλιεργητικές εργασίες, λίπανση, φυτοπροστασία, άρδευση και εργατικά, χωρίς να εξασφαλίζει τα αναμενόμενα έσοδα. Η οικονομική πίεση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν το ίδιο πρόβλημα επαναλαμβάνεται για διαδοχικές χρονιές, περιορίζοντας τη δυνατότητα των εκμεταλλεύσεων να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους.

Απειλή για την οικονομία της περιοχής

Η παραγωγή ροδάκινων αποτελεί βασική οικονομική δραστηριότητα για την Πέλλα και την Ημαθία. Γύρω από τον συγκεκριμένο κλάδο λειτουργούν αγροτικές εκμεταλλεύσεις, συνεταιρισμοί, συσκευαστήρια, μεταποιητικές μονάδες και επιχειρήσεις μεταφορών, δημιουργώντας σημαντική απασχόληση.

Εάν το πρόβλημα συνεχιστεί, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στους παραγωγούς. Η μείωση της εμπορεύσιμης παραγωγής μπορεί να επηρεάσει τις ποσότητες που διακινούνται, τη λειτουργία των επιχειρήσεων και την οικονομική δραστηριότητα των τοπικών κοινωνιών.

Έρευνα με χρηματοδότηση 242.500 ευρώ

Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η επέκταση του ερευνητικού προγράμματος για τη διερεύνηση της παραμόρφωσης των καρπών στην Πέλλα. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, η σχετική δαπάνη αυξάνεται από 94.760 ευρώ σε 242.500 ευρώ, με επέκταση του προγράμματος και στο 2027.

Η χρηματοδότηση δημιουργεί προσδοκίες για πληρέστερη επιστημονική τεκμηρίωση, ωστόσο οι παραγωγοί ζητούν άμεσα εφαρμόσιμες λύσεις. Για τους ίδιους, το κρίσιμο δεν είναι μόνο να εντοπιστεί ο υπεύθυνος οργανισμός, αλλά να καθοριστούν αποτελεσματικές μέθοδοι προστασίας των δέντρων και περιορισμού των οικονομικών απωλειών.

Στο τραπέζι οι αποζημιώσεις

Οι αγρότες ζητούν παράλληλα οικονομική στήριξη για τις ζημιές που έχουν υποστεί. Η απώλεια εμπορεύσιμης παραγωγής δημιουργεί σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, ιδιαίτερα για μικρές και οικογενειακές εκμεταλλεύσεις που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη συγκεκριμένη καλλιέργεια.

Το ζήτημα των αποζημιώσεων παραμένει κρίσιμο, καθώς απαιτείται να αποσαφηνιστεί το κατάλληλο πλαίσιο κάλυψης των ζημιών. Χωρίς οικονομική ενίσχυση και αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου, αρκετοί παραγωγοί φοβούνται ότι δεν θα μπορέσουν να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους.

Ο φόβος εγκατάλειψης των καλλιεργειών

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα οδηγεί ορισμένους αγρότες να εξετάζουν τη στροφή σε διαφορετικές καλλιέργειες. Μια τέτοια απόφαση, όμως, συνεπάγεται πρόσθετο κόστος, νέες επενδύσεις και αρκετά χρόνια μέχρι να αποδώσουν πλήρως οι νέες φυτεύσεις.

Για την Πέλλα και την Ημαθία, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Η αντιμετώπιση της παραμόρφωσης των ροδάκινων δεν αφορά μόνο την προστασία μιας αγροτικής παραγωγής, αλλά τη διατήρηση εισοδημάτων, θέσεων εργασίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας σε δύο περιοχές που στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στον πρωτογενή τομέα.

Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για την πορεία των επιστημονικών ερευνών και την αναζήτηση λύσεων που θα επιτρέψουν στους παραγωγούς να συνεχίσουν να καλλιεργούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Σε ρεπορτάζ που δημοσίευσε το Reuters, μετά την επιβολή πρόσθετου δασμού 30% σε ευρωπαϊκά προϊόντα, οι παραγωγοί ροδάκινου και οι βιομήχανοι επεξεργασίας φρούτων εκφράζουν φόβους για μείωση της ζήτησης στις ΗΠΑ – τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά τους μετά την Ευρώπη. Οι κομπόστες ροδάκινου, που ήδη υπόκεινται σε εισαγωγικό φόρο 17% στις ΗΠΑ, μπορεί πλέον να φτάσουν σε συνολικό δασμό 47%, με συνέπεια να γίνουν λιγότερο ανταγωνιστικές.

«Το timing είναι το χειρότερο δυνατό: μας βρίσκει στο αποκορύφωμα της συγκομιδής, όταν το εργοστάσιο δουλεύει στο φουλ», λέει ο Λάζαρος Ιωαννίδης, συνιδιοκτήτης μονάδας επεξεργασίας κονσερβοποιημένων φρούτων κοντά στη Νάουσα, που εξάγει περίπου το 40% της παραγωγής της σε αμερικανικούς κολοσσούς, όπως η Dole.

Η εύφορη πεδιάδα της Κεντρικής Μακεδονίας είναι ένας τεράστιος οπωρώνας ροδάκινων. Μια «θάλασσα» από ροζ χρώμα υποδέχεται τους επισκέπτες την άνοιξη, όταν ανθίζουν τα δέντρα.

Παράλληλα, η Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας κονσερβοποιημένων ροδάκινων στον κόσμο, με το 20% της παραγωγής να καταλήγει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ετησίως, οι εξαγωγές ροδάκινων και παράγωγων προϊόντων τους, αποφέρουν πάνω από 600 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα 120 εκατομμύρια προέρχονται από την αμερικανική αγορά.

Ανησυχία για 20.000 οικογένειες

Πάνω από 20.000 οικογένειες στην Κεντρική Μακεδονία βγάζουν τα προς το ζην από τα χωράφια και τα εργοστάσια ροδάκινων, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Κονσερβοποιών Ελλάδος, Κώστα Αποστόλου. «Η συμμετοχή μας στις συνολικές εξαγωγές της χώρας ή της ΕΕ μπορεί να είναι μικρή ποσοστιαία, αλλά για την περιοχή είναι ζωτικής σημασίας», τονίζει.

Ο Αποστόλου κάνει λόγο για «απόλυτη αναταραχή» τους τελευταίους μήνες, από την ανάληψη καθηκόντων του Τραμπ. Όπως λέει, μοναδική εναλλακτική είναι η διαφοροποίηση των αγορών προς χώρες της Mercosur (χώρες νότιας Αμερικής), το Μεξικό ή την Ινδία, καλώντας την ΕΕ να υπογράψει άμεσα εμπορικές συμφωνίες.

Η σχεδιαζόμενη συμφωνία ΕΕ–Mercosur έχει ήδη συναντήσει αντιδράσεις από ορισμένα κράτη-μέλη, καθιστώντας την αναζήτηση νέων αγορών ακόμη πιο δύσκολη.

«Ο Τραμπ είναι απρόβλεπτος»

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ορισμένοι παραμένουν συγκρατημένα αισιόδοξοι. «Ο Τραμπ είναι απρόβλεπτος. Ελπίζουμε να το αποδείξει και να αλλάξει γνώμη», λέει ο αγρότης Βαγγέλης Καραΐνδρος, που συνεχίζει να μαζεύει ώριμα ροδάκινα, έτοιμα για να κονσερβοποίηση.

Στο μεταξύ, οι μεταποιητικές μονάδες της Κεντρικής Μακεδονίας συνεχίζουν να δουλεύουν ασταμάτητα, γεμίζοντας κονσέρβες που, φέτος, ίσως δυσκολευτούν να βρουν αγοραστές στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα έκλεισε και τα τελικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν και τα οποία έχει στη διάθεσή του το ΑΠΕ-ΜΠΕ, έχουν ήδη αποσταλεί στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στους βουλευτές και στους εκπροσώπους των αρμόδιων παραγωγικών φορέων.

Από τα συνολικά 5.094 αγροτεμάχια όπου έχουν εντοπιστεί παραμορφωμένα πυρηνόκαρπα, στα 3.150, που αντιστοιχούν σε 16.500 στρέμματα η παραμόρφωση που εντοπίστηκε φτάνει στο 100%, όπως προκύπτει από τα τελικά στοιχεία, με βάση τα οποία, προκύπτει ότι τα 1.400 περίπου αγροτεμάχια από το σύνολό τους, είναι ηλικίας 12 ετών και πάνω.

Στην Πέλλα το μεγαλύτερο πρόβλημα - Ακολουθούν Ημαθία και Λάρισα

Από την ανάλυση των στοιχείων που δηλώθηκαν για παραμορφώσεις σε στρέμματα όπου καλλιεργούνται πυρηνόκαρπα (ροδάκινα, νεκταρίνια, βερίκοκα και δαμάσκηνα), προκύπτει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στο νομό Πέλλας, όπου 1.304 παραγωγοί δήλωσαν ότι εντόπισαν αλλοιώσεις σε 20.809 στρέμματα, ήτοι 3.830 αγροτεμάχια.

Ακολουθεί ο νομός Ημαθίας, όπου 429 καλλιεργητές δήλωσαν ότι εντόπισαν παραμορφωμένα πυρηνόκαρπα σε 5.233,8 στρέμματα, ήτοι 1.160 αγροτεμάχια και ακολουθεί αυτός της Λάρισας με τα αντίστοιχα νούμερα να διαμορφώνονται σε 17 παραγωγούς, 287 στρ. και 37 αγροτεμάχια.

Στο νομό Κιλκίς, τα τελικά αποτελέσματα της ηλεκτρονικής πλατφόρμας που δημιούργησε και «έτρεξε» με πρωτοβουλία της ΕΔΟΠ, εμφανίζουν 12 καλλιεργητές που δήλωσαν ότι εντόπισαν παραμορφώσεις σε πυρηνόκαρπα σε 184,5 στρέμματα, ήτοι 26 αγροτεμάχια. Στον νομό Θεσσαλονίκη οκτώ παραγωγοί δήλωσαν 113,6 στρ. ήτοι 21 αγροτεμάχια.

Στο Νομό Πιερίας, τέσσερις καλλιεργητές δήλωσαν ότι εντόπισαν παραμορφώσεις σε 43,4 στρ., ήτοι 11 αγροτεμάχια, σε αυτόν της Φλώρινας τρεις παραγωγοί σε 52 στρ. ήτοι επτά αγροτεμάχια και Τρικάλων ένας σε 6,5 στρ., ήτοι δύο αγροτεμάχια.

Σε εξέλιξη οι επιστημονικές αναλύσεις

Σε εξέλιξη βρίσκονται οι ιολογικές αναλύσεις που «τρέχουν» επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και δεν αποκλείεται στο αμέσως επόμενο διάστημα να υπάρξουν κάποιες πρώτες εκτιμήσεις. «Η σύμβαση που έχουμε υπογράψει με την Ένωση Κονσερβοποιών Ελλάδας (ΕΚΕ) είναι σε ισχύ μέχρι και τον Δεκέμβριο και αυτή τη στιγμή είναι σε εξέλιξη η διαδικασία ανάλυσης των αποτελεσμάτων από τα πρώτα δείγματα που έχουν ληφθεί», επισημαίνει η καθηγήτρια Φυτικής Ιολογίας στο ΑΠΘ, Βαρβάρα Μαλιόγκα, προσθέτοντας ότι «προς το παρόν δεν έχουμε τις ισχυρές εκείνες ενδείξεις σχετικά με το τι προσβάλλει και παραμορφώνει τα πυρηνόκαρπα. Εύχομαι να οδηγηθούμε στο αίτιο που προκαλεί αυτή την παραμόρφωση. Εάν το φαινόμενο είναι ιολογικό, τότε θα το βρούμε», τονίζει.

Υπενθυμίζεται ότι αντίστοιχες αναλύσεις πραγματοποιεί και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο - του οποίου οι οδηγίες ισχύουν ακόμη. Σύμφωνα με αυτές, θα πρέπει οι προσβεβλημένοι καρποί να μην συγκομίζονται και να παραμένουν στο χωράφι.

Δηλώνοντας έντονα προβληματισμένος με τις εξελίξεις για την εκτεταμένη εικόνα διασποράς του φαινομένου της παραμόρφωσης και μεταφέροντας την έντονη ανησυχία όλων στην αλυσίδα του κλάδου των πυρηνοκάρπων για το τι μέλλει γενέσθαι, ο κ. Γιαννακάκης εκφράζει την ελπίδα και ευχή να βρεθεί σύντομα το αίτιο, ώστε να προχωρήσουν οι διαδικασίες για την αντιμετώπισή του.

Σε σχετική ερώτηση απαντά ότι οι έλεγχοι από την πλευρά της πολιτείας στα ήδη δηλωμένα ως πληττόμενα αγροκτήματα αναμένεται να ξεκινήσουν στο επόμενο διάστημα.

Το ιστορικό της προσβολής

Το φαινόμενο της προσβολής και παραμόρφωσης των ροδακίνων και νεκταρινιών πρωτοεμφανίστηκε το 2021 σε αγροτεμάχιο 10 στρεμμάτων στις Αμπελιές Πέλλας. Ωστόσο, μέσα σε τρία χρόνια εξαπλώθηκε ανησυχητικά και αφού ενώ αρχικά υπολογιζόταν ότι έχουν προσβληθεί συνολικά 5.000 στρέμματα σε Πέλλα και Ημαθία, τελικά, τα τελικά στοιχεία από την ηλεκτρονική πλατφόρμα «μιλούν» για πολλαπλάσια έκταση, ήτοι 26.730,2 στρέμματα. «Το φαινόμενο είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και πρέπει να αντιμετωπιστεί ορθά και πειθαρχημένα έτσι ώστε να αποφευχθεί ένα μεγάλο πλήγμα στην καλλιέργεια και στο εισόδημα των αγροτικών νοικοκυριών», επισημαίνει.