Η Ρωσία ανακοίνωσε ότι επίθεση με drone προκάλεσε ζημιές σε υποδομές και πλοία στη Βόλνα, στις ακτές της στη Μαύρη Θάλασσα. Στην περιοχή βρίσκεται το λιμάνι Ταμάν, μέσω του οποίου διακινούνται μεταξύ άλλων σιτηρά, λιπάσματα και πετρελαϊκά προϊόντα, χωρίς ωστόσο οι τοπικές αρχές να διευκρινίσουν ποιος ήταν ο ακριβής στόχος.

Νέα πλήγματα στα λιμάνια της Οδησσού

Την ίδια ώρα, η Ρωσία ενέτεινε τις επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια της Οδησσού, στη Μαύρη Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένου του Πιβντένι, του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας. Τερματικός σταθμός που ανήκει στην εταιρεία ελαιόκαρπων Allseeds δέχθηκε επίθεση το Σαββατοκύριακο και υπέστη ζημιές, σύμφωνα με εκπρόσωπο του αντιπροέδρου της ουκρανικής κυβέρνησης Ολέξι Κουλέμπα. Κλήσεις στα γραφεία της εταιρείας στο Κίεβο, τη Γενεύη και στις εγκαταστάσεις της στην Οδησσό δεν απαντήθηκαν άμεσα.

Ο Κουλέμπα ανέφερε επίσης ότι σημειώθηκε νέα επίθεση στο λιμάνι Πιβντένι κατά τη διάρκεια της νύχτας, με αποτέλεσμα να τυλιχθούν στις φλόγες 30 κοντέινερ που περιείχαν αλεύρι και φυτικό λάδι.

Ανησυχία για τις εξαγωγές σιτηρών και ηλίανθου

Ουκρανία και Ρωσία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιτηρών και ηλιελαίου παγκοσμίως και η κλιμάκωση των επιθέσεων σε κρίσιμες υποδομές αυξάνει τον κίνδυνο επιβράδυνσης των αποστολών.

Το σιτάρι στο Σικάγο ενισχύθηκε έως και 0,8%, ανακάμπτοντας από τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία πτώση από τον Αύγουστο, η οποία είχε προκληθεί από τις εκτιμήσεις για επαρκή παγκόσμια προσφορά. Τα συμβόλαια canola στη Νέα Υόρκη, ανταγωνιστικού ελαιούχου σπόρου του ηλίανθου, κατέγραψαν άνοδο έως και 2%.

«Οι επιθέσεις ενδέχεται να επηρεάσουν τις προμήθειες ουκρανικής προέλευσης ηλιελαίου από την Allseeds και άλλους κορυφαίους εξαγωγείς», δήλωσε ο Αάσις Ατσάρια, αντιπρόεδρος της Patanjali Foods, ενός από τους μεγαλύτερους αγοραστές φυτικών ελαίων στην Ινδία. «Οι πρόσφατες επιθέσεις σε τρόφιμα είναι ανησυχητικές και η κατάσταση θα γίνει πολύ πιο δύσκολη αν κλιμακωθεί περαιτέρω», πρόσθεσε.

Παρέμβαση Ζελένσκι και γεωπολιτικές εξελίξεις

Σε καθημερινό του διάγγελμα, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η χώρα επικεντρώνεται στην κατάσταση στην περιοχή της Οδησσού.

«Υπάρχει πλήρης επίγνωση όλων των προκλήσεων – πρόκειται για απόπειρα της Ρωσίας να μπλοκάρει την πρόσβαση της Ουκρανίας στη θαλάσσια εφοδιαστική αλυσίδα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «ο κόσμος δεν πρέπει να μείνει σιωπηλός».

Την περασμένη εβδομάδα, η Ουκρανία ξεκίνησε νέο γύρο συνομιλιών με τις ΗΠΑ για ένα πιθανό ειρηνευτικό σχέδιο, ενώ παράλληλα εντείνει τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια που συνδέονται με το ρωσικό εμπόριο πετρελαίου, επιδιώκοντας να περιορίσει τα έσοδα της Μόσχας για τη χρηματοδότηση του πολέμου.

Σε άλλες αγορές, οι traders σόγιας παρακολουθούν στενά αν η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής παγκοσμίως, θα τηρήσει τη δέσμευσή της να συνεχίσει τις αγορές αμερικανικής σόγιας.

Το σιτάρι στο Σικάγο κατέγραφε άνοδο 0,7%, στα 5,135 δολάρια ανά μπουσέλ, ενώ καλαμπόκι και σόγια κινούνταν επίσης υψηλότερα.ω

Υπενθυμίζεται ότι η  Μόσχα αποχώρησε από τη συμφωνία της Μαύρης Θάλασσας, η οποία επέτρεπε την κυκλοφορία ουκρανικών σιτηρών, τον περασμένο Ιούλιο, διαμαρτυρόμενη ότι οι δικές της εξαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων αντιμετώπιζαν σοβαρά εμπόδια.

Ο Ερντογάν, ο οποίος προηγουμένως έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να πείσει τον Πούτιν να τηρήσει τη συμφωνία, όπως επίσης και τα Ηνωμένα Έθνη προσπαθούν αμφότεροι να πείσουν τον Πούτιν να επιστρέψει στη συμφωνία.

«Ως Τουρκία, πιστεύουμε ότι θα καταλήξουμε σε μια λύση που θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες σε σύντομο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Ερντογάν. Υπογράμμισε επίσης ότι, οι προσδοκίες της Ρωσίας είναι γνωστές σε όλους και ότι οι ελλείψεις πρέπει να εξαλειφθούν, προσθέτοντας ότι η Τουρκία και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν εργαστεί σε ένα νέο πακέτο προτάσεων για να αμβλύνουν τις ρωσικές ανησυχίες. 

Ο Τούρκος πρόεδρος είπε ότι η Ουκρανία θα πρέπει να αμβλύνει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι της Ρωσίας στις συνομιλίες για την αναβίωση της συμφωνίας και να εξάγει περισσότερα σιτηρά στην Αφρική και όχι στην Ευρώπη.

Η αντίδραση της Ουκρανίας

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Ντμίτρο Κουλέμπα, μιλώντας αργότερα στην ουκρανική τηλεόραση, είπε ότι το Κίεβο δεν θα αλλάξει τη στάση του, αλλά θα λάβει υπόψη τον απολογισμό της Τουρκίας για τις συνομιλίες στο Σότσι.

«Δεν πρέπει να συνεχίσουμε να είμαστε όμηροι του ρωσικού εκβιασμού, όπου η Ρωσία δημιουργεί προβλήματα και στη συνέχεια καλεί τους πάντες να τα λύσουν», είπε ο Κουλέμπα.

«Είναι σαφές ότι θα υπερασπιστούμε όλες τις θέσεις αρχών, ειδικά όσον αφορά την πίεση των κυρώσεων στη Ρωσική Ομοσπονδία».

Στεκόμενος στο πλευρό του Ερντογάν, ο Πούτιν επανέλαβε τη θέση της Ρωσίας ότι θα μπορούσε να επιστρέψει στη συμφωνία, αλλά μόνο εάν η Δύση σταματήσει να περιορίζει τις ρωσικές εξαγωγές γεωργικών προϊόντων.

«Θα είμαστε έτοιμοι να εξετάσουμε το ενδεχόμενο αναβίωσης της συμφωνίας για τα σιτηρά και το είπα ξανά σήμερα στον κ. Πρόεδρο – θα το κάνουμε μόλις εφαρμοστούν πλήρως όλες οι συμφωνίες για την άρση των περιορισμών στις εξαγωγές ρωσικών γεωργικών προϊόντων», τόνισε χαρακτηριστικά ο Πούτιν. Επεσήμανε μάλιστα, ότι οι ισχυρισμοί της Δύσης ότι η Ρωσία πυροδότησε μια επισιτιστική κρίση με την αναστολή της συμμετοχής στη συμφωνία για τα σιτηρά είναι εσφαλμένοι καθώς οι τιμές έκτοτε δεν έχουν αυξηθεί.

«Δεν υπάρχει φυσική έλλειψη τροφίμων», υποστήριξε ο Πούτιν.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, ενώ οι ρωσικές εξαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων δεν υπόκεινται στις κυρώσεις της Δύσης που επιβλήθηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η Ρωσία εξήγαγε ποσότητες ρεκόρ σιταριού πέρυσι, η Μόσχα και οι εξαγωγείς αγροτικών προϊόντων λένε ότι οι περιορισμοί στις πληρωμές, τα logistics και την ασφάλιση έχουν εμποδίσει τις αποστολές.

«Η Δύση συνεχίζει να εμποδίζει την προμήθεια σιτηρών και λιπασμάτων από τη Ρωσική Ομοσπονδία στις παγκόσμιες αγορές», είπε ο Πούτιν, προσθέτοντας ότι η Δύση «εξαπάτησε» τη Ρωσία σχετικά με τη συμφωνία, επειδή οι πλούσιες χώρες έπαιρναν περισσότερο από το 70% των σιτηρών που εξάγονταν στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου της Μαύρης Θάλασσας.

Η Ρωσία και η Ουκρανία είναι δύο από τους βασικούς παραγωγούς γεωργικών προϊόντων στον κόσμο και σημαντικοί παίκτες στις αγορές σιταριού, κριθαριού, καλαμποκιού, ελαιοκράμβης, κραμβέλαιου, ηλιόσπορου και ηλιελαίου.

Ο Πούτιν είπε ότι η Ρωσία αναμένει συγκομιδή σιτηρών 130 εκατομμυρίων τόνων φέτος, εκ των οποίων 60 εκατομμύρια τόνοι θα μπορούσαν να εξαχθούν.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε την Πέμπτη ότι έστειλε στον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ «μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις» με στόχο την αναβίωση της συμφωνίας.

Τα επόμενα βήματα

Ένα από τα βασικά αιτήματα της Μόσχας είναι η επανασύνδεση της Ρωσικής Αγροτικής Τράπεζας με το σύστημα διεθνών πληρωμών SWIFT. Η ΕΕ το διέκοψε τον Ιούνιο του 2022 ως μέρος των σαρωτικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν ως απάντηση στην εισβολή.

Ο Πούτιν είπε ότι ένα σχέδιο για την προμήθεια έως και 1 εκατομμυρίου τόνων ρωσικών σιτηρών στην Τουρκία σε μειωμένες τιμές για μεταγενέστερη επεξεργασία σε τουρκικά εργοστάσια και αποστολή σε χώρες που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη δεν αποτελεί εναλλακτική λύση στη συμφωνία σιτηρών.

Τόνισε επίσης ότι η Ρωσία ήταν κοντά σε μια συμφωνία με έξι αφρικανικές χώρες σχετικά με ένα σχέδιο να προμηθεύσει δωρεάν τη Μπουρκίνα Φάσο, τη Ζιμπάμπουε, το Μάλι, τη Σομαλία, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την Ερυθραία έως και 50.000 τόνους σιτηρών η καθεμία.

Μιλώντας σε σύνοδο κορυφής στην Αγία Πετρούπολη για τις σχέσεις Ρωσίας-Αφρικής, ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία αναμένει συγκομιδή ρεκόρ σε σιτηρά φέτος και είναι έτοιμη να αντικαταστήσει τις ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών προς την Αφρική, τόσο σε εμπορική βάση όσο και στη βάση της ανθρωπιστικής βοήθειας και να τιμήσει τον κρίσιμο ρόλο της Μόσχας, όπως τον χαρακτήρισε, στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

«Θα είμαστε έτοιμοι να παράσχουμε στην Μπουρκίνα Φάσο, τη Ζιμπάμπουε, το Μαλί, τη Σομαλία, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την Ερυθραία 25-50.000 τόνους δωρεάν σιτηρών στην καθεμία τους επόμενους 3-4 μήνες», δήλωσε ο Πούτιν στη σύνοδο, οι συμμετέχοντες στην οποία αντέδρασαν ξεσπώντας σε χειροκροτήματα.

Απαντώντας στην κριτική της Δύσης αναφορικά με την απόφαση να αποχωρήσει την περασμένη εβδομάδα από τη συμφωνία της Μαύρης Θάλασσας για τα σιτηρά, ο Πούτιν επανέλαβε ότι η Μόσχα αποσύρθηκε διότι δεν τηρήθηκε καμία από τις υποσχέσεις που της δόθηκαν για τη διευκόλυνση των δικών της εξαγωγών σιτηρών και λιπασμάτων.

Κάποιοι πολιτικοί της Δύσης έχουν δηλώσει ότι η έξοδος της Ρωσίας από τη συμφωνία είναι ανεύθυνη και θα προκαλέσει δεινά σε εκατομμύρια ανθρώπους σε φτωχές χώρες.

Αλλά ο Πούτιν δήλωσε στη σύνοδο ότι πάνω από το 70% των ουκρανικών σιτηρών που εξήχθη χάρη στη συμφωνία πήγε σε χώρες με υψηλό εισόδημα ή με εισόδημα άνω του μέσου όρου, συμπεριλαμβανομένων και χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και ότι φτωχές χώρες όπως το Σουδάν «την πάτησαν» και δέχθηκαν λιγότερο από το 3% των φορτίων.

Ο ίδιος δήλωσε ότι οι κυρώσεις της Δύσης απέτρεψαν τη Ρωσία από το να διανείμει δωρεάν λιπάσματα σε φτωχές χώρες.

Η Ρωσία λέει ότι 49 από τα 54 κράτη της ηπείρου εκπροσωπούνται στη σύνοδο κορυφής της Αγίας Πετρούπολης, μεταξύ των οποίων τα 17 από τον αρχηγό κράτους και 4 από τον αρχηγό της κυβέρνησης τους.

Ο αριθμός τους είναι χαμηλότερος από το ήμισυ του αριθμού των ηγετών που συμμετείχαν στην τελευταία τέτοια εκδήλωση το 2019 – μια μείωση που το Κρεμλίνο εν μέρει απέδωσε στις «αναίσχυντες» προσπάθειες των ΗΠΑ, της Γαλλίας και άλλων χωρών να αποθαρρύνουν τους ηγέτες από το να παρευρεθούν.

"Αυτή η απόφαση ελήφθη στην Κωνσταντινούπολη. Ο ΟΗΕ και η Τουρκία παραμένουν εγγυητές της πρωτοβουλίας", επισήμανε ο Κουμπράκοφ στο Twitter εκφράζοντας την ικανοποίησή του για ένα βήμα "σημαντικό για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης".

Από την πλευρά της η Τουρκία επιβεβαίωσε την παράταση της συμφωνίας "με τους ίδιους όρους" που ισχύουν από τον Ιούλιο, όπως δήλωσε υψηλόβαθμος αξιωματούχος που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Η αρχική συμφωνία είχε υπογραφεί τον Ιούλιο και είχε βοηθήσει να αποτραπεί μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση επιτρέποντας την εξαγωγή τροφίμων και λιπασμάτων από τα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Η συμφωνία αυτή, που θα εξέπνεε αύριο Παρασκευή, επέτρεψε να εξαχθούν περισσότεροι από 11 εκατομμύρια τόνοι από τα ουκρανικά λιμάνια σε διάστημα τεσσάρων μηνών.

«Το πλοίο Razoni απέπλευσε από το λιμάνι της Οδησσού με προορισμό το λιμάνι της Τρίπολης στο Λίβανο. Στις 2 Αυγούστου αναμένεται στην Κωνσταντινούπολη. Θα συνεχίσει την πορεία του προς τον προορισμό του έπειτα από επιθεωρήσεις που θα πραγματοποιηθούν στην Κωνσταντινούπολη», ανακοινώθηκε από το τουρκικό υπουργείο.

Η Ρωσία, η Ουκρανία, τα Ηνωμένα Έθνη και η Τουρκία υπέγραψαν την Παρασκευή συμφωνία για να ξανανοίξουν τρία ουκρανικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα για εξαγωγές σιτηρών. Η συμφωνία έχει ισχύ 120 ημερών και στοχεύει σε μηνιαίες εξαγωγές 5 εκατ. τόνων.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης σίτου στο CBOT του Σικάγο σημείωσαν άνοδο σχεδόν 4% στα 7,86 δολάρια ανά μπούσελ σήμερα, ξανακερδίζοντας μεγάλο μέρος από το έδαφος που χάθηκε την Παρασκευή καθώς οι τιμές είχαν σημειώσει πτώση σχεδόν 6% μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας.

Η θέση της Ρωσίας

Το Κρεμλίνο δήλωσε σήμερα ότι το ρωσικό πυραυλικό χτύπημα στο ουκρανικό λιμάνι της Οδησσού δεν θα επηρεάσει τις εξαγωγές σιτηρών αλλά τόνισε ότι τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να διασφαλίσουν την άρση των περιορισμών στις ρωσικές εξαγωγές προκειμένου να λειτουργήσει η συμφωνία-ορόσημο για τη μεταφορά των σιτηρών.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η Ρωσία είχε θέσει ως στόχο στρατιωτικές υποδομές σε πυραυλικό χτύπημα το Σάββατο, μερικές ώρες αφού το Κίεβο και η Μόσχα πέτυχαν το πρώτο διπλωματικό επίτευγμα του πολέμου από τον Φεβρουάριο σε μια συμφωνία για την επανέναρξη των κρίσιμων εξαγωγών σιτηρών από την Ουκρανία.

«Αυτά τα χτυπήματα συνδέονται αποκλειστικά με στρατιωτικές υποδομές», δήλωσε ο Πεσκόφ. «Σε καμία περίπτωση δεν συνδέονται με υποδομές που χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή σιτηρών. Αυτό δεν αναμένεται να επηρεάσει –και δεν θα επηρεάσει– την έναρξη των αποστολών». 

Τα «καυτά» ερωτήματα

Σύμφωνα με πληροφορίες, το πλήγμα στην Οδησσό προκάλεσε ερωτήματα για το κατά πόσο θα προχωρήσει η συμφωνία ή εάν όλες οι πλευρές θα τιμήσουν τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν στην Κωνσταντινούπολη.

Οι εξαγωγές σιτηρών της Ουκρανίας έχουν «παγώσει» από τις 24 Φεβρουαρίου όταν η Ρωσία έστειλε δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στην Ουκρανία σε αυτό που χαρακτηρίζει «ειδική στρατιωτική επιχείρηση».

Η Ρωσία και η Ουκρανία είναι βασικοί εξαγωγείς σιτηρών στη Μέση Ανατολή και Αφρική. Πριν από τις 24 Φεβρουαρίου, οι δύο χώρες αντιστοιχούσαν σχεδόν στο ένα τρίτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιτηρών.

«Τα Ηνωμένα Έθνη θα πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή το δικό τους κομμάτι για τους έμμεσους περιορισμούς που επιβλήθηκαν σε βάρος των ρωσικών αποστολών σιτηρών και λιπασμάτων», δήλωσε σήμερα ο Πεσκόφ.

«Δεν υπάρχουν άμεσοι (περιορισμοί) αλλά υπάρχουν έμμεσοι που δεν μας επιτρέπουν να εκπληρώσουμε πλήρως αυτές τις αποστολές, οι οποίες είναι κρίσιμης σημασίας για τις διεθνείς αγορές και ιδιαίτερα για εκείνες τις περιοχές όπου η πείνα αρχίζει και γίνεται ιδιαίτερα αισθητή». Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι είναι πολύ νωρίς να πει κανείς εάν η συμφωνία θα είναι επιτυχής έως ότου τεθούν σε λειτουργία οι μηχανισμοί που περιγράφονται στη συμφωνία.

«Περιμένουμε ότι η συμφωνία θα αρχίσει να εφαρμόζεται τις προσεχείς ημέρες και προβλέπουμε ότι ένα συντονιστικό κέντρο θα εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη τις επόμενες ημέρες. Ετοιμάζουμε τα πάντα για να ξεκινήσουμε ήδη από αυτήν την εβδομάδα», δήλωσε ο υπουργός Υποδομών της Ουκρανίας Ολεξάντρ Κουμπράκοφ κατά την διάρκεια συνέντευξης Τύπου.

Ο ουκρανός υπουργός κάλεσε τους εγγυητές της συμφωνίας της Κωνσταντινούπολης, τον ΟΗΕ και την Τουρκία, να εγγυηθούν την ασφάλεια των ουκρανικών φορτίων. «Αν οι πλευρές δεν εγγυηθούν την ασφάλεια, δεν θα λειτουργήσει», προειδοποίησε.

Οι εξαγωγές εμποδίζονται από την παρουσία θαλάσσιων ναρκών, οι οποίες έχουν τοποθετηθεί από τις ουκρανικές δυνάμεις για να εμποδίσουν αμφίβιες επιχειρήσεις του ρωσικού στρατού. Σύμφωνα με τον ουκρανό υπουργό, η αποναρκοθέτηση δεν θα πραγματοποιηθεί «παρά μόνο στον θαλάσσιο διάδρομο που θα είναι αναγκαίος για τις εξαγωγές».

Ουκρανικά πλοία θα συνοδεύουν τις φάλαγγες, οι οποίες θα μεταφέρουν όχι μόνο σιτηρά , αλλά και λιπάσματα, διευκρίνισε.

Ο ουκρανός υφυπουργός Υποδομών Γιούρι Βασκόφ εξήγησε ότι το λιμάνι του Τσορνομόρσκ (νοτιοδυτική Ουκρανία) θα είναι το πρώτο από το οποίο θα γίνουν εξαγωγές και θα ακολουθήσει η Οδησσός και το Πίβντενι.

«Κατά τις δύο επόμενες εβδομάδες θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι να πραγματοποιήσουμε τις εξαγωγές σιτηρών από τα ουκρανικά λιμάνια», είπε.

Οι εξαγωγές των ουκρανικών σιτηρών, εκ των οποίων έως και 25 εκατομμύρια τόνοι είναι εγκλωβισμένοι στην χώρα από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης στις 24 Φεβρουαρίου είναι κρίσιμες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

Ωστόσο, θα χρειαστεί να βρεθούν κατάλληλα πλοία και πληρώματα – και φυσικά να ασφαλιστούν – κάτι που εκτιμάται ότι θα κοστίσει ακριβά.

Τι προβλέπει η συμφωνία

Από ασφαλείς διαδρόμους θα μπορούν να μετακινούνται τα εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα και οι δύο πλευρές (Ρωσία και Ουκρανία) δεσμεύονται «να μην επιτεθούν», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο των Ηνωμένων Εθνών.

Ο στόχος είναι να βγουν από την Ουκρανία 20-25 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών που βρίσκονται σε σιλό στα λιμάνια, την ώρα που πλησιάζει η νέα συγκομιδή.

Στο κέντρο συντονισμού και ελέγχου της επιχείρησης, που θα εδρεύει στην Κωνσταντινούπολη, θα βρίσκονται εκπρόσωποι και των τεσσάρων πλευρών (Ουκρανία, Ρωσία, Τουρκία, ΟΗΕ). Το κέντρο αυτό θα ορίζει το χρονοδιάγραμμα των δρομολογίων των πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.

Από ποια λιμάνια;

Η Ουκρανία θεωρεί ότι οι εξαγωγές μπορούν να ξαναρχίσουν από την Οδησσό και από τα «δορυφορικά» λιμάνια της, το Πιβντένι και το Τσορνομόρσκ. «Μιλάμε για ουκρανικό σιτάρι από τα ουκρανικά λιμάνια που ελέγχονται από την Ουκρανία», είπε ο Πολ Τουρέ, ο διευθυντής του Ανωτάτου Ινστιτούτου Ναυτιλιακής Οικονομίας (Isemar), υπογραμμίζοντας ότι η Μαριούπολη εξαιρείται, αφού ελέγχεται από τους Ρώσους.

«Για τον λόγο αυτό, δεν μιλάμε για θαλάσσιο εμπόριο αλλά για μια διεθνή λύση στην επισιτιστική κρίση», πρόσθεσε.

Τι θα συμβεί με τις νάρκες;

Οι διαπραγματευτές εγκατέλειψαν την προσπάθεια εκκαθάρισης της Μαύρης Θάλασσας από τις νάρκες που τοποθέτησαν κυρίως οι Ουκρανοί για να προστατεύσουν τα παράλιά τους. «Η αποναρκοθέτηση θα έπαιρνε πάρα πολύ χρόνο», εξήγησε ο ΟΗΕ, διευκρινίζοντας ότι ουκρανικά πλοία-πιλότοι θα ανοίγουν τον δρόμο στα φορτηγά στα χωρικά ύδατα της χώρας, ώστε να αποφεύγουν τις νάρκες.

Η Τουρκία πάντως δήλωσε «έτοιμη» να βοηθήσει στην αποναρκοθέτηση. «Σε περίπτωση ανάγκης, προβλέπεται (από τη συμφωνία) ότι η αποναρκοθέτηση μπορεί να γίνει από τρίτη χώρα. Η Τουρκία είναι έτοιμη να προσφέρει τη βοήθειά της», είπε ο Ιμπραχίμ Καλίν, ο εκπρόσωπος της τουρκικής προεδρίας, μιλώντας στο ιδιωτικό κανάλι NTV.

Με ποια πλοία;

Σύμφωνα με τον Τουρέ, θα πλοία που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι κατά κύριο λόγο τουρκικά ή ελληνικά πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου αφού η Ελλάδα, όπως υπενθύμισε, διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο. Τα πλοία αυτά μπορούν να μεταφέρουν 20-70.000 τόνους το καθένα.

Θα μπορούσαν επίσης να τεθούν στη διάθεση των Ουκρανών και μεγάλα, ευρωπαϊκά πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, για τα προϊόντα των οποίων έχει ήδη γίνει η επεξεργασία σε ουκρανικά εργοστάσια (άλευρα ή ζυμαρικά).

Τα πλοία αυτά θα επιθεωρούνται στην Κωνσταντινούπολη προτού αναχωρήσουν για την Ουκρανία, από τους εκπροσώπους των τεσσάρων μερών, για να διασφαλιστεί ότι δεν θα μεταφέρουν όπλα.

Θα ασφαλίζονται τα δρομολόγια;

Ένα μεγάλο μέρος της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής δεν καλύπτεται πλέον από τις εταιρείες ασφάλισης ποντοπόρων πλοίων και εμπορευμάτων, από την αρχή του πολέμου. Τα πλοία θα χρειαστούν επομένως «πρόσθετη κάλυψη, η οποία μένει να συζητηθεί», εξήγησε ο Σιλβέν Γκοντέν, της εταιρείας αντασφάλισης Scor.

«Θα τεθεί το ερώτημα πώς οι ασφαλιστές θα υπολογίσουν τον κίνδυνο και πώς θα τον αναλάβουν. Θα χρειαστεί να γίνει μια συζήτηση για το πώς θα οργανωθεί αυτός ο (θαλάσσιος) διάδρομος, οι αντισυμβαλλόμενοι να κατανοήσουν καλά ποια είναι τα μέτρα ασφαλείας, τα στρατιωτικά μέσα που διατίθενται για να εξασφαλιστεί ότι τα πλοία θα περνούν με ασφάλεια», εξήγησε.

Πόσο θα κοστίσει;

Τα έξτρα ασφάλιστρα για τη Μαύρη Θάλασσα ανέρχονταν στο παρελθόν στο 5-7% της ασφαλιζόμενης αξίας του πλοίου, είπε ο Γκοντέν, για να δώσει μια τάξη μεγέθους. Συνήθως, η ασφάλιση του φορτίου στοιχίζει μεταξύ 0,2-0,5% της αξίας του, φτάνοντας μέχρι και το 1% για τα γερασμένα πλοία. «Είναι τεράστιο ποσό!», σημείωσε.

«Όταν μιλάμε για εμπόλεμες ζώνες, η κοστολόγηση γίνεται κατά περίπτωση και το κόστος μπορεί πολύ γρήγορα να εκτιναχθεί στα ύψη», είπε ο Ματιέ Μπερουριέ, ο γενικός διευθυντής της ναυλομεσίτριας εταιρείας Eyssautier Verlingue.

Και το πλήρωμα;

«Είναι κρίσιμης σημασίας να εγγυηθούμε την ασφάλεια των πληρωμάτων, αν θέλουμε να εφαρμοστεί γρήγορα αυτή η συμφωνία», σχολίασε το Διεθνές Επιμελητήριο Εμπορικής Ναυτιλίας (ICS). «Τίθεται το ερώτημα (…) με ποιον τρόπο μπορούμε να εκπαιδεύσουμε αποτελεσματικά τα πληρώματα των πλοίων στην περιοχή ώστε να τηρηθούν οι προθεσμίες», πρόσθεσε.

Πόσο χρόνο θα διαρκέσει η επιχείρηση;

«Απομένει ακόμη να γίνει πολλή δουλειά», επέμεινε το ICS.

Σύμφωνα με ειδικούς που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις, χρειάζονται ακόμη τρεις-τέσσερις εβδομάδες για να οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες και να καταστεί λειτουργική η συμφωνία. Ο υπουργός Άμυνας της Ρωσίας πάντως θεώρησε ότι είναι εφικτό να ξεκινήσει η διαδικασία «εντός των επόμενων ημερών».

Η συμφωνία ισχύει για τέσσερις μήνες, κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να εξάγονται 8 εκατομμύρια τόνοι κάθε μήνα για να αδειάσουν τα ουκρανικά σιλό.

Η Τουρκία συνεργάζεται με τον ΟΗΕ με στόχο την σύναψη συμφωνίας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου που τροφοδότησε την άνοδο των τιμών των σιτηρών, των μαγειρικών ελαίων, των καυσίμων και των λιπασμάτων και οδήγησε σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση.

«Είμαστε έτοιμοι να εξάγουμε σιτηρά στη διεθνή αγορά… Είμαστε δύο βήματα μακριά από μια συμφωνία με τη Ρωσία», δήλωσε ο Kuleba σύμφωνα με την El Pais.

«Οι ανησυχίες για την ασφάλεια, που συνδέονται με τη θέση της Ρωσίας, πρέπει να αντιμετωπιστούν. Είμαστε στην τελική φάση και τώρα όλα εξαρτώνται από τη Ρωσία», πρόσθεσε.

Ρωσικές, ουκρανικές και τουρκικές στρατιωτικές αντιπροσωπείες επρόκειτο να συναντήσουν αξιωματούχους του ΟΗΕ στην Κωνσταντινούπολη την Τετάρτη για συνομιλίες σχετικά με μια πιθανή συμφωνία για την επανέναρξη των εξαγωγών ουκρανικών σιτηρών από το σημαντικό λιμάνι της Οδησσού της Μαύρης Θάλασσας, όπως σημειώνει το Reuters.

Ερωτηθείς γιατί η Μόσχα μπορεί να είναι έτοιμη τώρα να καταλήξει σε μια συμφωνία, ο Kuleba είπε ότι πιστεύει ότι η Ρωσία θέλει «να δείξει στις χώρες της Αφρικής και της Ασίας ότι θέλει να τις σώσει από την έλλειψη τροφίμων». Ωστόσο, είπε ότι η Ρωσία μπορεί ακόμα να καθυστερήσει τις συνομιλίες.

Διπλωμάτες λένε ότι λεπτομέρειες του σχεδίου που συζητούνται περιλαμβάνουν ουκρανικά πλοία που θα καθοδηγούν τα καράβια με τα σιτηρά μέσα και έξω από ναρκοθετημένα ύδατα. Επιπλέον, η Ρωσία θα συμφωνήσει σε εκεχειρία κατά τη μετακίνηση των αποστολών και η Τουρκία με την υποστήριξη του ΟΗΕ θα επιθεωρεί τα πλοία για να αντιμετωπίσει τις ρωσικές ανησυχίες για λαθρεμπόριο όπλων.

Η εισβολή της Ρωσίας και ο θαλάσσιος αποκλεισμός της Ουκρανίας έχουν σταματήσει τις εξαγωγές, αφήνοντας δεκάδες πλοία εγκλωβισμένα και περισσότερους από 20 εκατομμύρια τόνους σιτηρών σε σιλό στην Οδησσό.

Η επερχόμενη συγκομιδή κινδυνεύει καθώς η Ουκρανία ξεμένει από αποθηκευτικούς χώρους.

Οι χώρες που βασίζονται στις εισαγωγές ουκρανικού σιταριού, όπως είναι η Αίγυπτος, η Τουρκία και η Υεμένη, θα πρέπει να βρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, έχουν προειδοποιήσει πολλές οργανώσεις παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας.

Η Ουκρανία, ένας σημαντικός παραγωγός σταριού και σπορελαίων, εξάγει το 98% των σιτηρών της μέσω των λιμανιών της και μόνο ένα πολύ μικρό μέρος μέσω του σιδηροδρόμου, όπου το κόστος είναι υψηλότερο. Η χώρα αυτή ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος εξαγωγέας σιτηρών στον κόσμο κατά το οικονομικό έτος 2020-21, ενώ η Ρωσία βρισκόταν στην τρίτη θέση, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών. Οι δύο χώρες μαζί αντιπροσώπευαν το 22% των παγκόσμιων εξαγωγών.

Όμως, με τα ρωσικά πολεμικά πλοία στα ανοιχτά της νότιας Ουκρανίας να εμποδίζουν τα φορτηγά πλοία να αποπλεύσουν από τα λιμάνια, συμπεριλαμβανομένου και εκείνου της Οδησσού, οι εξαγωγές σιτηρών έχουν σχεδόν σταματήσει ολοκληρωτικά από την έναρξη του πολέμου, στις 24 Φεβρουαρίου.

Σύμφωνα με Ουκρανούς λιμενικούς, λόγω των μαχών περίπου 100 πλοία υπό ξένη σημαία έχουν μπλοκαριστεί στα λιμάνια. Σήμερα το υπουργείο Υποδομών ανακοίνωσε ότι όλα τα λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική παραμένουν «προσωρινά κλειστά» για όλα τα πλοία που θέλουν να ελλιμενιστούν ή να αποπλεύσουν.

Με τρένα μπορούν να εξαχθούν μόνο 600.000 τόνοι τον μήνα

«Αντιμετωπίζουμε μια πιθανή απώλεια 6 δισεκ. δολαρίων», είπε ο Μικόλα Γκορμπατσόφ, ο πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Σιτηρών, στο πρακτορείο Reuters. Όπως είπε, η χώρα διέθετε ακόμη περίπου 20 εκατομμύρια τόνους σταριού και καλαμποκιού από την προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο, οι οποίοι προορίζονταν για εξαγωγή, με μέση τιμή τα 300 δολάρια ανά τόνο. Σύμφωνα με τον Γκορμπατσόφ, δεν είναι δυνατόν να μεταφερθεί μια τόσο μεγάλη ποσότητα με τρένα, με τα οποία θα μπορούσαν να εξαχθούν μόνο 600.000 τόνοι τον μήνα, δηλαδή το ένα δέκατο της ποσότητας που διακινούσαν τα λιμάνια πριν από τον πόλεμο.

Οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων από την Ουκρανία έφτασαν πέρσι τα 27 δισεκ. δολάρια, αντιπροσώπευαν δηλαδή περίπου τα μισά έσοδα από τις συνολικές εξαγωγές. «Τώρα, απλώς χάνουμε αυτόν τον τομέα», είπε ο Γκορμπατσόφ.

Φόβοι για τη γεωργική παραγωγή

Οι Ουκρανοί που δεν έχουν αποκλειστεί σε πολιορκημένες πόλεις, όπως είναι η Μαριούπολη ή το Χάρκοβο, δεν αντιμετωπίζουν άμεσα ελλείψεις σε τρόφιμα, όμως ο πόλεμος θα μπορούσε να διαταράξει τη γεωργική παραγωγή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι Ουκρανοί αγρότες μπορεί να διστάσουν να σπείρουν φέτος, από τη μία επειδή φοβούνται για την ασφάλειά τους και από την άλλη επειδή η παραγωγή τους μπορεί να μείνει απούλητη, αν συνεχιστεί ο πόλεμος, εξήγησε ο Γκορμπατσόφ. Ουκρανοί αγρότες λένε ότι δεν διαθέτουν λιπάσματα αλλά δεν υπάρχουν και αρκετά καύσιμα για τα γεωργικά μηχανήματά τους. Στο μεταξύ όμως μέσα στον επόμενο μήνα θα πρέπει να ξεκινήσει η σπορά κριθαριού και καλαμποκιού, γιατί διαφορετικά θα είναι πολύ αργά, πρόσθεσε.

Το Σαββατοκύριακο, ο σύμβουλος του Ουκρανού προέδρου Όλεχ Ουστένκο είπε εάν συνεχιστεί ο πόλεμος η παραγωγή νέων αγροτικών προϊόντων μπορεί να μην επαρκεί για εξαγωγές. «Η Ουκρανία έχει αρκετά σιτηρά και αποθέματα τροφίμων για να επιβιώσει για έναν χρόνο αλλά αν συνεχιστεί ο πόλεμος (…) δεν θα μπορέσει να κάνει εξαγωγές σιταριού στον κόσμο και θα υπάρξουν προβλήματα», υποστήριξε.

Οι αγρότες έχουν αρχίσει να σπέρνουν ανοιξιάτικα σιτηρά σε ορισμένες περιοχές αλλά ακόμη δεν έχει ξεκινήσει η εκστρατεία μαζικής σποράς, δήλωσε στο Reuters την περασμένη εβδομάδα ο αναπληρωτής υπουργός Γεωργίας Τάρας Βισότσκι.