Οι εξαγωγές υλικών που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά οχήματα, όπλα και προϊόντα υψηλής τεχνολογίας μειώθηκαν στους 6.173 τόνους, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο, σύμφωνα με τα τελωνειακά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν την Τρίτη. Η κατηγορία αυτή κυριαρχείται από μαγνήτες σπάνιων γαιών, κρίσιμα βιομηχανικά εξαρτήματα που αποτέλεσαν βασικό «όπλο» της Κίνας απέναντι στις εμπορικές πιέσεις των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ και η Κίνα εξακολουθούν να επεξεργάζονται τις λεπτομέρειες της εμπορικής εκεχειρίας, η οποία συμφωνήθηκε στη Σεούλ στα τέλη Οκτωβρίου. Πηγές αναφέρουν ότι οι δύο πλευρές έχουν δώσει προθεσμία έως τα τέλη Νοεμβρίου για να οριστικοποιήσουν τους όρους προμήθειας σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ.

Στις 4 Απριλίου, το Πεκίνο επέβαλε αυστηρούς ελέγχους στις εξαγωγές ορισμένων σπάνιων γαιών, προκαλώντας μήνες διαταραχών στην αλυσίδα προμήθειας — ιδίως για μαγνήτες — και δημιουργώντας κινδύνους για παγκόσμιες βιομηχανίες. Στο πλαίσιο της εκεχειρίας, η Κίνα συμφώνησε να αναστείλει για ένα έτος την επιβολή ακόμη πιο αυστηρών περιορισμών και να προσφέρει «γενικές άδειες» για υλικά που ήδη υπόκεινται σε έλεγχο.

Τα νέα στοιχεία για εξαγωγές καλύπτουν όλους τους προορισμούς, χωρίς γεωγραφική ανάλυση. Πιο λεπτομερή δεδομένα αναμένονται σε επόμενη δημοσίευση την Πέμπτη.

Οι περιορισμοί του Απριλίου έθεσαν επτά σπάνιες γαίες και συναφή προϊόντα σε κατάλογο ειδών «διπλής χρήσης», ώστε να αποτραπεί η στρατιωτική αξιοποίησή τους εκτός Κίνας.

Παρά τις αναταράξεις, οι συνολικοί όγκοι έχουν ανακάμψει σημαντικά από την άνοιξη. Στο δεκάμηνο του 2025, οι εξαγωγές ανήλθαν σε 53.289 τόνους, καταγράφοντας μείωση μόλις 4% σε ετήσια βάση.

Προηγούμενα στοιχεία έδειξαν ότι οι εξαγωγές λιγότερο επεξεργασμένων μορφών σπάνιων γαιών, όπως οξείδια, αυξήθηκαν τον Οκτώβριο από το χαμηλότερο επίπεδο επτά μηνών που είχε σημειωθεί τον Σεπτέμβριο.

Μετά την ανακοίνωση, η μετοχή της MP σημείωσε άνοδο 60% στη Νέα Υόρκη, ενώ η Lynas Rare Earths, που επεκτείνει τη δραστηριότητά της στο Τέξας, εκτινάχθηκε έως και 20%. Η κυβερνητική στήριξη προς τον κλάδο ενίσχυσε το επενδυτικό ενδιαφέρον, καθώς οι σπάνιες γαίες θεωρούνται πλέον στρατηγικής σημασίας.

Σύμφωνα με αναλυτές της Jefferies, η αμερικανική επέμβαση ανατρέπει την κυριαρχία της Κίνας, η οποία παράγει σχεδόν το 90% των μόνιμων μαγνητών παγκοσμίως — προϊόντων που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αιολικά πάρκα και μαχητικά αεροσκάφη. Η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει την ηγετική της θέση ως μοχλό πίεσης κατά τη διάρκεια εμπορικών εντάσεων, εντείνοντας τις προσπάθειες των ΗΠΑ για ανεξαρτητοποίηση, μεταδίδει το Bloomberg.

Ορισμένοι ειδικοί εκφράζουν ανησυχίες για τον ρόλο του κράτους στην αγορά, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να δημιουργήσει στρεβλώσεις. Ωστόσο, η Jefferies τονίζει πως πρόκειται για αντίμετρο σε μια ήδη ανισόρροπη παγκόσμια αλυσίδα. Η στρατηγική αυτή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση για ένα νέο βιομηχανικό οικοσύστημα σπάνιων γαιών στη Δύση.

Η άμεση συμμετοχή του Υπουργείου Άμυνας και οι συμβάσεις μακροπρόθεσμης προμήθειας πιθανώς σηματοδοτούν μια νέα εποχή για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Ο διευθύνων σύμβουλος της MP, Τζιμ Λιτίνσκι, χαρακτήρισε την κίνηση άνευ προηγουμένου, προσθέτοντας ότι η κυβέρνηση αναγνωρίζει την ανάγκη για ολιστική προσέγγιση στην εφοδιαστική αλυσίδα και την επανεκκίνηση στρατηγικών βιομηχανιών στις ΗΠΑ.

Η έλλειψη σπάνιων γαιών που προκάλεσε η Κίνα, λόγω περιορισμών στις εξαγωγές της, έχει σοβαρές συνέπειες για βιομηχανίες παγκοσμίως, όπως την αυτοκινητοβιομηχανία και την κατασκευή τεχνολογικών προϊόντων. Παρά τις δυσκολίες αυτές, η Ινδία βλέπει την κρίση ως ευκαιρία, με την κυβέρνηση να σχεδιάζει στρατηγικές για την ενίσχυση της παραγωγής σπάνιων γαιών και την αυτοδυναμία της.

Με αποθέματα σπάνιων γαιών αξίας 6,9 εκατομμυρίων τόνων, η Ινδία κατέχει την τρίτη θέση παγκοσμίως, με σημαντικό μερίδιο στα αποθέματα ορυκτών σε παραλίες και άμμο. Η Ινδία, έχοντας τον κατάλληλο πλούτο ορυκτών, είναι έτοιμη να παίξει βασικό ρόλο στην ανάπτυξη της διεθνούς αλυσίδας εφοδιασμού σπάνιων γαιών, εφόσον επενδύσει κατάλληλα στον τομέα εξόρυξης και επεξεργασίας αυτών των πρώτων υλών.

Ωστόσο, παρά την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων, η Ινδία αντιμετωπίζει προκλήσεις στην ανάπτυξη της απαραίτητης υποδομής για την εξόρυξη και επεξεργασία των σπάνιων γαιών. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι για να ανταγωνιστεί την Κίνα, η Ινδία θα χρειαστεί να ενισχύσει τις επενδύσεις στον τομέα και να αξιοποιήσει τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και το κρατικό σύστημα.

Κινεζική κυριαρχία και γεωπολιτικές προεκτάσεις

Η Κίνα εξακολουθεί να διατηρεί την κυριαρχία της στην αγορά, παρά τις πιέσεις και τις ενδεχόμενες εμπορικές συμφωνίες με άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ. Με την παραγωγή του 60% των σπάνιων γαιών και την επεξεργασία σχεδόν του 90% αυτών, η Κίνα έχει στρατηγική επιρροή, ειδικά σε τομείς όπως η καθαρή ενέργεια, η ρομποτική και ο στρατιωτικός εξοπλισμός.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε κατά τη διάρκεια εκδήλωσης πως η Ουάσιγκτον «υπέγραψε» συμφωνία για το εμπόριο με την Κίνα, χωρίς όμως να δώσει καμιά άλλη λεπτομέρεια.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ξεκαθάρισε κατόπιν στο Γαλλικό Πρακτορείο πως η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο επικύρωσαν συμφωνία που είχε κλειστεί σε διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις δυο κυβερνήσεις.

Ερωτηθείς για τη σιβυλλική δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ, ο αμερικανός υπουργός Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ αναφέρθηκε μιλώντας στην τηλεοπτική υπηρεσία του Bloomberg στις διαπραγματεύσεις στο Λονδίνο, τονίζοντας πως συμφωνία-πλαίσιο, που απαιτούσε έγκριση στο κορυφαίο επίπεδο, «υπογράφτηκε και επισφραγίστηκε».

Στα μέσα Ιουνίου, οι ΗΠΑ και η Κίνα συμφώνησαν στο Λονδίνο το «γενικό πλαίσιο» για την επίλυση των εμπορικών διενέξεών τους, που όμως έμενε να επικυρωθεί από τους προέδρους των δυο μεγαλύτερων οικονομικών του πλανήτη.

Οι διαπραγματεύσεις αυτές ακολούθησαν εκείνες του Μαΐου στη Γενεύη, κατά τις οποίες οι δυο πλευρές συμφώνησαν να μειώσουν προσωρινά το επίπεδο των απαγορευτικών τελωνειακών δασμών που επέβαλαν η μια στην άλλη.

Οι σπάνιες γαίες αποτελούσαν διακύβευμα-κλειδί των διαπραγματεύσεων στη βρετανική πρωτεύουσα, με τις ΗΠΑ να αξιώνουν να επιταχυνθεί ο ρυθμός παραδόσεων αυτών των στρατηγικής σημασίας μετάλλων, που θεωρούσε απαράδεκτα χαμηλό ο Λευκός Οίκος.

Αυτές οι πρώτες ύλες χαρακτηρίζονται κρίσιμες για ποικίλα είδη, από τις ηλεκτρικές μπαταρίες (για οχήματα, για την αποθήκευση ενέργειας κ.λπ.), ως τα αιολικά συστήματα, περνώντας από προϊόντα της αμυντικής βιομηχανίας (πύραυλοι, ραντάρ, δορυφόροι...).

Το Πεκίνο ανέμενε από την πλευρά του η Ουάσιγκτον να αναθεωρήσει το καθεστώς ελέγχου των εξαγωγών συγκεκριμένων αμερικανικών προϊόντων, πάνω απ’ όλα τεχνολογικών, στην αγορά της Κίνας.

Η Κίνα κατέχει σχεδόν μονοπώλιο στα 17 μεταλλικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στις σπάνιες γαίες, τα οποία είναι κρίσιμα για καθημερινά προϊόντα, από αυτοκίνητα και κινητήρες αεροσκαφών μέχρι ηλεκτρονικά είδη όπως τα smartphone και οι τηλεοράσεις επίπεδης οθόνης. Είναι επίσης απαραίτητα για τη χρωστική αντίθεσης που χρησιμοποιείται στις μαγνητικές τομογραφίες και σε ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα.

Πρόσφατα, η Κίνα έκανε την απόκτηση τους ακόμα δυσκολότερη: από τον Απρίλιο εισήγαγε νέα απαίτηση για άδεια εξαγωγής των συγκεκριμένων στοιχείων, επιβραδύνοντας ουσιαστικά τη ροή τους προς τον υπόλοιπο κόσμο, περιλαμβανομένων των ΗΠΑ.

Αυτή τη στιγμή, οι αμερικανικές εταιρείες διαθέτουν απόθεμα σπάνιων γαιών που καλύπτει μόλις δύο έως τρεις μήνες, σύμφωνα με την Γκρέισελιν Μπασκαράν, διευθύντρια του Προγράμματος Ασφάλειας Κρίσιμων Ορυκτών στο Center for Strategic and International Studies. Μετά από αυτό, «η βιομηχανία απλώς δεν θα μπορεί να παράγει», προειδοποίησε η ίδια στο CNN, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.

Οι εξαγωγές ίσως να μην επανέλθουν στο απαιτούμενο επίπεδο με αρκετά γρήγορο ρυθμό ακόμη και μετά τη συμφωνία ΗΠΑ – Κίνας.

«Ας μην ξεχνάμε ότι και πριν από την τηλεφωνική επικοινωνία (Τραμπ–Σι), οι εξαγωγές είχαν αρχίσει να ξαναγίνονται, αλλά όχι με ρυθμό που να επιτρέπει στις εφοδιαστικές αλυσίδες να λειτουργούν χωρίς διακοπές», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τη Μπασκαράν, οι αμερικανικές εταιρείες ενδέχεται σύντομα να εξαντλήσουν τα αποθέματά τους.

Ένας ειδικός από την αυτοκινητοβιομηχανία, που μίλησε στο CNN ανώνυμα επειδή δεν έχει εξουσιοδότηση να κάνει δημόσιες δηλώσεις, τόνισε πως γίνεται πλέον σαφές ότι ο κλάδος προετοιμάζεται για μαζικές διακοπές παραγωγής τους επόμενους μήνες λόγω ελλείψεων σε σπάνιες γαίες.

Ο ίδιος έχει ακούσει στελέχη του κλάδου να περιγράφουν την κατάσταση ως «την έλλειψη μικροτσίπ επί… στεροειδών».

Πριν από τέσσερα χρόνια, η έλλειψη μικροτσίπ είχε οδηγήσει σε διακοπή παραγωγής και σε ιστορικά υψηλές τιμές αυτοκινήτων. Η περιορισμένη προσφορά είχε ως αποτέλεσμα οι καταναλωτές να πληρώνουν πάνω από την τιμή καταλόγου για καινούργια οχήματα.

«Ο κόσμος νομίζει ότι το πρόβλημα αφορά μόνο τα ηλεκτρικά οχήματα, αλλά δεν είναι έτσι», είπε ο ειδικός στο CNN. «Υπάρχει σε κάθε είδους αυτοκίνητο. Είναι στους κινητήρες των υαλοκαθαριστήρων. Ένας προμηθευτής με τον οποίο μίλησα μου είπε ότι υπάρχουν αισθητήρες ακόμη και στις ζώνες ασφαλείας. Νομίζω ότι θα υπάρξουν διακοπές παραγωγής παντού. Η Κίνα μάς κρατάει κυριολεκτικά από τον λαιμό».

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters που επικαλείται πηγές με γνώση της κατάστασης, προμηθευτές μεγάλων αμερικανικών αυτοκινητοβιομηχανιών –συμπεριλαμβανομένων των General Motors, Ford και της Stellantis, κατασκευάστριας της Jeep– εξασφάλισαν προσωρινές άδειες εξαγωγής για σπάνιες γαίες, αλλά μόνο για χρονικό διάστημα έως έξι μηνών. Οι εταιρείες δεν σχολίασαν τη διαθεσιμότητα των ορυκτών.

Άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, προσπαθούν να αναπτύξουν δικές τους μονάδες επεξεργασίας. Όμως κάτι τέτοιο θα χρειαστεί μήνες, αν όχι χρόνια. H Μπασκαράν σχολίασε ότι θα έπρεπε να είχαν γίνει περισσότερα για να προετοιμαστεί αυτή η κρίση.

«Φυσικά και θα έπρεπε να το είχαμε προβλέψει αυτό», είπε. «Θα έπρεπε να το είχαμε ξεκινήσει πριν από 15 χρόνια».

Το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας χρηματοδότησε με 4,2 εκατ. δολάρια τη νεοφυή Rare Earth Salts, η οποία εξάγει οξείδια από ανακυκλωμένα υλικά. Η Toyota επενδύει επίσης σε καινοτομίες που μειώνουν τη χρήση σπάνιων γαιών. Όμως η ανακύκλωση παραμένει δαπανηρή και χρονοβόρα. Για παράδειγμα, ένα F-35 περιέχει πάνω από 400 κιλά σπάνιων γαιών, ενώ ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο χρειάζεται περίπου 550 γραμμάρια, σε αντίθεση με τα 140 γραμμάρια που απαιτεί ένα βενζινοκίνητο.

Γραφειοκρατία και εμπόδια στις εξαγωγές

Η Κίνα διατηρεί αυστηρό έλεγχο στις εξαγωγές. Μετά από εμπορική εκεχειρία με τις ΗΠΑ, μόλις τρεις κινεζικές εταιρείες απέκτησαν άδεια εξαγωγής σπάνιων γαιών σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Το πρόβλημα για τη Δύση είναι η απουσία εναλλακτικών: χρειάζονται χρόνια για να εγκριθεί ένα νέο ορυχείο και να κατασκευαστεί μονάδα επεξεργασίας. Η Κίνα κατέχει πάνω από το 90% της παγκόσμιας προσφοράς τεσσάρων βασικών σπάνιων γαιών (Nd, Pr, Dy, Tb), σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Την τελευταία διετία, η Κίνα επέκτεινε τους εξαγωγικούς περιορισμούς σε κρίσιμα μέταλλα όπως το γάλλιο και το γερμάνιο (για την παραγωγή τσιπ), το αντιμόνιο και το βολφράμιο. Το βολφράμιο, που δεν κατατάσσεται στις σπάνιες γαίες αλλά θεωρείται στρατηγικό μέταλλο, χρησιμοποιείται σε όπλα, εργαλεία κοπής και μπαταρίες. Το 2024, η Κίνα παρήγαγε το 80% της παγκόσμιας ποσότητας και οι ΗΠΑ εισήγαγαν το 27% από εκεί. Χρειάζονται περίπου 2 κιλά ανά μπαταρία ηλεκτρικού οχήματος, όμως η ανακύκλωσή του μπορεί να καθυστερήσει έως και επτά χρόνια.

Ο Lewis Black της Almonty τόνισε ότι το νέο ορυχείο της εταιρείας στη Νότια Κορέα θα μπορούσε να καλύψει τις αμυντικές ανάγκες των ΗΠΑ και της Ε.Ε., όμως δεν επαρκεί για την ιατρική, την αυτοκινητοβιομηχανία και την αεροδιαστημική. Με την Κίνα να καταναλώνει το 50% του παγκόσμιου βολφραμίου, η πίεση συνεχίζεται.