Οι καθυστερήσεις σε λογαριασμούς στεγαστικών δανείων, ενοικίων ή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας είναι μια άλλη ένδειξη ότι το κόστος στέγασης είναι πολύ υψηλό. Στην Ελλάδα το ποσοστο είναι υψηλό και σε υψηλότερα ποσοστά από τότε που χτυπησε η οικονομική κρίση.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το μερίδιο των ατόμων που καθυστερούσαν το 2010 ήταν στο 30.9%, το 2015 έκανε άλμα στο 49,3% και το 2021 μειώθηκε στο 36,4%.

Στην ΕΕ, παρά το γεγονός ότι οι τιμές και τα ενοίκια των κατοικιών αυξήθηκαν κατά την περίοδο 2010-2021, το ποσοστό των ατόμων που καθυστερούν στεγαστικά δάνεια, ενοίκια ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας στην ΕΕ μειώθηκε από 12,4% το 2010 σε 9,1% το 2021. Τα ποσοστά μειώθηκαν σε 20 κράτη – μέλη, αυξήθηκαν σε πέντε.

Μελέτη της Eurostat δείχνει ότι τα υψηλότερα ποσοστά για το 2021, κόστους στέγασης παρατηρήθηκαν στην Ελλάδα (32,4%), τη Δανία (21,9%) και την Ολλανδία (15,3%), ενώ στις αγροτικές περιοχές ήταν τα υψηλότερα στην Ελλάδα (22%), τη Βουλγαρία (13,3%) και τη Ρουμανία (10,8%).

Οι αυξήσεις το 2022 συνεχίζουν να καίνε, καθώς σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ ο Δεκέμβρης του 2022, σε σχέση με τον Δεκέμβριο του 2021, κατέγραψε ότι τα ενοικια αυξηθηκαν κατα 4%, οι οικιακές υπηρεσίες 6,3%, το πετρέλαιο θέρμανσης 1,4% και το φυσικό αέριο 50,0%.

Σε όλα αυτά, έρχεται να προστεθεί η επιβάρυνση από τις αυξήσεις επιτοκίων σε όσους πληρώνουν στεγαστικό δάνειο, με κυμαινόμενο επιτόκιο. Ενδεικτικά, ο διοκτήτης που είχε δάνειο ύψους 100.000 ευρώ, διάρκειας 20-30 χρόνια, η συνολική επιβάρυνση φτάνει τα 200 -300 ευρώ για δάνειο.

Ακριβό μου “κεραμίδι”

Η απόκτηση στέγης, ειδικά για τους σημερινούς 30άρηδες, αποτελεί πλέον μία φαντασίωση, οι οποίοι μάλιστα δυσκολεύονται να αφήσουν τη γονεϊκή τους εστία.

• Από τα μεγαλύτερα ποσοστά νέων ανθρώπων ηλικίας 18-34 που μένουν μαζί με τους γονείς τους καταγράφονται στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Επτά στους δέκα νέους 25-34 ετών δεν εγκαταλείπουν το πατρικό τους.
• Από το 2014, το ποσοστό για τις ηλικίες 18-34 φτάνει το 66,7% το 2017 και το 69,4% το 2019, από 58,4% το 2008. Σε αστικό μύθο φαίνεται να έχει εξελιχθεί το ότι οι Ελληνες διαθέτουν ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης καθώς πρόσφατα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι τα τελευταία 17 χρόνια το ποσοστό της ιδιοκατοίκησης έχει πέσει στο 73,3% για το 2021, έναντι 84,6% το 2005, έχοντας απολέσει 11,3%. Μόνο από το 2019 ως το 2021 το ποσοστό ιδιοκατοίκησης μειώθηκε 2,1%.
• Στην ΕΕ, το 2021, το 70% του πληθυσμού ζούσε σε δικό του σπίτι, ενώ το υπόλοιπο 30% σε ενοικιαζόμενες κατοικίες.
• Τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκτησίας παρατηρήθηκαν στη Ρουμανία (95% του πληθυσμού ζούσαν σε δικό τους σπίτι), τη Σλοβακία (92%, στοιχεία 2020), την Ουγγαρία (92%) και την Κροατία (91%). Σε όλα τα κράτη – μέλη, εκτός από τη Γερμανία, η ιδιοκτησία ήταν πιο συνηθισμένη.
• Στη Γερμανία, η ενοικίαση ήταν ελαφρώς πιο συνηθισμένη, με λίγο περισσότερο από το 50% του πληθυσμού να είναι ενοικιαστές. Ακολούθησαν η Αυστρία (46%) και η Δανία (41%).

Οι αιτίες που οι Ελληνες σταμάτησαν να αγοράζουν το δικό τους σπίτι και από ιδιοκτήτες έγιναν ενοικιαστές είναι αρκετές, με την ιδιοκατοίκηση να μειώνεται την εποχή της οικονομικής κρίσης.

Εκείνη την περίοδο ξεκίνησαν οι πλειστηριασμοί κατοικιών, ενώ αρκετοί ιδιοκτήτες με μεγάλο τραπεζικό δανεισμό προτίμησαν να εκποιήσουν τα ακίνητά τους προκειμένου να εξοφλήσουν τα χρέη. Τα τελευταία 20 χρόνια (1998-2019), ο βασικός μισθός έμεινε σταθερός, τη στιγμή που οι αξίες των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κοντά στο 60%.

Αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 2023 οι πρώτοι 10.000 ωφελούμενοι, από τις αιτήσεις των συμμετεχόντων που θα επιλεχθούν θα μπορούν να αποκτήσουν το πρώτο τους σπίτι με δάνειο, οι δόσεις του οποίου υπολογίζονται σε περίπου 275 ευρώ, ποσό που θα αντιστοιχεί στο μισό ενοίκιο από εκείνο που θα πλήρωναν αν έμεναν στα ίδια διαμερίσματα ως ενοικιαστές.

Ωστόσο, ο μικρός αριθμός των δικαιούχων αναμένεται να προκαλέσει προβλήματα διαχείρισης στις εμπλεκόμενες υπηρεσίες του υπουργείου Εργασίας και τις τράπεζες, από έναν ενδεχόμενο καταιγισμό αιτήσεων συμμετοχών. Αυτό συμβαίνει επειδή, ο αριθμός των 10.000 αναφέρεται στους ωφελούμενους του προγράμματος και όχι τις επιλέξιμες αιτήσεις.

Στόχος του μέτρου είναι να εξασφαλιστεί επιτόκιο που θα ανέρχεται σε 1% για την αγορά πρώτης κατοικίας σε περιοχές με πιο παλαιά κτίρια, από πολίτες από 25 έως 39 ετών.

Τα τρία βασικά κριτήρια και η σειρά προτεραιότητας

Το υπουργείο Εργασίας εξετάζει τρία κριτήρια που θα μετρήσουν περισσότερο στην τελική επιλογή των συμμετεχόντων και αυτά είναι η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση και το ετήσιο εισόδημα, το οποίο θα πρέπει να βρίσκεται μεταξύ 10.000 ευρώ και 21.000 ευρώ, σύμφωνα με πληροφορίες.

Όπως έχει γίνει γνωστό από τις σχετικές ανακοινώσεις, το στεγαστικό δάνειο του προγράμματος «Φθηνή Στέγη» θα καλύπτει το 90% της εμπορικής αξίας, ενώ το υπόλοιπο 10% πληρώνεται από τους αγοραστές. Αυτό μπορεί να γίνει είτε με δική τους συμμετοχή, είτε με συμπληρωματικό δάνειο.

Με αυτό τον τρόπο, τα τρία τέταρτα (3/4) του δανείου θα είναι άτοκα, άρα το τελικό επιτόκιο θα είναι κοντά στο 1%, με τα σημερινά δεδομένα.

Αυτό σημαίνει πως ένα ζευγάρι, με ελάχιστη συμμετοχή, θα αγοράζει ένα σπίτι αξίας 100.000 ευρώ με μηνιαίες δόσεις 275 ευρώ, σύμφωνα με τα παραδείγματα που έχουν δοθεί από το κυβερνητικό επιτελείο.

Υπενθυμίζεται ότι τα εισοδηματικά κριτήρια που προβλέπονται για τη λήψη του επιδόματος στέγης προβλέπουν σήμερα ότι το συνολικό εισόδημα του νοικοκυριού δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό, προσαυξανόμενο κατά 3.500 ευρώ για κάθε μέλος του νοικοκυριού. Το συνολικό εισόδημα δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 21.000 ευρώ ετησίως, ανεξαρτήτως της σύνθεσης του νοικοκυριού.

Τα οφέλη του προγράμματος

Σύμφωνα με διευκρινίσεις του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων πρακτικά όσοι ενταχθούν στο πρόγραμμα αυτό, θα πληρώνουν δόση στεγαστικού δανείου που θα είναι πολύ χαμηλότερη από το ενοίκιο που αντιστοιχεί στο σπίτι που επέλεξαν, καθώς το επιτόκιο με τα σημερινά δεδομένα είναι συμβολικό: με τα σημερινά δεδομένα είναι στο 1% αλλά σε κάθε περίπτωση θα αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο των εμπορικών επιτοκίων.

Το κυριότερο, με την αποπληρωμή του δανείου θα αποκτήσουν την ιδιοκτησία του σπιτιού.

Σύμφωνα με το παράδειγμα του Υπουργείο Εργασίας, ένα νέο ζευγάρι που αγοράζει ένα σπίτι αξίας 100.000 ευρώ θα πληρώνει μηνιαία δόση 275 -285 ευρώ αντί για 415 ευρώ που είναι η δόση για το ίδιο σπίτι με τα τρέχοντα επιτόκια της αγοράς. Το ετήσιο όφελος στην περίπτωση αυτή είναι 1.680 ευρώ.

Στρατηγικό σχέδιο με πολυεπίπεδες δράσεις περιλαμβάνει το κυβερνητικό πλάνο για την παροχή φθηνής στέγης. Βασική στόχευση του σχεδίου είναι οι κρατικές ενισχύσεις να φθάσουν άμεσα στους δικαιούχους, ώστε να αποδώσουν καρπούς το συντομότερο δυνατό.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το πρόγραμμα στεγαστικής πολιτικής που θα «αποκαλύψει» ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα της ΔΕΘ θα περιλαμβάνει άτοκα δάνεια και επιδοτήσεις που θα δίνουν λύση στο μείζον πρόβλημα των ακριβών ενοικίων που ταλαιπωρεί τα νοικοκυριά και ειδικά τα νέα ζευγάρια.

Οι πληροφορίες θέτουν ως χρονικό ορόσημο εφαρμογής το επόμενο έτος και η κυβέρνηση θα αξιοποιήσει το αποθεματικό ύψους 1,5 δισ. ευρώ της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (πρώην ΟΑΕΔ). Η ειδική ομάδα η οποία έχει συσταθεί σε συνεργασία με στελέχη σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο έχουν επεξεργαστεί διάφορες προτάσεις για την υλοποίηση πολιτικών που στοχεύουν στη βελτίωση της προσβασιμότητας σε φθηνότερα ακίνητα.

Στόχος των επικείμενων εξαγγελιών θα είναι οι νέοι χαμηλού αλλά και μεσαίου εισοδήματος, οι άνεργοι, αλλά και οι φοιτητές οι οποίοι βρίσκονται εκτός του τόπου κατοικίας και πληρώνουν ενοίκιο. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι δικαιούχοι θα είναι νέοι έως 29 ετών και νέα ζευγάρια, ενώ θα υπάρχουν εισοδηματικά κριτήρια.

Για τους όρους στήριξης των δικαιούχων θα είναι πιο ευνοϊκοί όταν πρόκειται για ζευγάρι όπου εργάζονται και οι δύο, ενώ θα υπάρχουν ακόμη ευνοϊκότερες πρόνοιες για ειδικές κατηγορίες όπως ζευγάρι ανέργων ή μονογονεϊκή οικογένεια.

Τι θα περιλαμβάνει το πρόγραμμα

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης κατασκευή, ανακατασκευή και παραχώρηση-ενοικίαση κοινωνικών με ΣΔΙΤ, την επιδότηση ενοικίου και την επιχορήγηση δανείου για την απόκτηση πρώτης κατοικίας.

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, οι ιδιοκτήτες ή οι ενοικιαστές θα λάβουν χρηματικά ποσά για ανακαινίσεις παλαιών ακινήτων, τα οποία δεν μπορούν να κατοικηθούν ή και θα λάβουν επιδότηση ενοικίου. Στις προτάσεις που έχουν επεξεργαστεί τα αρμόδια στελέχη είναι οι εν λόγω ενισχύσεις να έχουν διπλή μορφή. Δηλαδή, είτε θα χορηγηθούν ως κρατική επιχορήγηση, είτε ως άτοκα δάνεια ύψους 25.000-30.000 ευρώ, με προσαύξηση περίπου 5.000 ευρώ για κάθε προστατευόμενο μέλος.

Η διάρκεια αποπληρωμής μπορεί να φτάσει τα 10-15 έτη. Πηγές αναφέρουν ότι οι δικαιούχοι του στεγαστικού επιδόματος θα είναι οι νέοι κάτω των 30 ετών και νέα ζευγάρια, ενώ θα προβλέπονται και εισοδηματικά κριτήρια.

Θα αφορά:

Νέους έως 29 ετών (με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα)

Νέα ζευγάρια

Ανέργους

Φοιτητές

Θα υπάρχουν εισοδηματικά κριτήρια

Θα προσφέρει:

Επιδότηση ενοικίου

Χορήγηση επιδοτούμενων δανείων για την αγορά πρώτης κατοικίας

Προγράμματα rent to own (παραχώρηση σπιτιών σε ανέργους ή νέους με χαμηλό εισόδημα, πληρώνοντας χαμηλό ενοίκιο ή και δυνατότητα αγοράς στο μέλλον)

Δυνατότητα ανακαίνισης κατοικιών

Τι θα γίνει με τους πλειστηριασμούς της πρώτης κατοικίας

Η δικηγόρος Σουζάνα Κλημεντίνη, μίλησε στο MEGA για τους πλειστηριασμούς της πρώτης κατοικίας.

«Ήδη βλέπουμε μία πιο επιθετική πολιτική όσον αφορά στους πλειστηριασμούς, τόσο από τις τράπεζες όσο και από τα funds που έχουν αποκτήσει τα δάνεια του κόσμου. Δεν υπάρχει πλέον προστασία πρώτης κατοικίας. Υπάρχει προσωρινή προστασία αλλά δεν καλύπτει σχεδόν τίποτα», είπε αρχικά.

Κάθε βδομάδα έχουμε 1000- 1300 πλειστηριασμούς και αφορούν και στην πρώτη κατοικία. Μπορεί να γίνει πλειστηριασμός ακόμα και για το ποσό των 50.000 ευρώ. Δεν υπάρχει όριο», κατέληξε.

Σύμφωνα με την Καθημερινη «κλειδί» για την επανεκκίνηση των προγραμμάτων στεγαστικής πολιτικής θεωρείται το αποθεματικό ύψους 1,5 δισ. ευρώ από τον Ενιαίο Λογαριασμό για την Εφαρμογή Κοινωνικής Πολιτικής (ΕΛΕΚΕΠ), που πλέον θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με μεγαλύτερη ευελιξία για δράσεις που αφορούν τόσο την αγορά ή κατασκευή ακινήτων όσο και την επιδότηση δανείων ή ενοικίων.

Σύμφωνα, μάλιστα, με τον υπουργό Εργασίας Κωστή Χατζηδάκη, που μίλησε στον ΣΚΑΪ, η νέα στεγαστική πολιτική θα επικεντρώνεται κυρίως στα νέα ζευγάρια καθώς είναι τόσο υψηλό το κόστος στέγης στην Ελλάδα, που δημιουργεί μεγάλη πίεση στα νέα ζευγάρια και αυτό επιτείνει και το δημογραφικό, διότι «είναι ένας από τους λόγους που τα νεαρά ζευγάρια δεν κάνουν παιδιά». Ετσι, στόχος των επικείμενων εξαγγελιών θα είναι η στήριξη νέων, κυρίως ζευγαριών, χαμηλού αλλά και μεσαίου εισοδήματος, ανέργων, αλλά και φοιτητών που μένουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους και πληρώνουν ενοίκιο.

Ηδη έχουν μπει στο μικροσκόπιο των αρμοδίων που σχεδιάζουν τις δράσεις στεγαστικά προγράμματα άλλων ευρωπαϊκών κρατών όπως της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, ενώ χρησιμοποιώντας τα νέα ευέλικτα και σύγχρονα εργαλεία που θεσμοθετήθηκαν πρόσφατα θα ανασχεδιαστούν και τα παλαιά προγράμματα του πρώην ΟΕΚ, που καταργήθηκε το 2011.

Με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο που ψηφίστηκε την άνοιξη, μέσω της ΔΥΠΑ σχεδιάζονται δράσεις που αφορούν την κατασκευή, ανακατασκευή και παραχώρηση-ενοικίαση κοινωνικών κατοικιών με συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), την επιδότηση ενοικίου αλλά και την επιχορήγηση για την απόκτηση πρώτης κατοικίας με επιδοτούμενα δάνεια. Ενα νέο εργαλείο, που θα αποτελέσει αιχμή στη νέα στεγαστική πολιτική, αναμένεται να είναι αυτό της ενοικίασης διαμερισμάτων για ορισμένο χρονικό διάστημα με δυνατότητα αγοράς τους, πριν από τη λήξη της μίσθωσης (μέθοδος rent to own).

Αναλυτικά, οι υπό εξέταση δράσεις αφορούν:

• Την αγορά ή αξιοποίηση ακινήτων σε συνεργασία με ιδιώτες, προκειμένου στη συνέχεια αυτά να διατεθούν σε εργαζομένους.

• Την κατασκευή νέων κατοικιών σε ιδιόκτητα ή νέα οικόπεδα και τη διάθεσή τους με συγκεκριμένα κριτήρια και χαμηλό αντίτιμο σε εργαζομένους και ανέργους.

• Τη χορήγηση χαμηλότοκων ή άτοκων δανείων για την αγορά πρώτης κατοικίας.

• Τη χορήγηση αντίστοιχων δανείων για την επισκευή πρώτης κατοικίας.

• Την επιδότηση ενοικίου σε ευρύτερες ομάδες πολιτών.

Ο νόμος δίνει ακόμη τη δυνατότητα στη ΔΥΠΑ (τ. ΟΑΕΔ) να μισθώνει ακίνητά της, τα οποία δεν προορίζονται για άμεση στεγαστική συνδρομή των δικαιούχων, προς οικονομικούς φορείς που έχουν εμπειρία διαχείρισης και ανάπτυξης ακινήτων, με σκοπό την αύξηση των εσόδων, τα οποία στη συνέχεια θα προωθηθούν προς την ενίσχυση στεγαστικών πολιτικών.

Επίσης, προβλέπεται η δυνατότητα του ιδιώτη να οικοδομήσει με δικές του δαπάνες το ακίνητο, και στη συνέχεια η ΔΥΠΑ να λάβει κάποια από τα διαμερίσματα ως αντιπαροχή προκειμένου να τα διαθέσει στους δικαιούχους. Τέλος, με το ν/σ δίνεται η δυνατότητα στη ΔΥΠΑ να αποκτά αδόμητα και δομημένα ακίνητα, όπως και να συμπράττει με δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς για την ανέγερση ακινήτων, τα οποία στη συνέχεια θα τα διαθέτει στους δικαιούχους.

Ηδη υπάρχουν 200 οικόπεδα και πάνω από 100 κτίρια (άλλα αχρησιμοποίητα και άλλα μερικώς αξιοποιημένα), καθώς και 100 κενά καταστήματα σε συγκροτήματα εργατικών κατοικιών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση των προγραμμάτων. Οσο για τους όρους στήριξης των δικαιούχων, σύμφωνα με πληροφορίες θα είναι πιο ευνοϊκοί όταν πρόκειται για ζευγάρι όπου εργάζονται και οι δύο, ενώ θα υπάρχουν ακόμη ευνοϊκότερες πρόνοιες για ειδικές κατηγορίες όπως ζευγάρι ανέργων ή μονογονεϊκή οικογένεια.