1. Λείπουν σπίτια από την πραγματική αγορά

Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στην προσφορά. Ένα σημαντικό τμήμα του υπάρχοντος οικιστικού αποθέματος παραμένει ουσιαστικά εκτός αγοράς. Πρόκειται για κλειστά ακίνητα, σπίτια που χρειάζονται σημαντικές ανακαινίσεις, ακίνητα που έχουν εμπλακεί σε διαδικασίες ιδιωτικού χρέους και αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά και ιδιοκτησίες όπου η πολυϊδιοκτησία δυσκολεύει τη λήψη αποφάσεων. Την ίδια στιγμή, το αυξημένο κόστος ανακαίνισης λειτουργεί αποτρεπτικά για πολλούς ιδιοκτήτες, με αποτέλεσμα χιλιάδες κατοικίες να μην επιστρέφουν στη μακροχρόνια μίσθωση.

Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο επειδή η Ελλάδα δεν κατασκευάζει αρκετές νέες κατοικίες ώστε να αναπληρώνει γρήγορα το διαθέσιμο απόθεμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Τράπεζα της Ελλάδος, η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία του κατασκευαστικού κλάδου βρισκόταν στο 2,2% του ΑΕΠ στο τέλος του 2025, έναντι περίπου 5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι η νέα προσφορά κατοικιών εξακολουθεί να αυξάνεται με σχετικά αργούς ρυθμούς.

2. Περισσότερα από 200.000 ακίνητα στη βραχυχρόνια μίσθωση

Σημαντικό ρόλο παίζει και η εξάπλωση της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Για το 2024 καταγράφονταν 207.572 καταλύματα με οριστική εγγραφή στο Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Μίσθωσης. Πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο αριθμό ακινήτων, ένα μέρος των οποίων διαφορετικά θα μπορούσε δυνητικά να βρίσκεται στη μακροχρόνια αγορά κατοικίας.

Οι παρεμβάσεις που έχουν γίνει για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης των βραχυχρόνιων μισθώσεων αναμένεται να βοηθήσουν, όμως το πρόβλημα δεν λύνεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Η βραχυχρόνια μίσθωση είναι ιδιαίτερα ελκυστική για αρκετούς ιδιοκτήτες σε περιοχές με υψηλή τουριστική ζήτηση και επομένως χρειάζονται ισχυρά κίνητρα ώστε ένα μεγαλύτερο μέρος των κατοικιών να επιστρέψει στη συμβατική ενοικίαση.

3. Οι ξένοι εξακολουθούν να αγοράζουν ελληνικά ακίνητα

Η δεύτερη πλευρά της εξίσωσης είναι η ζήτηση. Το ελληνικό real estate έχει προσελκύσει τα τελευταία χρόνια σημαντικά κεφάλαια από το εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο 2018-2025 οι ξένες άμεσες επενδύσεις σε ακίνητα διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 1,6 δισ. ευρώ ετησίως, όταν την περίοδο 2008-2017 ήταν μόλις περίπου 170 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Το 2025 οι σχετικές εισροές μειώθηκαν κατά 25%, εξέλιξη που συνδέεται εν μέρει με τις αλλαγές στη Golden Visa, όμως η διεθνής ζήτηση παραμένει σημαντικός παράγοντας για συγκεκριμένες περιοχές. Για έναν ξένο αγοραστή με υψηλότερη αγοραστική δύναμη, ένα ελληνικό ακίνητο μπορεί να εξακολουθεί να θεωρείται σχετικά προσιτό. Για τον Έλληνα μισθωτό, όμως, η ίδια τιμή μπορεί να είναι απαγορευτική.

4. Λιγότεροι Έλληνες αλλά περισσότερα νοικοκυριά

Εδώ εμφανίζεται ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της στεγαστικής κρίσης. Ο συνολικός πληθυσμός μειώνεται, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μειώνεται αντίστοιχα η ανάγκη για κατοικίες. Η αστικοποίηση συνεχίζεται, ενώ αυξάνονται τα μονοπρόσωπα και τα μονογονεϊκά νοικοκυριά. Ένα σπίτι στο οποίο παλαιότερα μπορούσαν να κατοικούν τέσσερα άτομα δεν σημαίνει ότι σήμερα στεγάζει αντίστοιχο αριθμό ανθρώπων.

Έτσι, περισσότερα νοικοκυριά διεκδικούν κατοικίες στις ίδιες περιοχές, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η πραγματική στεγαστική ζήτηση επομένως μπορεί να αυξάνεται ακόμη και όταν ο συνολικός πληθυσμός της χώρας μειώνεται.

5. Η οικοδομή δεν έχει καλύψει το κενό

Η μεγάλη κατάρρευση της οικοδομικής δραστηριότητας στα χρόνια της οικονομικής κρίσης άφησε ένα κενό που δεν έχει ακόμη αναπληρωθεί. Το 2025 καταγράφηκε νέα επιβράδυνση, με τις οικοδομικές άδειες να μειώνονται κατά 2,4%, την επιφάνεια κατά 9,4% και τον όγκο κατά 2,4%. Η αβεβαιότητα γύρω από τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας επηρέασε επίσης την αγορά, αν και στο δεύτερο μισό του 2025 εμφανίστηκαν ενδείξεις ανάκαμψης.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πρόβλημα: τα καινούργια σπίτια που κατασκευάζονται δεν είναι απαραίτητα προσιτά για τη μέση οικογένεια. Το υψηλό κόστος οικοπέδων, υλικών, εργασίας και χρηματοδότησης περνά στην τελική τιμή. Επομένως, ακόμη και όταν αυξάνεται η οικοδομή, μεγάλο μέρος των νεόδμητων κατοικιών μπορεί να απευθύνεται σε αγοραστές με σημαντικά υψηλότερα εισοδήματα.

6. Τα ενοίκια έχουν αποσυνδεθεί από τους μισθούς

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον πολίτη δεν είναι τελικά πόσο αυξήθηκε η τιμή ενός ακινήτου, αλλά πόσο μεγάλο μέρος του μισθού του χρειάζεται για να στεγαστεί. Και εδώ η εικόνα είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το Capital από μελέτη του ΚΕΦΙΜ με βάση δεδομένα της Eurostat για το 2024, στην Αττική η αναλογία ενοικίου προς μηνιαίο εισόδημα υπολογίζεται στο 70,2% για ένα τυπικό δυάρι έως 60 τ.μ. και στο 93,6% για ένα τριάρι, όταν οι αντίστοιχες αναλογίες στον μέσο όρο της Ε.Ε. βρίσκονται περίπου στο 31%-34% και 46%.

Η σύγκριση γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή αν ληφθεί υπόψη ότι ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης για το 2024 υπολογίζεται στα 1.500 ευρώ, ενώ το κόστος ενοικίασης μαζί με κοινόχρηστα μπορεί να φτάσει περίπου τα 1.400 ευρώ στην Αττική για το ακίνητο αναφοράς της συγκεκριμένης ανάλυσης. Αυτό εξηγεί γιατί η στεγαστική κρίση δεν αφορά πλέον μόνο τα χαμηλότερα εισοδήματα αλλά πιέζει ολοένα μεγαλύτερο τμήμα της μεσαίας τάξης.

Τι μπορεί πραγματικά να ρίξει τις τιμές

Το πρόβλημα δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδόματα. Η οικονομική ενίσχυση των ενοικιαστών προσφέρει ανακούφιση, αλλά όταν η προσφορά κατοικιών παραμένει περιορισμένη, ένα μέρος της πρόσθετης αγοραστικής δύναμης κινδυνεύει να απορροφηθεί από τις τιμές. Η ουσιαστική λύση απαιτεί περισσότερα διαθέσιμα σπίτια: νέα οικοδομή, ανακαίνιση και επαναφορά κλειστών ακινήτων, ταχύτερη αξιοποίηση περιουσίας που βρίσκεται εγκλωβισμένη σε νομικές ή τραπεζικές διαδικασίες και κίνητρα για επιστροφή κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση.

Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ακριβώς την ανάγκη επιτάχυνσης των μέτρων που αυξάνουν το διαθέσιμο κτιριακό απόθεμα. Παράλληλα προειδοποιεί ότι η άνοδος των τιμών αρχίζει να δημιουργεί κυκλικούς συστημικούς κινδύνους και χρειάζεται στενή παρακολούθηση των πιστοδοτικών κριτηρίων, ιδιαίτερα καθώς ανακάμπτουν τα στεγαστικά δάνεια. Το στεγαστικό επομένως δεν είναι πλέον απλώς ένα ζήτημα ακριβών ενοικίων. Είναι πρόβλημα προσφοράς, εισοδημάτων και λειτουργίας ολόκληρης της αγοράς κατοικίας.

Στο τραπέζι έχουν τεθεί 14 προτάσεις, οι οποίες αποτελούν έναν «οδηγό» για τις τελικές αποφάσεις που θα ληφθούν πριν από τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη.

Το στεγαστικό έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές πιέσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς η άνοδος των τιμών αγοράς και των ενοικίων έχει περιορίσει σημαντικά την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία.

Η κυβερνητική στρατηγική επιχειρεί να κινηθεί ταυτόχρονα σε διαφορετικά μέτωπα: περισσότερα σπίτια στην αγορά, νέες δυνατότητες χρηματοδότησης, κίνητρα προς τους ιδιοκτήτες και στήριξη ενοικιαστών και νέων νοικοκυριών.

Νέο μοντέλο στεγαστικών δανείων

Μία από τις προτάσεις που ξεχωρίζουν αφορά τη δημιουργία νέου τύπου στεγαστικών δανείων, με πρότυπο πρακτικές που εφαρμόζονται στη Γαλλία.

Η φιλοσοφία της παρέμβασης είναι να γίνει ευκολότερη η πρόσβαση στην αγορά κατοικίας για νοικοκυριά τα οποία σήμερα δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη τραπεζική χρηματοδότηση.

Το κόστος αγοράς ενός ακινήτου έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ η ανάγκη για ίδια κεφάλαια αποτελεί συχνά απαγορευτικό παράγοντα, ιδιαίτερα για τους νεότερους.

Στο τραπέζι το «Σπίτι μου ΙΙΙ»

Στον κυβερνητικό σχεδιασμό βρίσκεται παράλληλα η συνέχεια των προγραμμάτων απόκτησης πρώτης κατοικίας.

Ένα νέο πρόγραμμα τύπου «Σπίτι μου ΙΙΙ» έχει ήδη μπει στη συζήτηση, με σενάρια για πιο ευέλικτα εισοδηματικά κριτήρια και διεύρυνση των δικαιούχων.

Στόχος είναι να δοθεί πρόσβαση σε χρηματοδότηση σε περισσότερα νοικοκυριά που σήμερα βρίσκονται εκτός των υφιστάμενων προγραμμάτων.

Το μεγάλο πρόβλημα των κλειστών ακινήτων

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής αγοράς κατοικίας παραμένει ο μεγάλος αριθμός ακινήτων που βρίσκονται εκτός της μακροχρόνιας μίσθωσης.

Για τον λόγο αυτό, σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων επικεντρώνεται στην επιστροφή κλειστών κατοικιών στην αγορά.

Η κυβέρνηση έχει ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση μέσω προγραμμάτων ανακαίνισης και κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες.

Στο πλαίσιο των προηγούμενων αποφάσεων έχουν εξασφαλιστεί 400 εκατ. ευρώ για μεγαλύτερο πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», με στόχο την ενεργοποίηση χιλιάδων κλειστών ακινήτων.

Κίνητρα στους ιδιοκτήτες για περισσότερα σπίτια στην αγορά

Η βασική οικονομική λογική είναι ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδόματα.

Απαιτείται ταυτόχρονα αύξηση της προσφοράς κατοικιών.

Για τον λόγο αυτό εξετάζονται φορολογικά και άλλα κίνητρα ώστε ιδιοκτήτες να διαθέσουν κλειστά ακίνητα στη μακροχρόνια μίσθωση. Φορολογικές ελαφρύνσεις για ιδιοκτήτες και νέες χρηματοδοτήσεις βρίσκονται ήδη μεταξύ των σεναρίων που συζητούνται για τη ΔΕΘ.

Η λογική είναι απλή: όσο περισσότερα σπίτια επιστρέφουν στην αγορά τόσο αυξάνονται οι επιλογές των ενοικιαστών και δημιουργούνται προϋποθέσεις για αποκλιμάκωση των πιέσεων στις τιμές.

Νέα εργαλεία για την κοινωνική κατοικία

Στο ευρύτερο σχέδιο μπαίνει και η αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας για τη δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών.

Η κοινωνική αντιπαροχή, η αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων κτιρίων και η συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία για την κατασκευή ή διάθεση κατοικιών με χαμηλότερο κόστος.

Το ζήτημα της προσφοράς θεωρείται πλέον καθοριστικό, καθώς ακόμη και μια μεγάλη αύξηση των επιδομάτων μπορεί να έχει περιορισμένο αποτέλεσμα εάν ο αριθμός των διαθέσιμων κατοικιών παραμένει χαμηλός.

Φοιτητική στέγη: Πάνω από 8.000 νέες θέσεις

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη φοιτητική κατοικία.

Περισσότερες από 8.000 θέσεις φοιτητικών εστιών βρίσκονται σε διαδικασία κατασκευής σε όλη τη χώρα, σύμφωνα με πρόσφατες κυβερνητικές ανακοινώσεις.

Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για πόλεις με μεγάλο φοιτητικό πληθυσμό, όπου η ζήτηση για μικρά διαμερίσματα ασκεί πρόσθετη πίεση στα ενοίκια.

Το Airbnb παραμένει στην εξίσωση

Η βραχυχρόνια μίσθωση εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο μέρος της συζήτησης για το στεγαστικό.

Σε περιοχές με μεγάλη τουριστική ζήτηση, σημαντικός αριθμός κατοικιών έχει μετακινηθεί τα προηγούμενα χρόνια από τη μακροχρόνια στη βραχυχρόνια αγορά.

Η κυβέρνηση αναζητά μια ισορροπία που δεν θα πλήττει την τουριστική και επενδυτική δραστηριότητα, αλλά ταυτόχρονα θα αποτρέπει την υπερβολική συρρίκνωση του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος.

Στο επίκεντρο και τα ενοίκια

Το κόστος ενοικίασης αποτελεί ίσως το πιο άμεσο πρόβλημα για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά.

Για εργαζόμενους και οικογένειες που δεν έχουν ιδιόκτητη κατοικία, το ενοίκιο απορροφά πλέον σημαντικό μέρος του μηνιαίου διαθέσιμου εισοδήματος.

Γι' αυτό οι παρεμβάσεις που εξετάζονται δεν περιορίζονται στην αγορά πρώτης κατοικίας, αλλά επεκτείνονται και στη στήριξη της μακροχρόνιας μίσθωσης.

Η μεγάλη μάχη είναι η αύξηση της προσφοράς

Η νέα φιλοσοφία της στεγαστικής πολιτικής φαίνεται να μετακινείται σταδιακά από την αποκλειστική επιδότηση της ζήτησης προς την αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων κατοικιών.

Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης χωρίς αντίστοιχη αύξηση της προσφοράς μπορεί τελικά να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των τιμών.

Έτσι, το κυβερνητικό σχέδιο επιχειρεί να κινηθεί σε τρεις άξονες: αγορά κατοικίας, ενοίκιο και αύξηση στεγαστικού αποθέματος.

Οι τελικές αποφάσεις στη ΔΕΘ

Το πακέτο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Οι κυβερνητικές συσκέψεις συνεχίζονται και το συνολικό οικονομικό πακέτο της ΔΕΘ εκτιμάται ότι θα κινηθεί περίπου στα 1,5 δισ. ευρώ, με το βάρος να πέφτει στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος και της μεσαίας τάξης.

Οι τελικές επιλογές για το στεγαστικό θα εξαρτηθούν από το δημοσιονομικό κόστος κάθε παρέμβασης αλλά και από το κατά πόσο μπορεί να αυξήσει πραγματικά την προσφορά κατοικιών.

Το βέβαιο είναι ότι η στέγη θα αποτελέσει ένα από τα κεντρικά κεφάλαια της φετινής ΔΕΘ, καθώς η αντιμετώπιση του κόστους κατοικίας έχει μετατραπεί σε βασική οικονομική και κοινωνική προτεραιότητα.

Το συνολικό όφελος διαφοροποιείται ανάλογα με το αν οι δικαιούχοι είχαν λάβει ή όχι την επιστροφή ενός ενοικίου τον Νοέμβριο του 2025. Έτσι, η συνολική ενίσχυση μπορεί να φτάσει σε ποσό που αντιστοιχεί έως και σε τρία ή τέσσερα μηνιαία ενοίκια, από τα συνολικά 24 που κατέβαλαν κατά τη διετία 2024-2025.

Για τις πληρωμές που θα πραγματοποιηθούν τον Σεπτέμβριο, οι δικαιούχοι χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες.

Όσοι είχαν εισπράξει τον Νοέμβριο του 2025 την επιστροφή ενός ενοικίου για τα μισθώματα του 2024, καθώς πληρούσαν τα προβλεπόμενα εισοδηματικά κριτήρια, θα λάβουν τώρα ένα επιπλέον ποσό ίσο με το 1/12 της συνολικής δαπάνης ενοικίου του 2024.

Αντίθετα, όσοι δεν είχαν λάβει τότε την επιστροφή –για παράδειγμα επειδή το εισόδημά τους ξεπερνούσε τα προβλεπόμενα όρια– θα εισπράξουν αναδρομικά ποσό που αντιστοιχεί στα 2/12 των ενοικίων που κατέβαλαν μέσα στο 2024. Για τη συγκεκριμένη κατηγορία δημόσιων λειτουργών, η επιστροφή ενοικίου χορηγείται χωρίς εισοδηματικά κριτήρια.

Στη συνέχεια, έως το τέλος Νοεμβρίου 2026, θα πραγματοποιηθεί η καταβολή της ενίσχυσης που αντιστοιχεί στα ενοίκια του 2025. Κατά κανόνα, το ποσό θα ισούται με τα 2/12 του συνολικού ετήσιου μισθώματος. Εφόσον, όμως, ο δικαιούχος λαμβάνει ταυτόχρονα και την επιστροφή ενός ενοικίου για την κύρια κατοικία του, η πρόσθετη ενίσχυση θα περιορίζεται στο 1/12 του ετήσιου μισθώματος, ώστε το συνολικό όφελος να αντιστοιχεί σε δύο ενοίκια.

Ποιοι είναι οι δικαιούχοι της ενίσχυσης

Στη λίστα των δικαιούχων περιλαμβάνονται μόνιμοι και αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, καθώς και μέλη του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού και του Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού, υπό την προϋπόθεση ότι υπηρέτησαν, έστω και για μέρος του έτους αναφοράς, σε δημόσια σχολική μονάδα που βρίσκεται σε περιοχή η οποία καλύπτεται από το μέτρο.

Δικαιούχοι είναι επίσης γιατροί και οδοντίατροι του ΕΣΥ, ειδικευόμενοι και επικουρικοί γιατροί, αγροτικοί και προσωπικοί γιατροί, καθώς και γιατροί που παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε νοσοκομεία, δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, Μονάδες Ψυχικής Υγείας και ΤΟΜΥ.

Στο μέτρο εντάσσονται ακόμη το τακτικό και επικουρικό νοσηλευτικό προσωπικό, το βοηθητικό υγειονομικό και παραϊατρικό προσωπικό, όπως επίσης οδηγοί και πληρώματα ασθενοφόρων του ΕΚΑΒ.

Καλύπτεται και η δεύτερη κατοικία

Η οικονομική ενίσχυση δεν αφορά αποκλειστικά τις περιπτώσεις στις οποίες το ενοικιαζόμενο ακίνητο έχει δηλωθεί ως κύρια κατοικία. Στο μέτρο μπορούν να ενταχθούν και εργαζόμενοι οι οποίοι διατηρούν μισθωμένη δεύτερη κατοικία στην περιοχή όπου υπηρετούν, ενώ η μόνιμη κατοικία τους βρίσκεται αλλού.

Από το 2025 και για κάθε επόμενο έτος, η ενίσχυση διαμορφώνεται στα 2/12 του συνολικού ποσού των ενοικίων που καταβλήθηκαν κατά το προηγούμενο έτος. Εάν ο δικαιούχος άλλαξε κατοικία κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονιάς, στον υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη τα μισθώματα που καταβλήθηκαν για όλες τις κατοικίες που πληρούν τις προϋποθέσεις του μέτρου.

Για όσους δικαιούνται ταυτόχρονα και την ήδη υφιστάμενη επιστροφή ενός ενοικίου, η πρόσθετη οικονομική ενίσχυση περιορίζεται στο 1/12 του συνολικού ετήσιου μισθώματος.

Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 1.600 ευρώ ετησίως για κάθε έτος καταβολής ενοικίων. Το ανώτατο αυτό ποσό αυξάνεται κατά 100 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο παιδί του δικαιούχου και του ή της συζύγου.

Σε περίπτωση διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, η συγκεκριμένη προσαύξηση εφαρμόζεται ξεχωριστά για καθέναν από τους δύο γονείς, ενώ αντίστοιχη πρόβλεψη ισχύει και για τα μέρη συμφώνου συμβίωσης.

Ξεχώρισε ως ερωτήματα την μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών, αλλά και τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας, εξετάζοντας και ως παράδειγμα την Ελλάδα.

Oλόκληρη η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα

Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή συμμετέχω στην παρούσα συζήτηση στο πλαίσιο του Dubrovnik Economic Conference.

Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης έχει αναδειχθεί σε μία από τις καθοριστικές οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις της εποχής μας. Τόσο στις προηγμένες όσο και στις αναδυόμενες οικονομίες, το κόστος της στέγασης αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα, ασκώντας αυξανόμενες πιέσεις στα νοικοκυριά και απειλώντας τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την οικονομική αποτελεσματικότητα.

Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκονται δύο θεμελιώδη ερωτήματα. Πρώτον, τι καθορίζει το «κατάλληλο» επίπεδο των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων, και πόσο επαρκής είναι στην παρούσα φάση η προσφορά κατοικιών; Δεύτερον, ποιες είναι οι γενικότερες επιπτώσεις της οικονομικής δυσπροσιτότητας της στέγασης στην ευρύτερη οικονομία, ιδίως στα αστικά κέντρα, που λειτουργούν ως πόλοι οικονομικής δραστηριότητας, καινοτομίας και προσέλκυσης ταλέντων; Πώς επηρεάζει αυτό το ζήτημα τις αγορές εργασίας, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη;

Ας αρχίσουμε με το πρώτο ερώτημα. Η μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών των κατοικιών δεν είναι κάτι ανεξήγητο. Εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τα θεμελιώδη μεγέθη της προσφοράς και της ζήτησης. Τα αυξανόμενα εισοδήματα των νοικοκυριών και ο συσσωρευμένος πλούτος έχουν ενισχύσει την αγοραστική δύναμη. Οι δημογραφικές αλλαγές — όπως η μείωση του μεγέθους των νοικοκυριών και η αστικοποίηση — έχουν εντείνει τη ζήτηση στις πόλεις. Παράλληλα, η προσφορά συχνά δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τη ζήτηση λόγω παραγόντων όπως το κόστος κατασκευής, η έλλειψη δομήσιμων ακινήτων, οι κανονισμοί χρήσεων γης και άλλοι περιορισμοί της δόμησης.

Η νομισματική πολιτική έχει διαδραματίσει επίσης σημαντικό ρόλο. Η παρατεταμένη περίοδος χαμηλών επιτοκίων αύξησε την ελκυστικότητα των ακινήτων ως επένδυση. Αν και τα χαμηλά επιτόκια δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε αύξηση των επενδύσεων στην αγορά κατοικιών, μειώνοντας ταυτόχρονα τα κίνητρα αποταμίευσης σε ένα περιβάλλον χαμηλών αποδόσεων.

Μάλιστα, σε πολλές χώρες της Ευρώπης μεγάλο ποσοστό των αγοραπωλησιών ακινήτων δεν χρηματοδοτείται με στεγαστικά δάνεια. Αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση κατοικιών ολοένα και περισσότερο τροφοδοτείται από τον συσσωρευμένο πλούτο και επενδυτικά κίνητρα, με αποτέλεσμα τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα να πλειοδοτούν έναντι των υπολοίπων, αποκλείοντας τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά από τις αγορές κατοικιών.

Ερχόμαστε τώρα στο δεύτερο ερώτημα, αυτό που αφορά τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας. Όταν οι εργαζόμενοι αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος διαβίωσης κοντά στα κέντρα οικονομικής δραστηριότητας, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού μειώνεται, οι κενές θέσεις εργασίας δεν καλύπτονται και η αύξηση της παραγωγικότητας περιορίζεται. Η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας, επομένως, δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά και μακροοικονομικό.

Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να εξετάσουμε εν συντομία την περίπτωση της Ελλάδος, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των εξελίξεων.

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική αγορά κατοικιών παρουσιάζει ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης, ιδίως σε μητροπολιτικές περιοχές όπως η Αθήνα. Οι τιμές και τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σημαντικά, αν και ο ρυθμός ανόδου τους έχει πρόσφατα κάπως μετριαστεί. Παράλληλα, η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας έχει επιδεινωθεί, με αποτέλεσμα η επιβάρυνση του κόστους στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά να είναι από τις υψηλότερες στη ζώνη του ευρώ.

Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι τα υψηλά – αν και μειούμενα – ποσοστά ιδιοκατοίκησης δεν έχουν μεταφραστεί σε οικονομικά προσιτή στέγαση. Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα εισοδήματα παραμένουν σχετικά χαμηλά, ενώ τα έξοδα που σχετίζονται με τη στέγαση — όπως το κόστος ενέργειας, συντήρησης και ανακαίνισης — έχουν αυξηθεί σημαντικά. Επιπλέον, μεγάλο μέρος του αποθέματος κατοικιών είναι γηρασμένο και ενεργειακά μη αποδοτικό, με αποτέλεσμα να αυξάνεται περαιτέρω το κόστος διαβίωσης.

Στην πλευρά της προσφοράς, τα προβλήματα που κληροδότησε η περασμένη δεκαετία είναι ακόμη ορατά. Η κατασκευαστική δραστηριότητα έχει ανακάμψει μόνο εν μέρει από την έντονη συρρίκνωση που υπέστη την περίοδο της οικονομικής κρίσης, ενώ οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν πολύ κάτω από τα προ της κρίσεως επίπεδα και τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ.

Ταυτόχρονα, το αυξημένο κόστος κατασκευής, η πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου και οι καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών εξακολουθούν να περιορίζουν την προσφορά.

Η ζήτηση όμως παραμένει ισχυρή. Ενισχύεται όχι μόνο από εγχώριους παράγοντες — όπως η σταδιακή άνοδος του διαθέσιμου εισοδήματος τα τελευταία χρόνια, η βελτίωση των οικονομικών προσδοκιών και τα στοχευμένα μέτρα στήριξης της κατοικίας της κυβέρνησης — αλλά και από τις ξένες επενδύσεις, τις αυξημένες τουριστικές ροές στα αστικά κέντρα και την αντίληψη ότι το ακίνητο είναι ένα σχετικά ασφαλές περιουσιακό στοιχείο. Είναι σημαντικό ότι ένα αξιόλογο ποσοστό των συναλλαγών χρηματοδοτείται μέσω της αποταμίευσης των νοικοκυριών και όχι με τραπεζικό δανεισμό, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η ζήτηση κατοικιών δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη ευαισθησία στα επιτόκια, καθώς πολλοί αγοραστές χρησιμοποιούν τον συσσωρευμένο πλούτο τους για την απόκτηση ακινήτων αντί να προσφεύγουν σε τραπεζικό δανεισμό.

Οι κυβερνητικές πολιτικές στοχεύουν όλο και περισσότερο στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Μέτρα όπως τα προγράμματα επιδότησης στεγαστικών δανείων και ενοικίου, τα προσωρινά φορολογικά κίνητρα για τη μακροχρόνια μίσθωση κενών κατοικιών και τα κίνητρα για την ανακαίνιση ή την αξιοποίησή τους αποτελούν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Υπάρχουν επίσης πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης μέσω της στρατηγικής αξιοποίησης δημόσιων περιουσιακών στοιχείων σε σύμπραξη με τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, οι πολιτικές αυτές χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν και οι πιέσεις στην προσιτότητα της στέγασης είναι πιθανό να συνεχιστούν βραχυπρόθεσμα.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η οικονομική προσιτότητα της στέγασης δεν αποτελεί μόνο κοινωνική και μακροοικονομική πρόκληση, αλλά επίσης αντικατοπτρίζει βαθύτερα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών και των επενδυτικών προτύπων των νοικοκυριών.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, η στεγαστική επισφάλεια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές τάσεις. Η περιορισμένη πρόσβαση σε προσιτή στέγαση καθυστερεί τη δημιουργία νέων νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών. Πολλοί νεαροί ενήλικες τελικά παραμένουν στην κατοικία των γονέων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι θα επιθυμούσαν, ενώ άλλοι αναβάλλουν ή επανεξετάζουν την απόφαση δημιουργίας οικογένειας.

Αυτό έχει ευρύτερες μακροοικονομικές επιπτώσεις. Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού μειώνουν το μέγεθος του εργατικού δυναμικού, επιβαρύνουν το μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό δυναμικό και αυξάνουν την πίεση στα δημόσια οικονομικά. Υπό την έννοια αυτή, η οικονομική προσιτότητα της στέγασης αλληλεπιδρά άμεσα με τη δημογραφική βιωσιμότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα.

Επανερχόμαστε τώρα στο γενικότερο ερώτημα τι μπορούν να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες σε ένα τέτοιο περιβάλλον.

Παραδοσιακά, η διαχείριση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης δεν αποτελεί άμεση αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών. Πρωταρχική αποστολή τους είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, συμβάλλοντας παράλληλα στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, καθώς η στέγαση επηρεάζει όλο και περισσότερο την ευρύτερη οικονομία, οι κεντρικές τράπεζες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να παραμένουν εντελώς αδρανείς.

Μια βασική πρόκληση είναι ότι όταν η ζήτηση κατοικιών προέρχεται από αγοραστές που χρηματοδοτούν την αγορά ακινήτου με ίδια κεφάλαια ή έχουν ως κίνητρο την επένδυση, η συμβατική νομισματική πολιτική καθίσταται λιγότερο αποτελεσματική. Η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να επηρεάσει σε περιορισμένο μόνο βαθμό την εν λόγω ζήτηση, ενώ ενδέχεται να προκαλέσει επιβράδυνση στην ευρύτερη οικονομία.

Αυτό εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μετάδοση της πολιτικής. Εάν οι μεταβολές των επιτοκίων δεν επηρεάζουν σημαντικά τη ζήτηση κατοικιών, ίσως χρειάζεται να εξεταστούν πρόσθετα εργαλεία ή συμπληρωματικές πολιτικές.

Από τη σκοπιά της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η μακροπροληπτική πολιτική μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Αν και πρωταρχικός σκοπός της είναι ο μετριασμός των συστημικών κινδύνων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα, ο κατάλληλος σχεδιασμός των μακροπροληπτικών μέτρων μπορεί επίσης να στηρίξει την οικονομική προσιτότητα της στέγασης με κοινωνικά ισορροπημένο τρόπο.

Ειδικότερα, τα μακροπροληπτικά μέτρα για τη δανειακή επιβάρυνση που εφαρμόζονται σε επίπεδο δανειολήπτη – όπως η επιβολή ορίων στον δείκτη δανείου προς αξία (LTV) και τον δείκτη εξυπηρέτησης δανείου προς εισόδημα (DSTI) – αποσκοπούν στη διατήρηση συνετών πιστοδοτικών κριτηρίων και στην αποφυγή της υπερβολικής δανειακής επιβάρυνσης των νοικοκυριών.

Ταυτόχρονα, η διαμόρφωση των ορίων μπορεί να ενσωματώνει και ευρύτερες κοινωνικές παραμέτρους. Η πρόβλεψη πιο διευκολυντικών συνθηκών για τους δανειολήπτες που είναι αγοραστές για πρώτη φορά μπορεί να στηρίξει την πρόσβασή τους σε ιδιόκτητη κατοικία, ενώ η επιβολή αυστηρότερων ορίων για τη δεύτερη ή την επενδυτική κατοικία μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της κερδοσκοπικής ζήτησης και της απόκτησης οικιστικών ακινήτων με σκοπό την εκμίσθωση.

Επίσης, υπάρχει περιθώριο για στοχευμένη ευελιξία. Προσεκτικά σχεδιασμένες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες – όπως προγράμματα κοινωνικής κατοικίας ή εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης – μπορούν να συμβάλουν ώστε η μακροπροληπτική πολιτική να συμβαδίζει με ευρύτερους στόχους της δημόσιας πολιτικής χωρίς να υπονομεύεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Επιπλέον, τα μέτρα σε επίπεδο κεφαλαιακών απαιτήσεων, μεταξύ των οποίων το αντικυκλικό κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας ή τα τομεακά αποθέματα ασφαλείας συστημικού κινδύνου, δύνανται να περιορίσουν την υπερβολική πιστωτική επέκταση στον τομέα της στεγαστικής πίστης στη φάση του πιστωτικού κύκλου όπου οι αυξήσεις των τιμών των ακινήτων οφείλονται όλο και περισσότερο στη μόχλευση. Μέσω της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα και της αποθάρρυνσης της ανάληψης υπέρμετρων κινδύνων, τα εργαλεία αυτά μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο βιώσιμη πορεία της αγοράς κατοικίας διαχρονικά.

Πέραν της μακροπροληπτικής πολιτικής, η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι υψίστης σημασίας. Μέσω της εμβάθυνσης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και της διεύρυνσης των εναλλακτικών επενδυτικών ευκαιριών, θα μπορούσε να περιοριστεί σταδιακά η διαρθρωτική προτίμηση για την ακίνητη περιουσία ως μέσο αποθεματοποίησης πλούτου, αμβλύνοντας έτσι τις επίμονες πιέσεις στις αγορές κατοικίας από την πλευρά της ζήτησης.

Τέλος, η αυξημένη διαφάνεια και οι ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας έναντι της χρήσης αδήλωτων κεφαλαίων στις αγοραπωλησίες ακινήτων μπορούν να συμβάλουν στην υγιέστερη λειτουργία της αγοράς και στον περιορισμό των πιέσεων από την πλευρά της ζήτησης που δεν δικαιολογούνται από τα θεμελιώδη μεγέθη.

Συγχρόνως, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν δύνανται να λύσουν το πρόβλημα αυτό από μόνες τους. Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης ουσιαστικά διαμορφώνεται από τις συνθήκες στην πλευρά της προσφοράς, από τη δημοσιονομική πολιτική και από διαρθρωτικούς παράγοντες. Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πολεοδομικών και χωροταξικών διαδικασιών και η καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της λύσης του προβλήματος.

Εξάλλου, το στεγαστικό ζήτημα δεν έχει να κάνει αποκλειστικά και μόνον με τιμές, αγορές ή εργαλεία πολιτικής, αλλά κυρίως με το κατά πόσον οι οικονομίες μας παρέχουν στην επόμενη γενιά μια αξιόπιστη προοπτική για το μέλλον. Αν η πρόσβαση σε προσιτή στέγη γίνεται όλο και πιο αβέβαιη, οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την αγορά κατοικιών. Επηρεάζουν την παραγωγικότητα, την κοινωνική συνοχή και τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.

Ως εκ τούτου, ο ρόλος των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών τραπεζών, δεν είναι να επιλύσουν το στεγαστικό ζήτημα μεμονωμένα, αλλά να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές τους δεν έχουν ως παρενέργεια την ενίσχυση αυτών των ανισορροπιών και, όπου αυτό είναι εφικτό, να συμβάλουν σε μια πιο ισορροπημένη κατανομή των πόρων.

Εν τέλει, μια βιώσιμη οικονομία εξαρτάται όχι μόνο από τη σταθερότητα των τιμών, αλλά και από το αν εμπνέει σε αυτούς που θα διαμορφώσουν το μέλλον της μια αίσθηση σιγουριάς και ύπαρξης ευκαιριών.

Σας ευχαριστώ.

Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 5,1% στην ευρωζώνη και κατά 5,5% στην ΕΕ σε ετήσια βάση, διατηρώντας τον ρυθμό ανόδου που είχε καταγραφεί και το προηγούμενο τρίμηνο.

Η εικόνα ανάμεσα στα κράτη-μέλη παρουσιάζει έντονες αποκλίσεις, με ορισμένες χώρες να καταγράφουν διψήφια ποσοστά αύξησης που προκαλούν ανησυχία για την προσιτότητα της στέγασης. Ειδικότερα, η Ουγγαρία κατέγραψε την υψηλότερη ετήσια αύξηση στην ΕΕ με +21,2%, η Πορτογαλία ακολούθησε με το εντυπωσιακό +18,9% και η Κροατία συμπλήρωσε την τριάδα των υψηλών επιδόσεων με +16,1%.

Στον αντίποδα, η Φινλανδία αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς ήταν η μοναδική χώρα που κατέγραψε ετήσια μείωση των τιμών (-3,1%). Σε τριμηνιαία βάση (σύγκριση δ’ με γ’ τρίμηνο του 2025), οι τιμές υποχώρησαν ελαφρώς στη Γαλλία (-0,7%) και την Εσθονία (-0,3%), ενώ στην Κύπρο παρέμειναν σταθερές.

Η έκθεση της Eurostat ρίχνει φως και στη σχέση μεταξύ αγοράς και ενοικίασης. Το τέταρτο τρίμηνο του 2025, τα ενοίκια στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 3,2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ρυθμός σαφώς ηπιότερος από αυτόν των τιμών πώλησης (+5,5%).

Η ανάλυση σε βάθος δεκαετίας (2015-2025) αποκαλύπτει το μέγεθος της μεταβολής. Οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ έχουν «εκτοξευθεί» κατά 64,9% από το 2015. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά 21,8% την ίδια περίοδο.

Στην Ουγγαρία, οι τιμές των ακινήτων σχεδόν τετραπλασιάστηκαν (+290%), ενώ υπερδιπλασιάστηκαν σε 12 ακόμη χώρες, ανάμεσα στις οποίες η Πορτογαλία (+180%) και η Βουλγαρία (+157%).

Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η πρόεδρος της Ειδικής Επιτροπής, Ιταλίδα ευρωβουλευτής, Ιρένε Τινιάλι, επισημαίνει ότι «υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης των επενδύσεων της κοινωνικής κατοικίας και της καινοτομίας στον κατασκευαστικό τομέα», προσθέτοντας ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται τα επόμενα χρόνια να αυξήσει σημαντικά την προσφορά κατοικιών, σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος κατασκευής είναι υψηλό και παρατηρείται έλλειψη εργατικού δυναμικού».

Μεταξύ των συστάσεων που εγκρίθηκαν προβλέπεται η εισαγωγή φορολογικών συστημάτων, τα οποία θα είναι βασισμένα σε κίνητρα για την υποστήριξη των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, καθώς και την άρση των φορολογικών εμποδίων για τους αγοραστές πρώτης κατοικίας και να γίνουν, πλέον, πιο προσιτές οι μακροχρόνιες μισθώσεις.

Επιπλέον, εξετάζεται ο τρόπος ώστε να επιτευχθούν ευρωπαϊκές επενδύσεις στη στέγαση μέσω του καλύτερου συντονισμού της υπάρχουσας χρηματοδότησης και της ανακατανομής των αχρησιμοποίητων πόρων του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για την υποστήριξη της κατασκευής και ανακαίνισης κοινωνικών, δημόσιων συνεταιριστικών και οικονομικά προσιτών κατοικιών.

Σύμφωνα με την κ. Τινιάλι «προετοιμάζεται επενδυτική πλατφόρμα με στόχο την κινητοποίηση κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών πόρων, για τη στήριξη στεγαστικών έργων» και, όπως επισημαίνει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «ήδη αξιοποιούνται ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, τα οποία θα πρέπει να οργανωθούν καλύτερα, να απλοποιηθούν και -όπου είναι δυνατόν- να ενισχυθούν με πρόσθετους πόρους, ώστε να διευκολυνθούν τα κράτη-μέλη στην ανάπτυξη νέων έργων και την κατασκευή κατοικιών».

Υπενθυμίζεται ότι, κατά την παρουσίαση των προτάσεων της Ειδικής Επιτροπής, είχε τονιστεί το ότι η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει καινοτόμα και βιώσιμα προϊόντα, να ενισχύσει την ενιαία αγορά πρώτων υλών και να συμπεριλάβει ελάχιστες απαιτήσεις προέλευσης «Made in EU» για τα εξαρτήματα σε συγχρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα.

Η κ. Τινιάλι επικεντρώνει και στην ανάγκη εκσυγχρονισμού των μεθόδων δόμησης. «Ο τρόπος κατασκευής κατοικιών παραμένει σε μεγάλο βαθμό ίδιος εδώ και δεκαετίες, ενώ υπάρχουν πλέον δυνατότητες για νέες, πιο βιώσιμες και οικονομικότερες τεχνικές, όπως η προκατασκευή τμημάτων εκτός εργοταξίου και η συναρμολόγησή τους επι τόπου, ώστε να μειωθεί το κόστος και ο χρόνος υλοποίησης», όπως λέει.

Η ίδια συνδέει τη στεγαστική κρίση και με την ανταγωνιστικότητα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σημειώνοντας ότι «σε ορισμένες πόλεις οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να προσελκύσουν εργαζόμενους, επειδή το κόστος διαβίωσης είναι υψηλό». Όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «απαιτούνται στοχευμένες πολιτικές για τη στήριξη των μεσαίων εισοδημάτων και των νέων, καθώς και ρυθμιστικές παρεμβάσεις, όπου η τουριστική αξιοποίηση ακινήτων περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατοικιών».

Τέλος, αναφέρθηκε στο ζήτημα της ενεργειακής απόδοσης του παλαιού κτιριακού αποθέματος, σημειώνοντας ότι στο πλαίσιο των συζητήσεων για το επόμενο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο προβλέπονται πόροι για ενεργειακή αναβάθμιση. Όπως είπε, «τα κράτη-μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν σχέδια στήριξης για την ανακαίνιση κατοικιών, ενδεχομένως συνδυάζοντας την ενεργειακή αναβάθμιση με κοινωνικά κριτήρια, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης χωρίς να αυξηθεί περαιτέρω το κόστος στέγασης για τα νοικοκυριά».

Νέο "Ανακαινίζω-Νοικιάζω": Το πιο στοχευμένο κυβερνητικό εργαλείο

Πρόκειται για το πιο στοχευµένο εργαλείο που έχει στη διάθεσή της η πολιτεία αυτή τη στιγµή, για να ανοίξουν χιλιάδες κλειστά σπίτια και να επιστρέψουν στην αγορά, εκεί όπου σήµερα υπάρχει πραγµατική ασφυξία. Η νέα, ενισχυµένη εκδοχή του προγράµµατος, σύµφωνα µε τον σχεδιασµό ο οποίος ακόµη οριστικοποιείται, προβλέπει επιδότηση έως 36.000 ευρώ, µε προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί και ποσοστό ενίσχυσης που φτάνει έως και το 90%. Στην πράξη, αυτό σηµαίνει ότι µια οικογένεια µε δύο παιδιά µπορεί να λάβει έως 46.000 ευρώ για να ανακαινίσει ένα κλειστό ακίνητο και να το διαθέσει για µακροχρόνια µίσθωση. Η επιδότηση καλύπτει έως 300 ευρώ ανά τετραγωνικό µέτρο για κατοικίες έως 120 τ.µ. Το δυνατό σηµείο του προγράµµατος είναι ότι απαιτείται µικρή ενεργειακή αναβάθµιση για να αφήσει χώρο σε ουσιαστικές παρεµβάσεις που χρειάζεται ένα κλειστό για χρόνια ακίνητο. Για παράδειγµα, αλλαγή κουζίνας και µπάνιου, αντικατάσταση κουφωµάτων, βαψίµατα και λοιπές εργασίες που µετατρέπουν ένα παλιό, ανενεργό σπίτι σε σύγχρονη κατοικία.

Το καλοκαίρι αναμένεται το "Ανακαινίζω για Ιδιοκατοίκηση"

Το καλοκαίρι αναµένεται ακόµη ένα πρόγραµµα, το «Ανακαινίζω για Ιδιοκατοίκηση», το οποίο έρχεται να καλύψει ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου υπαρκτό κενό: τα νοικοκυριά που ζουν σε παλαιές κατοικίες και δεν έχουν τη δυνατότητα να χρηµατοδοτήσουν από µόνα τους µια ουσιαστική ανακαίνιση. Πρόκειται για πολύ σηµαντικό χρηµατοδοτικό εργαλείο που, όπως επισηµαίνουν κυβερνητικές πηγές, κατέστη εφικτό µετά την καθοριστική συµβολή και προσωπική εµπλοκή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ώστε να εξασφαλιστούν ευρωπαϊκοί πόροι και να κατευθυνθούν εκεί όπου υπάρχει πραγµατική κοινωνική ανάγκη. Το πρόγραµµα θα αφορά 20.000 ιδιοκτήτες κλειστών διαµερισµάτων για τουλάχιστον δύο χρόνια, για ιδιοκατοίκηση. Ετσι, θα απελευθερωθούν αντίστοιχα διαµερίσµατα προς ενοικίαση. Από το πρόγραµµα θα εξαιρούνται κατοικίες οι οποίες είναι ήδη νοικιασµένες, προκειµένου να µην πυροδοτηθεί περαιτέρω αύξηση στις τιµές των ενοικίων, λόγω της προστιθέµενης αξίας που θα αποκτά πλέον η κατοικία µετά την ανακαίνισή της. Σύµφωνα µε τις διαθέσιµες πληροφορίες, καθώς οι προδιαγραφές του βρίσκονται υπό επεξεργασία, θα περιλαµβάνει επιδότηση έως 95% µε κάλυψη έως 300 ευρώ/τ.µ, δίνοντας έµφαση σε εργασίες ανακαίνισης αλλά και σε ήπιες ενεργειακές παρεµβάσεις. Υποχρεωτικά θα προβλέπεται αναβάθµιση τουλάχιστον µιας ενεργειακής κλάσης, µε ενδεικτικές παρεµβάσεις, όπως νέα κουφώµατα, συστήµατα θέρµανσης, ηλιακοί θερµοσίφωνες, θερµοµόνωση ταράτσας ή τέντες. Το πρόγραµµα θα καλύπτει επίσης υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εργασίες, τοποθέτηση νέων πλακιδίων, αλλαγή δαπέδων καθώς και ανακαίνιση κουζίνας και µπάνιου. Η επιχορήγηση θα αυξάνεται κατά 5% για ορεινές και νησιωτικές περιοχές και επιπλέον 5% για τρίτεκνους, πολύτεκνους και οικογένειες µε ΑµεΑ, ανεβάζοντας το συνολικό ποσοστό µέχρι το 95%. ∆ικαίωµα συµµετοχής έχουν ακίνητα µε οικοδοµική άδεια έως 31 ∆εκεµβρίου 1990, ενώ η µέγιστη επιφάνεια ορίζεται στα 120 τ.µ. ∆εν υπάρχει όριο ηλικίας για τους αιτούντες και επιτρέπεται η υποβολή αίτησης για περισσότερα του ενός ακίνητα, ώστε να ενισχυθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η διαθέσιµη κατοικία.

Τι θα αφορά το "Κατασκευάζω-Νοικιάζω"

Το τρίτο πρόγραµµα θα αφορά την έναρξη επισκευής και κατασκευής νέων δηµόσιων κτιρίων. Οι περιοχές που θα κατασκευαστούν ή θα επισκευαστούν δηµόσια ακίνητα µε το πρόγραµµα µε τίτλο «Κατασκευάζω - Νοικιάζω» (Build to Rent) θα ανακοινωθεί µέσα στο καλοκαίρι, ώστε οι πρώτες 1.500 κατοικίες να έτοιµες έως το τέλος του χρόνου. Ηδη νοµικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον τοµέα των κατασκευών ή διαχείρισης ακινήτων µπορούν να κατασκευάσουν νέες οικίες ή να µετατρέψουν σε οικιστική τη χρήση υφιστάµενων ακινήτων άλλης χρήσης. Στόχος είναι η ενίσχυση του αποθέµατος προσιτής στέγης, αποκλειστικά για τη διάθεσή τους προς µακροχρόνια µίσθωση, διάρκειας τουλάχιστον δέκα ετών και έναντι προκαθορισµένου µισθώµατος. Στο πρόγραµµα εντάσσονται επίσης ακίνητα του πρώην ΟΕΚ, στα οποία σχεδιάζεται η κατασκευή περίπου 4.000 νέων διαµερισµάτων, µεγάλο µέρος των οποίων θα επιστρέψει στο ∆ηµόσιο για να διατεθεί σε νοικοκυριά µε κοινωνικά και εισοδηµατικά κριτήρια. Το συνολικό σχέδιο υλοποιείται σε τρεις φάσεις:

• 2024-2030: 5.100 νέες κατοικίες και 2.520 ανακαινισµένες.
• 2031-2035: 2.623 νέες και 2.527 ανακαινισµένες.
• 2036-2040: 2.731 νέες κατοικίες.

Παράλληλα προχωρά η κατασκευή νέων οικισµών στα στρατόπεδα Ζιάκα στη Θεσσαλονίκη και Χαϊδαρίου στην Αθήνα, όπου µέσα στα επόµενα δύο χρόνια προβλέπεται να ανεγερθούν 500 διαµερίσµατα προσιτής στέγης, οργανωµένα ως µικρές σύγχρονες κοινότητες, µε βρεφονηπιακό σταθµό, πάρκο, καφέ, καθώς και παιδική χαρά.

Ποια η κεντρική πρόβλεψη του νομοσχεδίου

Κεντρική πρόβλεψη του νομοσχεδίου είναι η επιστροφή δύο ενοικίων αντί ενός, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια, σε εκπαιδευτικούς της δημόσιας εκπαίδευσης, ιατρούς και νοσηλευτές που μισθώνουν κατοικία στον τόπο υπηρεσίας τους εκτός Περιφέρειας Αττικής, με εξαίρεση την Περιφερειακή Ενότητα Νήσων, και εκτός Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για μια παρέμβαση που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, αφορά περίπου 50.000 δικαιούχους και έρχεται να καλύψει ένα υπαρκτό κενό, καθώς σε πολλές περιοχές το κόστος στέγασης λειτουργεί πλέον αποτρεπτικά ακόμη και για βασικές υπηρεσίες του Δημοσίου.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο σφίγγει περαιτέρω το πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Στους περιορισμούς που ισχύουν ήδη στο 1ο, 2ο και 3ο Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων προστίθεται πλέον και η Α΄ Δημοτική Κοινότητα του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Επιπλέον, προβλέπεται ότι σε περιοχές όπου ισχύει απαγορευτικό, αν ένα ακίνητο μεταβιβαστεί για οποιαδήποτε αιτία, διαγράφεται από το Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής και δεν μπορεί να επανεγγραφεί όσο διαρκεί ο περιορισμός, κλείνοντας τα «παράθυρα» επαναφοράς μέσω αγοραπωλησιών. Στην πλευρά της προσφοράς, το βάρος πέφτει στις επιδοτήσεις για ανακαινίσεις ενοικιαζόμενων κατοικιών.

Το νέο «Ανακαινίζω–Ενοικιάζω», με προϋπολογισμό που εκτιμάται στα 400–500 εκατ. ευρώ, αλλάζει φιλοσοφία, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις δαπάνες επισκευών και λιγότερο στην καθαρή ενεργειακή αναβάθμιση. Οι επιδοτήσεις μπορούν να φτάσουν έως τις 36.000 ευρώ, με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί, με στόχο να επιστρέψουν στην αγορά κλειστά ή υποβαθμισμένα ακίνητα που σήμερα παραμένουν εκτός μισθωτικής χρήσης.

Ξεχωριστό κεφάλαιο στο νομοσχέδιο τα κίνητρα μετεγκατάστασης

Ξεχωριστό κεφάλαιο στο νομοσχέδιο αποτελούν τα κίνητρα μετεγκατάστασης σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση. Το πρόγραμμα «Μετεγκατάσταση», που αρχικά εφαρμόστηκε πιλοτικά στην Περιφερειακή Ενότητα Έβρου και στους δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας, επεκτείνεται πλέον σε Δήμους και Δημοτικές Ενότητες των Περιφερειακών Ενοτήτων Δράμας, Φλώρινας, Κιλκίς, Σερρών, Πέλλας και Καστοριάς, ενώ εντάσσονται και πρωτεύουσες νομών με μείωση πληθυσμού.

Η οικονομική ενίσχυση εξισώνεται στα 10.000 ευρώ για όλους, ανεξαρτήτως μεγέθους οικισμού, και το πρόγραμμα ανοίγει σε τηλεργαζόμενους, συνταξιούχους, αποφοίτους πανεπιστημίου που παραμένουν στους δήμους για εργασία, καθώς και σε Έλληνες του εξωτερικού. Προβλέπεται, επίσης, η δυνατότητα προκαταβολής μέρους της πρώτης δόσης πριν από τη μετεγκατάσταση, ώστε να διευκολυνθεί το αρχικό κόστος μετακίνησης.

Υψηλό κόστος στέγασης και το φαινόμενο των «οικονομικά άστεγων»

Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με το αυξημένο κόστος στέγασης και τη συνολική επιβάρυνση του κόστους διαβίωσης. Η χώρα παραμένει – αν όχι η μοναδική, σίγουρα μία από τις ελάχιστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση – χωρίς συγκροτημένο και λειτουργικό μοντέλο στεγαστικής πολιτικής και χωρίς επαρκές απόθεμα κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας. Παράλληλα, για 7 έως 8 συνεχόμενα έτη, η Ελλάδα καταγράφει, σύμφωνα με τη Eurostat, το υψηλότερο κόστος στέγασης μεταξύ των κρατών-μελών.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι νέοι καλούνται να δαπανήσουν το 60% έως και το 70% του μηνιαίου εισοδήματός τους για ενοίκιο και βασικά στεγαστικά έξοδα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η στέγαση καθίσταται οικονομικά μη βιώσιμη, οδηγώντας στην ανάδυση του φαινομένου των λεγόμενων «οικονομικά άστεγων»: εργαζόμενων πολιτών που, παρά τη σταθερή απασχόληση, αδυνατούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή και αυτόνομη κατοικία.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν ένας στους δύο πολίτες (47,3%) ζει σε νοικοκυριά με οφειλές σε ενοίκια, στεγαστικά δάνεια ή λογαριασμούς ΔΕΚΟ, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 8,3%. Η δεύτερη χειρότερη επίδοση καταγράφεται στη Βουλγαρία (18,8%), γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος της ελληνικής απόκλισης.

Εργασιακή ανασφάλεια και χαμηλά εισοδήματα

Η στεγαστική αδυναμία των νέων δεν μπορεί να αποσπαστεί από τη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Χαμηλές αμοιβές, περιορισμένες προοπτικές μισθολογικής εξέλιξης, επισφαλείς μορφές απασχόλησης και αβεβαιότητα εισοδήματος καθιστούν τη δημιουργία ανεξάρτητου νοικοκυριού οικονομικά ανέφικτη. Το μεγαλύτερο μέρος των στεγαστικών μέτρων που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια προϋποθέτει την ύπαρξη ιδίων κεφαλαίων και πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό, αποκλείοντας ουσιαστικά μεγάλο μέρος της νέας γενιάς.

Καθυστερημένη αυτονόμηση και δημογραφικό αδιέξοδο

Οι νέοι στην Ελλάδα εγκαταλείπουν το πατρικό σπίτι κατά μέσο όρο στα 30,7 έτη, σημαντικά αργότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 26 ετών. Η παρατεταμένη παραμονή στο οικογενειακό περιβάλλον μεταθέτει χρονικά τη δημιουργία ανεξάρτητου νοικοκυριού, την ίδρυση οικογένειας και την απόκτηση παιδιών, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη οξύ δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. Η στεγαστική κρίση λειτουργεί έτσι ως καταλύτης κοινωνικής και δημογραφικής πίεσης, εγκλωβίζοντας τη νέα γενιά σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης και περιορισμένων προοπτικών.

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή εμπειρία

Η διεθνής και ευρωπαϊκή εμπειρία καταδεικνύει ότι η κοινωνική – προσιτή κατοικία αποτελεί βασικό εργαλείο κοινωνικής συνοχής. Ο μέσος ευρωπαϊκός όρος κοινωνικών κατοικιών κυμαίνεται στο 9%-9,3% του συνολικού στεγαστικού αποθέματος. Χώρες όπως η Ολλανδία, όπου περίπου το 30% των κατοικιών είναι κοινωνικές, και η Αυστρία, με ποσοστό κοντά στο 24%, αποτελούν παραδείγματα μακροχρόνιας, συνεκτικής και αποτελεσματικής στεγαστικής πολιτικής.

Η Ελλάδα σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σημείο. Η απουσία κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος στέγασης, στερεί από τη νέα γενιά τη δυνατότητα αυτονόμησης και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.  Η πρόσφατη ανακοίνωση για 1.500 διαμερίσματα έως το 2027, βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με την απώλεια περίπου 180.000 κατοικιών μέσω πλειστηριασμών την περίοδο 2019 – 2023, αποτυπώνοντας τη χαμηλή αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Παράλληλα, η εξαγγελθείσα δημιουργία 15.000 – 20.000 κατοικιών μέσω της λεγόμενης «κοινωνικής αντιπαροχής» αποτελεί μεν ένα πρώτο βήμα, ωστόσο στερείται σαφούς χρονοδιαγράμματος και επαρκούς κλίμακας.

Για να προσεγγίσει η Ελλάδα έστω το 50% του ευρωπαϊκού μέσου όρου κοινωνικής κατοικίας, απαιτούνται τουλάχιστον 286.735 νέες κατοικίες – μέγεθος που απέχει σημαντικά από τις σημερινές εξαγγελίες.

Προς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής

Η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Απαιτεί κανόνες, σαφή αριθμητικά δεδομένα και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, αλλά πάνω απ’ όλα προϋποθέτει μια σταθερή πολιτική επιλογή: να υπηρετεί πρώτα την κατοικία ως κοινωνικό αγαθό και στη συνέχεια ως επενδυτικό προϊόν. Η Ελλάδα έχει καθυστερήσει να διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο και λειτουργικό πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες, με αποτέλεσμα το πρόβλημα να οξύνεται χρόνο με τον χρόνο.

Όπως επισημαίνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι χώρες που κατάφεραν να συγκρατήσουν το κόστος στέγασης επένδυσαν αποφασιστικά στην αύξηση της προσφοράς κατοικίας. Αντίθετα, πολιτικές που ενίσχυσαν αποκλειστικά τη ζήτηση – μέσω επιδοτήσεων ενοικίου ή στεγαστικών δανείων – χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της προσφοράς, οδήγησαν τελικά σε περαιτέρω άνοδο των τιμών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο νοικοκυριά και νέους ανθρώπους.

Η σημερινή πραγματικότητα καθιστά αναγκαία την άμεση κατάρτιση και εφαρμογή ενός συνεκτικού εθνικού σχεδίου, με μετρήσιμους στόχους και σαφές χρονοδιάγραμμα. Ένα σχέδιο που θα περιλαμβάνει ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας, ενίσχυση της μακροχρόνιας μίσθωσης, ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, ανακαίνιση και αξιοποίηση των κλειστών ακινήτων, καθώς και αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου. Παράλληλα, απαιτούνται στοχευμένα φορολογικά κίνητρα για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες, αλλά και αποτελεσματικοί μηχανισμοί διαφάνειας και ελέγχου στην αγορά ακινήτων.

Η αύξηση της προσφοράς κοινωνικής και οικονομικά προσιτής κατοικίας, η ενεργοποίηση του ανενεργού κτιριακού αποθέματος και ένας μακροπρόθεσμος, μετρήσιμος και σταθερός σχεδιασμός αποτελούν τη μόνη βιώσιμη απάντηση στη στεγαστική κρίση. Χωρίς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στεγαστικής πολιτικής, το πρόβλημα θα συνεχίσει να υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, την οικονομική αυτονομία των νέων και, τελικά, το ίδιο το δημογραφικό μέλλον της χώρας.

Η υπουργός υπογράμμισε ότι, παρότι το ποσοστό ιδιοκατοίκησης στη χώρα παραμένει υψηλό, οι πιέσεις στην αγορά ενοικίου εξακολουθούν να είναι έντονες, κυρίως για μονοπρόσωπα νοικοκυριά και νέους ανθρώπους. Όπως σημείωσε, μέχρι σήμερα τουλάχιστον 21.000 πολίτες έχουν αποκτήσει κατοικία μέσω των προγραμμάτων «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2», καταβάλλοντας μηνιαία δόση χαμηλότερη από το αντίστοιχο ενοίκιο.

Αναφερόμενη ειδικά στο νέο πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», η Δόμνα Μιχαηλίδου ανέδειξε τις ουσιαστικές διαφοροποιήσεις του σε σχέση με το υφιστάμενο πλαίσιο. Το σημερινό πρόγραμμα προβλέπει επιδότηση έως 60% και ανώτατο ποσό 8.100 ευρώ για παρεμβάσεις συνολικού ύψους 13.500 ευρώ. Αντίθετα, το νέο πρόγραμμα, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στις αρχές του 2026, προσφέρει σαφώς ισχυρότερο κίνητρο, με επιδότηση έως 90% και ανώτατο ποσό τις 36.000 ευρώ, με στόχο την ενεργοποίηση χιλιάδων παλαιών και κλειστών κατοικιών που παραμένουν ανεκμετάλλευτες.

Σε ό,τι αφορά τη μετεγκατάσταση πολύτεκνων οικογενειών στην ύπαιθρο, η υπουργός επισήμανε τη σημασία της για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, υπενθυμίζοντας την επέκταση του Προγράμματος Μετεγκατάστασης σε έξι νέες Περιφερειακές Ενότητες: Δράμα, Κιλκίς, Σέρρες, Φλώρινα, Πέλλα και Καστοριά. Στόχος του μέτρου είναι η ουσιαστική στήριξη των ακριτικών περιοχών και η ενθάρρυνση επιστροφής ή νέας εγκατάστασης οικογενειών, μέσω οικονομικής ενίσχυσης 10.000 ευρώ, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια. Όπως διευκρίνισε, η επέκταση του προγράμματος θα συνεχιστεί και σε άλλες νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές με έντονα δημογραφικά προβλήματα.

Αναφορικά με το Πρόγραμμα Πρώιμης Παιδικής Παρέμβασης, η υπουργός σημείωσε ότι η ενεργοποίησή του τοποθετείται χρονικά μετά τις 12 Ιανουαρίου 2026, με την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης των παρόχων υπηρεσιών. Μέχρι στιγμής έχουν εγκριθεί περίπου 2.500 αιτήσεις, ενώ οι γονείς και κηδεμόνες των παιδιών που επιλέχθηκαν θα ενημερωθούν αναλυτικά για τη διαδικασία απόδοσης και ενεργοποίησης των vouchers. Το πρόγραμμα προβλέπει χρηματοδότηση έως 800 ευρώ τον μήνα για εξειδικευμένες θεραπείες, όπως εργοθεραπεία, λογοθεραπεία και άλλες παρεμβάσεις ψυχοκοινωνικής στήριξης, επιπλέον όσων καλύπτονται ήδη από τον ΕΟΠΥΥ, στηρίζοντας παιδιά με νευροαναπτυξιακές δυσκολίες και τις οικογένειές τους.