«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι εταίροι τους στην περιοχή ελέγχουν ξεκάθαρα το στενό», ανέφερε μέσω X τις πρώτες πρωινές ώρες το μικτό διοικητήριο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που είναι αρμόδιο για τη Μέση Ανατολή (CENTCOM, «Κεντρική Διοίκηση»).

Η δήλωση αυτή διέψευδε τα λεγόμενα ανώτατου αξιωματικού των Φρουρών της Επανάστασης, του ιδεολογικού στρατού της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, ο οποίος είχε δηλώσει χθες, σύμφωνα με δημοσίευμα, ότι «το Στενό του Ορμούζ είναι κλειστό» και ότι η Τεχεράνη διατηρεί «τον πλήρη έλεγχό του».

«Αυτό είναι ψευδές», αντέτεινε η CENTCOM, με τη συγκεκριμένη λέξη γραμμένη με κεφαλαία γράμματα.

Το στενό εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ο οποίος ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν.

Το Ιράν έκλεισε de facto το στενό, με απειλές και επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ επέβαλαν αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο και έχουν επίσης πλήξει ιρανικά πλοία.

Η ραγδαία μείωση της κίνησης στη θαλάσσια οδό, από την οποία διερχόταν προπολεμικά περίπου το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως, εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου.

Η CENTCOM διαβεβαίωσε, ωστόσο, ότι η κίνηση στο στενό εξομαλύνεται, με πλοία να μεταφέρουν «εμπορεύματα» και «ενεργειακές προμήθειες», συμπεριλαμβανομένων «20 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου».

Αναλυτές υπολογίζουν ότι πριν από τον πόλεμο διέρχονταν καθημερινά από το στενό περίπου 19 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.

Ειδικοί εκτιμούν ότι η πρόσφατη αύξηση των ποσοτήτων υδρογονανθράκων που εξέρχονται από το στενό οφείλεται στην επέκταση των σύντομων δρομολογίων, υπό την προστασία του αμερικανικού ναυτικού, πλοίων που μεταφέρουν αργό από τερματικούς σταθμούς σε μεγάλα δεξαμενόπλοια τα οποία αναμένουν έξω από το Ορμούζ. Ορισμένες πηγές αποδίδουν την εξέλιξη σε μυστικές συμφωνίες.

Ωστόσο, οι επιθέσεις εναντίον πλοίων στο Ορμούζ συνεχίζονται τις τελευταίες ημέρες και πλέον επεκτείνονται και πέραν αυτού.

Η βρετανική υπηρεσία ενημέρωσης για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας UKMTO, που υπάγεται στο υπουργείο Άμυνας, ανέφερε χθες το βράδυ ότι δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από «βλήματα» άγνωστου τύπου και προέλευσης, 51 ναυτικά μίλια (94 χιλιόμετρα) ανοικτά των ακτών του Κατάρ.

Η υπηρεσία έκανε λόγο για «θύματα», χωρίς να διευκρινίσει αν αναφερόταν σε νεκρούς ή τραυματίες ναυτικούς, ούτε να προσδιορίσει τον αριθμό τους.

Τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά βρίσκονται στο στόχαστρο καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, ωστόσο η ένταση των επιθέσεων μεταβάλλεται. Προηγούμενες περίοδοι αυξημένων χτυπημάτων είχαν προκαλέσει προσωρινή μείωση των μεταφορών, η οποία όμως συχνά αντισταθμιζόταν από υψηλότερες ροές τις επόμενες ημέρες. Στελέχη της ναυτιλίας και ειδικοί σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας επισημαίνουν ότι προς το παρόν δεν είναι σαφές εάν η νέα κλιμάκωση θα οδηγήσει σε σημαντική υποχώρηση των ροών μέσω του Ορμούζ. Αβέβαιη παραμένει και η επίδραση στις θαλάσσιες μεταφορές φυσικού αερίου, οι οποίες είχαν επίσης αρχίσει να αυξάνονται τις τελευταίες εβδομάδες.

Οι ροές πετρελαίου πλησιάζουν τα προπολεμικά επίπεδα

Η ποσότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου που περνά από το Ορμούζ παραμένει κρίσιμη για την πορεία των διεθνών ενεργειακών τιμών, ιδιαίτερα ενόψει του χειμώνα στο βόρειο ημισφαίριο. Οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών αυξάνονται σταθερά από τις αρχές του καλοκαιριού. Ορισμένες τράπεζες της Wall Street εκτίμησαν την περασμένη εβδομάδα ότι οι μεταφορές πλησιάζουν τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου. Μεγάλοι traders εμπορευμάτων, μιλώντας αυτή την εβδομάδα στο Energy Intelligence Forum στο Λονδίνο, εκτίμησαν ότι οι ροές από τη Μέση Ανατολή βρίσκονται περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων. Η ανάκαμψη αυτή είχε συμβάλει στην υποχώρηση του Brent κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Οι νέες επιθέσεις, ωστόσο, επανέφεραν την πίεση στις τιμές. Το Brent ενισχύθηκε κατά 0,8%, πάνω από τα 101 δολάρια το βαρέλι στις πρώτες συναλλαγές στην Ασία, καθώς οι επενδυτές στάθμιζαν από τη μία την αύξηση των ροών και από την άλλη την κλιμάκωση των ιρανικών επιθέσεων.

«Φόβος και αβεβαιότητα» στο Ορμούζ

Ο Δημήτρης Μανιάτης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας διαχείρισης κινδύνου Marisks, εκτιμά ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να ενισχύσει τον έλεγχό της στο Στενό μέσω του φόβου και της αβεβαιότητας. Όπως σημειώνει, το Ιράν δεν χρειάζεται να σταματήσει κάθε πλοίο που επιχειρεί να περάσει από το Ορμούζ. Αρκεί η ναυτιλιακή αγορά να θεωρεί ότι οποιοδήποτε πλοίο μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος.

Τα περισσότερα δεξαμενόπλοια κινούνται μέσω διαδρόμου κοντά στις ακτές του Ομάν και συνήθως περνούν με τα ψηφιακά συστήματα εντοπισμού τους απενεργοποιημένα. Ως αποτέλεσμα, traders και αναλυτές βασίζονται σε δορυφορικές εικόνες και ναυτιλιακά δεδομένα για να υπολογίσουν τις πραγματικές ποσότητες πετρελαίου που διακινούνται.

Την Τρίτη, το υπουργείο Άμυνας του Ομάν ανακοίνωσε ότι διέσωσε 10 μέλη πληρώματος από το εμπορικό πλοίο On Peace, το οποίο τυλίχθηκε στις φλόγες μετά από επίθεση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ναυτιλίας, πρόκειται για δεξαμενόπλοιο πετρελαίου.

Νέο ρεκόρ στους ναύλους

Η κλιμάκωση έχει ήδη άμεσο αντίκτυπο στο κόστος των θαλάσσιων μεταφορών. Ο ημερήσιος ναύλος για μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς την Κίνα εκτινάχθηκε τη Δευτέρα στο ιστορικό επίπεδο των 1,3 εκατ. δολαρίων την ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία του Baltic Exchange στο Λονδίνο. Για σύγκριση, ο μέσος ναύλος πέρυσι βρισκόταν κοντά στις 60.000 δολάρια την ημέρα. Η τεράστια αύξηση αντανακλά τη μείωση του αριθμού των πλοιοκτητών που είναι πρόθυμοι να στείλουν τα πλοία τους μέσω των Στενών.

Οι μεταφορές LNG έχουν παραμείνει περισσότερο περιορισμένες από την αρχή του πολέμου, αν και είχαν αρχίσει επίσης να αυξάνονται πριν από το τελευταίο κύμα επιθέσεων. Η ανάκαμψή τους είναι πιο αργή από εκείνη του πετρελαίου, καθώς το LNG μεταφέρεται από πολύ μικρότερο αριθμό εξειδικευμένων πλοίων. Παράλληλα, αρκετές χώρες κατανάλωσης ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι θα απελευθερώσουν εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα, σε μια προσπάθεια να αυξήσουν την προσφορά. Στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει μέτρα για τη συγκράτηση των εγχώριων τιμών καυσίμων ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Οποιαδήποτε νέα ουσιαστική μείωση των ροών μέσω του Ορμούζ θα ενίσχυε τις πιέσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ακρίβεια έχει ήδη αναζωπυρώσει τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια στις μεγάλες οικονομίες.

Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, το πλοίο χτυπήθηκε από άγνωστο αντικείμενο ή βλήμα στην περιοχή της ίσαλου γραμμής και στη συνέχεια έγιναν αντιληπτοί καπνοί. Μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί η προέλευση του αντικειμένου ούτε έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρη στοιχεία για την έκταση των ζημιών.

Το Maran Gas Mystras

Το Maran Gas Mystras είναι πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG carrier) και συνδέεται με τη Maran Gas Maritime, τον βραχίονα του ομίλου Αγγελικούση που δραστηριοποιείται στη μεταφορά LNG. Η παρουσία ενός τέτοιου πλοίου στο επίκεντρο νέου περιστατικού ασφαλείας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η συγκεκριμένη αγορά αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της διεθνούς εφοδιαστικής αλυσίδας φυσικού αερίου.

Τα LNG carriers είναι πλοία υψηλής αξίας, με εξειδικευμένα συστήματα μεταφοράς και αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου. Για τον λόγο αυτό, κάθε συμβάν σε ένα τέτοιο πλοίο παρακολουθείται πολύ στενά τόσο από τις ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες όσο και από τις ενεργειακές αγορές.

Νέα κλιμάκωση μετά τα προηγούμενα πλήγματα

Το νέο περιστατικό δεν εμφανίζεται σε ένα ήρεμο ναυτιλιακό περιβάλλον. Μόλις πριν από λίγες ημέρες είχαν καταγραφεί νέα πλήγματα σε δεξαμενόπλοια στην ευρύτερη περιοχή του Ομάν και των Στενών του Ορμούζ, με τις βρετανικές υπηρεσίες να εκδίδουν σχετικές προειδοποιήσεις για τα εμπορικά πλοία.

Το MoneyPress είχε ήδη καταγράψει στις 3 Οκτωβρίου το νέο κύμα περιστατικών και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στους ναύλους, στα ασφάλιστρα και στις ενεργειακές ροές. Η εμπλοκή τώρα ενός ελληνόκτητου LNG carrier προσθέτει μια νέα διάσταση, καθώς φέρνει τις συνέπειες της γεωπολιτικής έντασης ακόμη πιο κοντά στην ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα για το LNG

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Μέσω της περιοχής μεταφέρονται τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, αλλά και LNG, με το Κατάρ να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως.

Για την αγορά LNG η ασφάλεια του Ορμούζ είναι επομένως κρίσιμη. Ακόμη και χωρίς να διακοπεί η ναυσιπλοΐα, η αύξηση του κινδύνου μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις των πλοιοκτητών, το κόστος ασφάλισης και τη διαθεσιμότητα πλοίων. Όσο περισσότερα περιστατικά καταγράφονται, τόσο περισσότερο αυξάνεται το risk premium που καλούνται να συνυπολογίσουν οι εταιρείες.

Στο μικροσκόπιο τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου

Η άμεση οικονομική επίπτωση τέτοιων περιστατικών δεν προκύπτει μόνο από ενδεχόμενες ζημιές στα πλοία. Οι ασφαλιστικές εταιρείες επαναξιολογούν διαρκώς το επίπεδο κινδύνου στις θαλάσσιες περιοχές όπου σημειώνονται επιθέσεις και μπορούν να αυξήσουν τα πρόσθετα ασφάλιστρα που απαιτούνται για την κάλυψη ενός ταξιδιού.

Στην περίπτωση μεγάλων LNG carriers, όπου τόσο η αξία του ίδιου του πλοίου όσο και του φορτίου είναι ιδιαίτερα υψηλή, ακόμη και μια σημαντική αύξηση του ασφαλιστικού premium μπορεί να μεταφραστεί σε μεγάλο πρόσθετο κόστος. Αυτό το κόστος αποτελεί μέρος της συνολικής εξίσωσης για τη μεταφορά ενέργειας και μπορεί, εφόσον η ένταση διαρκέσει, να περάσει σταδιακά στην αγορά.

Η ελληνική ναυτιλία στο επίκεντρο

Η εξέλιξη έχει αυξημένη σημασία για την Ελλάδα, καθώς η ελληνόκτητη ναυτιλία διαθέτει ισχυρή παρουσία στους κλάδους των δεξαμενόπλοιων και των LNG carriers. Τα ελληνικά ναυτιλιακά συμφέροντα έχουν επενδύσει σημαντικά στη μεταφορά ενεργειακών προϊόντων και οποιαδήποτε παρατεταμένη αναταραχή στις βασικές θαλάσσιες ενεργειακές οδούς επηρεάζει άμεσα τις επιχειρησιακές αποφάσεις τους.

Οι εταιρείες καλούνται πλέον να σταθμίσουν την ασφάλεια των πληρωμάτων και των πλοίων, το κόστος ασφάλισης, τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών και τις εμπορικές υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει. Η άνοδος των ναύλων μπορεί να αυξάνει τα έσοδα σε ορισμένα τμήματα της αγοράς, αλλά συνοδεύεται από σαφώς υψηλότερο λειτουργικό και γεωπολιτικό κίνδυνο.

Ήδη στα ύψη το κόστος μεταφοράς

Η νέα ένταση βρίσκει τη ναυτιλιακή αγορά σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος μεταφοράς ενεργειακών φορτίων έχει ήδη αυξηθεί σημαντικά. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, το MoneyPress είχε καταγράψει την ισχυρή άνοδο στους ναύλους των μεγάλων δεξαμενόπλοιων, με τις γεωπολιτικές αναταράξεις γύρω από το Ιράν και το Ορμούζ να αποτελούν έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν την αγορά.

Το νέο πλήγμα σε ελληνόκτητο πλοίο δεν σημαίνει από μόνο του ότι θα υπάρξει νέα εκτίναξη του κόστους. Αν όμως τα περιστατικά συνεχιστούν και αυξηθούν οι περιορισμοί ή οι επιφυλάξεις για τη διέλευση πλοίων από την περιοχή, τότε η μειωμένη πραγματική διαθεσιμότητα χωρητικότητας και τα υψηλότερα ασφάλιστρα μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τις πιέσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα για την αγορά

Αυτό που παρακολουθούν πλέον οι ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές είναι αν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά ή εάν διαμορφώνεται μια πιο σταθερή απειλή για την εμπορική ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ. Η δεύτερη περίπτωση θα είχε σαφώς μεγαλύτερες οικονομικές συνέπειες, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει τις επιλογές δρομολογίων, τα ασφάλιστρα και τελικά το κόστος μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Μέχρι να υπάρξουν περισσότερες επίσημες πληροφορίες για το Maran Gas Mystras, κρίσιμο παραμένει να διευκρινιστούν η έκταση των ζημιών και οι ακριβείς συνθήκες του περιστατικού. Για την ελληνική ναυτιλία, πάντως, το μήνυμα είναι σαφές: η ένταση στο Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον έναν μακρινό γεωπολιτικό κίνδυνο, αλλά έναν παράγοντα που επηρεάζει άμεσα πλοία ελληνικών συμφερόντων και τις καθημερινές επιχειρησιακές αποφάσεις των εταιρειών.

Σύμφωνα με τη βρετανική υπηρεσία United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), ο πλοίαρχος του δεξαμενόπλοιου ανέφερε ότι το πλοίο χτυπήθηκε από αγνώστου ταυτότητας βλήμα στην αριστερή πλευρά του, ενώ βρισκόταν περίπου τέσσερα ναυτικά μίλια ανατολικά των ακτών του Ομάν. Το πλήρωμα είναι ασφαλές και, σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση, δεν υπάρχουν ενδείξεις περιβαλλοντικής ζημιάς.

Δεύτερο περιστατικό μέσα σε λίγες ώρες

Το νέο συμβάν προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία επειδή ακολουθεί ακόμη ένα πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο μέσα σε διάστημα λίγων ωρών. Στο προηγούμενο περιστατικό, πλοίο που εξερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ χτυπήθηκε επίσης από άγνωστο βλήμα, με αποτέλεσμα να προκληθούν μικρή πυρκαγιά και διακοπή ηλεκτροδότησης. Η φωτιά κατασβέστηκε, το πλοίο συνέχισε την πορεία του και δεν αναφέρθηκαν θύματα.

Μέχρι στιγμής δεν έχει διευκρινιστεί ποιος βρίσκεται πίσω από τα συγκεκριμένα πλήγματα. Οι αρμόδιες αρχές διερευνούν τα περιστατικά, ενώ η UKMTO έχει καλέσει τα εμπορικά πλοία που κινούνται στην περιοχή να επιδεικνύουν αυξημένη προσοχή και να αναφέρουν οποιαδήποτε ύποπτη δραστηριότητα.

Γιατί το Ορμούζ είναι τόσο σημαντικό

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Πριν από την τελευταία μεγάλη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας, η αύξηση του κινδύνου μπορεί να επηρεάσει την αγορά. Οι ναυτιλιακές εταιρείες καλούνται να αξιολογούν καθημερινά την ασφάλεια των δρομολογίων, ενώ οι ασφαλιστές επανατιμολογούν τον κίνδυνο για πλοία που κινούνται σε περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής έντασης.

Οι ναύλοι έχουν ήδη εκτοξευθεί

Η αγορά των δεξαμενόπλοιων έχει ήδη δεχθεί ισχυρές πιέσεις. Όπως είχε καταγράψει το MoneyPress, η μειωμένη πραγματική διαθεσιμότητα πλοίων, οι αλλαγές στις διαδρομές και η ένταση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ είχαν οδηγήσει τους ναύλους των πολύ μεγάλων δεξαμενόπλοιων VLCC σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.

Σύμφωνα με στοιχεία της Xclusiv Shipbrokers που είχαν δημοσιευθεί στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο μέσος όρος της αγοράς VLCC είχε κινηθεί περίπου στα 198.000 δολάρια ημερησίως τον Ιούλιο, στα 272.000 δολάρια τον Αύγουστο και κοντά στα 449.000 δολάρια ημερησίως κατά το πρώτο μισό του Σεπτεμβρίου. Η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου μπορεί να διατηρήσει την πίεση στους ναύλους όσο περιορίζεται η πραγματική προσφορά διαθέσιμων πλοίων.

Το επόμενο μέτωπο είναι τα ασφάλιστρα

Εξίσου σημαντική παράμετρος είναι το κόστος ασφάλισης. Όταν μια θαλάσσια περιοχή χαρακτηρίζεται από αυξημένο πολεμικό κίνδυνο, τα πλοία μπορεί να χρειαστούν πρόσθετη ασφαλιστική κάλυψη, με το κόστος να ενσωματώνεται τελικά στην τιμή της μεταφοράς.

Για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο που μεταφέρει φορτίο αξίας δεκάδων ή εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, ακόμη και μικρές μεταβολές στα ασφάλιστρα μπορούν να μεταφραστούν σε σημαντικά ποσά. Αν τα περιστατικά συνεχιστούν, οι εταιρείες θα πρέπει να συνυπολογίζουν όχι μόνο το κόστος καυσίμων και ναύλωσης αλλά και το αυξημένο premium κινδύνου για τη διέλευση από την περιοχή.

Τι σημαίνει για το πετρέλαιο

Το βασικό ερώτημα για τις αγορές είναι εάν τα περιστατικά θα παραμείνουν μεμονωμένα ή εάν θα οδηγήσουν σε ουσιαστικότερη διαταραχή των ενεργειακών ροών. Ένα μεμονωμένο πλήγμα δεν συνεπάγεται αυτομάτως περιορισμό της προσφοράς πετρελαίου. Αν όμως αυξηθούν οι επιθέσεις, καθυστερήσουν οι διελεύσεις ή περισσότερες εταιρείες αποφασίσουν να περιορίσουν την έκθεσή τους στην περιοχή, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακριβότερη και δυσκολότερη μεταφορά φορτίων.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι τιμές του πετρελαίου δεν επηρεάζονται μόνο από την πραγματική ποσότητα αργού που λείπει από την αγορά. Στην τιμή ενσωματώνεται και ένα γεωπολιτικό premium, καθώς οι traders προσπαθούν να αποτιμήσουν τον κίνδυνο μιας μεγαλύτερης διαταραχής.

Η ελληνική ναυτιλία παρακολουθεί στενά

Οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα λόγω της ισχυρής παρουσίας της ελληνόκτητης ναυτιλίας στη μεταφορά πετρελαίου και ενεργειακών προϊόντων. Οι αποφάσεις για διαδρομές, ασφάλιση, ναύλωση και διαχείριση κινδύνου αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν ένα στρατηγικό πέρασμα παρουσιάζει επαναλαμβανόμενα περιστατικά ασφαλείας.

Ταυτόχρονα, η άνοδος των ναύλων μπορεί να δημιουργεί υψηλότερα έσοδα για τους πλοιοκτήτες που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στην αγορά, αλλά συνοδεύεται από σημαντικά υψηλότερο επιχειρησιακό κίνδυνο. Για τον τελικό καταναλωτή και τις επιχειρήσεις, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν το πρόσθετο κόστος μεταφοράς και ασφάλισης θα αρχίσει να περνά στις διεθνείς τιμές ενέργειας.

Το κρίσιμο επόμενο 24ωρο

Προς το παρόν, το πλήρωμα του δεξαμενόπλοιου είναι ασφαλές και δεν έχει αναφερθεί περιβαλλοντική ζημιά. Ωστόσο, το γεγονός ότι πρόκειται για δεύτερο περιστατικό μέσα σε λίγες ώρες ανεβάζει το επίπεδο επιφυλακής στη ναυτιλιακή αγορά.

Οι επόμενες κινήσεις των πλοίων στην περιοχή, οι ανακοινώσεις των αρχών και κυρίως το εάν θα υπάρξουν νέα περιστατικά θα καθορίσουν εάν πρόκειται για μια πρόσκαιρη αναταραχή ή για νέα φάση αυξημένου κινδύνου στο Ορμούζ. Για τις αγορές πετρελαίου και τη ναυτιλία, αυτό είναι πλέον το στοιχείο που παρακολουθείται στενά.

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη συνήθη τακτική του προχώρησε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην οποία αποκάλεσε τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό «Στενό Τραμπ».

Η Τεχεράνη επιχείρησε νέα διπλωματική προσέγγιση προς την Ουάσιγκτον, με τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να προωθούν πρόταση που προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες.

Αυτό που διαφέρει μετά από προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες είναι το ταχύτερο χρονοδιάγραμμα. Η πρόταση του Ιράν προς τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι μια γρήγορη συμφωνία θα μπορούσε να τον βοηθήσει στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Η πρώτη αντίδραση του Τραμπ νωρίς το Σάββατο (26/9) ήταν η δημοσίευση χάρτη των Στενών του Ορμούζ τα οποία τα μετανόμασε «Στενό Τραμπ». Την ίδια στιγμή τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν ανέφεραν ότι ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επέστρεφε σπίτι του.

Σύμφωνα με την ιρανική πρόταση, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να τερματίσουν τον στρατιωτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, να αποδεσμεύσουν παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και να άρουν τις κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου. Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα προχωρούσε στο άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας, από την οποία διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων μετά την κατάρρευση της προηγούμενης συμφωνίας του Ιουνίου. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε τις επαφές θετικές, ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ διατήρησε σκληρή ρητορική απέναντι στην Τεχεράνη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι δεν βιάζεται να προχωρήσει σε συμφωνία όσο οι κυρώσεις εξακολουθούν να ασκούν πίεση στην ιρανική οικονομία.

Από την πλευρά του, ο Πεζεσκιάν διακήρυξε από το βήμα του ΟΗΕ ότι το Ιράν θα πολεμήσει «μέχρι την τελευταία του πνοή», αφήνοντας όμως ανοικτό το παράθυρο της διπλωματίας, τονίζοντας πως η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιδιώκει πολιτική λύση.

Η προσπάθεια αλλαγής της εικόνας

Η επιλογή των λέξεων μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει αμερικανικές απώλειες, ενώ παράλληλα το οικονομικό κόστος αυξάνεται. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ πραγματοποιούν πλέον κυρίως σποραδικά πλήγματα και επέμεινε ότι η Ουάσιγκτον έχει πετύχει σημαντικούς στρατηγικούς στόχους απέναντι στην Τεχεράνη.Παράλληλα, επανέφερε το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τον έλεγχο της κρίσιμης θαλάσσιας οδού.Το Ορμούζ έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, καθώς οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μπορεί να μεταφερθεί πολύ γρήγορα στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και καυσίμων.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι στην αντλία

Πίσω από την προσπάθεια της αμερικανικής κυβέρνησης να περιορίσει πολιτικά τη σημασία του πολέμου βρίσκεται ένα πολύ πιο καθημερινό ζήτημα για εκατομμύρια Αμερικανούς: το κόστος των καυσίμων.Οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει σοβαρές πιέσεις στην ενεργειακή αγορά, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από τη διακίνηση πετρελαίου μέσω του Ορμούζ παραμένει καθοριστικός παράγοντας για τις τιμές.Η MoneyPress έχει αναδείξει τη σημασία της περιοχής για τις αγορές, καθώς η παγκόσμια οικονομία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από αυτή τη στενή θαλάσσια λωρίδα.

Οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία και για τον ίδιο τον Τραμπ. Οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων μπορούν να περάσουν στο κόστος μεταφορών, στα προϊόντα και τελικά στον πληθωρισμό, περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα των αμερικανικών νοικοκυριών.

Οι ενδιάμεσες εκλογές στο βάθος

Το πολιτικό ημερολόγιο κάνει την κατάσταση ακόμη δυσκολότερη για τον Λευκό Οίκο. Τον Νοέμβριο οι Αμερικανοί ψηφοφόροι προσέρχονται στις ενδιάμεσες εκλογές και οι Ρεπουμπλικάνοι θέλουν να διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.Η δυσαρέσκεια για τη σύγκρουση δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Δημοσκόπηση Reuters/Ipsos που δημοσιεύθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου έδειξε ότι μόλις ένας στους τέσσερις Αμερικανούς θεωρεί ότι ο πόλεμος με το Ιράν αξίζει το κόστος του.Σε αυτό το περιβάλλον, η στρατηγική του Λευκού Οίκου φαίνεται να μετατοπίζεται από την ανάδειξη της στρατιωτικής σύγκρουσης στην παρουσίασή της ως μιας περιορισμένης επιχείρησης, την οποία οι ΗΠΑ μπορούν να διαχειριστούν χωρίς μακροχρόνια εμπλοκή.

Η ενεργειακή εξίσωση παραμένει ανοικτή

Παρά τις διαβεβαιώσεις Τραμπ, οι αγορές εξακολουθούν να παρακολουθούν στενά το Ιράν και κυρίως τα Στενά του Ορμούζ. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε σειρά παρεμβάσεων για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με τον Αμερικανό πρόεδρο να έχει ανακοινώσει ακόμη και τέλος 20% στα φορτία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.Νωρίτερα είχε υποστηρίξει ότι μέσω αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης κατέστη δυνατή η μεταφορά 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου μέσω του Ορμούζ, σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η προσφορά και να περιοριστούν οι πιέσεις στην αγορά.

Για τον Τραμπ, επομένως, το μεγάλο στοίχημα δεν βρίσκεται μόνο στο στρατιωτικό πεδίο. Βρίσκεται στις τιμές των καυσίμων και στο κατά πόσο ο πόλεμος θα αρχίσει να γίνεται αισθητός στην τσέπη του Αμερικανού ψηφοφόρου. Και όσο πλησιάζουν οι κάλπες του Νοεμβρίου, αυτή η παράμετρος αποκτά ολοένα μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα.

Από τα 87 στα 97 δολάρια μέσα σε λίγες εβδομάδες

Η ταχύτητα της ανόδου είναι ενδεικτική της νευρικότητας που επικρατεί. Στα μέσα Αυγούστου το Brent κινούνταν κοντά στα 87 δολάρια, καθώς η συνέχιση ορισμένων ροών από τον Περσικό Κόλπο περιόριζε το γεωπολιτικό premium. Μέσα σε λίγες εβδομάδες η εικόνα άλλαξε και το διεθνές benchmark έφτασε έως τα 97,04 δολάρια, ενώ το αμερικανικό WTI άγγιξε τα 92,29 δολάρια. Αργότερα οι τιμές αποκλιμακώθηκαν, με το Brent να επιστρέφει κοντά στα 95 δολάρια, δείχνοντας πόσο έντονα αντιδρούν πλέον οι traders σε κάθε νέα πληροφορία από τη Μέση Ανατολή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ξανά το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνούσε από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα. Η αγορά είχε αρχίσει να τιμολογεί σταδιακή βελτίωση της κατάστασης, όμως οι νέες εχθροπραξίες και οι επιθέσεις σε tankers ανέτρεψαν γρήγορα αυτή την εικόνα. Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των ροών, η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου, των ναύλων και του κόστους μεταφοράς είναι αρκετή για να προσθέσει νέο premium στις τιμές.

Τα 17 εκατ. βαρέλια που φρέναραν την άνοδο

Υπάρχει, ωστόσο, ένα κρίσιμο στοιχείο που εξηγεί γιατί το Brent δεν παρέμεινε στα 97 δολάρια. Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Chris Wright, περίπου 17 εκατ. βαρέλια πετρελαίου πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ τη Δευτέρα, η μεγαλύτερη ημερήσια ποσότητα από την έναρξη της σύγκρουσης. Το γεγονός δείχνει ότι, παρά τη στρατιωτική ένταση, σημαντικές ποσότητες εξακολουθούν να φτάνουν στη διεθνή αγορά και λειτουργεί ως αντίβαρο στις πιο ακραίες εκτιμήσεις για άμεσο ενεργειακό σοκ.

Η κατάσταση παραμένει, πάντως, εύθραυστη. Το Ιράκ αύξησε σημαντικά τις εξαγωγές του τον Αύγουστο στα 2,17 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 1,322 εκατ. τον Ιούλιο, αξιοποιώντας τη βελτιωμένη πρόσβαση μέσω Ορμούζ. Οι επιπλέον ποσότητες μπορούν να περιορίσουν μέρος των πιέσεων, αλλά η αγορά εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ μακριά από συνθήκες κανονικότητας. Αντίθετα, οι ιρανικές εξαγωγές έχουν δεχθεί τεράστιο πλήγμα, γεγονός που διατηρεί την προσφορά υπό πίεση.

Γιατί τα 100 δολάρια είναι ξανά στο τραπέζι

Με το Brent να έχει ήδη αγγίξει τα 97,04 δολάρια, η απόσταση από τα 100 δολάρια το βαρέλι είναι πλέον μικρή. Για να αποκτήσει όμως η άνοδος διάρκεια, θα πρέπει να υπάρξει πραγματική και παρατεταμένη διαταραχή στην προσφορά. Νέες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, ουσιαστική μείωση των διελεύσεων από το Ορμούζ ή πλήγματα σε μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα ανοδική κίνηση. Αντίθετα, οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδος ή σταθεροποίηση των θαλάσσιων ροών μπορεί να αφαιρέσει γρήγορα αρκετά δολάρια από την τιμή.

Η εμπειρία των τελευταίων μηνών δείχνει πόσο απότομα μπορεί να κινηθεί η αγορά και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στις 28 Αυγούστου, για παράδειγμα, το Brent είχε κλείσει στα 89,31 δολάρια, καθώς οι πληροφορίες για πιθανή συμφωνία γύρω από τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ είχαν οδηγήσει σε σημαντική αποκλιμάκωση. Μέσα σε λίγες ημέρες, η επιστροφή των εχθροπραξιών ήταν αρκετή για να στείλει την τιμή σχεδόν οκτώ δολάρια υψηλότερα.

Το μεγάλο στοίχημα για καύσιμα και πληθωρισμό

Η παραμονή του πετρελαίου στην περιοχή των 95–100 δολαρίων θα είχε πολύ ευρύτερες συνέπειες από τις ίδιες τις ενεργειακές αγορές. Ήδη οι τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα είχαν αρχίσει να ανεβαίνουν, με την αμόλυβδη να πλησιάζει σε αρκετές περιοχές τα 2 ευρώ το λίτρο. Εάν το Brent παραμείνει για εβδομάδες κοντά στα σημερινά επίπεδα, η πίεση στις τιμές βενζίνης και diesel θα ενταθεί, αν και η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί επίσης από την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου και τα περιθώρια διύλισης.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην αντλία. Το ακριβότερο πετρέλαιο αυξάνει το κόστος μεταφορών, παραγωγής και βιομηχανίας, δημιουργώντας νέο πληθωριστικό κίνδυνο για τις μεγάλες οικονομίες. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών για τα επιτόκια, καθώς ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να ανατρέψει την προσπάθεια αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού. Για τις αγορές, επομένως, η τιμή του Brent συνδέεται πλέον άμεσα όχι μόνο με την ενέργεια αλλά και με ομόλογα, επιτόκια, μετοχές και την πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης.

OPEC+ και ζήτηση τα δύο μεγάλα αντίβαρα

Απέναντι στο ανοδικό σενάριο υπάρχουν δύο βασικά αναχώματα. Το πρώτο είναι η δυνατότητα του OPEC+ να διοχετεύσει περισσότερες ποσότητες στην αγορά, εφόσον η κρίση οδηγήσει σε πραγματική έλλειψη προσφοράς. Το δεύτερο είναι η ίδια η παγκόσμια ζήτηση, καθώς οι πολύ υψηλές τιμές μπορούν τελικά να περιορίσουν την κατανάλωση και την οικονομική δραστηριότητα. Οι εκτιμήσεις για τη ζήτηση παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες, με IEA και OPEC να εμφανίζουν μεγάλη απόκλιση στις προβλέψεις τους για την πορεία της αγοράς.

Αυτός είναι και ο λόγος που το σενάριο ενός Brent στα 100 δολάρια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βεβαιότητα. Για να διατηρηθούν οι τιμές πάνω από αυτό το επίπεδο χρειάζεται η διαταραχή της προσφοράς να είναι αρκετά μεγάλη και αρκετά παρατεταμένη ώστε να υπερκαλύψει τις πρόσθετες ποσότητες από άλλους παραγωγούς και την πιθανή υποχώρηση της ζήτησης. Διαφορετικά, το γεωπολιτικό premium μπορεί να εξαφανιστεί τόσο γρήγορα όσο εμφανίστηκε.

Το Ορμούζ θα κρίνει την επόμενη κίνηση

Η αγορά βρίσκεται έτσι σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο σημείο. Από τη μία πλευρά, η σημερινή εκτίναξη έως τα 97,04 δολάρια αποδεικνύει ότι οι traders είναι έτοιμοι να τιμολογήσουν άμεσα οποιαδήποτε νέα απειλή για την προσφορά. Από την άλλη, η γρήγορη επιστροφή του Brent κοντά στα 95 δολάρια δείχνει ότι οι πραγματικές ροές πετρελαίου εξακολουθούν να έχουν μεγαλύτερη σημασία από τους φόβους και τις δηλώσεις.

Το πραγματικό στοίχημα των επόμενων ημερών δεν είναι επομένως αν το Brent θα περάσει στιγμιαία τα 100 δολάρια, αλλά εάν θα δημιουργηθούν οι συνθήκες για να παραμείνει εκεί. Όσο το Ορμούζ λειτουργεί με περιορισμούς και η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν παραμένει ενεργή, το γεωπολιτικό premium θα παραμένει ενσωματωμένο στις τιμές. Μια νέα σοβαρή διακοπή των ροών μπορεί να πυροδοτήσει το επόμενο ράλι, ενώ μια πραγματική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει εξίσου γρήγορα σε σημαντική διόρθωση.

Σύμφωνα με τις εταιρείες ναυτιλιακών πληροφοριών και παρακολούθησης πλοίων Marisks και Kpler, τα δύο δεξαμενόπλοια είχαν φορτώσει την προηγούμενη εβδομάδα από περίπου 2 εκατ. βαρέλια σαουδαραβικού αργού το καθένα, από τον τερματικό σταθμό Τζουάιμα.

Η Marisks ανέφερε ότι τα σχεδόν ταυτόχρονα περιστατικά καταδεικνύουν περαιτέρω επιδείνωση του περιβάλλοντος ασφαλείας στον θαλάσσιο διάδρομο του Ομάν.

Το υπερδεξαμενόπλοιο «Sidr», με σημαία Σαουδικής Αραβίας, επλήγη στις 19.52 GMT, ενώ βρισκόταν περίπου 16,6 ναυτικά μίλια βορειοανατολικά της Χασάμπ, στο Ομάν.

Λίγα λεπτά αργότερα, το «Senegal Prosperity» VLCC, με σημαία Λιβερίας, έγινε στόχος τριών άγνωστων βλημάτων σε απόσταση περίπου 17 ναυτικών μιλίων ανατολικά της Χασάμπ.

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, το πλήρωμα του «Senegal Prosperity» είναι ασφαλές.

Η βρετανική υπηρεσία ασφάλειας της ναυσιπλοΐας UKMTO είχε νωρίτερα ανακοινώσει ότι πετρελαιοφόρο έγινε στόχος τριών βλημάτων στην ίδια περιοχή των Στενών του Ορμούζ, με τις ενδείξεις να παραπέμπουν στο ίδιο περιστατικό.

Παράλληλα, ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι σαουδαραβικό πετρελαιοφόρο αναγκάστηκε να διακόψει την πορεία του ενώ κινούνταν στον νότιο διάδρομο των Στενών.

Οι επιθέσεις καταγράφονται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στον Κόλπο, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν κομβικής σημασίας για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.

400 πλοία και 6.000 ναυτικοί περιμένουν ασφαλή έξοδο

Ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), Αρσένιο Ντομίνγκες, περιέγραψε την κατάσταση ως άλυτη, ζητώντας νέα πολιτική βούληση και διεθνή συνεργασία για την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του IMO, έως 400 πλοία που μεταφέρουν περίπου 6.000 ναυτικούς εξακολουθούν να μην έχουν καταφέρει να αποχωρήσουν με ασφάλεια από τον Περσικό Κόλπο από την έναρξη της σύγκρουσης. Η κατάσταση έχει επομένως ξεπεράσει τα όρια μιας απλής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης και έχει μετατραπεί σε σοβαρό πρόβλημα για την παγκόσμια εμπορική ναυτιλία.

Ο IMO είχε ξεκινήσει στα τέλη Ιουνίου επιχείρηση εκκένωσης, η οποία διήρκεσε τέσσερις ημέρες. Στο διάστημα από τις 23 έως τις 26 Ιουνίου κατάφεραν να απομακρυνθούν περίπου 136 πλοία και 2.900 ναυτικοί, πριν νέες αναφορές για επιθέσεις οδηγήσουν στην αναστολή της διαδικασίας. Η εξέλιξη δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.

70 περιστατικά και 19 νεκροί ναυτικοί

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για την ασφάλεια των πληρωμάτων. Ο IMO έχει καταγράψει 70 επιβεβαιωμένα περιστατικά, με 19 ναυτικούς να έχουν χάσει τη ζωή τους. Παράλληλα, δεν υπάρχει πλήρης εικόνα για τον αριθμό των τραυματιών μεταξύ των περίπου 20.000 ναυτικών που είχαν βρεθεί εγκλωβισμένοι στην περιοχή κατά την έναρξη της κρίσης.

Ο Αρσένιο Ντομίνγκες απηύθυνε νέα έκκληση προς τα κράτη-μέλη και τη ναυτιλιακή βιομηχανία να συνεργαστούν με τον IMO και τον ΟΗΕ για την εξεύρεση πρακτικών λύσεων. Η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα Στενά του Ορμούζ, καθώς η επιδείνωση της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν δημιουργεί ένα πρωτοφανές πλέγμα κινδύνων για τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.

Οι ΗΠΑ λένε ότι οι νάρκες απομακρύνθηκαν

Η αμερικανική πλευρά εμφανίζει διαφορετική εικόνα για την ασφάλεια της περιοχής. Ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, υποστηρίζει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν απομακρύνει τις νάρκες από τις διεθνώς αναγνωρισμένες διαδρομές διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει τους τελευταίους μήνες σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις φέρονται να έχουν καταστρέψει περισσότερο από το 90% του εκτιμώμενου ιρανικού αποθέματος περίπου 8.000 ναρκών.

Η διεθνής ναυτιλία, ωστόσο, δεν εμφανίζεται ακόμη έτοιμη να επιστρέψει πλήρως στην κανονικότητα. Το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών εξακολουθεί να προειδοποιεί για πιθανό κίνδυνο από παρασυρόμενες ή αχαρτογράφητες νάρκες κοντά στις διαδρομές κυκλοφορίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι εμπορικά πλοία συνεχίζουν να ζητούν άμεση στρατιωτική προστασία από τις ΗΠΑ προκειμένου να πραγματοποιήσουν τη διέλευση.

Ο μεγάλος οικονομικός λογαριασμός

Η παράταση της κρίσης δημιουργεί τεράστιο κόστος για τις ναυτιλιακές εταιρείες. Κάθε πλοίο που παραμένει εγκλωβισμένο εξακολουθεί να έχει λειτουργικά έξοδα, μισθοδοσία πληρώματος, ασφαλιστικές υποχρεώσεις και συμβατικές δεσμεύσεις, ενώ οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες οικονομικές απαιτήσεις. Ταυτόχρονα, η δραματική αύξηση του κινδύνου επηρεάζει τα ασφάλιστρα πολέμου και το συνολικό κόστος πραγματοποίησης ενός ταξιδιού στην περιοχή.

Η εξίσωση είναι ακόμη πιο δύσκολη για πλοιοκτήτες και ναυλωτές επειδή το οικονομικό κόστος πρέπει να σταθμιστεί απέναντι στην ασφάλεια των πληρωμάτων. Ένα πλοίο μπορεί να αξίζει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια, όμως πάνω σε αυτό βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να εργαστούν σε μια περιοχή όπου έχουν ήδη σημειωθεί δεκάδες περιστατικά και έχουν χαθεί ανθρώπινες ζωές.

Γιατί το Ορμούζ αφορά πετρέλαιο, LNG και πληθωρισμό

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Μέσω της περιοχής μεταφέρονται μεγάλες ποσότητες πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερο από τις ναυτιλιακές εταιρείες.

Εάν μειωθεί η δυνατότητα μεταφοράς ενεργειακών φορτίων, η πίεση μπορεί να περάσει στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του LNG. Από εκεί μπορεί να μεταφερθεί στο κόστος μεταφορών, στην παραγωγή και τελικά στον πληθωρισμό. Για αυτό οι αγορές παρακολουθούν στενά κάθε εξέλιξη γύρω από το Ορμούζ: η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να μετατρέψει μια γεωπολιτική κρίση σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα.

Στο επίκεντρο και η ελληνική ναυτιλία

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις λόγω του μεγέθους του ελληνόκτητου στόλου και της ισχυρής παρουσίας του στις μεταφορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και πρώτων υλών. Για τις ελληνικές ναυτιλιακές, η κατάσταση στο Ορμούζ αποτελεί πλέον καθημερινή επιχειρησιακή εξίσωση που περιλαμβάνει ασφάλιστρα, ναύλους, διαθεσιμότητα πλοίων, απαιτήσεις ναυλωτών και –πάνω από όλα– την ασφάλεια των πληρωμάτων.

Σε ορισμένες κατηγορίες πλοίων η μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των ναύλων. Αυτό όμως δεν μετατρέπει την κρίση σε ευκαιρία χωρίς κόστος. Οι υψηλότεροι ναύλοι συνοδεύονται από αυξημένο ασφαλιστικό και επιχειρησιακό ρίσκο, ενώ μια γενικευμένη διαταραχή των ενεργειακών και εμπορικών ροών θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ ευρύτερες αναταράξεις.

Το Ορμούζ παραμένει παγκόσμια «ωρολογιακή βόμβα»

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει πλέον τέσσερις διαστάσεις: γεωπολιτική, ναυτιλιακή, ενεργειακή και ανθρωπιστική. Οι αριθμοί των πλοίων, των ναύλων και των ενεργειακών φορτίων είναι τεράστιοι, όμως πίσω από αυτούς βρίσκονται περίπου 6.000 ναυτικοί που εξακολουθούν να περιμένουν έναν πραγματικά ασφαλή δρόμο εξόδου από τον Περσικό Κόλπο.

Όσο οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν έχουν επαρκείς εγγυήσεις ασφαλείας, η επιστροφή στην κανονικότητα θα παραμένει δύσκολη. Και όσο εκατοντάδες εμπορικά πλοία βρίσκονται εγκλωβισμένα, τα Στενά του Ορμούζ θα αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές, τις αγορές ενέργειας και την παγκόσμια οικονομία.

Ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ολοκλήρωσαν μια εξαιρετικά δύσκολη επιχείρηση εκκαθάρισης των βασικών διαύλων διέλευσης.

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή δυτών, ειδικών δυνάμεων και εναέριων μέσων.

«Οι διεθνείς δίαυλοι είναι ανοιχτοί»

Ο Κούπερ χαρακτήρισε την ολοκλήρωση της επιχείρησης σημαντικό ορόσημο για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.

Όπως ανέφερε, οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες, αλλά οι αμερικανικές δυνάμεις κατάφεραν να ολοκληρώσουν την αποστολή τους.

Το βασικό μήνυμα της CENTCOM είναι πλέον ότι οι διεθνείς θαλάσσιοι δίαυλοι είναι ανοιχτοί και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μεγαλύτερη εμπορική κίνηση.

Σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία πέρασαν με αμερικανική βοήθεια

Το μέγεθος της επιχείρησης αποτυπώνεται και στους αριθμούς.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής της CENTCOM, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία να περάσουν από το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα.

Τα συγκεκριμένα πλοία μετέφεραν περίπου 750 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου με προορισμό τις διεθνείς αγορές.

Το στοιχείο αυτό δείχνει γιατί η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Μέσης Ανατολής.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά chokepoints στον κόσμο.

Πριν από τη μεγάλη διαταραχή των τελευταίων μηνών, από την περιοχή περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου.

Μέσω του Ορμούζ διοχετεύονται στις διεθνείς αγορές τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου από χώρες του Περσικού Κόλπου.

Οποιαδήποτε απειλή για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μπορεί επομένως να επηρεάσει άμεσα:

• τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου,
• το κόστος των καυσίμων,
• τους ναύλους των δεξαμενόπλοιων,
• τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου,
• το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων,
• και τελικά τον πληθωρισμό.

Το πετρέλαιο στο επίκεντρο

Η ανακοίνωση της CENTCOM αποτελεί δυνητικά θετική εξέλιξη για την αγορά πετρελαίου.

Όσο αυξάνεται η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας τόσο περιορίζεται ένα μέρος του λεγόμενου γεωπολιτικού risk premium που ενσωματώνεται στις τιμές.

Η αγορά, ωστόσο, δεν παρακολουθεί μόνο εάν υπάρχουν νάρκες στους βασικούς διαύλους.

Παρακολουθεί επίσης τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, τη στάση της Τεχεράνης απέναντι στην εμπορική ναυσιπλοΐα και τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις για την πλήρη αποκατάσταση της κίνησης.

Η κίνηση παραμένει πολύ χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο «αλλά» της ανακοίνωσης.

Παρά την εκκαθάριση των βασικών θαλάσσιων διαδρόμων, η ναυτιλιακή κίνηση απέχει ακόμη σημαντικά από τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την κρίση.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι διελεύσεις παραμένουν περιορισμένες, καθώς οι ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να αξιολογούν το επίπεδο του κινδύνου.

Οι πλοιοκτήτες δεν εξετάζουν μόνο τον κίνδυνο από νάρκες.

Συνυπολογίζουν πιθανές επιθέσεις, drones, πυραύλους, γεωπολιτικές εντάσεις και το ύψος των ασφαλίστρων.

Προσοχή: Δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε κάθε κίνδυνος

Η ανακοίνωση της CENTCOM χρειάζεται να διαβαστεί προσεκτικά.

Η αμερικανική πλευρά αναφέρεται στην εκκαθάριση των διεθνώς αναγνωρισμένων ναυτιλιακών διαύλων.

Αυτό δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι κάθε θαλάσσια νάρκη σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή έχει εντοπιστεί και καταστραφεί.

Ναυτιλιακοί φορείς έχουν προειδοποιήσει για την πιθανότητα ύπαρξης παρασυρόμενων ή μη χαρτογραφημένων ναρκών, ενώ ο επιχειρησιακός κίνδυνος δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις νάρκες.

Το Ιράν βάζει τους δικούς του όρους

Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ιδιαίτερα σύνθετο διπλωματικό παζάρι.

Η Τεχεράνη εξετάζει τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε να αποκατασταθεί η κανονική ναυσιπλοΐα, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με το Ομάν και το Κατάρ.

Μεταξύ των σχεδίων που έχουν συζητηθεί βρίσκεται η δημιουργία προσωρινού διαδρόμου ναυσιπλοΐας σε συνεργασία Ιράν και Ομάν.

Αυτό δείχνει ότι η στρατιωτική εκκαθάριση των ναρκών αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της εξίσωσης.

Το μεγάλο στοίχημα για τη ναυτιλία

Για τη διεθνή ναυτιλία, το κρίσιμο ερώτημα είναι πότε θα υπάρξει αρκετή εμπιστοσύνη ώστε οι διελεύσεις να επιστρέψουν στα φυσιολογικά επίπεδα.

Η απάντηση θα επηρεάσει ιδιαίτερα τα δεξαμενόπλοια.

Όταν ένας θαλάσσιος διάδρομος θεωρείται περιοχή υψηλού κινδύνου, αυξάνονται τα ασφάλιστρα, τα πληρώματα μπορεί να απαιτούν πρόσθετες αποζημιώσεις και οι πλοιοκτήτες ενσωματώνουν το μεγαλύτερο ρίσκο στους ναύλους.

Η πλήρης ομαλοποίηση του Ορμούζ θα μπορούσε επομένως να μειώσει σημαντικό μέρος αυτών των επιβαρύνσεων.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η εξέλιξη έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την ελληνική οικονομία.

Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο και οι εξελίξεις στις αγορές δεξαμενόπλοιων επηρεάζουν άμεσα ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες.

Παράλληλα, η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών ενέργειας θα μπορούσε να περιορίσει το ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Το αντίστροφο ισχύει σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης.

Το Ορμούζ δεν έχει επιστρέψει ακόμη στην κανονικότητα

Η ανακοίνωση της CENTCOM αποτελεί αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Δεν αποτελεί όμως το τέλος της κρίσης.

Η πραγματική επιστροφή στην κανονικότητα θα φανεί όταν τα δεξαμενόπλοια και τα υπόλοιπα εμπορικά πλοία αρχίσουν να περνούν ξανά από τα Στενά σε αριθμούς αντίστοιχους με εκείνους πριν από τη σύγκρουση.

Μέχρι τότε, το Ορμούζ θα παραμένει ένας από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς παράγοντες για την τιμή του πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία.