Πολλοί επενδυτές πωλούν, επομένως, μετοχές και καταφεύγουν σε μετρητά για να προστατευθούν από περαιτέρω μειώσεις στις τιμές των μετοχών. Μια έρευνα της Bank of America αποκάλυψε ότι τα μετρητά που κατέχουν οι διεθνείς διαχειριστές χαρτοφυλακίων αυξήθηκαν τον Μάρτιο με τον ταχύτερο ρυθμό από την έναρξη της πανδημίας.

Κατά μέσο όρο, οι αντίθετες επενδύσεις αποδίδουν σημαντικά, όπως δείχνουν οι υπολογισμοί της Handelsblatt.

Αυτή τη στιγμή, η αγορά βιώνει ένα μείγμα αβεβαιότητας και εμπιστοσύνης για το τέλος του πολέμου, λέει ο Κάρστεν Φριτς, αναλυτής στην Commerzbank.«Ο πόλεμος του Ιράν αποτελεί μια σοβαρή κρίση» και, δεδομένου ότι οι διαπραγματευτικές θέσεις των ΗΠΑ και του Ιράν απέχουν πολύ, «απειλείται μια ανανεωμένη κλιμάκωση σε λίγο περισσότερο από μια εβδομάδα και θα επιστρέψουμε εκεί που ήμασταν πριν από την εκεχειρία».

Αιχμές στο βαρόμετρο του φόβου

Αυτή η νευρικότητα αντικατοπτρίζεται επίσης στον δείκτη VIX, κοινώς γνωστό ως δείκτη φόβου. Μετρά την αναμενόμενη μεταβλητότητα του αμερικανικού χρηματιστηριακού δείκτη S&P 500.με βάση τις τιμές των δικαιωμάτων προαίρεσης. Εάν αυτά υποδηλώνουν ταραχώδη συμπεριφορά των επενδυτών με απότομες διακυμάνσεις των τιμών – είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω – ο VIX αυξάνεται.

Ο πόλεμος στο Ιράν πυροδότησε αρχικά εκτεταμένο φόβο μεταξύ των επενδυτών για μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Λίγο πριν το Πάσχα, ο δείκτης VIX εκτινάχθηκε πάνω από 30 μονάδες για πρώτη φορά μετά από ένα χρόνο, καθώς μια χερσαία επίθεση των ΗΠΑ θεωρούνταν πιθανή. Περίπου ένα χρόνο νωρίτερα, οι φόβοι γύρω από τις ανακοινώσεις δασμών από την κυβέρνηση των ΗΠΑ την Ημέρα της Απελευθέρωσης είχαν οδηγήσει σε παρόμοια υψηλές τιμές.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την περασμένη Τετάρτη μια διήμερη εκεχειρία με το Ιράν, οι τιμές των μετοχών στα ασιατικά χρηματιστήρια αυξήθηκαν τόσο απότομα, που οι συναλλαγές στο χρηματιστήριο της Νότιας Κορέας ανεστάλησαν ακόμη και για να μετριαστεί η έντονη κίνηση των τιμών.

Τέτοιες ταραγμένες φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, στις οποίες οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν βιαστικά, στην πραγματικότητα δεν είναι κακές εποχές για τους επενδυτές.

Το αποτέλεσμα παραμένει σταθερό ακόμα και μετά από χρόνια.

Η Handelsblatt ανέλυσε το 10% των ημερών διαπραγμάτευσης από το 1992 κατά τις οποίες η νευρικότητα της αγοράς ήταν ιδιαίτερα υψηλή, όπως μετρήθηκε από τον δείκτη μεταβλητότητας VIX. Αυτό αναφέρεται όχι μόνο στις ημέρες με μεγάλες απώλειες τιμών, αλλά και στις ημέρες κατά τις οποίες οι τιμές παρουσίασαν ιδιαίτερα έντονες διακυμάνσεις – τόσο προς τα πάνω όσο και προς τα κάτω.

Αυτές τις ημέρες, ο δείκτης έφτασε σε ένα όριο άνω του 28,6, σηματοδοτώντας το όριο του κορυφαίου 10%. Στη συνέχεια, έγιναν υπολογισμοί για να προσδιοριστεί η πιθανή απόδοση εάν οι επενδυτές είχαν επενδύσει στην ευρύτερη χρηματιστηριακή αγορά εκείνες τις ημέρες. Αυτό αποκάλυψε μια σαφή υπερβάλλουσα απόδοση σε σύγκριση με άλλες ημέρες συναλλαγών με λιγότερο ασταθείς τιμές μετοχών.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι σε ταραγμένες ημέρες, οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν λιγότερο ορθολογικά και παρασύρονται από τη γενική ατμόσφαιρα στις χρηματιστηριακές αγορές. Αυτή η αναποτελεσματικότητα της αγοράς αργότερα εξισορροπείται και στη συνέχεια δημιουργεί ευκαιρίες για επενδυτές που ενεργούν πιο ορθολογικά.

Αυτή η επίδραση είναι επίμονη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν είναι εμφανής μόνο τον πρώτο χρόνο μετά από ιδιαίτερα ασταθείς φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, αλλά παραμένει μετρήσιμη ακόμη και πέντε χρόνια αργότερα.

Πέντε χρόνια μετά τις έντονες διακυμάνσεις του δείκτη VIX, ο S&P 500 εξακολουθούσε να παρουσιάζει καλύτερη απόδοση κατά 24 ποσοστιαίες μονάδες από ό,τι σε κανονικές φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς.

Επίσης για τον Dax, αυτό το φαινόμενο εκδηλώνεται – και σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με ακόμη μεγαλύτερες διαφορές. Για παράδειγμα, πέντε χρόνια μετά από περιόδους φόβου, η απόδοση ήταν διπλάσια από την απόδοση σε ήρεμες ημέρες αγοράς.

Ιστορικά, οι περίοδοι πανικού ήταν συχνά επικερδείς. Το αν αυτό το φαινόμενο θα επαναληφθεί στον πόλεμο του Ιράν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε διαρκή οικονομική ζημία. Ο τρέχων κίνδυνος έγκειται στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου – και η κατάσταση εκεί είναι λιγότερο δραματική από ό,τι φοβόντουσαν πολλοί επενδυτές στην αρχή του πολέμου μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.

Στην πραγματικότητα, η τιμή του πετρελαίου είχε μικρό αντίκτυπο στην απόδοση του S&P 500 τα τελευταία 26 χρόνια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά τις περιόδους αύξησης των τιμών του αργού πετρελαίου Brent .Η μέση ετήσια απόδοση του αργού πετρελαίου για τον αμερικανικό δείκτη ήταν 11,1%. Σε χρονιές με πτώση των τιμών του πετρελαίου, η απόδοση ήταν ελαφρώς υψηλότερη στο 13,8%.

Ένα παρόμοιο αποτέλεσμα μπορεί να παρατηρηθεί και στον δείκτη DAX – εκτός από το ότι η διαφορά ήταν μόνο η μισή, στις 1,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Ωστόσο, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού λόγω των αυξανόμενων τιμών της ενέργειας προκαλούν επίσης νευρικότητα στους επενδυτές.

Το αν η αύξηση των τιμών θα γίνει μόνιμη είναι ακόμη ασαφές, λέει ο αναλυτής Φριτς: Εάν «η βραχυπρόθεσμη απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου συνεχιστεί, θα δούμε επίσης μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού, η οποία στη συνέχεια θα υποχωρήσει». Διαφορετικά, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού είναι πιο πιθανό να διαρκέσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ο ίδιος δεν αναμένει ότι οι τιμές του πετρελαίου θα επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα βραχυπρόθεσμα. Ο Φριτς λέει: «Θα χρειαστούν μερικές εβδομάδες μέχρι να καταστεί σαφές ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά και μπορούν να διασχιστεί με ασφάλεια». Επιπλέον, οι ζημιές σε υποδομές, όπως τα διυλιστήρια, πρέπει να επισκευαστούν. «Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι οι τιμές θα παραμείνουν σε υψηλότερο επίπεδο φέτος».

Ωστόσο, ένα καλό νέο για την οικονομία είναι ότι η αγορά είχε ήδη βρει τρόπους να παρακάμψει τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός.

Η αγορά θα βρει άλλους τρόπους

Από τα εκτιμώμενα 20 εκατομμύρια βαρέλια που μεταφέρονταν καθημερινά μέσω των Στενών του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο, σημαντικά ποσοστά θα μπορούσαν να μεταφερθούν μέσω άλλων οδών ή διατίθενται στην αγορά από τα αποθέματα.

Σύμφωνα με την πλατφόρμα ανάλυσης Vertical 52, εικόνες από τους δορυφόρους Sentinel-2 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) δείχνουν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν πλέον να εξάγουν ένα εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου μέσω του ανατολικού λιμανιού Φουτζέιρα. Η Σαουδική Αραβία μεταφέρει επιπλέον πέντε εκατομμύρια βαρέλια μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης από τον Κόλπο στον τερματικό σταθμό Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, από όπου το πετρέλαιο μπορεί να φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια.

Ο αναλυτής της Commerzbank, Φριτς, επιβεβαιώνει ότι το πετρέλαιο μεταφέρθηκε περισσότερο μέσω εναλλακτικών οδών μετά το ξέσπασμα του πολέμου: «Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, αναγκάστηκε να μειώσει την παραγωγή της μόνο κατά 20% χάρη στον αγωγό Ανατολής-Δύσης – πολύ λιγότερο από το Ιράκ, για παράδειγμα».

Σύμφωνα με το Vertical 52, κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού απελευθερώθηκαν επιπλέον τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από ρωσικά λιμάνια εξαγωγής, πλωτές εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και αποθέματα που απελευθερώθηκαν από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Μαζί με τα περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια που είχαν ήδη διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός με την άδεια του Ιράν, αυτό ανέρχεται συνολικά σε λίγο περισσότερα από 13 εκατομμύρια βαρέλια – τα δύο τρίτα της ποσότητας που χάθηκε αρχικά λόγω του αποκλεισμού. Ακόμα κι αν ο Κόλπος έκλεινε ξανά, ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου της περιοχής θα έφτανε στον προορισμό του.

Αυτό σημαίνει ότι εάν ο πόλεμος αναζωπυρωνόταν μετά την κατάπαυση του πυρός και τα στενά παρέμεναν αποκλεισμένα, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε πιθανώς να γεφυρώσει το χάσμα εφοδιασμού για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Αλλά είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ακριβώς για πόσο καιρό οι οικονομίες θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν ένα πλήρες κλείσιμο, λέει ο Φριτς. Οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν τέσσερα δισεκατομμύρια βαρέλια σε αποθέματα και η Κίνα κατέχει άλλα 1,2 δισεκατομμύρια. Επιπλέον, υπάρχουν δύο δισεκατομμύρια βαρέλια στη θάλασσα. Υποθέτοντας ότι η κατανάλωση έπρεπε να καλυφθεί αποκλειστικά από τα αποθέματα των χωρών του ΟΟΣΑ, εκτιμά ότι τα αποθέματα θα μπορούσαν να διαρκέσουν για τουλάχιστον εννέα μήνες.

Για τους επενδυτές που φοβούνται μια στασιμότητα στην παγκόσμια οικονομία, αυτά θα πρέπει να είναι καθησυχαστικά νέα προς το παρόν.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και αν η ζωτικής σημασίας πλωτή οδός ανοίξει πλήρως και αρχίσουν να περνούν περισσότερα φορτία, αυτό δεν σημαίνει ότι οι αγορές θα ανασάνουν αμέσως. Για να επιστρέψει η κατάσταση σε μια πιο φυσιολογική τροχιά, πρέπει να φύγουν πρώτα τα πλοία που έχουν εγκλωβιστεί στον Κόλπο και παράλληλα να αρχίσουν να μπαίνουν νέα άδεια πλοία που θα παραλάβουν τα επόμενα φορτία. Μέχρι στιγμής, τίποτα από αυτά δεν γίνεται στον βαθμό που θα απαιτούσε μια πραγματική αποσυμπίεση της κατάστασης.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η αγορά δεν λειτουργεί μόνο με την αποχώρηση των φορτωμένων πλοίων, αλλά χρειάζεται και την ταχεία επιστροφή άδειων δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων για να διατηρηθεί η αλυσίδα εφοδιασμού. Αν αυτή η αλυσίδα σπάσει, τα οφέλη από την επανεκκίνηση των διελεύσεων θα είναι πρόσκαιρα. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν πρόκειται να επιστρέψουν εύκολα στον Περσικό Κόλπο όσο παραμένει ισχυρός ο φόβος ότι η κατάπαυση του πυρός μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Την ίδια επιφυλακτικότητα δείχνουν και οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες δεν αναμένεται να επιτρέψουν την εκ νέου είσοδο πλοίων στον Κόλπο αν δεν έχουν πειστεί ότι αυτά δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή και περισσότερο.

Η αναλύτρια παγκόσμιας αγοράς, Λαλ Ακόνερ, σημειώνει ότι οι ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες δεν θα επιτρέψουν στα πλοία τους να εισέλθουν ξανά στον Κόλπο, εκτός αν είναι βέβαιοι ότι δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή ακόμη περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν σήμερα φύγουν εκατοντάδες φορτωμένα πλοία από το Ορμούζ, χωρίς νέα πλοία να φτάνουν για να παραλάβουν πετρέλαιο, λιπάσματα ή άλλα αναγκαία φορτία, το όφελος θα αποδειχθεί περιορισμένο. Σε αυτό ακριβώς το σημείο στηρίζεται και η εκτίμηση ότι οι ελλείψεις και οι αυξημένες τιμές στο πετρέλαιο και σε άλλα αγαθά μπορεί να διαρκέσουν για μήνες.

Ορμούζ: Τα παγιδευμένα πλοία και η αργή επιστροφή στην κανονικότητα

Ο Ματ Σμιθ της εταιρείας ανάλυσης εμπορίου Kpler δίνει μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος. Όπως διαπιστώνει, «Μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει συμβεί». Και προσθέτει: «Σχεδόν κανείς δεν είναι αρκετά ασφαλής για να περάσει από το Στενό. Τα 100 και πλέον πετρελαιοφόρα που συνήθως διέσχιζαν το Ορμούζ κάθε μέρα έχουν μειωθεί σε 10 ή λιγότερα». Ο ίδιος εξηγεί ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 400 φορτωμένα πετρελαιοφόρα στον Κόλπο που περιμένουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόλις περίπου 100 άδεια δεξαμενόπλοια βρίσκονται πρόθυμα να εισέλθουν. Ακόμη και αν το Στενό ανοίξει άμεσα, η εκτίμηση είναι ότι πιθανότατα θα χρειαστεί μέχρι τον Ιούλιο για να επανέλθουν οι ροές πετρελαίου σε φυσιολογικά επίπεδα.

Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τα οποία είναι κρίσιμα για την τροφοδοσία των κρατών του Κόλπου με τρόφιμα και άλλα ζωτικά αγαθά, αλλά και για τις εξαγωγές προϊόντων όπως τα λιπάσματα και οι βιομηχανικές ρητίνες. Σύμφωνα με τον Πήτερ Τίρσγουελ, αντιπρόεδρο ναυτιλίας και εμπορίου στην S&P Global Market Intelligence, περίπου 100 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων περιμένουν να εξέλθουν από τον Κόλπο, αλλά ουσιαστικά κανένα δεν περιμένει να εισέλθει.

«Αυτό σημαίνει ότι το 30% των λιπασμάτων παγκοσμίως που κανονικά προέρχονται από την περιοχή πιθανότατα θα παραμείνουν εκεί για μήνες, μέχρι να υπάρξουν νέα πλοία για να τα μεταφέρουν, καθώς δεν υπάρχει η δυνατότητα εύκολης αναδρομολόγησης αυτών των φορτίων», είπε. Χωρίς νέα πλοία να μπαίνουν στον Κόλπο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου, βενζίνης, άλλων διυλισμένων καυσίμων και λιπασμάτων θα συνεχίσει να βρίσκεται σε αναμονή, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχει ήδη σταματήσει, επειδή δεν υπάρχει εναλλακτική λύση προσωρινής αποθήκευσης.

«Το διεθνές δίκαιο εγγυάται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, πράγμα που σημαίνει αυτό που σημαίνει: καμία πληρωμή, ούτε διόδια, σε καμία περίπτωση», ανέφερε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν.

Γαλλία: «Ολοκληρώνουμε τα σχέδια συνοδείας πλοίων στα Στενά του Ορμούζ»

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι και άλλοι εταίροι «ολοκληρώνουν» τα σχέδια για τη δημιουργία μιας αποστολής συνοδείας πλοίων στα Στενά του Ορμούζ μόλις τερματιστούν ουσιαστικά οι μάχες.

Ο Ζαν-Νοέλ Μπαρό είπε ότι «ο σχεδιασμός για την αποστολή βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο στάδιο της οριστικοποίησης μεταξύ Γάλλων στρατιωτικών αξιωματούχων και χωρών που έχουν προσφερθεί εθελοντικά», μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter.

Τα πλοία πιθανότατα θα είναι σε θέση να διασχίσει το στενό με ασφάλεια μόλις επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των εμπόλεμων μερών και «με ένα σύστημα συνοδείας», είπε ο Γάλλος υπουργός.

«Οι εργασίες έχουν προχωρήσει αρκετά» για την ανάπτυξη της αποστολής «μόλις αποκατασταθεί πλήρως η ηρεμία», σχολίασε ο ο Γάλλος αξιωματούχος.

Την Τετάρτη, ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι περίπου 15 έθνη είναι έτοιμα να συμμετάσχουν σε μια τέτοια αποστολή.

Der Spiegel: Ο Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους να συμβάλουν σε στρατιωτική επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ

Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σκοπεύει να αυξήσει την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους προκειμένου να εξασφαλίσει την στρατιωτική τους στήριξη για την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ, αναφέρει το Der Spiegel.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του γερμανικού περιοδικού, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ενημέρωσε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος αναμένει «συγκεκριμένες δεσμεύσεις» εντός των προσεχών ημερών για την ανάπτυξη πολεμικών πλοίων ή άλλων στρατιωτικών μέσων από την Ευρώπη, τονίζοντας ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις, όπως αυτές που διατυπώθηκαν από την αρχή του πολέμου δεν θεωρούνται πλέον επαρκείς.

Όπως επισημαίνει το Spiegel, «αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες, οι οποίοι ενημερώθηκαν μετά τη συνάντηση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ με τον Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισαν τις αμερικανικές απαιτήσεις ως τελεσίγραφο».

Η γερμανική κυβέρνηση, χαιρετίζοντας χθες την ανακοίνωση για κατάπαυση του πυρός, εξέφρασε για μία ακόμη φορά τη βούλησή της να συμβάλει σε μια κοινή προσπάθεια για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, θέτει ωστόσο ως προϋποθέσεις μια ισχυρή εντολή του ΟΗΕ και μια διαρκή εκεχειρία ή ακόμη και μια εκεχειρία ως αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ο Αμερικανός πρόεδρος καταρτίζει λίστες με τους Ευρωπαίους εταίρους που τον στήριξαν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν και με εκείνους που αντιτάχθηκαν, με στόχο κατόπιν να αποσύρει αμερικανικά στρατεύματα από τις χώρες της δεύτερης λίστας.

Η Γερμανία δεν έχει επιβάλει περιορισμούς στη χρήση των μεγάλων βάσεων από τις ΗΠΑ στις πρόσφατες επιχειρήσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ωστόσο κατ' επανάληψη τελευταία επικρίνει τη στάση του Βερολίνου και ειδικά την τοποθέτηση στελεχών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι «δεν είναι δικός μας αυτός ο πόλεμος».

«Tέλη» που φτάνουν τα 2 εκατ. δολάρια ετοιμάζεται να επιβάλλει η Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με πληροφορίες, μετά την έγκριση του σχετικού νομοσχεδίου.

Διεθνείς τράπεζες και οίκοι αξιολόγησης εκτιμούν ότι οι τιμές των ορυκτών καυσίμων θα παραμείνουν υψηλές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με το φυσικό αέριο να εμφανίζει τη μεγαλύτερη ευαισθησία. Ακόμη και σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης και αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ —ένα ενδεχόμενο που προς το παρόν δεν διαφαίνεται— η προσφορά από τις χώρες του Κόλπου θα παραμείνει περιορισμένη λόγω των ζημιών στις υποδομές και του χρόνου που απαιτείται για την αποκατάστασή τους.

Παρότι δεν υπάρχει πλήρης εικόνα για το εύρος των καταστροφών από τις επιθέσεις Ισραήλ και Ιράν, θεωρείται βέβαιο ότι επηρεάζεται η συνολική προσφορά ενέργειας από την περιοχή. Όσο συνεχίζονται οι επιθέσεις, τόσο αυξάνεται η πίεση στις αγορές, οι οποίες προεξοφλούν ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ.

Το πλήγμα αναμένεται εντονότερο στην αγορά φυσικού αερίου. H εξαγωγική ικανότητα του Κατάρ —που καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς— αναμένεται να μειωθεί σημαντικά για τα επόμενα χρόνια. Η αγορά αυτή εμφανίζεται πιο ευάλωτη, καθώς δεν υπήρχε πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα πριν τον πόλεμο ούτε διαθέσιμα στρατηγικά αποθέματα. Αντίθετα, στο πετρέλαιο υπήρχε ήδη υπερπροσφορά και προβλέπεται αξιοποίηση αποθεμάτων.

Τα σενάρια τραπεζών και ΕΚΤ
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις, αναλυτές της Citi εκτιμούν ότι το μπρεντ μπορεί να φτάσει τα 120 δολάρια βραχυπρόθεσμα, προτού υποχωρήσει σταδιακά προς τα 70–80 δολάρια έως το 2026. Σε πιο αρνητικό σενάριο, δεν αποκλείεται να αγγίξει ακόμη και τα 150 δολάρια, ξεπερνώντας το ιστορικό υψηλό του 2008.

Αντίστοιχα, η Goldman Sachs θεωρεί πιθανό ένα νέο ρεκόρ τιμών, εφόσον συνεχιστούν οι περιορισμοί στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Πιο συγκρατημένες ήταν οι προβλέψεις της Fitch, η οποία σε παλαιότερη έκθεσή της τοποθετούσε τις τιμές χαμηλότερα. Ωστόσο, οι εξελίξεις έχουν ήδη ξεπεράσει αυτές τις εκτιμήσεις.

Ανάλογα ξεπερασμένο θεωρείται και το βασικό σενάριο της ΕΚΤ, το οποίο είχε διαμορφωθεί πριν την πρόσφατη κλιμάκωση και προέβλεπε σημαντικά χαμηλότερες τιμές για το 2026.

Λαμβάνοντας υπόψη την αβεβαιότητα, η ΕΚΤ επεξεργάστηκε δύο εναλλακτικά σενάρια. Στο δυσμενές, προβλέπεται παρατεταμένη διαταραχή στην προσφορά έως το τρίτο τρίμηνο του 2026, με σημαντική μείωση στις ροές πετρελαίου και LNG από τα Στενά του Ορμούζ και σταδιακή εξομάλυνση στη συνέχεια. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν περίπου τα 119 δολάρια για το πετρέλαιο και τα 87 ευρώ για το φυσικό αέριο.

Στο πιο ακραίο σενάριο, οι διαταραχές διαρκούν έως το τέλος του 2026, με ακόμη μεγαλύτερες ζημιές στις υποδομές. Η μεταφορά ενέργειας μέσω των Στενών περιορίζεται δραστικά και η επιστροφή σε πιο ομαλές συνθήκες μετατίθεται για το 2027, με αργή αποκλιμάκωση λόγω των εκτεταμένων καταστροφών.

Σύμφωνα με αναλυτές, αν οι τιμές του πετρελαίου ανέβουν τουλάχιστον στα 140 δολάρια το βαρέλι και παραμείνουν σε αυτό το επίπεδο για μήνες, αυτό θα μπορούσε να ωθήσει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου σε ύφεση.

Ενώ είναι πιθανό η οικονομία να αντέξει τόσο υψηλές τιμές, αν το πετρέλαιο ανέβει στα 175 δολάρια το βαρέλι, αυτό θα οδηγούσε σχεδόν σίγουρα τις ΗΠΑ σε ύφεση.

Κανένας από τους αναλυτές που μίλησαν στο MarketWatch δεν προβλέπει ύφεση στο εγγύς μέλλον. Ωστόσο, όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση και οι τιμές του πετρελαίου συνεχίζουν να αυξάνονται, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος.

«Το πόσο επίμονες είναι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας είναι εξίσου σημαντικό με το πόσο υψηλά ανεβαίνουν οι τιμές ενέργειας», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Μούντι, επικεφαλής οικονομολόγος της Regions Financial.

Δευτερογενείς επιπτώσεις
Η απειλή για την οικονομία των ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία δεν προέρχεται μόνο από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου. Εξίσου επιζήμιες είναι oι «δευτερογενείς» επιπτώσεις.

Μια σημαντική δευτερογενής επίδραση είναι η αύξηση των επιτοκίων, τα οποία συνήθως αυξάνονται παράλληλα με τις τιμές του πετρελαίου.

Τα υψηλότερα επιτόκια θα μπορούσαν να αναιρέσουν το τόνωτικό αποτέλεσμα των πρόσφατων μειώσεων των επιτοκίων από την Fed. Θα μπορούσαν επίσης να καταπνίξουν βασικούς τομείς της αμερικανικής οικονομίας, όπως τον τομέα των κατοικιών, οι οποίοι ήδη δυσκολεύονται υπό το βάρος του υψηλού κόστους δανεισμού.

Η αμερικανική αγορά, εν τω μεταξύ, έχει υποστεί απότομη πτώση τις τελευταίες δύο εβδομάδες, προκαλώντας ιδιαίτερη ανησυχία στους πλουσιότερους Αμερικανούς. Οι μετοχές ενδέχεται να υποχωρήσουν ακόμη περισσότερο αν ο πόλεμος παραταθεί.

«Οι ανησυχίες για ύφεση δεν είναι αβάσιμες», δήλωσε ο επικεφαλής αναλυτής της Oxford Economics, Ράιαν Σουίτ. Η εταιρεία του μείωσε τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη των ΗΠΑ το 2026 στο 2,4% από 2,8% λόγω της σύγκρουσης.

Αυτές οι πιέσεις στην οικονομία ώθησαν επίσης την BMO Capital Markets να αυξήσει τον κίνδυνο ύφεσης φέτος στο 35% έως 40%, από προηγούμενη εκτίμηση 25%.

«Πριν από τον πόλεμο μειώναμε τις πιθανότητες ύφεσης — αλλά τώρα τις αυξάνουμε», δήλωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της BMO για τις ΗΠΑ, Σκοτ Άντερσον.

Το χειρότερο σενάριο, σύμφωνα με τον ίδιο, θα ήταν ένα παρατεταμένο κλείσιμο, τριών μηνών ή περισσότερο, των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων ρέει το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.

Ακόμη πιο καταστροφικές θα μπορούσαν να αποδειχθούν τυχόν επιτυχημένες επιθέσεις του Ιράν που θα κατέστρεφαν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή, όπως διυλιστήρια, αγωγούς και δεξαμενές αποθήκευσης. Οι εκτεταμένες ζημιές θα μπορούσαν να διατηρήσουν τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα για μήνες, ανεξάρτητα από το αν το Ορμούζ ανοίξει ξανά.

Παρά τις ανησυχίες τους, οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι η αμερικανική οικονομία θα ξεφύγει από την τελευταία κρίση με σχετικά ήπια ζημιά — υποθέτοντας ότι η σύγκρουση θα διαρκέσει μόνο έναν ή δύο μήνες ακόμα.

Οι ΗΠΑ είναι πιο προστατευμένες από μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις σε σχέση με το παρελθόν. Από τη μία, η χώρα έχει γίνει ο μεγαλύτερος παραγωγός ενέργειας στον κόσμο. Όταν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις ξοδεύουν περισσότερα για ενέργεια, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων καταλήγει να ανακυκλώνεται στην αμερικανική οικονομία.

Οι ΗΠΑ έχουν επίσης γίνει πολύ πιο ενεργειακά αποδοτικές, οπότε δεν χρειάζεται να βασίζονται τόσο πολύ στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο για να τροφοδοτήσουν την οικονομική ανάπτυξη.

Αυτές οι σημαντικές αλλαγές εξηγούν εν μέρει πώς η αμερικανική οικονομία άντεξε εύκολα την άνοδο των τιμών του πετρελαίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Παρά ταύτα, οι ΗΠΑ δεν είναι αρκετά προστατευμένες ώστε να αποφύγουν όποια δυσκολία και ταλαιπωρία. Οι υψηλότερες τιμές της βενζίνης θα πιέσουν ιδιαίτερα τους Αμερικανούς με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς θα απορροφήσουν μέρος των επιπλέον χρημάτων τους.

Το κόστος ενός γαλονιού βενζίνης έχει αυξηθεί κατά 30% τον τελευταίο μήνα και πιθανότατα κατευθύνεται προς τα 4 δολάρια. Πρόσφατα, η τιμή ήταν κάτω από τα 3 δολάρια σε ορισμένες περιοχές.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις που είναι ήδη απρόθυμες να προσλάβουν προσωπικό ενδέχεται να αναβάλουν τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας έως ότου τελειώσει η σύγκρουση και υποχωρήσουν οι τιμές του πετρελαίου. Αυτό θα μπορούσε να επιφέρει ένα ακόμη πλήγμα στην ήδη δοκιμαζόμενη αγορά εργασίας των ΗΠΑ και ίσως ακόμη και να αυξήσει την ανεργία.

Ο πληθωρισμός είναι επίσης βέβαιο ότι θα αυξηθεί τους επόμενους μήνες, καθώς οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα επηρεάσουν την οικονομία, περιορίζοντας τις πιθανότητες μείωσης των επιτοκίων από την Fed.

«Η αμερικανική οικονομία είναι αρκετά ανθεκτική», δήλωσε ο Σουίτ. «Αλλά ακόμη και μετά το τέλος αυτής της σύγκρουσης, θα υπάρχει μια μακρά πορεία ‘μετασεισμών’».

Σε μια περιοχή με ακραίες θερμοκρασίες και ελάχιστη καλλιεργήσιμη γη, η τοπική παραγωγή τροφίμων δεν επαρκεί, σημειώνει το CNN.

Οι περισσότερες χώρες εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγωγές. Η Σαουδική Αραβία καλύπτει από το εξωτερικό πάνω από το 80% των αναγκών της, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα περίπου το 90%, ενώ το Κατάρ φτάνει σχεδόν στο απόλυτο, με ποσοστά που αγγίζουν το 98%.

Ακόμη και χώρες με ισχυρούς υδάτινους πόρους, όπως το Ιράκ, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις θαλάσσιες εισαγωγές που περνούν από το Ορμούζ. Το ίδιο ισχύει και για κρίσιμες υποδομές, όπως τα εργοστάσια αφαλάτωσης, που εξασφαλίζουν πόσιμο νερό.

Η σύγκρουση έχει μετατρέψει την περιοχή σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και η γενικευμένη αβεβαιότητα έχουν οδηγήσει σε δραματική μείωση της ναυσιπλοΐας. Πλοία αποφεύγουν να εισέλθουν στα Στενά, ενώ δεκάδες φορτία – μεταξύ αυτών και ευπαθή τρόφιμα – παραμένουν εγκλωβισμένα σε αναμονή.

Η εικόνα θυμίζει τις πιο δύσκολες στιγμές της πανδημίας ή την αναστάτωση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, σχολιάζει το CNN, με τη διαφορά ότι εδώ η διαταραχή είναι πιο άμεση και πιο συγκεντρωμένη σε έναν κρίσιμο κόμβο. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, οι εφοδιαστικές αλυσίδες βρίσκονται κοντά στο όριο μιας νέας μεγάλης κρίσης, καθώς το κόστος μεταφοράς αυξάνεται και οι χρόνοι παράδοσης γίνονται απρόβλεπτοι.

Η κρίση αποτυπώνεται ήδη στα κόστη. Οι λεγόμενεςς«ρήτρες πολέμου» ενεργοποιούνται στα ναυτιλιακά συμβόλαια, επιτρέποντας στις εταιρείες να αποφεύγουν επικίνδυνες διαδρομές ή να αλλάζουν προορισμούς.

Έτσι, κοντέινερ με τρόφιμα που είχαν προορισμό τα λιμάνια του Κόλπου καταλήγουν σε Ινδία ή Σρι Λάνκα, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές επιχειρησιακό αδιέξοδο για τους εισαγωγείς. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο να φτάσει το φορτίο, αλλά και τι θα γίνει όταν φτάσει σε λάθος χώρα. Την ίδια στιγμή, τα μεταφορικά κόστη έχουν εκτοξευθεί. Διαδρομές που κόστιζαν μερικές χιλιάδες ευρώ πλέον κοστίζουν πολλαπλάσια, ενώ προστίθενται επιπλέον επιβαρύνσεις για ασφάλιση και χερσαία μεταφορά. Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο: η αύξηση μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή.

Ήδη επιχειρήσεις του κλάδου προειδοποιούν για αυξήσεις τιμών έως και 20% σε βασικά προϊόντα, όπως γαλακτοκομικά και φρέσκα τρόφιμα.

Αναζητώντας λύση

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, εταιρείες και κυβερνήσεις προσπαθούν να βρουν εναλλακτικές λύσεις. Χερσαίες διαδρομές μέσω Ευρώπης και Τουρκίας, νέοι εμπορικοί διάδρομοι μεταξύ Ομάν και ΗΑΕ και αυξημένη χρήση αερομεταφορών βρίσκονται στο τραπέζι.

Ωστόσο, όλες αυτές οι λύσεις έχουν περιορισμούς. Είναι πιο ακριβές, πιο αργές και δεν μπορούν να καλύψουν τον όγκο που διακινούν τα Στενά του Ορμούζ. Ακόμη και οι αερομεταφορές, που λειτουργούν ως «ανάσα» για ευπαθή προϊόντα, έχουν δεχθεί πλήγμα από επιθέσεις και προσωρινές διακοπές λειτουργίας μεγάλων αεροδρομίων.

Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος έλλειψης τροφίμων, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Τα αποθέματα επαρκούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα και η αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης παραμένει υψηλή.

Οι κυβερνήσεις της περιοχής επιχειρούν να μειώσουν τις πιέσεις, διευκολύνοντας τη διακίνηση εμπορευμάτων και δημιουργώντας νέους διαδρόμους. Όμως όσο η σύγκρουση συνεχίζεται, το κόστος αυξάνεται και οι επιλογές περιορίζονται.

Στρατιωτική προστασία

Στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο στρατιωτικής προστασίας των Στενών, με συνοδεία πλοίων από πολεμικά ναυτικά. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το σενάριο, η προτεραιότητα αναμένεται να δοθεί στα πετρελαιοφόρα.

Και αυτό είναι που αποκαλύπτει τη βαθύτερη διάσταση της κρίσης, αναφέρει το CNN: το παγκόσμιο σύστημα μπορεί να κινητοποιηθεί γρήγορα για την ενέργεια, αλλά όχι απαραίτητα με την ίδια ταχύτητα για τα τρόφιμα.

Τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται ξανά σε σημείο καμπής για την παγκόσμια οικονομία. Όμως αυτή τη φορά, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οι τιμές του πετρελαίου. Είναι η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, η πρόσβαση σε βασικά αγαθά και η ανθεκτικότητα ενός ολόκληρου περιφερειακού συστήματος.
Και αν κάτι δείχνει ήδη αυτή η κρίση, είναι ότι οι επιπτώσεις της θα φτάσουν πολύ πιο μακριά από τα νερά του Κόλπου.

Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η μόνη χώρα που πλοία δικά της η έμμεσων συμφερόντων της περνούν από τα Στενά είναι σήμερα η Ρωσία. Η συνεννόηση λοιπόν για να λυθεί το πρόβλημα οφείλει να περιλαμβάνει την Μόσχα. Με τις χώρες του ΝΑΤΟ, την Ινδία και την Κίνα ακόμη, το πρόβλημα δεν υπάρχει ελπίδα και προοπτική να λυθεί.

Όπως έχω δη επισημάνει, η Ρωσία κρατάει στα χέρια της ένα ουσιαστικό χαρτί σε σχέση με το Ιράν. Ελέγχει με διάφορους τρόπους το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και ασκεί επιρροή και στην σημερινή ηγεσία του Ιράν. Είναι λοιπόν η μοναδική⁰ πολιτική δύναμη που μπορεί να ζητήσει - ίσως και να επιβάλει - στο Ιράν την απελευθέρωση των Στενών του Περσικού Κόλπου από επιθέσεις και δολιοφθορές. Να σημειώσουμε πως το Κρεμλίνο, παρά τα κέρδη που τελευταία έχει από την άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου, δεν επιθυμεί κατάρρευση των διεθνών αγορών ενέργειας.

Διότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική ύφεση στην Ευρώπη και σε Κορέα, Ιαπωνία και συνακόλουθα σε δραματική πίεση των τιμών πετρελαίου και αερίου. Άρα και σε κατάρρευση των ρωσικών εσόδων

Θα είναι λοιπόν για όλους επωφελές να εμπλακεί άμεσα η Ρωσία σε κοινές προσπάθειες απελευθέρωσης των Στενών για την διεθνή ναυσιπλοΐα. Αυτό βέβαια προϋποθέτει χαμήλωμα των τόνων της Ευρώπης κατά της Μόσχας - όπως εξ' άλλου έκανε ήδη η Ουάσιγκτον  καταργώντας πολλές κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Που οδήγησε βέβαια σε χτύπημα τάνκερ ελληνικών συμφερόντων (από Ουκρανία πιθανότατα) στη Μαύρη Θάλασσα (!), το οποίο μετέφερε πετρέλαιο από το ρωσικό λιμάνι μεταφόρτωσης ενέργειας του Νοβοροσίσκ.

Η διάσωση λοιπόν της παγκόσμιας οικονομίας έχει ανάγκη τολμηρών πρωτοβουλιών και σωστής ανάγνωσης των γεωπολιτικών πραγματικοτήτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Το κάλεσμα των δυτικών δυνάμεων να εμπλακούν στην υπεράσπιση των Στενών του Χορμούζ, ενώ ουδέποτε συμβουλεύθηκαν οι επιτιθέμενοι το ΝΑΤΟ για το χτύπημα κατά του Ιράν, δύσκολα θα έχει θετική κατάληξη. Διότι οι ηγέτες θα πρέπει να στραφούν εναντίον των εκλογικών τους σωμάτων.

Η ανακοίνωση από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία και την Ιαπωνία καταδικάζει τις ιρανικές επιθέσεις και καλεί την Τεχεράνη να σταματήσει άμεσα τις ενέργειές του. Δηλώνει επίσης πρόθεση συνεργασίας με συγκεκριμένες χώρες παραγωγής ενέργειας προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγή και να σταθεροποιηθούν οι αγορές.

«Εκφράζουμε την ετοιμότητά μας να συμβάλουμε στις αναγκαίες προσπάθειες για να διασφαλίσουμε την ασφαλή διέλευση από τα Στενά», σύμφωνα με την ανακοίνωση. «Χαιρετίζουμε τη δέσμευση των κρατών που συμμετέχουν στον προπαρασκευαστικό σχεδιασμό».

Χαιρετίζοντας την αποδέσμευση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, προστίθεται στην ανακοίνωση: «Θα λάβουμε και άλλα μέτρα για να σταθεροποιήσουμε τις αγορές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με ορισμένες χώρες παραγωγής για να αυξήσουμε την παραγωγή».

Του Γιώργου Ατσαλάκη 

Το Ιράν έγινε ένα από τα πεδία δοκιμής της. Εφόσον το Ιράν ήταν ήδη απομονωμένο από τα δυτικά χρηματοπιστωτικά δίκτυα, το Πεκίνο άρχισε να αγοράζει μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου σε χαμηλές τιμές, πληρώνοντας σε κινεζικό νόμισμα αντί για δολάρια. Αυτό δεν ήταν απλώς εμπόριο, ήταν ένα πείραμα με στόχο τη μείωση της κυριαρχίας του δολαρίου.

Οι ιρανικοί πύραυλοι πλέον καθοδηγούνται από κινεζικούς δορυφόρους. Η Κίνα απέστειλε χημικά καύσιμα πυραύλων, συστήματα ακριβείας καθοδήγησης και άλλα εξαρτήματα. Μέχρι τη στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος, το Ιράν διέθετε 2.000 βαλλιστικούς πυραύλους, το μεγαλύτερο οπλοστάσιο σε όλη τη Μέση Ανατολή, χτισμένο πάνω σε κινεζικές γραμμές εφοδιασμού και καθοδηγούμενο από κινεζικούς δορυφόρους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήδη κατέχουν αποφασιστική επιρροή σε αρκετές από τις πιο κρίσιμες εμπορικές οδούς του πλανήτη  όπως το Στενό της Μαλάκκας, τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Διώρυγα του Παναμά. Εάν αποκτήσουν αντίστοιχη επιρροή και στο Στενό του Ορμούζ, οι ενεργειακές «αρτηρίες» που τροφοδοτούν την κινεζική οικονομία θα διέρχονται από ύδατα προστατευόμενα πρακτικά από μία και μόνη ναυτική δύναμη.

Η πρακτική χρήση ναρκών, drones και πυραύλων στη θαλάσσια περιοχή του Περσικού Κόλπου, αυξάνει την αβεβαιότητα στις θαλάσσιες μεταφορές και απαιτεί δαπανηρές επιχειρήσεις εξουδετέρωσης (π.χ. μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα, ναυτικές ομάδες εκκαθάρισης). Εφόσον μεγάλες εγκαταστάσεις (π.χ. το νησί Kharg) υποστούν ζημιές, η προσφορά πετρελαίου μειώνεται δραματικά και οι παγκόσμιες τιμές αντιδρούν, με απτές επιδράσεις στο κόστος δανεισμού, στις αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων και στην εμπιστοσύνη των αγορών. Ο παρακάτω μηχανισμός ήδη εξελίσσεται διαταράσσοντας την παγκόσμια οικονομία.

1. Μείωση προσφοράς ενέργειας αυξάνει την τιμή της ενέργειας. Μια διακοπή ή μείωση εξαγωγών (π.χ. από πληγές στις εγκαταστάσεις ή κλείσιμο του Ορμούζ) αυξάνει τη διεθνή τιμή πετρελαίου καθώς το από το στενό Ορμούζ διέρχεται περίπου 20–25% των θαλάσσιων ροών πετρελαίου.

2. Η αύξηση κόστους ενέργειας αυξάνει κόστος μεταφοράς & παραγωγής. Αυτό διοχετεύεται κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας: ασφάλιστρα, εναλλακτικές διαδρομές, προσαρμογή στόλων/δρομολογίων, και συναφείς επανεκτιμήσεις κόστους.

3. Η εμφάνιση προσδοκιών πληθωρισμού επηρεάζει την νομισματική πολιτική. Οι κεντρικές τράπεζες αντιδρούν σε αυξανόμενες προσδοκίες πληθωρισμού (ή σε πραγματική άνοδο τιμών) με αύξηση επιτοκίων για να μειωθεί η ρευστότητα και η ζήτηση. Αυτό με τη σειρά του μεταβάλλει αποδόσεις ομολόγων και αποτιμήσεις κινδύνου.

4. Απότομη μεταβολή αποδόσεων επηρεάζει τις χρηματοπιστωτικές αποτιμήσεις. Αύξηση αποδόσεων οδηγεί σε υποχώρηση τιμών ομολόγων και μείωση των μετοχικών αποτιμήσεων, πλήττοντας συνταξιοδοτικά ταμεία, τραπεζικό σύστημα και νοικοκυριά που έχουν χρέος.

5. Κίνδυνος κοινωνικοπολιτικής έντασης. Οι οικονομικές αντιξοότητες μπορούν να δημιουργήσουν πολιτικό κόστος για κυβερνήσεις (ανάπτυξη, απασχόληση, κόστη ενέργειας), εντείνοντας την αβεβαιότητα και τις πολιτικές αντιδράσεις.

Αυτή η αλυσίδα μετάδοσης, από ένα τοπικό πλήγμα σε ένα στενό μέχρι την παγκόσμια νομισματική/χρηματοπιστωτική επίπτωση, είναι το κλειδί του εγχειρήματος στον πόλεμο του Ιράν.

Ο συνασπισμός ΗΠΑ – Ισραήλ επιδιώκει να επιβάλει την κυριαρχία του με αιφνιδιαστικές «αποκεφαλιστικές» επιδρομές, εκμετάλλευση υπεροχής στις πληροφορίες και στόχευση των δομών διοίκησης του αντιπάλου. Αντίθετα, η στρατηγική της Τεχεράνης αποσκοπεί κυρίως στο να αποφύγει την ολική καταστροφή καθώς μετατρέπει τη σύγκρουση σε μια παρατεταμένη, περιφερειακή αντιπαράθεση. Η ιρανική ηγεσία δεν επιδιώκει απαραίτητα μια γρήγορη, συμβατική νίκη στο πεδίο της μάχης. Προτιμά να δημιουργήσει τέτοιες συνθήκες που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν θα μπορούν να πετύχουν σαφή και οριστικά αποτελέσματα χωρίς δυσβάστακτο κόστος.

Την τελευταία δεκαετία το Ιράν έχτισε ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο άμυνας που εξισορροπεί τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα των αντιπάλων, δημιουργώντας υπόγειες εγκαταστάσεις και κρυφές βάσεις, αποκεντρωμένη διοίκηση που επιτρέπει αυτονομη δράση, εκτεταμένη χρήση πυραύλων και μη επανδρωμένων μέσων, καθώς και ένα δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και proxies. Στόχος αυτού του συνόλου μέτρων είναι να διατηρηθεί η δυνατότητα αντεπιθέσεων ακόμα και υπό συνεχή πίεση και, ταυτόχρονα, να επιβληθούν οικονομικά, στρατιωτικά και πολιτικά κόστη στον αντίπαλο. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να καταστήσει οποιαδήποτε σύγκρουση μακρόχρονη, δαπανηρή και γεωπολιτικά ταραχώδη με συνέπειες για όλους.

Το Ιράν διασπά την δύναμη πυρός των αντιπάλων του, αναγκάζοντας τις  ΗΠΑ και το Ισραήλ  να προστατεύουν βάσεις, αγωγούς, τερματικούς σταθμούς και ναυτικές οδούς, μειώνοντας  την ικανότητά τους να εφαρμόσουν γρήγορη, και συγκεντρωμένη πίεση και αποτρέπει τυχόν εισβολή εναντίον του.

Το Ιράν υπολογίζει ότι με το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ,  μπορεί να επιφέρει υψηλή μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας και παγκόσμια οικονομική αναταραχή. Η αίσθηση ότι η κρίση κοστίζει στον καταναλωτή και στην πολιτική σταθερότητα των χωρών διαμορφώνει πολιτικούς περιορισμούς στην κλιμάκωση. Αποσκοπεί στην υπονόμευση της οικονομικής ανθεκτικότητας των περιφερειακών αντιπάλων και στην εξαγωγή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης μέσω της υπονόμευσης της ροής ενέργειας από έναν κρίσιμο στενό.

Με στοχευμένη πληροφοριακή και διπλωματική δραστηριότητα, το Ιράν επιδιώκει να σπρώξει γειτονικές χώρες στην ουδετερότητα, ώστε να δημιουργήσει ρωγμές στη Δύση και να αποτρέψει μελλοντικές συμμαχίες εναντίον του.

Εάν οι ΗΠΑ εισβάλουν στο το νησί Kharg από όπου εξάγεται πάνω από το 90% της ενέργειας τού Ιράν, τότε οι ΗΠΑ θα ελέγχουν την εισροή χρημάτων στο Ιράν. Εάν το καθεστώς του Ιράν καταρρεύσει ή οι εξαγωγές του πετρελαίου αποδυναμωθούν μόνιμα, η Κίνα χάνει έναν από τους κεντρικούς πυλώνες αυτής της στρατηγικής και το δολάριο παραμένει η ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου. Η οικονομία της Κίνας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια και από θαλάσσιες αρτηρίες. Υπάρχει μια πραγματικότητα που κάθε στρατηγιστής στο Πεκίνο κατανοεί: οι ωκεανοί του κόσμου εξακολουθούν να να παραμένουν ελεύθεροι ναυσιπλοΐας για όλους, καθώς κυριαρχούνται από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ. Σε οποιαδήποτε παγκόσμια κρίση, ο έλεγχος των θαλάσσιων διαύλων, μπορεί να καθορίσει αν ολόκληρες οικονομίες θα αναπτυχθούν ή θα συρρικνωθούν.

Αυτά που διακυβεύονται στο Ιράν δεν είναι απλώς άμεσες γεωπολιτικές νίκες ή ήττες αλλά  είναι ο τρόπος με τον οποίο θα διαμορφωθούν οι παγκόσμιες δομές ενέργειας, χρηματοοικονομικής εξάρτησης και θαλασσοκρατίας για μια ολόκληρη γενιά. Επομένως, οι αεροπορικές επιδρομές, οι κυρώσεις, οι διαταραχές στις αγορές  πετρελαίου είναι επίσης κομμάτια ενός πολύ μεγαλύτερου στρατηγικού παιχνιδιού, το οποίο μπορεί να καθορίσει την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων για πολλά χρόνια.

Από την άλλη πλευρά η Κίνα όπλισε το Ιράν. Το Ιράν εξαντλεί τους πόρους των ΗΠΑ και η Κίνα δεν έχει χάσει ούτε έναν στρατιώτη. Ενώ οι ΗΠΑ «καίγονται» χρησιμοποιώντας αναχαιτιστές στη Μέση Ανατολή, η Κίνα παρακολουθεί με ενδιαφέρον γιατί κάθε ρουκέτα που οι ΗΠΑ εκτοξεύουν εκεί είναι μία ρουκέτα λιγότερη διαθέσιμη για την άμυνα της Ταϊβάν. Αυτό ήταν εξαρχής το σχέδιο του Πεκίνου. Το Ιράν φτιάχνει 100 πυραύλους το μήνα, ενώ οι ΗΠΑ κατασκευάζουν μόνο 6 αναχαιτιστές. Κάθε ιρανικός πύραυλος κοστίζει περίπου 500.000 δολάρια, αλλά κάθε αμερικανικός αναχαιτιστής κοστίζει κάποια εκατομμύρια δολάρια. Σε μόλις 15 ημέρες, οι ΗΠΑ είχαν καταναλώσει αναχαιτιστές που θα χρειαστούν χρόνια για να αντικατασταθούν.

Αυτό που βλέπουμε τώρα δεν είναι χάος αλλά τα αρχικά στάδια μιας πολύ μεγαλύτερης στρατηγικής μετατόπισης. Μιας αλλαγής που μπορεί να ορίσει την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων για τα επόμενα πενήντα χρόνια.

Η μεγαλύτερη απειλή για ένα κράτος δεν προέρχεται απαραίτητα από τον αντίπαλο στο πεδίο της μάχης, αλλά από το δημοσιονομικό βάρος που θα ακολουθήσει. Η νίκη χάνει κάθε αξία αν οδηγήσει σε κατάρρευση των δημόσιων οικονομικών. Ο πόλεμος είναι ριψοκίνδυνος και διαβρωτικός· μπορεί να διαλύσει την κοινωνία που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται. Κάθε τακτική επιλογή στο μέτωπο είναι, στην ουσία, μια επιλογή για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα του έθνους. Μια λανθασμένη εκτίμηση δεν στερεί μόνο ζωές, αλλά θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη λειτουργία του κράτους.

Τα κράτη που αντιλήφθηκαν τον πόλεμο ως οικονομικό εργαλείο,  κάτι που πρέπει να χρησιμοποιείται σπανίως και στρατηγικά, κατάφεραν και επιβίωσαν περισσότερο. Η δύναμη ενός κράτους δεν προέρχεται μόνο από τον στρατό του αλλά και από την οικονομική του ανθεκτικότητα δηλαδή την ικανότητά του να απορροφά σοκ, να ανακάμπτει και να συνεχίζει να λειτουργεί. Τα κράτη δεν αποτυγχάνουν επειδή χάνουν μάχες. Αποτυγχάνουν επειδή εξαντλούν το κεφάλαιο που τα διατηρεί συνεκτικά, γεμάτα αυτοπεποίθηση και λειτουργικά.

Ο ηγέτης που διαφυλάσσει τους πόρους είναι σοφότερος από τον ηγέτη που κατακτά πόλεις. Ο ηγέτης που νικά χωρίς να πολεμήσει είναι σοφότερος από εκείνον που καταστρέφει στρατούς. Έτσι στον πόλεμο στο Ιράν, η δύναμη δεν μετριέται από το πόσο δυνατά πλήττεις, αλλά από το πόσο μπορείς να αντέξεις οικονομικά να πλήττεις.

Δεδομένης της τρέχουσας ενεργειακής ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, μια απότομη άνοδος των τιμών και ένα πετρελαϊκό σοκ φαίνεται πιο εύκολο να αντιμετωπιστεί από τις ΗΠΑ (διαχείριση εγχώριας πληθωριστικής πίεσης) παρά από την Κίνα (που δεν διαθέτει τόσο ισχυρά αποθέματα και μπορεί να «στερηθεί» τις ποσότητες φθηνού πετρελαίου από Βενεζουέλα και Ιράν). Αυτό καθιστά ένα παρατεταμένο εμπάργκο του Στενού του Ορμούζ όχι και τόσο καταστροφικό για τις ΗΠΑ. Ίσως οι ΗΠΑ δεν βιάζονται να ανοίξει ξανά το Ορμούζ, αν η τρέχουσα κατάσταση στραγγαλίζει τη βιομηχανική βάση της Κίνας. Πολλά θα εξαρτηθούν από τις ήδη διεξαγόμενες συζητήσεις και την επικείμενη συνάντηση των προέδρων των ΗΠΑ και της Κίνας και πως θα μειωθούν τα εμπορικά υπερπλεονάσματα της Κίνας ($1,2 τρις το 2025) που αποτελούν συστημικό κίνδυνο για την παγκόσμια βιομηχανία.

* Ο Γιώργος Ατσαλάκης είναι Οικονομολόγος και Αναπληρωτής Καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης - Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων