Σε αντίθεση με το 2022, η νέα πληθωριστική πίεση εκδηλώνεται σε ένα περιβάλλον ήδη ασθενέστερης ανάπτυξης, αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών και περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δείχνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης από 1,4% το 2025 σε 0,9% το 2026, ενώ τα εναλλακτικά σενάρια αναδεικνύουν κυρίως καθοδικούς κινδύνους για την ανάπτυξη.

Ωστόσο, ο κ.Στουρνάρας κάνει σαφές ότι η ύφεση δεν αποτελεί το βασικό σενάριο, εκτός εάν υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων.

«Αν ο πληθωρισμός αποκλίνει από τον στόχο, η αντίδραση πρέπει να είναι σθεναρή»

Η ΕΚΤ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη συγκράτησης του πληθωρισμού και στην αποφυγή υπερβολικής σύσφιξης που θα πλήξει την ανάπτυξη. Όπως επισημαίνει ο διοικητής, κρίσιμος παράγοντας είναι το κατά πόσο οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας θα περάσουν σε μισθούς και τιμές.

Η αντίδραση της ΕΚΤ θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση των πιέσεων. Εάν οι δευτερογενείς επιδράσεις – παγίωση πιέσεων σε μισθούς, τιμές και πληθωριστικές προσδοκίες- είναι παροδικές, δεν θα απαιτηθεί παρέμβαση.

Αν όμως ο πληθωρισμός αποκλίνει επίμονα από τον στόχο, τότε η αντίδραση θα πρέπει να είναι πιο δυναμική.

Η πίεση στις τράπεζες και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους κινδύνους για το τραπεζικό σύστημα.

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Σε ένα δυσμενές σενάριο, ενδέχεται να αυξηθούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, κυρίως από ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται από το ενεργειακό κόστος.

Παράλληλα, δεν αποκλείεται η άνοδος του κόστους χρηματοδότησης λόγω της μεταβλητότητας στις αγορές αλλά και η αναθεώρηση των επιχειρηματικών πλάνων των τραπεζών, λόγω της  χαμηλότερης ζήτησης για τα νέα δάνεια.

Ωστόσο, ο διοικητής υπογραμμίζει ότι οι τράπεζες εισέρχονται σε αυτή την περίοδο με ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας, η συνετή πιστοδοτική πολιτική και η προσεκτική διανομή μερισμάτων κρίνονται καθοριστικές για την απορρόφηση πιθανών κραδασμών.

Φορολογία επιχειρήσεων και ανταγωνιστικότητα

Αναφερόμενος στη συζήτηση για μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων, ο κ. Στουρνάρας ξεκαθαρίζει ότι το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια σύγκριση συντελεστών, όπως το 15% που ισχύει σε χώρες όπως η Κύπρος έναντι του 22% στην Ελλάδα.

Όπως επισημαίνει, η προσέλκυση επενδύσεων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος του εταιρικού φόρου, αλλά από ένα σύνολο παραγόντων, όπως η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου, η αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, η διαφάνεια και η ταχύτητα αδειοδότησης.

Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη για ένα απλούστερο, δικαιότερο και πιο σταθερό φορολογικό σύστημα, με καλύτερη στόχευση των φοροαπαλλαγών και ενίσχυση επενδύσεων σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Τα δημοσιονομικά περιθώρια και η πολιτική στήριξης

Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, ο κ. Στουρνάρας επισημαίνει ότι τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να παραμείνουν στοχευμένα και προσωρινά, λόγω περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου.

Το υψηλότερο δημόσιο χρέος και τα αυξημένα ελλείμματα σε σχέση με την προ πανδημίας περίοδο περιορίζουν τις δυνατότητες ευρείας παρέμβασης.

Η στόχευση, ιδιαίτερα προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, θεωρείται κρίσιμη για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων.

Συνολικά, η ευρωπαϊκή οικονομία εμφανίζει ανθεκτικότητα, αλλά παραμένει ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ.

Η πορεία της θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών, με τον κίνδυνο ύφεσης να παραμένει στο τραπέζι, χωρίς όμως να κυριαρχεί.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η Κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξαρτησία και το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, προτείνει την ανανέωση της θητείας του νυν Διοικητή, Γιάννη Στουρνάρα.

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας προέβη στην ακόλουθη δήλωση, σε συνέχεια της ανακοίνωσης του Κυβερνητικού Εκπροσώπου:

«Η πρόταση του Πρωθυπουργού και της Κυβέρνησης για τρίτη, συνεχόμενη θητεία μου στη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί τη μεγαλύτερη τιμή για μένα και έκφραση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό μου.

Θέλω να διαβεβαιώσω ότι θα παραμείνω προσηλωμένος στη βασική αποστολή αυτού του σημαντικού θεσμού, που το 2028 συμπληρώνει εκατό χρόνια ζωής, έχοντας διαδραματίσει πρωτεύοντα και δημιουργικό ρόλο στις οικονομικές εξελίξεις, δηλαδή στη διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας και της ευστάθειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας προς όφελος της χώρας και των Ελλήνων πολιτών.»

Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, τις επόμενες ημέρες θα συγκληθεί το Γενικό Συμβούλιο της Τράπεζας, το οποίο θα διαμορφώσει την πρότασή του προς το Υπουργικό Συμβούλιο.

Η διαδικασία για την επανεκλογή του Γιάννη Στουρνάρα στο τιμόνι της ΤτΕ ακολουθεί με βάση το καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος την εξής διαδικασία

Ο κ. Στουρνάρας θα εκτείσει την τρίτη του θητεία στο τιμόνι της Τράπεζας της Ελλάδος καθώς η πρώτη ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2014.

Ο Γιάννης Στουρνάρας γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1956, είναι διακεκριμένος Έλληνας οικονομολόγος, πανεπιστημιακός και τραπεζικό στέλεχος, ο οποίος υπηρετεί ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος από τον Ιούνιο του 2014 διαδεχόμενος τον Γιώργο Προβόπουλο.

Προηγήθηκε η θητεία του ως Υπουργός Οικονομικών κατά την κρίσιμη περίοδο της οικονομικής κρίσης (2012-2014)

«Παρότι οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας παραμένουν ευνοϊκές, η πρόσφατη έξαρση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας εκτιμάται ότι θα μετριάσει τη δυναμική της ανάπτυξης το 2026 κυρίως εξαιτίας των υψηλότερων διεθνών τιμών της ενέργειας, που αναμένεται να αυξήσουν τον πληθωρισμό και να κάμψουν μερικώς το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση», δήλωσε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας.

Την ίδια στιγμή, ο κεντρικός τραπεζίτης τονίζει την ανάγκη για ενίσχυση των παραγωγικών επενδύσεων αλλά και για πολιτική σταθερότητα. 

«Εν μέσω αλλεπάλληλων διεθνών διαταραχών, η ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας απαιτεί περισσότερες παραγωγικές επενδύσεις και την άρση των στρεβλώσεων που ακόμη παραμένουν, ιδιαίτερα τα εμπόδια στον ανταγωνισμό. Η πολιτική σταθερότητα, η συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, η ενίσχυση των θεσμών και η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων αποτελούν κρίσιμους πυλώνες για τη βελτίωση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, τη μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και την απορρόφηση βραχυχρόνιων κραδασμών. Ταυτόχρονα, η αποδοτική αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων θα συμβάλει σε μια διατηρήσιμη αναπτυξιακή τροχιά», τόνισε.

Προβλέψεις για επιβράδυνση της ανάπτυξης

Όπως αναφέρει η Έκθεση του Διοικητή, η αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας εκτιμάται ότι θα μετριαστεί το 2026, λόγω κυρίως του βραδύτερου ρυθμού αύξησης της κατανάλωσης και της αρνητικής συμβολής του εξωτερικού τομέα, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 1,9% (από 2,1% το 2025), παραμένοντας ωστόσο υψηλότερος από τον αντίστοιχο της ευρωζώνης και συνεπώς συμβατός με τη συνέχιση της διαδικασίας πραγματικής σύγκλισης. Παρά την εντεινόμενη διεθνή αβεβαιότητα, η αναπτυξιακή δυναμική παραμένει σχετικά ισχυρή, αντανακλώντας την αυξημένη ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, με τις επενδύσεις να αποτελούν για ακόμη μία χρονιά τον βασικό μοχλό της μεγέθυνσης, τονίζεται.

Μοχλός ανάπτυξης οι επενδύσεις 

Οι επενδύσεις (+8,8%) προβλέπεται να υποστηριχθούν από την αξιοποίηση των πόρων του RRF, την ισχυρή πιστωτική επέκταση και τις αυξημένες εισροές ξένων άμεσων επενδύσεων, παρά την αναμενόμενη σχετική αυστηροποίηση των συνθηκών χρηματοδότησης. Παράλληλα, η ιδιωτική κατανάλωση (+1,9%) αναμένεται να συνεχίσει την ανοδική της πορεία, αντανακλώντας την περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης και των μισθών και την επίδραση των νέων μόνιμων δημοσιονομικών μέτρων που ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οι αναμενόμενες πληθωριστικές πιέσεις εκτιμάται ότι θα επιβραδύνουν ελαφρώς την αύξηση της κατανάλωσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Αντίθετα, ο εξωτερικός τομέας εκτιμάται ότι θα έχει αρνητική συμβολή στον ρυθμό ανάπτυξης, καθώς η ισχυρή εγχώρια ζήτηση και η άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να οδηγήσουν σε ταχύτερη αύξηση των εισαγωγών (+3,4%) σε σχέση με τις εξαγωγές (+1,6%), σε ένα περιβάλλον συγκρατημένης εξωτερικής ζήτησης και αυξημένης διεθνούς αστάθειας.

Ανακόπτεται η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού 

Η πορεία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού αναμένεται να ανακοπεί το 2026 λόγω της αναζωπύρωσης των εξωγενών πιέσεων κόστους στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τον γενικό δείκτη να επιταχύνεται και να παραμένει σε επίπεδα υψηλότερα από τα αντίστοιχα της ευρωζώνης. Συγκεκριμένα, ο πληθωρισμός βάσει του ΕνΔΤΚ εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,1% (από 2,9% το 2025), αντανακλώντας κυρίως την εκ νέου ενίσχυση των πιέσεων στις τιμές της ενέργειας και των ειδών διατροφής. Αντίθετα, ο πυρήνας του πληθωρισμού προβλέπεται να συνεχίσει την αποκλιμάκωσή του, υποχωρώντας στο 3% (από 3,6% το 2025), ως αποτέλεσμα της σταδιακής επιβράδυνσης του πληθωρισμού των υπηρεσιών, ο οποίος είχε παραμείνει επίμονα υψηλός τα προηγούμενα έτη. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι συνεχιζόμενες πιέσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας αναμένεται να ωθήσουν ξανά προς τα άνω την ενεργειακή συνιστώσα και να οδηγήσουν σε ταχύτερη αύξηση των τιμών στα είδη διατροφής, περιορίζοντας την επίδραση της αποκλιμάκωσης του πυρήνα στον γενικό πληθωρισμό.

Οι προοπτικές της αγοράς εργασίας για το 2026 παραμένουν ευνοϊκές, με ενίσχυση της απασχόλησης και περαιτέρω αποκλιμάκωση της ανεργίας. Οι εκτιμήσεις για αύξηση της απασχόλησης (κατά 1,1%) και υποχώρηση της ανεργίας (σε 8,2%) συνδέονται με τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της οικονομίας, η οποία εξακολουθεί να υποστηρίζει τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Οι προοπτικές για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας το 2026 διαμορφώνονται μικτές. Η ευνοϊκή για την ελληνική οικονομία διαφορά στο μοναδιαίο κόστος εργασίας αναμένεται να διατηρήσει τη θετική δυναμική της έναντι όλων των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων, στηρίζοντας την ανταγωνιστικότητα κόστους. Ωστόσο, η επίδραση αυτή ενδέχεται να αντισταθμιστεί εν μέρει από λιγότερο ευνοϊκές μεταβολές στις σχετικές τιμές και από τη μεταβλητότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Συνεπώς, η τελική επίδραση στην ανταγωνιστικότητα θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από την πορεία της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ και τη μεταβλητότητα που συνδέεται με τη διεθνή γεωπολιτική και εμπορική αβεβαιότητα.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω βελτίωση το 2026. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την επίδραση αντίρροπων δυνάμεων και εξαρτάται από τη βαρύτητα των επιπτώσεων και τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ειδικότερα:

1)      Οι εξαγωγές αγαθών χωρίς τα καύσιμα εκτιμάται ότι θα διατηρήσουν το μερίδιο αγοράς τους στους κύριους προορισμούς και θα το διευρύνουν σε χώρες εκτός ΕΕ, παρά τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Τυχόν πραγματοποίηση των καθοδικών κινδύνων για την παγκόσμια ανάπτυξη και για την εξωτερική ζήτηση ελληνικών προϊόντων θα επηρεάσει αρνητικά την πορεία των εξαγωγών αγαθών.

2)      Οι εισπράξεις από ταξιδιωτικές υπηρεσίες εκτιμάται ότι θα σημειώσουν περαιτέρω άνοδο και το 2026, κυρίως μέσω της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου, της προώθησης άλλων μορφών τουρισμού και της ενίσχυσης της κρουαζιέρας. Ωστόσο, η εξέλιξη των τουριστικών εισπράξεων θα καθοριστεί από τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή, την επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα των ταξιδιωτών, καθώς και τις προτιμήσεις τους για πιο ασφαλείς ή κοντινούς προορισμούς.

3)      Οι προοπτικές για τις εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές το 2026 εμφανίζονται μικτές, αλλά συνολικά εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σχετικά ανθεκτικές. Από τη μια πλευρά, η επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου και η αυξημένη διεθνής αβεβαιότητα ενδέχεται να περιορίσουν τη ζήτηση για θαλάσσιες μεταφορές. Από την άλλη πλευρά, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ανακατεύθυνση των θαλάσσιων διαδρομών, σε συνδυασμό με την περιορισμένη αύξηση του παγκόσμιου στόλου, αναμένεται να στηρίξουν τους ναύλους. Ως αποτέλεσμα, οι καθαρές εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα, αν και χωρίς την έντονη δυναμική των προηγούμενων ετών.

4)      Η απορρόφηση σημαντικού μέρους των εναπομεινάντων πόρων του RRF και άλλων ευρωπαϊκών κονδυλίων θα βελτιώσει το ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων.

5)      Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αναμένεται να διατηρήσουν την ισχυρή δυναμική τους, υποστηριζόμενες από το βελτιωμένο μακροοικονομικό, επιχειρηματικό και τραπεζικό περιβάλλον.

6)      Η αναμενόμενη άνοδος των διεθνών τιμών της ενέργειας εκτιμάται ότι θα επιδεινώσει το ισοζύγιο καυσίμων, αυξάνοντας την αξία των σχετικών εισαγωγών.

7)      Η άνοδος των εισαγωγών επενδυτικών αγαθών που συνδέονται με την ισχυρή επενδυτική δραστηριότητα θα επιβαρύνει το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

8)      Η επανεμφάνιση των πληθωριστικών πιέσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των σχετικών τιμών των εγχώριων προϊόντων και σε ενίσχυση της αξίας των εισαγωγών συνολικά, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και διευρύνοντας το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.

Οι προβλέψεις για τα ακίνητα

Οι προοπτικές για την ελληνική αγορά ακινήτων παραμένουν συγκρατημένα θετικές για το προσεχές διάστημα. Υπό την προϋπόθεση της γρήγορης αποκλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, της σταθεροποίησης των διεθνών οικονομικών συνθηκών και της διατήρησης των θετικών ρυθμών ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, η ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί, αν και με ηπιότερους ρυθμούς σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Παράλληλα, το επενδυτικό ενδιαφέρον αναμένεται να εστιάσει περισσότερο στην ποιότητα των κατασκευών, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και στην επιλογή ακινήτων σε περιοχές με καλή πρόσβαση σε υποδομές και μεταφορικά δίκτυα.

Πιο αβέβαιη η νομισματική πολιτική – Ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης 

Οι προοπτικές για τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ το 2026 χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα και ανάγκη διατήρησης σημαντικού βαθμού ευελιξίας, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διακυμάνσεις στις τιμές της ενέργειας καθιστούν λιγότερο προβλέψιμη την πορεία του πληθωρισμού και της ανάπτυξης. Η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής δεν μπορεί πλέον να προεξοφληθεί από τις αγορές με την ίδια βεβαιότητα όπως πριν από την πρόσφατη κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, δεδομένου ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας θα αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ ταυτόχρονα θα επηρεάσει δυσμενώς την οικονομική δραστηριότητα.

Παράλληλα, οι πρόσφατες εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας έχουν οδηγήσει σε αναθεώρηση των προσδοκιών των χρηματοπιστωτικών αγορών σχετικά με τη μελλοντική πορεία της νομισματικής πολιτικής στην ευρωζώνη. Ειδικότερα, οι αγορές αποτιμούν πλέον αυξημένη πιθανότητα ανόδου των βασικών επιτοκίων εντός του 2026, αντανακλώντας τον κίνδυνο εντονότερων και πιο επίμονων πληθωριστικών πιέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής, ιδίως εφόσον οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας αποδειχθούν πιο επίμονες και αρχίσουν να επηρεάζουν τις μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες και τις μισθολογικές εξελίξεις. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η ενιαία νομισματική πολιτική αναμένεται να εξακολουθήσει να ασκείται με βάση τα διαθέσιμα οικονομικά στοιχεία και την αξιολόγηση των εξελίξεων σε κάθε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, διατηρώντας υψηλό βαθμό ευελιξίας. Η ένταση και η διάρκεια των γεωπολιτικών εξελίξεων θα επηρεάσουν την πορεία του πληθωρισμού σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και, κατά συνέπεια, τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με το ύψος των επιτοκίων πολιτικής.

Η δημοσιονομική υπεραπόδοση δημιουργεί περιθώρια για στοχευμένα μέτρα 

Η δημοσιονομική πολιτική αναμένεται να διατηρήσει επεκτατικό προσανατολισμό το 2026, αξιοποιώντας τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που δημιουργήθηκε από την υπεραπόδοση των τελευταίων δύο ετών έναντι των στόχων του ΜΔΣ. Η συστηματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής την τελευταία περίοδο, καθώς και η συγκράτηση των δαπανών συνέβαλαν στη δημιουργία διατηρήσιμου δημοσιονομικού χώρου εντός των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Η διαρθρωτική αυτή βελτίωση των δημόσιων οικονομικών διεύρυνε τα περιθώρια για στοχευμένες δημοσιονομικές παρεμβάσεις, χωρίς να διακυβεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, υιοθετήθηκαν μόνιμα επεκτατικά μέτρα από το 2026, με έμφαση στη μείωση του φορολογικού βάρους για τα μεσαία εισοδήματα, τις οικογένειες με παιδιά και τους νέους εργαζομένους. Στη δημοσιονομική επέκταση αναμένεται να συμβάλει και η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.

Τα δημοσιονομικά μεγέθη εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε υγιή επίπεδα και το 2026. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τα μέτρα πολιτικής που έχουν εξαγγελθεί, το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,2% του ΑΕΠ, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα αναμένεται να παραμείνει οριακά πλεονασματικό (0,2% του ΑΕΠ), υπερκαλύπτοντας το όριο του ελλείμματος 3% του ΑΕΠ που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Νέα πτώση του χρέους – Δεν θα είναι πια το υψηλότερο στην Ευρώπη 

Η πτωτική πορεία του δημόσιου χρέους προβλέπεται να συνεχιστεί. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα μειωθεί περαιτέρω κατά 8,4 ποσ. μον. στο 137,7% του ΑΕΠ το 2026, αντανακλώντας την οικονομική ανάπτυξη, τη διατήρηση υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος και τις ευνοϊκές επιδράσεις της διαφοράς επιτοκίου-ρυθμού ανάπτυξης (snowball effect). Επιπλέον, αναμένεται να συνεχιστεί η μείωση του χρέους και σε ονομαστικούς όρους, αντανακλώντας μεταξύ άλλων τη χρήση των ταμειακών διαθεσίμων για πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα. Η ευνοϊκή δυναμική του δημόσιου χρέους αναμένεται να οδηγήσει το 2026 σε λόγο χρέους προς ΑΕΠ που δεν θα αποτελεί πλέον την υψηλότερη τιμή μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Οι προβλέψεις αυτές υπερκαλύπτουν με άνετο περιθώριο τις απαιτήσεις του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, σύμφωνα με το οποίο οι χώρες με χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ οφείλουν να επιτυγχάνουν μέση ετήσια μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ τουλάχιστον κατά 1 ποσ. μον.

Θετικές οι προοπτικές του τραπεζικού συστήματος 

Η τραπεζική χρηματοδότηση της οικονομίας προβλέπεται να διατηρήσει θετική δυναμική τα επόμενα έτη, υποστηριζόμενη από την αναμενόμενη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, το σχετικά ευνοϊκότερο περιβάλλον επιτοκίων και τη συνεχιζόμενη αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων. Ειδικότερα, η αναμενόμενη άνοδος του ΑΕΠ το 2026 και το χαμηλότερο κόστος τραπεζικού δανεισμού (σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια) εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να ενισχύουν την τραπεζική χρηματοδότηση των ΜΧΕ. Παράλληλα, η περαιτέρω απορρόφηση των δανειακών πόρων του RRF, σε συνδυασμό με τα χρηματοδοτικά εργαλεία του Ομίλου ETEπ και της ΕΑΤ, θα εξακολουθεί να έχει θετική επίδραση στην πιστωτική επέκταση. Η χρηματοδότηση προς τα νοικοκυριά αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται με ήπιους ρυθμούς με δεδομένη τη συνέχιση της εκταμίευσης πόρων από το πρόγραμμα “Σπίτι μου ΙΙ”. Σε γενικές γραμμές, παράγοντες όπως οι συνθήκες ζήτησης πιστώσεων, ο πιστωτικός κίνδυνος και η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών εργαλείων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για τη διαμόρφωση του κόστους και του όγκου του τραπεζικού δανεισμού. Ωστόσο, τυχόν αυστηροποίηση των διεθνών και εγχώριων χρηματοπιστωτικών συνθηκών, λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας και της ανατιμολόγησης κινδύνου στις αγορές, ενδέχεται να μετριάσει τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.

Παράλληλα, η ζήτηση καταθέσεων αναμένεται να συμβαδίσει σε γενικές γραμμές με την πορεία της οικονομίας, της αγοράς εργασίας και του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Η εφαρμογή φορολογικών ελαφρύνσεων για τα νοικοκυριά κατά το τρέχον έτος εκτιμάται επίσης ότι θα ενισχύσει τη δυναμική των καταθέσεων. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα επιτόκια καταθέσεων παραμένουν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους, περιορίζει την ελκυστικότητα των τραπεζικών καταθέσεων ως μέσου αποταμίευσης και διακράτησης πλούτου. Ως αποτέλεσμα, η μετατόπιση αποταμιευτικών πόρων προς εναλλακτικές μορφές τοποθέτησης κεφαλαίων αναμένεται να συνεχίσει να συγκρατεί τον ρυθμό αύξησης των καταθέσεων, ιδίως σε περίπτωση περαιτέρω διεύρυνσης της διαφοράς μεταξύ των αποδόσεων αυτών των περιουσιακών στοιχείων και των επιτοκίων καταθέσεων, λόγω της ανόδου των αποδόσεων αυτών σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Οι προοπτικές για τον ελληνικό τραπεζικό τομέα παραμένουν θετικές, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα από το εξωτερικό περιβάλλον, καθώς οι ισχυρές επιδόσεις των τραπεζών το 2025 δημιουργούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους. Η αναμενόμενη αύξηση των χορηγήσεων, σε συνδυασμό με το ευνοϊκό εγχώριο μακροοικονομικό περιβάλλον, εκτιμάται ότι θα στηρίξει τα καθαρά έσοδα από τόκους, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις πιέσεις στο καθαρό επιτοκιακό περιθώριο που συνδέονται με τις μειώσεις του επιτοκίου πολιτικής της ΕΚΤ το προηγούμενο διάστημα. Παράλληλα, η περαιτέρω ενίσχυση των εσόδων από προμήθειες και η συγκράτηση των λειτουργικών δαπανών αναμένεται να συμβάλουν στη διατήρηση της κερδοφορίας σε ικανοποιητικό επίπεδο. Στο περιβάλλον αυτό, οι συστημικές τράπεζες εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να διευρύνουν το δανειακό τους χαρτοφυλάκιο, να ενισχύουν τα εποπτικά τους κεφάλαια και να επιταχύνουν την απόσβεση των οριστικών και εκκαθαρισμένων αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (deferred tax credits – DTCs).

Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή εισάγουν έναν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητας, ο οποίος ενδέχεται να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης, να επιβαρύνει τις ευρύτερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και, σε περίπτωση παρατεταμένης έντασης, να επηρεάσει δυσμενώς την ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου και τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.

Συνολικά, η βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών και των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των τραπεζών ενισχύει την ανθεκτικότητα του ελληνικού τραπεζικού τομέα και στηρίζει τις προοπτικές χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.

Μιλώντας στο CEOs Club, περιέγραψε την εικόνα της ελληνικής οικονομίας σε θετικό τόνο αλλά ταυτόχρονα αναφέρθηκε σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλούς αβεβαιότητας «ιδίως βραχυπρόθεσμα, και ειδικά στις χώρες που είναι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας».

Όπως είπε, οι αγορές αρχικά έδειξαν να προεξοφλούν μια σύντομη και περιορισμένη σύγκρουση, όμως πλέον η αβεβαιότητα έχει αυξηθεί και το ισοζύγιο των κινδύνων γέρνει προς βραδύτερη  αύξηση ΑΕΠ και υψηλότερο πληθωρισμό.

Ειδικά στην Ελλάδα, ο σχετικά υψηλός ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το 2025 μπορεί να επαναληφθεί φέτος, «υπό την προϋπόθεση ότι η διάρκεια της κρίσης στη Μέση Ανατολή δεν θα ξεπεράσει τον έναν μήνα».

«Ιδιαίτερα εκτεθειμένη» ενεργειακά η Ευρώπη

Ο διοικητής της ΤτΕ επεσήμανε ότι η Ευρώπη «είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις εξελίξεις στις αγορές ορυκτών καυσίμων και ιδιαίτερα στην αγορά του φυσικού αερίου». Ειδικά μετά τη μείωση του εφοδιασμού από τη Ρωσία, εξαρτάται όλο και περισσότερο από το εισαγόμενο υγροποιημένο φυσικό αέριο, με αποτέλεσμα οι ευρωπαϊκές τιμές LNG να είναι πιο ευαίσθητες στις διαταραχές της παγκόσμιας προσφοράς.

Η σημαντική άνοδος των τιμών στα καύσιμα τις τελευταίες ημέρες, αλλά και η άνοδος στα επιτόκια των ομολόγων (καθώς οι επενδυτές ενσωματώνουν πρόσθετο ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου) θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υψηλότερο πληθωρισμό και βραδύτερο ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης. Για μια πιο σαφή εικόνα, ο Γ. Στουρνάρας παρέπεμψε στις νεότερες εκτιμήσεις της ΕΚΤ, που θα δημοσιοποιηθούν στις 19 Μαρτίου, μετά τη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου.

Η κρίση, πάντως, βρίσκει την ελληνική οικονομία «να κρατά αντοχές»: Το 2025 το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε 2,1%, ταχύτερα του μέσου όρου της Ευρωζώνης, χάρη στην αύξηση ιδιωτικής κατανάλωσης και επενδύσεων, καθώς και τη συμβολή των καθαρών εξαγωγών. Ο διοικητής της ΤτΕ δεν παρέλειψε, όμως, να επισημάνει τους κινδύνους που συνεπάγονται ο υψηλός δομικός πληθωρισμός και το εξαιρετικά μεγάλο (αν και μειούμενο) έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

Επανέλαβε, δε, την ανάγκη αναπροσανατολισμού της οικονομίας υπέρ του εξωτερικού τομέα, μέσω προώθησης νέων μεταρρυθμίσεων (ενδεικτικά ανέφερε το δικαστικό σύστημα) και συνέχισης εκείνων που ήδη προωθούνται στις αγορές προϊόντων, προώθησης επενδύσεων στην ενέργεια, βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας του τραπεζικού συστήματος, ευθυγράμμισης της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και ενίσχυσης της δυνατότητας των γυναικών να συμμετάσχουν σε αυτή.

Ανάγκη για «μια συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική»

Πρόσθεσε, ότι τα μέτρα που λαμβάνονται από τις εθνικές κυβερνήσεις στην Ευρωζώνη είναι μεν απολύτως αναγκαία αλλά όχι επαρκή. Για τον λόγο αυτό, ο Γ. Στουρνάρας, υπογράμμισε την ανάγκη για «μια συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική, στην κατεύθυνση που αποτυπώνεται στις πρόσφατες εκθέσεις υψηλού επιπέδου», όπως οι εκθέσεις Letta και Draghi.

Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, ο οποίος επεκτείνεται και σε άλλες χώρες της περιοχής, εκτιμάται ότι απειλεί να ωθήσει τον πληθωρισμό προς τα πάνω και να πλήξει την ήδη ασθενή ανάπτυξη της Ευρώπης, καθιστώντας την ενέργεια πιο ακριβή και διαταράσσοντας την προμήθεια άλλων χημικών προϊόντων.

«Αν ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις αύριο, θα υπάρξει αποκλιμάκωση. Αν συνεχιστεί, θα υπάρξουν ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό. Δεν αποκλείω κανένα από τα δύο σενάρια. Άρα, πρέπει να δείξουμε ευελιξία», ανέφερε o κ. Στουρνάρας μιλώντας στο Reuters.

Επί του παρόντος, ο κ. Στουρνάρας δήλωσε ότι η κεντρική τράπεζα πρέπει να τηρήσει στάση αναμονής και να παρακολουθεί την εξέλιξη της σύγκρουσης.

«Ο αντίκτυπος στον πληθωρισμό και στην ανάπτυξη εξαρτάται από τη διάρκεια και το βάθος της ένοπλης σύγκρουσης», επεσήμανε, ενώ πρόσθεσε ότι «ελλείψει ορατότητας, η ΕΚΤ δεν θα πρέπει να βιαστεί να μεταβάλει τις παραμέτρους της νομισματικής πολιτικής, αλλά να παραμείνει σε εγρήγορση και να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις».

Ο ίδιος χαρακτήρισε τη νέα γεωπολιτική ένταση ως «ένα ακόμη σοβαρό σοκ από την πλευρά της προσφοράς» για την οικονομία της ευρωζώνης, η οποία έχει ήδη δοκιμαστεί από την ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και από τους αμερικανικούς εμπορικούς δασμούς την περασμένη χρονιά

Ο πρώην Πρωθυπουργός κατηγορεί τον κ. Στουρνάρα ότι ταυτίζεται με επικοινωνιακούς μηχανισμούς («Ομάδα Αλήθειας») που λειτουργούν ως βραχίονες του συστήματος Μητσοτάκη, προκειμένου να εξασφαλίσει μια τρίτη θητεία στο τιμόνι της ΤτΕ, συμπληρώνοντας συνολικά 18 χρόνια στην εξουσία.

Όλη η ανάρτηση του Αλέξη Τσίπρα

«Μια τρίτη θητεία αξίζει κάθε κόπο..

Μια από τις βασικές μου επιδιώξεις γράφοντας την Ιθάκη ήταν να μην αφήσω τους νικητές (των εκλογών του ΄19 και του ΄23) να γράψουν όπως αυτοί θέλουν τη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας. Πιστεύω ότι η προσπάθειά μου έχει ήδη πετύχει το στόχο της.

Όσοι επιχείρησαν να διαστρεβλώσουν με τόνους λάσπης και ψέματα την αλήθεια, έχουν τώρα να αναμετρηθούν με την Ιθάκη. Όσοι αυθαίρετα και χωρίς καμιά εμπεριστατωμένη τεκμηρίωση μίλησαν για το χειρότερο μνημόνιο, όταν τα δύο πρώτα έφεραν συνολικά το 80% της επιβάρυνσης σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων, ενώ το τρίτο μόλις το 20%. Όσοι έριξαν τη χώρα στα βράχια, δεν κατάφεραν καμία ουσιαστική και βιώσιμη ανάκαμψη της οικονομίας, μας άφησαν πρακτικά εκτός αγορών με το επιτόκιο δανεισμού επί των ημερών τους στο απαγορευτικό 7% και ύστερα είχαν το θράσος να μιλούν για αχρείαστη συμφωνία.

Όσοι επέβαλαν εντελώς ατεκμηρίωτα και αυθαίρετα τον μύθο των 30-50-100-200 δισ. για το κόστος της διαπραγμάτευσης. Όσοι εφηύραν την αθλιότητα περί δήθεν ανταλλαγής των συντάξεων με την επίλυση του Μακεδονικού. Όσοι ξέχασαν ποιος έβαλε τη χώρα στο γύψο της χρεοκοπίας και της επιτροπείας και σταθερά παραβλέπουν ποιος την έβγαλε. Σήμερα έχουν να αναμετρηθούν όχι με εμένα αλλά με την αλήθεια. Έχουν να αναμετρηθούν με την Ιθάκη. Ανάμεσα σε όλους αυτούς πρώτοι οι προπαγανδιστές της ψευδεπίγραφης «Ομάδας Αλήθειας», προπαγανδιστικού βραχίονα του συστήματος Μητσοτάκη, που στη πραγματικότητα λειτουργεί εδώ και χρόνια ως Ομάδα Βιασμού της Αλήθειας.

Σ’ αυτή τη σκοτεινή στα όρια του παρακράτους Ομάδα αποφάσισε να δώσει «αποκαλυπτική συνέντευξη» ο επί δώδεκα χρόνια Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας κ. Στουρνάρας, πρώην υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Σαμαρά, που άφησε τη χώρα σε κατάσταση χρεοκοπίας και χρηματοδοτικής ασφυξίας. Χθες πολλοί ξαφνιάστηκαν που έσπευσε να τσαλακώσει το κύρος του με την προσχώρησή του στο κύκλωμα αυτό της προπαγανδιστικής αθλιότητας.

Όχι όμως όσοι γνωρίζουν τις προθέσεις του για μια ακόμη, τρίτη θητεία, στην Τράπεζα της Ελλάδας, ώστε να συμπληρώσει 18 χρόνια στα προνόμια της εξουσίας του τραπεζικού μας συστήματος, καθώς τα 12 φαίνεται δεν του είναι αρκετά. Και μάλλον δεν προκύπτει η πιθανότητα να επιστρέψει στην πολιτική ως ένας ακόμη αυτόκλητος σωτήρας του τόπου. Προκειμένου λοιπόν να υποβάλλει τα διαπιστευτήρια της υπακοής του στον κύριο Μητσοτάκη, με προφανή στόχο αυτός να του χαρίσει μια ακόμη θητεία, αποδείχτηκε ότι είναι διατεθειμένος ακόμη και τον κομπάρσο να κάνει στο μαύρο θέατρο της προπαγάνδας.

Όλα όμως όσα δηλώνει, εκεί που τα δηλώνει, στερούνται σοβαρότητας και αποκαλύπτουν μόνο ένα πράγμα: Ότι προκειμένου να υπηρετήσει την ιδιοτέλειά του δεν έχει πρόβλημα να ψεύδεται ασύστολα. Η αθλιότητα ιδίως περί δήθεν εκβιασμού του από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, προκειμένου αυτή να επιβάλει μια διοίκηση της αρεσκείας της στη Τράπεζα Αττικής, είναι η επιτομή του διαμελισμού της αλήθειας.

Και η αλήθεια είναι, ότι ο ίδιος όλα τα χρόνια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, με την επικουρία των εκβιασμών της τρόικας φυσικά, και παρά το γεγονός πως το δημόσιο διέθετε τότε είτε την πλειοψηφία είτε έστω την καταστατική μειοψηφία (1/3) στη μετοχική σύνθεση των τραπεζών, επέβαλε τις διοικήσεις της αρεσκείας του σε κάθε τράπεζα. Από την Εθνική Τράπεζα, όπου εξαιρέθηκε η τότε Πρόεδρός της Λούκα Κατσέλη, με το αστείο μάλιστα επιχείρημα ότι ήταν πρώην υπουργός – τη στιγμή που και ο ίδιος ο Διοικητής της ΤτΕ ήταν πρώην υπουργός- έως τις μη συστημικές τράπεζες.

Η αλήθεια επίσης είναι ότι ο κος Στουρνάρας δεν υπήρξε ποτέ ένας αντικειμενικός τεχνοκράτης Διοικητής της Τράπεζας, αλλά ένα πολιτικό πρόσωπο – Διοικητής. Υπήρξε ο ορισμός της πολιτικής μεροληψίας σε μια θέση όπου απαιτείται τεχνοκρατική ουδετερότητα. Από αποτυχημένος υπουργός οικονομικών της κυβέρνησης Σαμάρα, μιας κυβέρνησης που δεν κατάφερε να κάνει καμία ουσιαστική μεταρρύθμιση και άφησε τη χώρα ξεκρέμαστη, μεταπήδησε στη θέση του Διοικητή για να υποστηρίξει σθεναρά τα ίδια πρόσωπα του ίδιου συστήματος που χρεοκόπησε τη χώρα. Και σε κρίσιμες στιγμές στάθηκε, παρά τα όσα ορίζει το ίδιο το καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδας, ανοιχτά απέναντι στις επιλογές της κυβέρνησης μου, που ανέλαβε και τελικά κατάφερε να βγάλει τη χώρα από τα μνημόνια και να καταστήσει βιώσιμο το χρέος της.

Θυμίζω τις επίμονα διαφορετικές τοποθετήσεις του σε κρίσιμες στιγμές, καθώς ως γνωστόν υπήρξε οπαδός της εσφαλμένης εκτίμησης ότι δήθεν το χρέος μας ήταν βιώσιμο και δεν χρειαζόταν αναδιάρθρωση. Αλλά και τη θέση που σχεδόν εκβιαστικά ήθελε να επιβάλει όταν δίναμε τη μάχη της διαπραγμάτευσης για την τελική αναδιάρθρωση χρέους και την καθαρή έξοδο από τα μνημόνια, πως η χώρα μας έπρεπε να παραμείνει σε ένα διαρκές καθεστώς επιτροπείας μέσω της πιστοληπτικής γραμμής στήριξης. Δηλαδή σε διαρκή και επ’ αόριστον επιτήρηση, αντί για πλήρη και οριστική απαλλαγή από την επιτροπεία και τα μνημόνια. Ωστόσο δεν κατάφερε να επιβάλει τις απόψεις του. Ευτυχώς για τη χώρα τον διαψεύσαμε και τα καταφέραμε.

Η Ελλάδα βγήκε καθαρά από τα μνημόνια και ρύθμισε χρέος της. Ίσως αυτό να μη μου το έχει συγχωρέσει ποτέ. Παρόλα αυτά του εύχομαι ολόψυχα να πετύχει στις προσπάθειές του και να τον ανταμείψει ο πρωθυπουργός των υποκλοπών, της συγκάλυψης, του ΟΠΕΚΕΠΕ, των καρτέλ και των 27 δις των απευθείας αναθέσεων, με μια τρίτη θητεία και άλλα έξι χρόνια. Ενδεχομένως με μια πιο ρηξικέλευθη αλλαγή του καταστατικού της Τράπεζας της Ελλάδας, γιατί όχι, να οριστεί και ισόβιος Διοικητής. Το αξίζει ο κόπος του.»

Η εικόνα που αποτυπώνεται είναι αυτή μιας οικονομίας με ισχυρή επενδυτική δυναμική, βελτιωμένη δημοσιονομική θέση, ανθεκτικό τραπεζικό σύστημα και σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, ενώ η αγορά εργασίας συνεχίζει να ενισχύεται. Καταλυτικό ρόλο διαδραμάτισαν οι πόροι του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, οι μεταρρυθμίσεις και η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, που ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη και τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.

Ταυτόχρονα, ο διοικητής της ΤτΕ, προειδοποιεί ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται διαχρονικά στην κατανάλωση. Η επόμενη φάση απαιτεί αύξηση της παραγωγικότητας, επενδύσεις σε καινοτομία, ανθρώπινο κεφάλαιο και εξωστρέφεια, καθώς και επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων. Σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, το 2026 αναδεικνύεται σε κρίσιμο σημείο καμπής, με την πολιτική και μακροοικονομική σταθερότητα να αποτελούν το βασικό θεμέλιο για τη συνέχιση της αναπτυξιακής πορείας.

Ολόκληρη η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα

Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις και προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ το 2025 εκτιμάται ότι διαμορφώθηκε σε 2,1%, ενώ και το 2026 προβλέπεται να διαμορφωθεί επίσης σε 2,1%, υπερβαίνοντας σημαντικά τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της ευρωζώνης, ο οποίος, τη διετία 2025-2026, εκτιμάται σε 1,3%. Έτσι, η χώρα ήταν, και παραμένει, σε τροχιά πραγματικής σύγκλισης με την ευρωζώνη. Oι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα αυξηθούν και το 2026 με ρυθμό πάνω από 8,5%. Βασικότερη συνιστώσα της μεγέθυνσης αναμένεται να είναι η κατανάλωση, ενώ οι επενδύσεις και οι εξαγωγές θα συνεχίσουν να συμβάλλουν θετικά.

Πιο αναλυτικά, η ιδιωτική κατανάλωση το 2026 αναμένεται ότι θα αυξηθεί με ρυθμό περίπου 2,0%. Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα αυξηθούν το 2026 με ρυθμό λίγο πάνω από 8,5%, ενώ με το πέρας της περιόδου εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) το 2026, ο ρυθμός αύξησής τους εκτιμάται ότι θα μετριαστεί. Εν τούτοις, αναμένεται ότι η υλοποίηση των επενδύσεων και οι διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με την περίοδο υλοποίησης του RRF θα έχουν δευτερογενείς επιδράσεις, επηρεάζοντας την οικονομική ανάπτυξη και μετά το 2026, όπως επίσης θα την επηρεάσουν θετικά και οι συνεχιζόμενες εισροές από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι άμεσες ξένες επενδύσεις, οι επενδύσεις των εγχώριων επιχειρήσεων σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια, καθώς και το πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων με έμφαση στις υποδομές.

Η ελληνική οικονομία προβλέπεται να καταγράψει ρυθμούς ανάπτυξης στο 2%, υψηλότερους σε σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ, και για τα δυο επόμενα έτη, 2027 και 2028. Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς προβλέπεται να συνεχιστεί και μεσοπρόθεσμα η διαδικασία σύγκλισης του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας προς τα μέσα επίπεδα της ΕΕ, διαδικασία η οποία υπενθυμίζεται ότι διακόπηκε απότομα, κατά τη διάρκεια της κρίσης δημόσιου χρέους. Οι κύριες κινητήριες δυνάμεις της οικονομικής δραστηριότητας προβλέπεται ότι θα συνεχίσουν να είναι οι επενδυτικές δαπάνες, αν και σε χαμηλότερο βαθμό από την τριετία 2024-2026, καθώς και η ιδιωτική κατανάλωση, λόγω της αύξησης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος χάρη στην άνοδο της απασχόλησης και στη μείωση του πληθωρισμού. Από την άλλη πλευρά, ο ρυθμός αύξησης των εξαγωγών αναμένεται να επιταχυνθεί το 2027 και το 2028, ενώ των εισαγωγών να επιβραδυνθεί, λόγω της προβλεπόμενης βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας.

Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός μειώθηκε οριακά σε 2,9% το 2025 από 3% το 2024 και 4,2% το 2023, σε σχέση με 2,1% στη ζώνη του ευρώ, κυρίως λόγω του σχετικά υψηλότερου πληθωρισμού των υπηρεσιών καθώς και του πληθωρισμού των μη επεξεργασμένων ειδών διατροφής. Γενικά, ο υψηλότερος πληθωρισμός στην Ελλάδα σε σχέση με τη ζώνη του ευρώ αντανακλά κυρίως το θετικό παραγωγικό κενό της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με το αρνητικό παραγωγικό κενό στη ζώνη του ευρώ. Αναμένεται όμως να αποκλιμακωθεί το 2026 και το 2027 περίπου στο 2,2% ενώ το 2028 αναμένεται να αυξηθεί εφάπαξ στο 2,5% λόγω της ενσωμάτωσης της επίπτωσης του διευρυμένου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων στην ενεργειακή συνιστώσα του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή.

Η αγορά εργασίας παρουσιάζει σταθερή βελτίωση, σημειώνοντας θετική, αν και επιβραδυνόμενη, ετήσια μεταβολή της απασχόλησης το πρώτο εννεάμηνο του 2025, υποχώρηση του ποσοστού ανεργίας σε χαμηλό 17 ετών και αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Ιδιαίτερα κρίσιμη για τις επενδύσεις είναι η παρατηρούμενη επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του μοναδιαίου κόστους εργασίας το πρώτο εννεάμηνο του 2025 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024, γεγονός που σηματοδοτεί βελτίωση της ανταγωνιστικότητας κόστους για την ελληνική οικονομία. Οι εξελίξεις στο κόστος εργασίας αναμένεται να στηρίξουν τις ελληνικές εξαγωγές εν μέσω της τρέχουσας συγκυρίας υψηλής αβεβαιότητας αλλά και ανατίμησης του ευρώ.

Η δημοσιονομική πολιτική παραμένει συνετή και αποτελεσματική, με εντυπωσιακές επιδόσεις. Επιτυγχάνονται σταθερά υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και το δημόσιο χρέος μειώνεται με ταχύ ρυθμό, ενισχύοντας την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και ελαφρύνοντας τα βάρη των επόμενων γενεών. Η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων έναντι των στόχων του Προϋπολογισμού συνεχίστηκε και το 2025, αντανακλώντας κυρίως τη βελτίωση της φορολογικής και ασφαλιστικής συμμόρφωσης μέσω των μέτρων καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής, καθώς και την αποτελεσματικότερη είσπραξη φόρων και εισφορών χάρη στη ψηφιοποίηση των διαδικασιών και την επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Η διατήρηση αυτής της θετικής δυναμικής και του ικανού δημοσιονομικού χώρου επέτρεψαν τη λήψη μόνιμων επεκτατικών δημοσιονομικών μέτρων από το 2026, τα οποία δεν θέτουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική ισορροπία και είναι απολύτως σύμφωνες με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.

Τα θεμελιώδη μεγέθη των τραπεζικών ιδρυμάτων εξακολουθούν να βελτιώνονται. Τα αποτελέσματα του πανευρωπαϊκού stress test του 2025 επιβεβαιώνουν την ανθεκτικότητα των ελληνικών τραπεζών, οι οποίες, ακόμη και σε δυσμενή σενάρια, διατηρούν επίπεδα ιδίων κεφαλαίων πάνω από τις κανονιστικές απαιτήσεις και υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι επιδόσεις αυτές δημιουργούν ένα σταθερό υπόβαθρο που επιτρέπει στις τράπεζες να χρηματοδοτούν επενδύσεις και να στηρίζουν πιο αποτελεσματικά την πραγματική οικονομία.

Παράλληλα, η ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου των πιστωτικών ιδρυμάτων βελτιώθηκε περαιτέρω. Ο λόγος των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (ΜΕΔ) προς το σύνολο των δανείων διαμορφώθηκε σε 3,6% το Σεπτέμβριο του 2025, έναντι 3,8% το Δεκέμβριο του 2024. Το ποσοστό αυτό είναι το χαμηλότερο από την ένταξη της Ελλάδος στη ζώνη του ευρώ και έχει συγκλίνει σημαντικά με το μέσο όρο των συστημικών τραπεζών στην Τραπεζική Ένωση.

Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων κινείται σε υψηλά επίπεδα, κοντά στο 10%, δηλαδή με ρυθμό σχεδόν υπερδιπλάσιο του ρυθμού μεταβολής του ονομαστικού ΑΕΠ. Tο 2024 και στη διάρκεια του 2025 η τραπεζική χρηματοδότηση των επιχειρήσεων ενισχύθηκε σημαντικά και το κόστος δανεισμού υποχώρησε. Από τον Ιούνιο του 2025 και μετά, ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της τραπεζικής χρηματοδότησης προς τα νοικοκυριά έγινε θετικός, κινούμενος πρόσφατα κοντά στο 2%, μετά από πολλά έτη αρνητικής μεταβολής.

Η ενίσχυση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων συμβάλλει στην αύξηση των επενδύσεων και του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης. Επισημαίνεται ότι η χρηματοδότηση των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων ευνοήθηκε από τη χρήση των πόρων του RRF, τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα του Εταιρικού Συμφώνου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ 2021-2027), καθώς και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και του Ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Παρά την σημαντική πρόοδο στη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, ιδιαίτερα σε περιφερειακό επίπεδο. Η ενίσχυση του 5ου τραπεζικού πόλου (δηλαδή όλων των Λιγότερο Σημαντικών Πιστωτικών Ιδρυμάτων) με έμφαση και στις συνεταιριστικές τράπεζες στην περιφέρεια, στο θεσμό των μικροπιστώσεων που αναπτύσσεται έντονα τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς και στα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση όλων των επιχειρήσεων σε ολόκληρη την επικράτεια. Αυτό είναι ένα σημαντικό θέμα με θετικές επιπτώσεις στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας, στο οποίο η Τράπεζα της Ελλάδος και η Κυβέρνηση δίνουν ιδιαίτερη προσοχή.

Η συνεπής και αξιόπιστη δημοσιονομική πορεία, η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και η συνακόλουθη ενίσχυση της εμπιστοσύνης, συνέβαλαν καθοριστικά στην άνοδο των επενδύσεων την τελευταία πενταετία. Ιδιαίτερα θετικά στη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος επέδρασε η ανάκτηση πιστοληπτικής αξιολόγησης στην επενδυτική κατηγορία για τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου το 2023. Οι ισχυρές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας αποτυπώνονται στις συνεχείς αναβαθμίσεις από τους διεθνείς οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης. Στη διάρκεια του 2024 και του 2025 καταγράφηκαν νέες αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας του Ελληνικού Δημοσίου από μεγάλους οίκους, όπως οι Moody’s, Standard & Poor’s, και η Fitch, οι οποίες μεταδόθηκαν και στις αξιολογήσεις των ελληνικών τραπεζών, ενδυναμώνοντας περαιτέρω το κλίμα εμπιστοσύνης προς τον εγχώριο χρηματοπιστωτικό τομέα. Αυτό συνέβαλε σε σημαντικές εισροές επενδυτικών κεφαλαίων σε ελληνικές μετοχές και ομόλογα. Παράλληλα, η αποτελεσματική εποπτεία του τραπεζικού συστήματος, η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και η ενίσχυση της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών επέτρεψαν στα πιστωτικά ιδρύματα να χρηματοδοτούν πιο ενεργά την οικονομία, εδραιώνοντας τη θετική πορεία των επενδύσεων.

Η πρόσφατη αναθεώρηση των ετήσιων εθνικολογιστικών στοιχείων για την περίοδο 2022-24 δείχνει μια μετατόπιση στη σύνθεση της ανάπτυξης προς τις επενδύσεις. Συγκεκριμένα, οι συνολικές επενδύσεις ως ποσοστό στο ΑΕΠ εκτιμάται ότι έφθασαν στο 17% το 2025 από 11% το 2019, εξαιτίας των υψηλότερων ιδιωτικών επενδύσεων. Μεταπανδημικά, η συμβολή τους στον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης ήταν κατά μέσο όρο 1,9 ποσοστιαίες μονάδες (ποσ. μον.), έναντι μόλις 0,3 ποσ. μον. στην ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, το επενδυτικό κενό στην Ελλάδα σε σχέση με την ευρωζώνη παραμένει σημαντικό, παρά την αισθητή συρρίκνωσή του τα τελευταία χρόνια. Όπως προαναφέρθηκε, το 2025 οι επενδύσεις εκτιμάται ότι διαμορφώθηκαν περίπου στο 17% του ΑΕΠ, έναντι 21% στην ευρωζώνη.

Οι βασικές προκλήσεις για την ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια είναι η διατήρηση υψηλών και διατηρήσιμων ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης, και η συνεχής αύξηση της παραγωγικότητας. Αυξημένοι ρυθμοί μεταβολής της παραγωγικότητας επιτρέπουν υψηλότερους πραγματικούς μισθούς, χωρίς να διακυβεύεται η ανταγωνιστικότητα και η απασχόληση. Η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να προέλθει από περισσότερες επενδύσεις, κυρίως σε καινοτόμες δραστηριότητες, από μεταρρυθμίσεις και από ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας στους πιο παραγωγικούς κλάδους της οικονομίας.

Η ανάπτυξη δεν πρέπει και δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην κατανάλωση, αλλά απαιτεί σταθερή ενίσχυση των επενδύσεων. Ο ρόλος των επενδύσεων είναι καθοριστικός για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας, και ειδικά για την αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου με έμφαση στην καινοτομία και την ενίσχυση της παραγωγικότητας, τον προσανατολισμό προς εξωστρεφείς εμπορεύσιμες δραστηριότητες, καθώς και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης. Η αύξηση της παραγωγής διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών οδηγεί στην αύξηση των εξαγωγών, σε υποκατάσταση εισαγωγών και άρα στη μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Οι επενδυτικές δαπάνες μπορούν να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη, είτε αφορούν βελτιώσεις στις υποδομές, την εκπαίδευση και την υγεία, είτε επενδύσεις σε παραγωγικό εξοπλισμό, μηχανήματα, καθώς και σε άυλα στοιχεία ενεργητικού και σε τεχνολογίες αιχμής, περιλαμβανομένων αυτών που προωθούν τον πράσινο μετασχηματισμό του ενεργειακού τομέα. Υπάρχουν σημαντικές συνέργειες μεταξύ των επενδύσεων σε υλικό και άυλο κεφάλαιο, οι οποίες θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως. Ειδικότερα, η ταυτόχρονη επένδυση σε νέες τεχνολογίες και σε ανθρώπινο κεφάλαιο με ψηφιακές δεξιότητες οδηγεί σε υψηλότερους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας μακροχρόνια.

Όπως αναφέρθηκε, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί, το επενδυτικό κενό που δημιουργήθηκε τη δεκαετία της κρίσης δεν έχει ακόμη καλυφθεί. Για να κλείσει η απόσταση αυτή, απαιτείται συνεχής αύξηση των επενδύσεων σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο, στην καινοτομία, καθώς και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Είναι αξιοσημείωτο ότι η περίοδος 2019–2025 χαρακτηρίστηκε από ισχυρή αύξηση των επενδύσεων, με σωρευτικούς ρυθμούς σημαντικά υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι επενδύσεις αυτές κατευθύνθηκαν σε κρίσιμους τομείς, όπως οι υποδομές, η ενέργεια, τα ψηφιακά δίκτυα και η μεταποίηση, συμβάλλοντας τόσο στην άμεση αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας όσο και στη βελτίωση των μεσοπρόθεσμων προοπτικών ανάπτυξης. Ιδιαίτερα θετική υπήρξε και η επίδοση των άμεσων ξένων επενδύσεων, των οποίων το μερίδιο στο ΑΕΠ τα τελευταία έξι χρόνια είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με την προηγούμενη δεκαπενταετία. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τη σταθερότητα της οικονομικής πολιτικής και τη μόχλευση που δημιούργησαν τα δάνεια του RRF.

Το RRF αποτέλεσε χωρίς αμφιβολία έναν από τους βασικούς καταλύτες της οικονομικής ανάκαμψης. Σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους, η Ελλάδα πέτυχε υψηλούς ρυθμούς απορρόφησης, συγκαταλεγόμενη στα κράτη-μέλη με την ταχύτερη υλοποίηση του προγράμματος. Μέχρι το τέλος του 2025 είχε ήδη εισπράξει περίπου το 65% των διαθέσιμων πόρων και είχε ολοκληρώσει σχεδόν το 50% των συμφωνημένων στόχων και οροσήμων, επίδοση σημαντικά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η πρόοδος αυτή αποτυπώνει μια ουσιαστική μεταστροφή στη διοικητική ικανότητα της χώρας και στη διαχείριση σύνθετων ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, σημαντικοί πόροι έχουν ήδη διοχετευθεί στην πραγματική οικονομία και στη Γενική Κυβέρνηση, στηρίζοντας δημόσιες επενδύσεις, κοινωνικές πολιτικές και μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία για τις προοπτικές του 2026 έχει το δανειακό σκέλος του RRF. Η Ελλάδα αξιοποίησε το εργαλείο αυτό με τρόπο που λίγες άλλες χώρες κατάφεραν, χρησιμοποιώντας τα δάνεια ως μηχανισμό μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν συμβασιοποιηθεί έργα ύψους αρκετών δισεκατομμυρίων ευρώ, στηρίζοντας εκατοντάδες επενδυτικά σχέδια, κυρίως σε εξωστρεφείς και καινοτόμους κλάδους.

Παρότι το σύνολο των δανείων του RRF αναμένεται να έχει συμβασιοποιηθεί έως το τέλος του 2026, η επίδρασή τους στην οικονομία δεν θα περιοριστεί χρονικά σε εκείνη τη χρονιά. Οι εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις θα συνεχιστούν έως και το 2029, διατηρώντας ενεργή την επενδυτική δραστηριότητα και κινητοποιώντας πρόσθετα ιδιωτικά κεφάλαια. Με τον τρόπο αυτό, η μετάβαση στη μετα-RRF περίοδο αναμένεται να είναι σταδιακή και όχι απότομη, μειώνοντας τον κίνδυνο επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Η Τράπεζα της Ελλάδος, όπως φαίνεται και από τις προβλέψεις της για τον ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ έως και το 2028, δεν προβλέπει σημαντική μείωση των ρυθμών αυτών (“cliff effect”).

H «επόμενη ημέρα» μετά το RRF δεν συνεπάγεται έλλειψη αναπτυξιακών πόρων. Το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων έχει αυξηθεί μόνιμα, ενώ το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2026–2029 προβλέπει σημαντικούς πόρους για δημόσιες επενδύσεις, οι οποίες σταθεροποιούνται σε υψηλά επίπεδα. Επιπλέον, νέα ευρωπαϊκά ταμεία που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση, την ενεργειακή αναβάθμιση και την κοινωνική συνοχή θα στηρίξουν την οικονομική δραστηριότητα την περίοδο 2026–2032.

Καθοριστικό ρόλο για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας μετά το 2026 θα διαδραματίσει και το επόμενο ΕΣΠΑ. Σύμφωνα με τις έως τώρα ενδείξεις, το νέο πρόγραμμα αναμένεται να διατηρήσει αντίστοιχο ύψος πόρων με το τρέχον, καλύπτοντας ανάγκες σε μεγάλες υποδομές, μεταφορές, ενέργεια, ψηφιακά δίκτυα και περιφερειακή ανάπτυξη. Η πρόκληση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την απορρόφηση των πόρων, αλλά κυρίως τη στόχευσή τους σε έργα και παρεμβάσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία.

Πέραν των επενδύσεων, κρίσιμης σημασίας για τις προοπτικές της οικονομίας και ειδικά για την αύξηση της παραγωγικότητας είναι ο χαρακτήρας των μεταρρυθμίσεων που υλοποιούνται. Μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη, στον χωροταξικό σχεδιασμό, στη δημόσια διοίκηση με στόχο την ελαχιστοποίηση της γραφειοκρατίας ιδιαίτερα όσον αφορά το διοικητικό βάρος στην επιχειρηματικότητα, στην ψηφιοποίηση του κράτους, στο λεγόμενο «τρίγωνο της γνώσης» (εκπαίδευση – έρευνα – καινοτομία), στην αγορά εργασίας με στόχο την αύξηση της προσφοράς και της απασχόλησης μέσω της αύξησης της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών ανταγωνισμού, ενισχύουν την παραγωγικότητα ενώ παράλληλα βελτιώνουν το επενδυτικό περιβάλλον. Αν και ο πλήρης αντίκτυπός τους δεν αποτυπώνεται πλήρως και εγκαίρως στα στατιστικά στοιχεία, οι παρεμβάσεις αυτές δημιουργούν τις βάσεις για διατηρήσιμη ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.

Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το 2026 και μετά, επηρεάζονται σε σημαντικό βαθμό από το διεθνές οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από μεγάλη και διαρκώς αυξανόμενη αβεβαιότητα. Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις, οι δασμοί, οι απειλές ενός γενικευμένου εμπορικού πολέμου και οι μεγάλες διεθνείς ανακατατάξεις, επηρεάζουν έντονα το διεθνές εμπόριο και τις αγορές και συνιστούν τις βασικές πηγές κινδύνου. Παράλληλα, η σταδιακή προσαρμογή της νομισματικής πολιτικής στις μεγάλες οικονομίες, μετά την περίοδο έντονης σύσφιγξης, δημιουργεί μικτές επιδράσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στις διεθνείς ροές κεφαλαίων.

Για την ελληνική οικονομία, οι εξελίξεις αυτές έχουν διττή σημασία. Από τη μία πλευρά, η αποκλιμάκωση των επιτοκίων και η εισροή κεφαλαίων στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με την πολιτική σταθερότητα, την σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας, αλλά και τις ευνοϊκές εξελίξεις στον δημοσιονομικό τομέα και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ευνοούν τις επενδύσεις και μειώνουν το κόστος χρηματοδότησης. Και, βεβαίως, στο πλαίσιο αυτό, η συμμετοχή της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμη. Από την άλλη πλευρά, όμως, εάν υπάρξει επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας, είτε λόγω των δασμών και της επαπειλούμενης αύξησής τους, με ενδεχόμενη μάλιστα ευρωπαϊκή αντίδραση μέσω αντίστοιχων δασμών, είτε μετά από ενδεχόμενη διόρθωση των χρηματιστηριακών αξιών, ιδιαιτέρως στις ΗΠΑ όπου οι αποτιμήσεις βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, μπορεί να περιοριστεί η ζήτηση για ελληνικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Ιδιαίτερα κρίσιμη παραμένει η πορεία του τουρισμού, ο οποίος τα τελευταία χρόνια κατέγραψε ιστορικά υψηλές επιδόσεις. Αν και οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές των οικονομικών δραστηριοτήτων γύρω από τον τουρισμό παραμένουν αναμφισβήτητα θετικές, η αυξημένη εξάρτηση από διεθνείς εξελίξεις που διακρίνονται από μεγάλη αβεβαιότητα, καθιστά αναγκαία τη διαφοροποίηση του παραγωγικού μοντέλου.

Εκτός από τα γνωστά προβλήματα που επηρεάζουν τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα και τα οποία αντιμετωπίζονται από τις μεταρρυθμίσεις που προαναφέρθηκαν και ήδη εφαρμόζονται, πιο μακροχρόνια και βαθιά ενσωματωμένα στην οικονομία και κοινωνία διαρθρωτικά χαρακτηριστικά, όπως το δημογραφικό, το μικρό ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών, η μικρή μέση κλίμακα των επιχειρήσεων, η περιορισμένη εξαγωγική βάση, η συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας σε τομείς που χαρακτηρίζονται από χαμηλή παραγωγικότητα σε σύγκριση με τους αντίστοιχους στη ζώνη του ευρώ (οι πρόσφατες εξελίξεις στο αγροτικό ζήτημα φώτισαν επίσης και αυτή τη διάσταση) και η χαμηλή ένταση έρευνας και ανάπτυξης, περιορίζουν βραχυπρόθεσμα τις αντικειμενικές δυνατότητες ταχύτερης σύγκλισης με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επομένως, απαιτείται ταχύτερη δράση σε εκείνους τους τομείς που επιδέχονται μιας σχετικά πιο άμεσης αντιμετώπισης, όπως η γραφειοκρατία στο δημόσιο, η ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων, η ταχύτητα στην απονομή της δικαιοσύνης, η βελτίωση των υποδομών, η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Το 2026 αποτελεί κρίσιμο σημείο καμπής, καθώς η χώρα καλείται να επιταχύνει την αναπτυξιακή της δυναμική.

Η επιτυχία αυτής της μετάβασης εξαρτάται άμεσα από τη σταθερότητα του δημοσιονομικού και, ευρύτερα, του οικονομικού πλαισίου, τη στοχευμένη αξιοποίηση των επενδυτικών πόρων, και ιδιαιτέρως τη βελτίωση των υποδομών, και τη συνέχιση, με εντατικότερο ρυθμό, των μεταρρυθμίσεων. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, η ελληνική οικονομία έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να διατηρήσει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2026, αλλά και να επιταχύνει τη διαδικασία πραγματικής σύγκλισης με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρωζώνης.

Καταλυτικός παράγων όμως για την επιτυχή έκβαση της μετάβασης σε ένα πιο δυναμικό οικονομικό πρότυπο, είναι η διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας. Η σταθερότητα υπήρξε τα τελευταία χρόνια ο κρισιμότερος παράγοντας για την μακροοικονομική εξισορρόπηση, για τη βελτίωση της εικόνας της χώρας στις διεθνείς αγορές και για την επάνοδο στην επενδυτική βαθμίδα. Όλοι οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης, καθώς και ευρύτερα, η διεθνής επενδυτική κοινότητα, έλαβαν πολύ σοβαρά υπόψη τους τη σταθερότητα του πολιτικού περιβάλλοντος, τη συνέπεια στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, κυρίως της δημοσιονομικής, το μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό και την προσήλωση στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Σε έναν κόσμο ραγδαίων αλλαγών και αυξανόμενης αβεβαιότητας, η πολιτική σταθερότητα είναι το σημαντικότερο «άυλο» κεφάλαιο μιας χώρας, καθώς της επιτρέπει να υλοποιεί με συνέπεια οικονομικές αποφάσεις, να προβαίνει στους απαραίτητους χειρισμούς με ταχύτητα και να αντιμετωπίζει με αποτελεσματικότητα καταστάσεις κρίσεων, απ’ όπου κι αν προέρχονται.

Σε συνέντευξη στο Econostream, ο Γιάννης Στουρνάρας, Διοικητής της Τράπεζας Ελλάδος, ανέφερε ότι τα σημερινά επίπεδα των επιτοκίων της ΕΚΤ είναι «κατάλληλα διαμορφωμένα και πλήρως συμβατά με την απαρέγκλιτη δέσμευσή μας στο συμμετρικό στόχο του 2% για τον πληθωρισμό».

Οι επικαιροποιημένες μακροοικονομικές προβολές δείχνουν ότι η μελλοντική εξέλιξη του πληθωρισμού θα είναι «σε γενικές γραμμές σύμφωνη με αυτό το στόχο, χωρίς σημαντική πιθανότητα επίμονης προς τα άνω ή προς τα κάτω απόκλισης, μέχρι το τέλος του ορίζοντα προβολής», όπως ανέφερε.

Συνεπώς, επί του παρόντος η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ «είναι η ενδεδειγμένη», σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, δεδομένου ότι «ο πληθωρισμός παραμένει σε πορεία προσέγγισης του στόχου μας 2% μεσοπρόθεσμα, αν και οι προβολές δείχνουν μια ελαφρά προς τα κάτω απόκλιση το 2026 και το 2027».

«Το βασικό συμπέρασμα από τις προβολές είναι ότι η οικονομία της ζώνης του ευρώ επιδεικνύει ανθεκτικότητα», προσέθεσε.

Παρ’ όλα αυτά, παρατήρησε, «το ότι η κατεύθυνση της νομισματικής μας πολιτικής ‘είναι η ενδεδειγμένη’ δεν σημαίνει ότι τα βασικά επιτόκια είναι κλειδωμένα». Οι νομισματικές αρχές παρακολουθούν τους κινδύνους για τον πληθωρισμό μεσοπρόθεσμα και είναι έτοιμες να αντιδράσουν άμεσα, ανέφερε.

«Πρέπει να διατηρήσουμε τις επιλογές μας ανοιχτές και να είμαστε έτοιμοι να προσαρμόσουμε τα βασικά επιτόκια είτε προς τα άνω είτε προς τα κάτω, διατηρώντας μια προσέγγιση που βασίζεται στα εκάστοτε διαθέσιμα στοιχεία και λαμβάνοντας αποφάσεις από συνεδρίαση σε συνεδρίαση», επεσήμανε.

«Αυτό σημαίνει ότι συνεχίζουμε να βασίζουμε τις αποφάσεις μας σε όλες τις εισερχόμενες πληροφορίες, χωρίς να δεσμευόμαστε εκ των προτέρων σε μια συγκεκριμένη πορεία των επιτοκίων», προσέθεσε. «Σε περίπτωση που βρεθούμε σε καλύτερη ή δυσμενέστερη θέση απ’ ό,τι αναμενόταν, θα ενεργήσουμε αναλόγως.»

Στην ερώτηση αν συμφωνεί ότι η επόμενη κίνηση των επιτοκίων πιθανόν να είναι ανοδική, ο κ. Στουρνάρας απάντησε ότι οι κίνδυνοι για την οικονομία είναι «και ανοδικοί και καθοδικοί» και ότι, με δεδομένες όλες τις αβεβαιότητες, «είναι πρόωρο να εξαγάγουμε ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων».

Όπως διευκρίνισε, οι πρόσφατες οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν επιβράδυνση της δυνητικής ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι και το φυσικό επιτόκιο (r*) θα μειωθεί. Όμως, το ενδεχόμενο αυτό εξακολουθεί να υπόκειται σε σημαντική αβεβαιότητα και συνεπώς δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση αποφάσεων πολιτικής, τόνισε.

Επί του παρόντος, ο κ. Στουρνάρας εξέφρασε αισιοδοξία σχετικά με την ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ. «Υπάρχουν λόγοι να πιστεύουμε ότι οι οικονομικές προοπτικές θα ενισχυθούν περαιτέρω», ανέφερε. «Η οικονομία της ζώνης του ευρώ έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα και αναμένεται να αναπτυχθεί με σταθερούς ρυθμούς τα επόμενα χρόνια».

Η ανάπτυξη υποστηρίζεται από την εύρωστη εγχώρια ζήτηση και τον ακμαίο τομέα των υπηρεσιών, δήλωσε. Οι επενδύσεις στην τεχνολογική και ψηφιακή καινοτομία, καθώς και οι μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, πιθανόν να συμβάλουν επίσης στην ανάπτυξη στο μέλλον, προσέθεσε.

«Παράλληλα, οι υψηλές δημόσιες επενδύσεις στην άμυνα και τις υποδομές αναμένεται να δώσουν σημαντική ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα», παρατήρησε.

Όμως, υπάρχουν προκλήσεις, τόνισε, επισημαίνοντας τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις εμπορικές εντάσεις. Παρόλο που έχουν συναφθεί ορισμένες εμπορικές συμφωνίες, η πλήρης επίδραση της αύξησης των δασμών, μεταξύ άλλων και στον πληθωρισμό, θα φανεί μόνο με την πάροδο του χρόνου, ανέφερε.

Παραθέτοντας την πρόσφατη Έκθεση της ΕΚΤ για τη Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα (Financial Stability Review), ο κ. Στουρνάρας προειδοποιεί ότι «οι τρέχουσες αποτιμήσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και η υποτονική μεταβλητότητα φαίνονται σε δυσαρμονία με τις επίμονα αυξημένες αβεβαιότητες». Εντούτοις, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι οι αποτιμήσεις αντανακλούν με ακρίβεια τη μελλοντική συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης, ανέφερε.

«Συνολικά, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι οι μελλοντικές εξελίξεις θα ευνοούν συγκεκριμένη πορεία των επιτοκίων», ανέφερε. «Στο τρέχον περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η πορεία μας είναι σαφής. Θα συνεχίσουμε να αξιολογούμε όλες τις εισερχόμενες πληροφορίες, αντιδρώντας με ευελιξία στις μελλοντικές εξελίξεις, είτε θετικές είτε αρνητικές, πάντα με γνώμονα την αποστολή μας για διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.»

Ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι οι φυσικές καταστροφές, όπως η κακοκαιρία «Daniel» στη Θεσσαλία, δεν πλήττουν μόνο νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά και το τραπεζικό σύστημα, μέσω της αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ο ευρωπαϊκός Νότος, και ιδιαίτερα η λεκάνη της Μεσογείου, αντιμετωπίζει δυσανάλογα υψηλό κλιματικό κίνδυνο, όπως καταδεικνύουν όλες οι σχετικές μελέτες.

Σε ό,τι αφορά τις απαιτούμενες επενδύσεις για την πράσινη μετάβαση, ο Διοικητής είπε ότι μόνο για την ενεργειακή μετάβαση – ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση και δίκτυα – η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται πρόσθετες επενδύσεις της τάξης του 3–3,5% του ΑΕΠ ετησίως μέχρι το 2030, δηλαδή περίπου 500–550 δισ. ευρώ τον χρόνο. Υπογράμμισε ότι: το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο (συμπεριλαμβανομένου του RRF) έχει συμβάλει σημαντικά μέχρι σήμερα. Ωστόσο, όπως είπε, από εδώ και στο εξής «είναι αναγκαία η ουσιαστική κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα», μεταξύ άλλων μέσω της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, ώστε να καλυφθεί το επενδυτικό κενό.

Αναφερόμενος στον ρόλο των κεντρικών τραπεζών, ο Διοικητής τόνισε ότι η Τράπεζα της Ελλάδος ήταν από τις πρώτες κεντρικές τράπεζες που δημιούργησαν ειδική μονάδα –σήμερα διεύθυνση– για την κλιματική αλλαγή. Η κλιματική διάσταση έχει ενσωματωθεί στη στρατηγική, στις προβλέψεις για τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και την απασχόληση, καθώς και στα εργαλεία νομισματικής πολιτικής. Στο εποπτικό επίπεδο, διενεργούνται κλιματικά stress tests και διαμορφώνονται σαφείς εποπτικές προσδοκίες ώστε τα τραπεζικά χαρτοφυλάκια να λαμβάνουν υπόψη τους τόσο τους φυσικούς κινδύνους όσο και τους κινδύνους μετάβασης.

Ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι οι επενδύσεις στην προσαρμογή και την ανθεκτικότητα έχουν «τριπλό μέρισμα» για την κοινωνία: Προστατεύουν τους πολίτες και τις υποδομές από ακραία φαινόμενα, δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας και οικονομική δραστηριότητα, ενισχύουν την κοινωνική συνειδητοποίηση και ετοιμότητα απέναντι στην κλιματική κρίση.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον κατασκευαστικό κλάδο, για τον οποίο ο Διοικητής τόνισε ότι έχει «πρώτο λόγο» στην προσαρμογή και την ανθεκτικότητα, μέσα από νέα, ανθεκτικά υλικά, έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, λύσεις αστικής προσαρμογής (σκίαση, ψυχρά υλικά κ.λπ.), υπογραμμίζοντας πως «όλα περνούν μέσα από τις κατασκευές».

Σε σχέση με την ασφάλιση φυσικών καταστροφών, ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι το ασφαλιστικό κενό στην Ελλάδα παραμένει πολύ μεγάλο, καθώς στην Ευρώπη ασφαλίζεται περίπου το 25% των ζημιών από φυσικές καταστροφές, στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι σημαντικά χαμηλότερο φθάνοντας στο 4%. Τόνισε ότι τίποτε δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στο κράτος ή μόνο στην αγορά και ότι απαιτούνται συνέργειες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και μεγαλύτερη κουλτούρα αποταμίευσης και ασφάλισης από πλευράς πολιτών και επιχειρήσεων.

Αναφερόμενος στην ελληνική οικονομία, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, αναφέροντας ότι είναι "θαύμα" όσα έχουμε πετύχει μέχρι σήμερα στην ανάπτυξη στην Ελλάδα, σημείωσε πως παρά το γεγονός ότι πολλοί πολίτες εξακολουθούν να δυσκολεύονται, η χώρα έχει διανύσει τεράστια απόσταση από την περίοδο της κρίσης, όταν τα δίδυμα ελλείμματα (δημοσιονομικό και εξωτερικό) έφτασαν στο 15% του ΑΕΠ. Το επίπεδο ευημερίας του 2009 ήταν σε μεγάλο βαθμό «πλαστό», καθώς στηριζόταν σε μη βιώσιμες ανισορροπίες. Σε μονάδες ισοδύναμης αγοραστικής δύναμης, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας έχει ανέβει από το 62% του μέσου ευρωπαϊκού όρου (2020) στο 70% σήμερα, βελτιούμενο με ρυθμό 1–1,5% ετησίως.

Ως βασικούς μοχλούς ανάπτυξης ο κ. Στουρνάρας τόνισε τις επενδύσεις, οι οποίες έχουν αυξηθεί από περίπου 11% του ΑΕΠ το 2019 στο 17% σήμερα και τις μεταρρυθμίσεις, ιδίως σε τομείς όπως η μείωση της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση της δικαιοσύνης, η αντιμετώπιση του δημογραφικού και η γεφύρωση του χάσματος δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας.

Για τον πληθωρισμό, ο Διοικητής ανέφερε ότι η Ελλάδα εμφανίζει υψηλότερο ρυθμό σε σχέση με την Ευρωζώνη, λόγω υπερβάλλουσας ζήτησης, η οποία ενισχύεται από τον πολύ ισχυρό τουρισμό (40 εκατ. επισκέπτες σε χώρα 10 εκατ. κατοίκων) και ανεπαρκούς ανταγωνισμού σε ορισμένες αγορές, που επιτρέπει στις τιμές να παραμένουν υψηλές ακόμη και όταν υποχωρούν οι διεθνείς τιμές πρώτων υλών.

Επανέλαβε δε, ότι η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η είσοδος περισσότερων επιχειρήσεων στην αγορά είναι κρίσιμος παράγοντας για τη συγκράτηση των τιμών.

Τέλος, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε τον καθοριστικό ρόλο της πολιτικής σταθερότητας, επισημαίνοντας ότι αυτή επέτρεψε στις κυβερνήσεις να λάβουν δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις, οδηγώντας τη χώρα εκτός κρίσης. Τόνισε ότι πρέπει να αποφευχθεί ένα περιβάλλον παρατεταμένης αστάθειας, όπως αυτό που παρατηρείται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς κάτι τέτοιο θα υπονόμευε τόσο την οικονομική πρόοδο όσο και την ικανότητα αντιμετώπισης των μεγάλων προκλήσεων, με πρώτη την κλιματική αλλαγή.