Όπως σημείωσε, η δημογραφική γήρανση, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και οι πιέσεις που δέχονται τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί πλέον ενεργά το μοντέλο των τριών πυλώνων – δημόσια σύνταξη, επαγγελματική ασφάλιση και ιδιωτική αποταμίευση – με στόχο τη βελτίωση των συνταξιοδοτικών παροχών και τη διοχέτευση περισσότερων μακροπρόθεσμων κεφαλαίων στις ευρωπαϊκές επενδύσεις.

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι η Ελλάδα έχει προσαρμόσει το θεσμικό της πλαίσιο μέσω του νόμου 5078/2023, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τη διακυβέρνηση και την εποπτεία των ΤΕΑ από την Τράπεζα της Ελλάδος. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η ελληνική αγορά βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης, καθώς στο τέλος του 2025 λειτουργούσαν μόλις 27 Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης με περίπου 55.000 μέλη και ενεργητικό 621 εκατ. ευρώ.

Ο Διοικητής της ΤτΕ υπογράμμισε ότι απαιτείται περαιτέρω καλλιέργεια ασφαλιστικής και επενδυτικής κουλτούρας, ενίσχυση της εμπιστοσύνης εργαζομένων και εργοδοτών και δημιουργία οικονομιών κλίμακας. Όπως ανέφερε, τα ΤΕΑ εξελίσσονται σταδιακά σε έναν σημαντικό συνταξιοδοτικό και επενδυτικό πυλώνα, ο οποίος μπορεί να συμβάλει τόσο στη συμπληρωματική προστασία των εργαζομένων όσο και στη στήριξη της πραγματικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια.

Ο χαιρετισμός του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα στο 7^ο Συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης με τίτλο «Η Επαγγελματική Ασφάλιση στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τις Αποταμιεύσεις και τις Επενδύσεις»

Κυρίες και κύριοι σύνεδροι,

Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζω στο 7ο συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης, ένα θεσμό που έχει πλέον καθιερωθεί ως σημείο αναφοράς για το δημόσιο διάλογο όσον αφορά το μέλλον της συνταξιοδοτικής προστασίας και το ρόλο της επαγγελματικής ασφάλισης για την οικονομία και την κοινωνία.

Τα τελευταία έτη τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης βρίσκονται στο επίκεντρο σημαντικών εξελίξεων τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Εξελίξεις που συνδέονται άμεσα με τη δημογραφική γήρανση και την αυξανόμενη πίεση στα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα, αλλά και με τη στρατηγική επιλογή της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση και να διοχετεύσει περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια προς τις επενδύσεις και τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές.

Η Ευρώπη κινείται προς ένα μοντέλο τριών πυλώνων ασφάλισης: τη δημόσια σύνταξη, την επαγγελματική ασφάλιση και την ιδιωτική αποταμίευση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο δεύτερος πυλώνας των Επαγγελματικών Ταμείων αποκτά ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο. Η βασική διαπίστωση είναι ότι οι δημόσιες συντάξεις, από μόνες τους, δύσκολα θα μπορούν στο μέλλον να εξασφαλίσουν επαρκή ποσοστά αναπλήρωσης για τους εργαζομένους. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχήματα, ώστε να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς το δημόσιο σύστημα ενθαρρύνοντας τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση επικεντρώνεται στην αναθεώρηση της οδηγίας IORP II και στη γενικότερη στρατηγική “Savings and Investments Union”. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αυξηθεί η συμμετοχή των εργαζομένων σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχήματα, να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές μέσω της αξιοποίησης των αποθεματικών των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και να υπάρξει μεγαλύτερη εναρμόνιση μεταξύ των κρατών-μελών σε επίπεδο λειτουργίας αλλά και εποπτικής προσέγγισης.

Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα ακολουθεί πλέον πιο ενεργά αυτή την ευρωπαϊκή κατεύθυνση. Με τον νόμο 5078/2023, το πλαίσιο λειτουργίας των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης έγινε περισσότερο ευθυγραμμισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα εποπτείας και διακυβέρνησης. Ενισχύθηκαν οι απαιτήσεις διαφάνειας, οι κανόνες επενδυτικής πολιτικής, και η εποπτεία από την Τράπεζα της Ελλάδος διενεργείται με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ασφαλισμένων.

Ωστόσο, παρά τη θετική δυναμική, η ελληνική αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Η συμμετοχή των εργαζομένων παραμένει περιορισμένη, ενώ η ασφαλιστική και επενδυτική κουλτούρα στη χώρα μας δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί στο βαθμό που απαιτείται. Ταυτόχρονα, το μικρό μέγεθος πολλών Ταμείων δυσχεραίνει την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και αυξάνει το λειτουργικό κόστος. Για τον λόγο αυτό απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης εργοδοτών και ασφαλισμένων προς τον θεσμό.

Με 27 μόλις Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και περίπου 55 χιλιάδες μέλη στο τέλος του 2025, γίνεται σαφές ότι ο θεσμός βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης, παρά τις σημαντικές προοπτικές και τη δυναμική που παρουσιάζει ο Πυλώνας Επαγγελματικής Ασφάλισης. Παρότι τόσο το Ενεργητικό όσο και οι τεχνικές προβλέψεις κατέγραψαν αυξήσεις άνω του 20% σε σχέση με το 2024, τα συνολικά μεγέθη παραμένουν περιορισμένα, καθώς το Ενεργητικό διαμορφώθηκε στα 621 εκατ. ευρώ και οι τεχνικές προβλέψεις περίπου στα 550 εκατ. ευρώ για το 2025.

Είναι γεγονός ότι η προσπάθεια μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος αποτελούσε διαχρονικά μία σύνθετη πρόκληση, καθώς επηρεάζεται από τη δημογραφική γήρανση και τις αυξανόμενες κοινωνικοοικονομικές απαιτήσεις. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων επιβαρύνουν το διανεμητικό σύστημα, μεταφέροντας το κόστος στις νεότερες γενιές και θέτοντας ζητήματα βιωσιμότητας και διαγενεακής δικαιοσύνης. Παράλληλα, οι αυξημένες προσδοκίες για αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης μετά τη συνταξιοδότηση αναδεικνύουν τα περιορισμένα περιθώρια του Πρώτου Πυλώνα να καλύψει μόνος του τις μελλοντικές ανάγκες.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο κεφαλαιοποιητικός Δεύτερος Πυλώνας μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, ενισχύοντας τη σύνδεση εισφορών και παροχών, την αίσθηση διαφάνειας και τις προοπτικές υψηλότερων αποδόσεων. Ωστόσο, η επιτυχία του προϋποθέτει ισχυρό εποπτικό πλαίσιο, θεσμικές εγγυήσεις και ουσιαστική ενημέρωση των ασφαλισμένων, ώστε να ενισχυθούν η εμπιστοσύνη, η βιωσιμότητα και η κοινωνική συνοχή του συνταξιοδοτικού συστήματος.

Ξεκινώντας τις εργασίες του συνεδρίου, θα ήθελα να σταθώ στη μεγάλη εικόνα:

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης δεν αποτελούν έναν περιφερειακό θεσμό της ασφαλιστικής αγοράς. Εξελίσσονται σταδιακά σε έναν βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού συνταξιοδοτικού και επενδυτικού συστήματος, ώστε τα επόμενα έτη να συμβάλουν τόσο στη συμπληρωματική συνταξιοδοτική προστασία των εργαζομένων όσο και στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και των ευρωπαϊκών επενδύσεων. Τα ΤΕΑ αναμένεται να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο τα επόμενα έτη, τόσο ως συνταξιοδοτικός θεσμός όσο και ως επενδυτικός πυλώνας τόσο εντός συνόρων όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ολοκληρώνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η Τράπεζα της Ελλάδος, πέραν της διασφάλισης της χρηματοοικονομικής εποπτείας των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και της συμμόρφωσής τους με τις απαιτήσεις διαφάνειας προς τα μέλη τους, θα συνεχίσει, στο πλαίσιο του εποπτικού της ρόλου, να στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που συμβάλλει στη βελτίωση και περαιτέρω ενίσχυση του Δεύτερου Πυλώνα Ασφάλισης.

Εύχομαι από καρδιάς κάθε επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας!

Μιλώντας, στο 7ο OT FORUM ο κ. Στουρνάρας εξήγησε ότι η απόφαση της ΕΚΤ για αύξηση των επιτοκίων ελήφθη ομόφωνα, καθώς οι νέες προβλέψεις για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη επιδεινώθηκαν σημαντικά σε σχέση με τις εκτιμήσεις του περασμένου Δεκεμβρίου. Όπως ανέφερε, ο πληθωρισμός για το 2026 αναμένεται πλέον κοντά στο 3%, έναντι εκτιμήσεων 1,6%-1,7% που υπήρχαν λίγους μήνες νωρίτερα, εξέλιξη που υποχρέωσε την ΕΚΤ να κινηθεί προληπτικά.

Καθοριστικό ρόλο στις νέες εκτιμήσεις έπαιξε η ενεργειακή κρίση και το σοκ που προκάλεσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που επηρέασε τις προβλέψεις για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Ωστόσο, ο διοικητής της ΤτΕ υπογράμμισε ότι μια πιθανή αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης και η υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου θα μπορούσαν να μεταβάλουν σημαντικά τα δεδομένα και να επηρεάσουν τις επόμενες αποφάσεις της ΕΚΤ.

Ο ίδιος αποκάλυψε ότι η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες επεξεργάζονται σήμερα τέσσερα διαφορετικά σενάρια για την πορεία της οικονομίας, ένα βασικό, ένα ηπιότερο και δύο δυσμενέστερα, καθώς η αβεβαιότητα παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Παράλληλα εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος ότι μια ευρύτερη συμφωνία στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες αποκλιμάκωσης των ενεργειακών τιμών και να βελτιώσει το οικονομικό κλίμα διεθνώς.

Αναφερόμενος στην ελληνική οικονομία, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος σημείωσε ότι η χώρα έχει καταγράψει σημαντική πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις τα τελευταία χρόνια, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν κρίσιμες εκκρεμότητες, όπως η μείωση της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και η βελτίωση των δημόσιων υποδομών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη δημοσιονομική πειθαρχία, στη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος και στη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, τα οποία χαρακτήρισε ως τις τρεις βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας της χώρας. Μάλιστα, τάχθηκε υπέρ της συνταγματικής θωράκισης της δημοσιονομικής ισορροπίας, υποστηρίζοντας ότι τα διδάγματα της κρίσης χρέους δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Σε ό,τι αφορά το στεγαστικό πρόβλημα, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η λύση βρίσκεται κυρίως στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, ενώ συνέδεσε άμεσα το στεγαστικό με το δημογραφικό ζήτημα, επισημαίνοντας ότι η δυσκολία πρόσβασης των νέων σε κατοικία λειτουργεί ανασταλτικά στη δημιουργία οικογένειας.

Τέλος, αναφερόμενος στην απόφαση του Αρείου Πάγου για τον εκτοκισμό των ρυθμίσεων του νόμου Κατσέλη, σημείωσε ότι η ερμηνεία της δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη και απαιτούνται περαιτέρω διευκρινίσεις, καθώς διαφορετικές πλευρές δίνουν διαφορετικές αναγνώσεις στο περιεχόμενό της.

Ολόκληρη η συζήτηση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα με τους δημοσιογράφους Χρήστο Κολώνα, Δημήτρη Μανιάτη, Ελένη Στεργίου στο πλαίσιο του 7^ου ΟΤ Forum

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Έχουμε εδώ τον κ. Γιάννη Στουρνάρα, τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Καλώς ορίσατε.

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Σας ευχαριστώ πολύ. Καταπληκτικό μέρος.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Ένα σχόλιο για τα 100 χρόνια που κλείνουμε, «Οικονομικός Ταχυδρόμος», θεσμός; Ένα σχόλιο για το επετειακό μας.

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Να πω να τα χιλιάσετε; Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και της ιατρικής νομίζω δεν είναι παράλογο.

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Πολύ σωστά. Επιστρέψατε τα ξημερώματα από τη Φρανκφούρτη, όπου συνεδρίασε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τα επιτόκια. Τι σηματοδοτεί η νέα απόφασή της για αύξηση και ποιο είναι το κλίμα που επικρατεί τους κόλπους των κεντρικών τραπεζιτών, αλλά και τι θα καθορίσει τις επόμενες αποφάσεις;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Ήταν ομόφωνη η απόφαση, διότι οι νέες μας προβλέψεις για τον πληθωρισμό δείχνουν αρκετά αυξημένο πληθωρισμό. Ας πάμε από τον Δεκέμβριο, μην πάμε τον Μάρτιο. Τον Δεκέμβριο προβλέπαμε για την ευρωζώνη πληθωρισμό για το 2026, 1,6% - 1,7%. Τώρα προβλέπουμε 3%. Για του χρόνου προβλέπουμε για την ευρωζώνη πάλι 2,3%. Για τον επόμενο χρόνο 2%. Και αυτό προς το τέλος του χρόνου.

Άρα, λοιπόν, οι συνθήκες έχουν αρκετά σφίξει για τον πληθωρισμό, αλλά δεν υπήρχε άλλη δυνατότητα από το να τα αυξήσουμε τα επιτόκια. Τώρα, η αλήθεια είναι ότι αυτό ήταν ένα σοκ από την πλευρά της ενέργειας λόγω του κλεισίματος του στενού του Ορμούζ.

Εάν τώρα υπάρχει όντως μια συμφωνία όπως ακούγεται σήμερα το πρωί και αυτό προκαλέσει μια ραγδαία πτώση της τιμής του πετρελαίου, τίποτα δεν μας εμποδίζει να σκεφτούμε τις επόμενες κινήσεις μας. Είμαστε όμως ανοιχτοί. Δεν υπάρχει καμία δέσμευση ούτε για τον Ιούλιο, ούτε για τον Σεπτέμβριο, να ξέρετε.

Όπως το είπε και η Πρόεδρος χτες στη συνέντευξη Τύπου, δεν υπάρχει καμία δέσμευση για το μέλλον. Θα δούμε πώς θα εξελιχθούν οι συνθήκες, θα αποτιμήσουμε και θα αποφασίσουμε.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Πάνω σε αυτό που λέτε, πώς εκτιμάτε τις συνθήκες να εξελιχθούν; Έχετε κάποιες προβλέψεις για το βασικό σενάριο, το μέτριο σενάριο; Ποιο βλέπετε πιο πιθανό; Για να ξέρουμε πώς θα κινηθούμε..

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Φυσικά έχουμε προβλέψεις. Αυτήν τη στιγμή έχουμε τέσσερα σενάρια. Έχουμε το βασικό σενάριο, έχουμε ένα ηπιότερο του βασικού και έχουμε δύο χειρότερα για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Ελλάδος θα δημοσιεύσει αντίστοιχα σενάρια τις επόμενες ημέρες, όπως και κάθε χώρα μέλος της ευρωζώνης.

Όλα είναι πολύ ρευστά, υπάρχει πολύ μεγάλη αβεβαιότητα. Θέλω να ελπίζω, εγώ είμαι πάντα από αυτούς που βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο, παρά μισοάδειο, ότι είναι προς το συμφέρον όλων να υπάρχει μια συμφωνία η οποία θα μειώσει τις τιμές της ενέργειας, θα οδηγήσει στην ανοικοδόμηση της περιοχής, θα ωφεληθούν όλοι.

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, λέγανε τότε οι οικονομολόγοι και αναλυτές ότι ακόμα και σε 3-4 εβδομάδες να τελειώσει, οι επιπτώσεις θα είναι μεγάλες. Ισχύει αυτή η πρόβλεψη;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Θα είναι μικρές.

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Έλεγαν ότι θα συνεχίσουν οι επιπτώσεις, παρά  το ότι μπορεί να τελειώσει ο πόλεμος σε 3-4 εβδομάδες.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Ότι είναι αναλογικό της διάρκειας.

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Κοιτάξτε, ας τελειώσει και μετά βλέπουμε. Εγώ πιστεύω ότι εάν υπάρχει μια συμφωνία η οποία θα τηρηθεί από όλα τα μέρη και θα περιλαμβάνει και τον Λίβανο και το Ιράν, τότε πιστεύω ότι θα υπάρχει μια περίοδος αισιοδοξίας.

Μην ξεχνάμε ότι τα οικονομικά και οι προσδοκίες, όπως είπε και ο Κέινς, είναι πνεύματα των ζώων σε μεγάλο βαθμό, animal spirits. Μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό. Άλλωστε κανείς δεν περίμενε ούτε την πανδημία, ούτε την εισβολή στην Ουκρανία.

Δηλαδή βιώνουμε από το 2020 και μετά μια σειρά από κλυδωνισμούς από την πλευρά της προσφοράς, οι οποίοι έχουν δυσκολέψει πάρα πολύ τη δουλειά της νομισματικής πολιτικής, διότι η νομισματική πολιτική δεν είναι κατάλληλη για να αντιμετωπίζει σοκ από την πλευρά της προσφοράς, αναγκάζεται και τα αντιμετωπίζει με το επιτόκιο, που είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο και δεν κάνει, να το πω έτσι, καλό στην υπόλοιπη οικονομία. Κάνει καλό μόνο στο να σταματήσει τις δευτερογενείς επιπτώσεις για τον πληθωρισμό. Ούτε καν τις πρωτογενείς. Το επιτόκιο δεν δημιουργεί προσφορά πετρελαίου.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Κι επειδή λοιπόν είναι όλα ρευστά, όπως είπατε, και δεν μπορείς να προβλέψεις και στην οικονομία πολλά πράγματα, γι' αυτό κάνουμε και τις υποθέσεις μας. Έχει προετοιμαστεί η Ευρώπη γι' αυτό;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Ναι.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Η Ελλάδα έχει προετοιμαστεί γι' αυτό; Γιατί μου φαίνεται ότι τελευταία στιγμή κάπως τρέχουμε.

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Έχουμε προετοιμαστεί. Έχουμε σενάρια για το πετρέλαιο, γιατί, όπως είπα πριν, από εκεί ξεκινάνε όλα, πάνω στο πετρέλαιο χτίζεται η υπόθεση για τον πληθωρισμό και για την ανάπτυξη. Ακόμα το πετρέλαιο παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Όχι αυτό που έπαιζε τη δεκαετία του ‘’70 και τη δεκαετία του ’80. Παίζει όμως ρόλο τώρα το φυσικό αέριο, το υγροποιημένο φυσικό αέριο, αυτό όμως είναι ένα σύνολο για το οποίο οι τιμές καθορίζονται λίγο πολύ ομοιόμορφα.

Χ. ΚΟΛΩΝΑ: Είστε από εκείνους που συχνά πυκνά μιλάτε για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων στην ελληνική οικονομία. Έχετε δει σε αυτά τα χρόνια που είστε Διοικητής και ανανεώθηκε και πρόσφατα η θητεία σας, πρόοδο σημαντική; Ή υπάρχουν κάποιες μεταρρυθμίσεις οι οποίες έπρεπε να είχαν γίνει εδώ και χρόνια και για κάποιο λόγο έχετε εντοπίσει ότι δεν γίνονται ή δεν προχωράνε;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Έχω δει πολύ μεγάλη πρόοδο, εξάλλου αν δείτε έναν πίνακα του ΟΟΣΑ που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες μέρες για την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις, η Ελλάδα έχει κάνει πολύ μεγάλη πρόοδο. Δεν απέχουμε πάρα πολύ από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Υπάρχει όμως ακόμα δρόμος, σημαντικός δρόμος.

Για παράδειγμα, να πω η γραφειοκρατία στον δημόσιο τομέα, οι δικαστικές αποφάσεις, η ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης. Να πω ότι το σύστημα παιδείας ακόμα δεν παράγει τις δεξιότητες που απαιτεί η αγορά εργασίας. Επίσης υποδομές στο Δημόσιο, οι δημόσιες υποδομές ακόμα. Έχουμε δρόμο μπροστά μας.

Αυτό όμως είναι καλό διότι άμα έχεις περιθώριο τότε μπορείς να ανέβεις. Άρα λοιπόν αρκεί να συνεχίσουμε. Σε τρία πράγματα χρειάζεται να συναινέσει το πολιτικό σύστημα: Να συνεχίσουμε τη δημοσιονομική πολιτική, διότι αυτή είναι η βάση της προόδου της ελληνικής οικονομίας, να συνεχίσουμε την πρόοδο στις τράπεζες και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και να συνεχίσουμε τις μεταρρυθμίσεις. Τρία πράγματα.

Δ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Στεγαστικό και δημογραφικό είναι δύο πεδία που παίζουν άμεσο ρόλο σε αυτό που λέγεται παραγωγικότητα, παραγωγικό μοντέλο, ανάπτυξη της χώρας; Ή είναι ακόμα δευτερεύοντα ζητήματα διευθέτησης της πολιτικής;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Το δημογραφικό είναι σημαντικό θέμα διότι έχει πέσει ο ρυθμός αναπαραγωγής στην Ελλάδα. Παντού έχει πέσει. Σ' όλον τον κόσμο. Και υπάρχουν πολλές θεωρίες που το εξηγούν. Σ' όλον τον κόσμο όμως. Δεν είμαστε μοναδική περίπτωση. Και στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Η Νότιος Κορέα δείτε πόσο έχει πέσει.

Το δημογραφικό εξαρτάται από το στεγαστικό διότι όταν οι νέοι άνθρωποι αναγκάζονται και ζούνε με την οικογένειά τους μέχρι αρκετά προχωρημένη ηλικία δεν είναι εύκολο να κάνουν παιδιά. Άρα λοιπόν εκεί και το στεγαστικό είναι ζήτημα και προσφοράς και ζήτησης, θα έλεγα κυρίως προσφοράς. Άρα πρέπει όλη μας η προσπάθεια να πέσει στο να αυξηθεί η προσφορά κατοικίας.

Μην ξεχνάτε υπάρχουν και χιλιάδες κλειστά διαμερίσματα. Για πολλούς λόγους. Λόγους παλαιότητας, λόγους ανακαίνισης. Για πολλούς λόγους. Άρα λοιπόν υπάρχει δρόμος εδώ να βελτιώσουμε το στεγαστικό και με τον τρόπο αυτό και το δημογραφικό. Βέβαια το δημογραφικό θέλει και άλλα πράγματα. Πρέπει να μπορέσουμε με μέτρα να συνδυάσουμε για τις γυναίκες την οικογενειακή ζωή με την επαγγελματική ζωή. Εγώ το βλέπω διότι είμαι πρόσφατος παππούς.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Να πάμε λίγο στο πεδίο της φορολόγησης και της φορολογίας και του σχεδίου, της οικονομικής πολιτικής πάνω σε αυτό το κομμάτι. Έχετε κάνει πολλές παρεμβάσεις. Έχετε πει για τις φοροελαφρύνσεις και έχετε πει και για τους φόρους.

Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η συνταγή για τα επόμενα χρόνια; Δεν θα μιλήσουμε για το παρελθόν, για τώρα και μετά στο κομμάτι της φορολόγησης και για τη φορολογική δικαιοσύνη που το ζητάει και η κοινωνία έτσι;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Το νούμερο ένα είναι να συνεχίσει η ΑΑΔΕ να κάνει πρόοδο όσον αφορά τις ηλεκτρονικές. συναλλαγές. Αυτό θα έλεγα είναι το βασικότερο στοιχείο, δηλαδή να πατάσσει τη φοροδιαφυγή, να έρχονται νέα έσοδα για να μπορεί η κυβέρνηση να έχει δημοσιονομικό χώρο και να κάνει μια στοχευμένη κοινωνική πολιτική.

Τώρα από εκεί και πέρα, όπως ξέρετε, η Τράπεζα της Ελλάδος, έχει θέσει το θέμα των πολλών φοροαπαλλαγών. Επαναλαμβάνω, δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε, εξάλλου δεν είναι δουλειά μας εμείς να προτείνουμε στην κυβέρνηση θέματα που αφορούν καθαρά ένα δικό της θέμα, όπως είναι η φορολογία, αλλά αυτό που λέμε όμως είναι, ας τις ξαναδεί. Είναι πολλές πια. Είναι χρήσιμες οι περισσότερες; Μήπως θα μπορούν να στοχευθούν καλύτερα;

Και βλέπω καθαρά ότι και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τελευταία θέτουν θέμα επανεξέτασης των πολλών φοροαπαλλαγών Ίσως να κάνει καλό αυτό, δηλαδή να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος για αυτούς που πραγματικά τον έχουν ανάγκη.

Ε. ΣΤΕΡΓΙΟΥ: Στο κομμάτι των άλλων φόρων; Έμμεσοι ή άμεσοι; Χρειάζονται κάποιες παρεμβάσεις;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Νομίζω ότι ορθά η κυβέρνηση πράττει όσον αφορά τους έμμεσους φόρους, διότι ακόμα είμαστε χώρα που μόλις τώρα βγήκαμε από την κρίση, πριν από λίγα χρόνια και το νούμερο ένα που πρέπει να προσέξουμε είναι η δημοσιονομική υπευθυνότητα. Όσο πατάσσεται η φοροδιαφυγή, υπάρχουν δυνατότητες μετά για περαιτέρω μείωση των φορολογικών συντελεστών.

Δ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Κύριε Διοικητά, επειδή αναφέρατε αυτόν τον όρο, το δημοσιονομικό, και τουλάχιστον δύο φορές, και επειδή πολιτικά και πολιτειακά έχουμε μπει σε μια τροχιά συνταγματικής αναθεώρησης, υπάρχει μια πρόβλεψη ότι μια από τις διατάξεις, που αφορά το 79, χρειάζεται περαιτέρω θωράκιση της δημοσιονομικής ισορροπίας της χώρας μέσω Συντάγματος.

Η δική σας γνώμη είναι ότι απαιτείται κάτι τέτοιο ή έχουμε επαρκή εργαλεία για τη δημοσιονομική σταθερότητα και τον έλεγχο της χώρας σε αυτό το κομμάτι;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Κοιτάξτε, επειδή το δημοσιονομικό πρόβλημα παρ’ ολίγο να γίνει η αιτία της καταστροφής της Ελλάδας στο παρελθόν, αρκετές φορές στο παρελθόν και στο πιο πρόσφατο παρελθόν, θα έλεγα ότι σωστό θα ήταν, κατά την άποψή μου, να προβλεφθεί στο Σύνταγμα κάτι λογικό γι’ αυτό.

Εξάλλου ούτως ή άλλως κανείς δεν διαφωνεί σήμερα, ελπίζω τουλάχιστον στην Ελλάδα, με το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ας γίνει συνταγματική επιταγή.

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Βάλατε πριν τρία πράγματα, τα οποία θα πρέπει να τηρήσει το πολιτικό σύστημα. Μπορεί, έχει το περιθώριο να συναινέσει. Ένα ήταν το  δημοσιονομικό.

Το γεγονός ότι η χώρα έχει μπει σε προεκλογική τροχιά, ως προς την οικονομία, σας ανησυχεί το ενδεχόμενο να μπούμε σε μια περιπέτεια ξανά του σχηματισμού, μη σχηματισμού κυβέρνησης; Μπορεί να βλάψει πια ένα τέτοιο ενδεχόμενο την οικονομία;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Εάν υπάρξει τέτοιο ενδεχόμενο, ναι θα τη βλάψει την οικονομία. Βεβαίως, ο εκλογικός κύκλος υπάρχει, είμαστε μια δημοκρατία. Αυτό που απαιτείται είναι συναίνεση στα τρία πράγματα που σας είπα. Αυτά τα έχουμε μάθει με σκληρό τρόπο.

Διότι εάν σταματήσουμε να δείχνουμε υπευθυνότητα στα δημοσιονομικά, αν σταματήσει να υπάρχει βελτίωση στο τραπεζικό σύστημα και γυρίσουμε σε παλιές μεθόδους εννοώ, κουλτούρα πληρωμών «δεν πληρώνω» κτλ. και αν σταματήσουν οι μεταρρυθμίσεις τότε θα επανέλθουμε από εκεί που ξεκινήσαμε. Αυτά τα τρία πράγματα, η Τράπεζα της Ελλάδος τα θεωρεί ως τα minimum θέματα για πολιτική συναίνεση μεταξύ των κομμάτων.

Δ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ: Κι ένα τελευταίο θέλω να ρωτήσω αναφορικά με την απόφαση του Αρείου Πάγου για τον εκτοκισμό των ρυθμίσεων του νόμου Κατσέλη. Έχουμε λίγο μπερδευτεί. Τι προβλέπεται με βάση αυτήν την απόφαση και τι πρέπει να προσέξει το τραπεζικό σύστημα;

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Δεν είναι καθαρή απόφαση. Τουλάχιστον επιδέχεται πολλών αναγνώσεων. Άρα, πρέπει να δούμε ακριβώς πώς θα λυθεί αυτό το πρόβλημα, διότι αυτή τη στιγμή διαφορετικά το διαβάζουν οι μεν, διαφορετικά το διαβάζουν οι δε. Πρέπει να λυθεί το θέμα αυτό.

Χ. ΚΟΛΩΝΑΣ: Ωραία. Να ευχαριστήσουμε τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος που ήταν εδώ και μας τίμησε.

Γ. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ: Σας ευχαριστώ πολύ. Και να τα χιλιάσετε, όπως είπα.

Ο κεντρικός τραπεζίτης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να ξεπεράσει διαδοχικές κρίσεις και να ανακτήσει την αξιοπιστία της διεθνώς, επιτυγχάνοντας σημαντική πρόοδο σε μια σειρά από κρίσιμους οικονομικούς δείκτες.

Όπως ανέφερε, η ελληνική οικονομία παραμένει σε σταθερή τροχιά ανάπτυξης, επιδεικνύοντας ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς προκλήσεις και τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες. Παράλληλα, σημείωσε ότι η χώρα έχει αφήσει πίσω της τις πιο δύσκολες περιόδους της οικονομικής κρίσης, ενώ οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών έχουν ενισχύσει τη δυναμική της ανάπτυξης και έχουν βελτιώσει το επενδυτικό περιβάλλον.

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι η διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και απαιτεί συνέπεια στη δημοσιονομική πολιτική, προσήλωση στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας, επισημαίνοντας ότι η υπεύθυνη οικονομική διαχείριση αποτέλεσε βασικό παράγοντα για την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας και τη βελτίωση της εικόνας της χώρας στις διεθνείς αγορές.

Παράλληλα, υπογράμμισε τον καθοριστικό ρόλο ενός ισχυρού και σταθερού τραπεζικού συστήματος στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας, επισημαίνοντας ότι η εξυγίανση του χρηματοπιστωτικού τομέα τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη στήριξη των επιχειρήσεων και των επενδύσεων.

Ο διοικητής της ΤτΕ εμφανίστηκε αισιόδοξος για τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της χώρας, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον τις βάσεις για να επιτύχει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, αρκεί να συνεχίσει στον δρόμο της μεταρρυθμιστικής συνέπειας και της οικονομικής σταθερότητας.

«Η Ελλάδα μπορεί να πετύχει ακόμη περισσότερα», ήταν το βασικό μήνυμα του Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος κάλεσε πολιτεία, επιχειρήσεις και κοινωνία να διαφυλάξουν τα κεκτημένα της τελευταίας δεκαετίας και να αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες που ανοίγονται για την ελληνική οικονομία.

Αναλυτικά η ομιλία

Αισθάνομαι μεγάλη τιμή για τη βράβευση αυτή απόψε και θα ήθελα, θα επιθυμούσα αυτό το βραβείο να το μοιραστώ με τους πολλούς συνεργάτες μου όλα αυτά τα δύσκολα χρόνια. Και με τη σύζυγό μου Λίνα, η οποία ήταν το απάνεμο λιμάνι μου, ένας βράχος σε αυτά τα πολύ δύσκολα χρόνια.

Δικαιούμαστε να είμαστε αισιόδοξοι. Θυμίζω ότι το 2012 και το 2015 η μεγάλη πλειοψηφία της διεθνούς οικονομικής κοινότητας θεωρούσε ότι η Ελλάδα δεν θα κατορθώσει να παραμείνει στο ευρώ. Όχι μόνο κατόρθωσε, αλλά σήμερα αναπτύσσεται ταχύτερα από την ευρωζώνη, μειώνει το δημόσιο χρέος, έχει ένα ισχυρό τραπεζικό σύστημα, κάνει μεταρρυθμίσεις.

Δικαιούμαστε να είμαστε αισιόδοξοι, αρκεί να συναινέσουμε σε τρία απλά πράγματα: Να συνεχίσουμε με δημοσιονομική υπευθυνότητα, χρηματοπιστωτική σταθερότητα και να προχωρήσουμε στις μεταρρυθμίσεις εκείνες που θα απελευθερώσουν αυτές τις παραγωγικές δυνάμεις που είδαμε σήμερα στα βίντεο, στις παρουσιάσεις τους ώστε να απογειώσουμε την Ελλάδα. Απλά πράγματα. Νομίζω μπορούμε να τα καταφέρουμε.

Ο κ. Στουρνάρας μιλώντας στο Συνέδριο της Κεντρικής Τράπεζας της Κροατίας στο Dubrovnik, επεσήμανε ότι η επιβάρυνση του κόστους στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι από τις υψηλότερες στη ζώνη του ευρώ. Υπογράμμισε δε ότι «η στεγαστική επισφάλεια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές τάσεις. Η περιορισμένη πρόσβαση σε προσιτή στέγαση καθυστερεί τη δημιουργία νέων νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών. Πολλοί νεαροί ενήλικες τελικά παραμένουν στην κατοικία των γονέων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι θα επιθυμούσαν, ενώ άλλοι αναβάλλουν ή επανεξετάζουν την απόφαση δημιουργίας οικογένειας.»

Ακολούθως όπως υποστήριξε η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού μειώνουν το μέγεθος του εργατικού δυναμικού, επιβαρύνουν το μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό δυναμικό και αυξάνουν την πίεση στα δημόσια οικονομικά. Υπό την έννοια αυτή, η οικονομική προσιτότητα της στέγασης αλληλοεπιδρά άμεσα με τη δημογραφική βιωσιμότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτει η Κεντρική Τράπεζα η αγορά των ακινήτων χρηματοδοτείται κυρίως από τις καταθέσεις των υποψηφίων αγοραστών και λιγότερο από στεγαστικά δάνεια. «Ένα αξιόλογο ποσοστό των συναλλαγών χρηματοδοτείται μέσω της αποταμίευσης των νοικοκυριών και όχι με τραπεζικό δανεισμό, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η ζήτηση κατοικιών δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη ευαισθησία στα επιτόκια, καθώς πολλοί αγοραστές χρησιμοποιούν τον συσσωρευμένο πλούτο τους για την απόκτηση ακινήτων αντί να προσφεύγουν σε τραπεζικό δανεισμό» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Προσέθεσε όμως ότι η ζήτηση παραμένει ισχυρή. Ενισχύεται όχι μόνο από εγχώριους παράγοντες - όπως η σταδιακή άνοδος του διαθέσιμου εισοδήματος τα τελευταία χρόνια, η βελτίωση των οικονομικών προσδοκιών και τα στοχευμένα μέτρα στήριξης της κατοικίας της κυβέρνησης - αλλά και από τις ξένες επενδύσεις, τις αυξημένες τουριστικές ροές στα αστικά κέντρα και την αντίληψη ότι το ακίνητο είναι ένα σχετικά ασφαλές περιουσιακό στοιχείο.

Ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η Κυβέρνηση για την άμβλυνση του στεγαστικού προβλήματος όπως τα επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια και η ενίσχυση της κοινωνικής στέγης, ωστόσο όπως είπε «οι πολιτικές αυτές χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν και οι πιέσεις στην προσιτότητα της στέγασης είναι πιθανό να συνεχιστούν βραχυπρόθεσμα.».

Αυτά υπογράμμισε μεταξύ άλλων ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γ. Στουρνάρας, σε μήνυμα που μεταδόθηκε στην ημερίδα του Economist με θέμα «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση», και πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Κρήτης.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που παρέθεσε, η συμμετοχή της Κρήτης στη συνολική ακαθάριστη προσθέμενη αξία της χώρας είναι σχετικά σταθερή, κοντά στο 5%. Η Κρήτη έχει σχετικά σταθερό μερίδιο στην απασχόληση γύρω στο 6% με σημαντική ανάκαμψη μετά από την πανδημία.

Αναφερόμενος στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων στην Κρήτη, ανέφερε ότι γίνεται κυρίως μέσω τραπεζικού δανεισμού. Το υπόλοιπο των τραπεζικών δανείων προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις με έδρα την περιφέρεια της Κρήτης ανέρχεται σε 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ, έναντι 4 δισ. ευρώ που ήταν το Δεκέμβριο του 2024. Αντιπροσωπεύοντας το 6% περίπου της συνολικής αξίας των δανείων προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις της χώρας. Το μέσο ύψος ανά δάνειο στην Περιφέρεια της Κρήτης διαμορφώνεται σε 285.000 ευρώ.

Τέλος, οι συμβάσεις χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ανέρχονται σε 500 εκατομμύρια και σε άλλα 500 εκατομμύρια υπολογίζεται η συμμετοχή των τραπεζών και ιδίων κεφαλαίων.

Παράλληλα ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης των επενδύσεων στη βιομηχανία, καθώς στον συγκεκριμένο κλάδο οι επενδύσεις υπολείπονται σημαντικά την αύξηση των καθαρών κερδών. Η χρηματοδότηση των κρητικών επιχειρήσεων γίνεται κυρίως μέσω τραπεζικού δανεισμού. Επίσης, οι επιχειρήσεις με έδρα την Κρήτη έχουν υπογράψει δανειακές συμβάσεις στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ύψους περίπου 500 εκατομμυρίων ευρώ και αναμένεται να κινητοποιηθούν χρηματοδοτικοί πόροι ύψους ενός δισεκατομμυρίου ευρώ.

Μιλώντας στην Επιτροπή δημοσίων επιχειρήσεων, τραπεζών, οργανισμών κοινής ωφελείας και φορέων κοινωνικής ασφάλισης της Βουλής, στο πλαίσιο της διαδικασίας ανανέωσης της θητείας του, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας παραμένουν θετικές, ωστόσο η «έξαρση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας» και κυρίως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το Ιράν δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό.

Όπως ανέφερε, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 1,9% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,1%. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη είναι κυρίως καθοδικοί, ενώ για τον πληθωρισμό ανοδικοί, εξαιτίας των διεθνών γεωπολιτικών εντάσεων και κυρίως της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος στάθηκε ιδιαίτερα στις επιπτώσεις από τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, επισημαίνοντας ότι η αναταραχή στην περιοχή προκαλεί αύξηση του κόστους πρώτων υλών και ενέργειας, επιβαρύνοντας το λειτουργικό κόστος επιχειρήσεων και οικονομίας.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η αυξημένη αβεβαιότητα και το ενδεχόμενο υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά το επενδυτικό κλίμα, οδηγώντας ακόμη και σε αναβολή επιχειρηματικών αποφάσεων. Όπως είπε χαρακτηριστικά, η παράταση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς και την ποιότητα των τραπεζικών χαρτοφυλακίων, καθώς η αύξηση του πληθωρισμού περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Παρά τους κινδύνους, ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι η ελληνική οικονομία διαθέτει σήμερα μεγαλύτερες αντοχές απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς. «Η οικονομία έχει ανακάμψει και έχει ανακτήσει την αξιοπιστία της σε σημείο που αποτελεί θετικό παράδειγμα διεθνώς», ανέφερε, προσθέτοντας όμως ότι παραμένουν σημαντικές προκλήσεις όπως ο επίμονος πληθωρισμός και η χαμηλή παραγωγικότητα σε σχέση με την Ευρωζώνη.

Στη συνεδρίαση παρενέβη και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στον ρόλο του Γιάννη Στουρνάρα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και στις μάχες που έδωσε για την παραμονή της χώρας στο ευρώ και τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι σήμερα η Ελλάδα δανείζεται με όρους που παλαιότερα θα θεωρούνταν αδιανόητοι, ενώ τόνισε ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν υποχωρήσει από το 48% στο 3,3%. Παράλληλα, ξεκαθάρισε και ο ίδιος ότι «δεν υπάρχει κανένας εφησυχασμός».

Ο υπουργός Οικονομικών υπογράμμισε ακόμη ότι η ελληνική οικονομία χρειάζεται μεγαλύτερη πιστωτική επέκταση και περισσότερη χρηματοδότηση για επενδύσεις, καινοτομία και εξωστρέφεια, ώστε το τραπεζικό σύστημα να στηρίξει το νέο παραγωγικό μοντέλο της χώρας.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι «η Ελλάδα της κρίσης ανήκει πλέον στο παρελθόν», επισημαίνοντας ότι η επόμενη δεκαετία θα κριθεί όχι μόνο από τους ρυθμούς ανάπτυξης αλλά και από την αξιοπιστία και τη θέση κάθε χώρας μέσα στην Ευρώπη.

Σε αντίθεση με το 2022, η νέα πληθωριστική πίεση εκδηλώνεται σε ένα περιβάλλον ήδη ασθενέστερης ανάπτυξης, αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών και περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δείχνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης από 1,4% το 2025 σε 0,9% το 2026, ενώ τα εναλλακτικά σενάρια αναδεικνύουν κυρίως καθοδικούς κινδύνους για την ανάπτυξη.

Ωστόσο, ο κ.Στουρνάρας κάνει σαφές ότι η ύφεση δεν αποτελεί το βασικό σενάριο, εκτός εάν υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων.

«Αν ο πληθωρισμός αποκλίνει από τον στόχο, η αντίδραση πρέπει να είναι σθεναρή»

Η ΕΚΤ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη συγκράτησης του πληθωρισμού και στην αποφυγή υπερβολικής σύσφιξης που θα πλήξει την ανάπτυξη. Όπως επισημαίνει ο διοικητής, κρίσιμος παράγοντας είναι το κατά πόσο οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας θα περάσουν σε μισθούς και τιμές.

Η αντίδραση της ΕΚΤ θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση των πιέσεων. Εάν οι δευτερογενείς επιδράσεις – παγίωση πιέσεων σε μισθούς, τιμές και πληθωριστικές προσδοκίες- είναι παροδικές, δεν θα απαιτηθεί παρέμβαση.

Αν όμως ο πληθωρισμός αποκλίνει επίμονα από τον στόχο, τότε η αντίδραση θα πρέπει να είναι πιο δυναμική.

Η πίεση στις τράπεζες και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους κινδύνους για το τραπεζικό σύστημα.

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Σε ένα δυσμενές σενάριο, ενδέχεται να αυξηθούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, κυρίως από ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται από το ενεργειακό κόστος.

Παράλληλα, δεν αποκλείεται η άνοδος του κόστους χρηματοδότησης λόγω της μεταβλητότητας στις αγορές αλλά και η αναθεώρηση των επιχειρηματικών πλάνων των τραπεζών, λόγω της  χαμηλότερης ζήτησης για τα νέα δάνεια.

Ωστόσο, ο διοικητής υπογραμμίζει ότι οι τράπεζες εισέρχονται σε αυτή την περίοδο με ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας, η συνετή πιστοδοτική πολιτική και η προσεκτική διανομή μερισμάτων κρίνονται καθοριστικές για την απορρόφηση πιθανών κραδασμών.

Φορολογία επιχειρήσεων και ανταγωνιστικότητα

Αναφερόμενος στη συζήτηση για μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων, ο κ. Στουρνάρας ξεκαθαρίζει ότι το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια σύγκριση συντελεστών, όπως το 15% που ισχύει σε χώρες όπως η Κύπρος έναντι του 22% στην Ελλάδα.

Όπως επισημαίνει, η προσέλκυση επενδύσεων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος του εταιρικού φόρου, αλλά από ένα σύνολο παραγόντων, όπως η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου, η αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, η διαφάνεια και η ταχύτητα αδειοδότησης.

Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη για ένα απλούστερο, δικαιότερο και πιο σταθερό φορολογικό σύστημα, με καλύτερη στόχευση των φοροαπαλλαγών και ενίσχυση επενδύσεων σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Τα δημοσιονομικά περιθώρια και η πολιτική στήριξης

Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, ο κ. Στουρνάρας επισημαίνει ότι τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να παραμείνουν στοχευμένα και προσωρινά, λόγω περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου.

Το υψηλότερο δημόσιο χρέος και τα αυξημένα ελλείμματα σε σχέση με την προ πανδημίας περίοδο περιορίζουν τις δυνατότητες ευρείας παρέμβασης.

Η στόχευση, ιδιαίτερα προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, θεωρείται κρίσιμη για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων.

Συνολικά, η ευρωπαϊκή οικονομία εμφανίζει ανθεκτικότητα, αλλά παραμένει ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ.

Η πορεία της θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και την εξέλιξη των ενεργειακών τιμών, με τον κίνδυνο ύφεσης να παραμένει στο τραπέζι, χωρίς όμως να κυριαρχεί.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η Κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξαρτησία και το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, προτείνει την ανανέωση της θητείας του νυν Διοικητή, Γιάννη Στουρνάρα.

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας προέβη στην ακόλουθη δήλωση, σε συνέχεια της ανακοίνωσης του Κυβερνητικού Εκπροσώπου:

«Η πρόταση του Πρωθυπουργού και της Κυβέρνησης για τρίτη, συνεχόμενη θητεία μου στη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί τη μεγαλύτερη τιμή για μένα και έκφραση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό μου.

Θέλω να διαβεβαιώσω ότι θα παραμείνω προσηλωμένος στη βασική αποστολή αυτού του σημαντικού θεσμού, που το 2028 συμπληρώνει εκατό χρόνια ζωής, έχοντας διαδραματίσει πρωτεύοντα και δημιουργικό ρόλο στις οικονομικές εξελίξεις, δηλαδή στη διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας και της ευστάθειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας προς όφελος της χώρας και των Ελλήνων πολιτών.»

Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, τις επόμενες ημέρες θα συγκληθεί το Γενικό Συμβούλιο της Τράπεζας, το οποίο θα διαμορφώσει την πρότασή του προς το Υπουργικό Συμβούλιο.

Η διαδικασία για την επανεκλογή του Γιάννη Στουρνάρα στο τιμόνι της ΤτΕ ακολουθεί με βάση το καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος την εξής διαδικασία

Ο κ. Στουρνάρας θα εκτείσει την τρίτη του θητεία στο τιμόνι της Τράπεζας της Ελλάδος καθώς η πρώτη ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2014.

Ο Γιάννης Στουρνάρας γεννήθηκε το Δεκέμβριο του 1956, είναι διακεκριμένος Έλληνας οικονομολόγος, πανεπιστημιακός και τραπεζικό στέλεχος, ο οποίος υπηρετεί ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος από τον Ιούνιο του 2014 διαδεχόμενος τον Γιώργο Προβόπουλο.

Προηγήθηκε η θητεία του ως Υπουργός Οικονομικών κατά την κρίσιμη περίοδο της οικονομικής κρίσης (2012-2014)

«Παρότι οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας παραμένουν ευνοϊκές, η πρόσφατη έξαρση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας εκτιμάται ότι θα μετριάσει τη δυναμική της ανάπτυξης το 2026 κυρίως εξαιτίας των υψηλότερων διεθνών τιμών της ενέργειας, που αναμένεται να αυξήσουν τον πληθωρισμό και να κάμψουν μερικώς το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση», δήλωσε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας.

Την ίδια στιγμή, ο κεντρικός τραπεζίτης τονίζει την ανάγκη για ενίσχυση των παραγωγικών επενδύσεων αλλά και για πολιτική σταθερότητα. 

«Εν μέσω αλλεπάλληλων διεθνών διαταραχών, η ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας απαιτεί περισσότερες παραγωγικές επενδύσεις και την άρση των στρεβλώσεων που ακόμη παραμένουν, ιδιαίτερα τα εμπόδια στον ανταγωνισμό. Η πολιτική σταθερότητα, η συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, η ενίσχυση των θεσμών και η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων αποτελούν κρίσιμους πυλώνες για τη βελτίωση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, τη μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και την απορρόφηση βραχυχρόνιων κραδασμών. Ταυτόχρονα, η αποδοτική αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων θα συμβάλει σε μια διατηρήσιμη αναπτυξιακή τροχιά», τόνισε.

Προβλέψεις για επιβράδυνση της ανάπτυξης

Όπως αναφέρει η Έκθεση του Διοικητή, η αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας εκτιμάται ότι θα μετριαστεί το 2026, λόγω κυρίως του βραδύτερου ρυθμού αύξησης της κατανάλωσης και της αρνητικής συμβολής του εξωτερικού τομέα, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 1,9% (από 2,1% το 2025), παραμένοντας ωστόσο υψηλότερος από τον αντίστοιχο της ευρωζώνης και συνεπώς συμβατός με τη συνέχιση της διαδικασίας πραγματικής σύγκλισης. Παρά την εντεινόμενη διεθνή αβεβαιότητα, η αναπτυξιακή δυναμική παραμένει σχετικά ισχυρή, αντανακλώντας την αυξημένη ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, με τις επενδύσεις να αποτελούν για ακόμη μία χρονιά τον βασικό μοχλό της μεγέθυνσης, τονίζεται.

Μοχλός ανάπτυξης οι επενδύσεις 

Οι επενδύσεις (+8,8%) προβλέπεται να υποστηριχθούν από την αξιοποίηση των πόρων του RRF, την ισχυρή πιστωτική επέκταση και τις αυξημένες εισροές ξένων άμεσων επενδύσεων, παρά την αναμενόμενη σχετική αυστηροποίηση των συνθηκών χρηματοδότησης. Παράλληλα, η ιδιωτική κατανάλωση (+1,9%) αναμένεται να συνεχίσει την ανοδική της πορεία, αντανακλώντας την περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης και των μισθών και την επίδραση των νέων μόνιμων δημοσιονομικών μέτρων που ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οι αναμενόμενες πληθωριστικές πιέσεις εκτιμάται ότι θα επιβραδύνουν ελαφρώς την αύξηση της κατανάλωσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Αντίθετα, ο εξωτερικός τομέας εκτιμάται ότι θα έχει αρνητική συμβολή στον ρυθμό ανάπτυξης, καθώς η ισχυρή εγχώρια ζήτηση και η άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να οδηγήσουν σε ταχύτερη αύξηση των εισαγωγών (+3,4%) σε σχέση με τις εξαγωγές (+1,6%), σε ένα περιβάλλον συγκρατημένης εξωτερικής ζήτησης και αυξημένης διεθνούς αστάθειας.

Ανακόπτεται η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού 

Η πορεία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού αναμένεται να ανακοπεί το 2026 λόγω της αναζωπύρωσης των εξωγενών πιέσεων κόστους στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τον γενικό δείκτη να επιταχύνεται και να παραμένει σε επίπεδα υψηλότερα από τα αντίστοιχα της ευρωζώνης. Συγκεκριμένα, ο πληθωρισμός βάσει του ΕνΔΤΚ εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,1% (από 2,9% το 2025), αντανακλώντας κυρίως την εκ νέου ενίσχυση των πιέσεων στις τιμές της ενέργειας και των ειδών διατροφής. Αντίθετα, ο πυρήνας του πληθωρισμού προβλέπεται να συνεχίσει την αποκλιμάκωσή του, υποχωρώντας στο 3% (από 3,6% το 2025), ως αποτέλεσμα της σταδιακής επιβράδυνσης του πληθωρισμού των υπηρεσιών, ο οποίος είχε παραμείνει επίμονα υψηλός τα προηγούμενα έτη. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι συνεχιζόμενες πιέσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας αναμένεται να ωθήσουν ξανά προς τα άνω την ενεργειακή συνιστώσα και να οδηγήσουν σε ταχύτερη αύξηση των τιμών στα είδη διατροφής, περιορίζοντας την επίδραση της αποκλιμάκωσης του πυρήνα στον γενικό πληθωρισμό.

Οι προοπτικές της αγοράς εργασίας για το 2026 παραμένουν ευνοϊκές, με ενίσχυση της απασχόλησης και περαιτέρω αποκλιμάκωση της ανεργίας. Οι εκτιμήσεις για αύξηση της απασχόλησης (κατά 1,1%) και υποχώρηση της ανεργίας (σε 8,2%) συνδέονται με τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της οικονομίας, η οποία εξακολουθεί να υποστηρίζει τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Οι προοπτικές για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας το 2026 διαμορφώνονται μικτές. Η ευνοϊκή για την ελληνική οικονομία διαφορά στο μοναδιαίο κόστος εργασίας αναμένεται να διατηρήσει τη θετική δυναμική της έναντι όλων των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων, στηρίζοντας την ανταγωνιστικότητα κόστους. Ωστόσο, η επίδραση αυτή ενδέχεται να αντισταθμιστεί εν μέρει από λιγότερο ευνοϊκές μεταβολές στις σχετικές τιμές και από τη μεταβλητότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Συνεπώς, η τελική επίδραση στην ανταγωνιστικότητα θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από την πορεία της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ και τη μεταβλητότητα που συνδέεται με τη διεθνή γεωπολιτική και εμπορική αβεβαιότητα.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω βελτίωση το 2026. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την επίδραση αντίρροπων δυνάμεων και εξαρτάται από τη βαρύτητα των επιπτώσεων και τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ειδικότερα:

1)      Οι εξαγωγές αγαθών χωρίς τα καύσιμα εκτιμάται ότι θα διατηρήσουν το μερίδιο αγοράς τους στους κύριους προορισμούς και θα το διευρύνουν σε χώρες εκτός ΕΕ, παρά τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Τυχόν πραγματοποίηση των καθοδικών κινδύνων για την παγκόσμια ανάπτυξη και για την εξωτερική ζήτηση ελληνικών προϊόντων θα επηρεάσει αρνητικά την πορεία των εξαγωγών αγαθών.

2)      Οι εισπράξεις από ταξιδιωτικές υπηρεσίες εκτιμάται ότι θα σημειώσουν περαιτέρω άνοδο και το 2026, κυρίως μέσω της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου, της προώθησης άλλων μορφών τουρισμού και της ενίσχυσης της κρουαζιέρας. Ωστόσο, η εξέλιξη των τουριστικών εισπράξεων θα καθοριστεί από τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή, την επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα των ταξιδιωτών, καθώς και τις προτιμήσεις τους για πιο ασφαλείς ή κοντινούς προορισμούς.

3)      Οι προοπτικές για τις εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές το 2026 εμφανίζονται μικτές, αλλά συνολικά εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σχετικά ανθεκτικές. Από τη μια πλευρά, η επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου και η αυξημένη διεθνής αβεβαιότητα ενδέχεται να περιορίσουν τη ζήτηση για θαλάσσιες μεταφορές. Από την άλλη πλευρά, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ανακατεύθυνση των θαλάσσιων διαδρομών, σε συνδυασμό με την περιορισμένη αύξηση του παγκόσμιου στόλου, αναμένεται να στηρίξουν τους ναύλους. Ως αποτέλεσμα, οι καθαρές εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα, αν και χωρίς την έντονη δυναμική των προηγούμενων ετών.

4)      Η απορρόφηση σημαντικού μέρους των εναπομεινάντων πόρων του RRF και άλλων ευρωπαϊκών κονδυλίων θα βελτιώσει το ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων.

5)      Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αναμένεται να διατηρήσουν την ισχυρή δυναμική τους, υποστηριζόμενες από το βελτιωμένο μακροοικονομικό, επιχειρηματικό και τραπεζικό περιβάλλον.

6)      Η αναμενόμενη άνοδος των διεθνών τιμών της ενέργειας εκτιμάται ότι θα επιδεινώσει το ισοζύγιο καυσίμων, αυξάνοντας την αξία των σχετικών εισαγωγών.

7)      Η άνοδος των εισαγωγών επενδυτικών αγαθών που συνδέονται με την ισχυρή επενδυτική δραστηριότητα θα επιβαρύνει το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

8)      Η επανεμφάνιση των πληθωριστικών πιέσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των σχετικών τιμών των εγχώριων προϊόντων και σε ενίσχυση της αξίας των εισαγωγών συνολικά, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και διευρύνοντας το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.

Οι προβλέψεις για τα ακίνητα

Οι προοπτικές για την ελληνική αγορά ακινήτων παραμένουν συγκρατημένα θετικές για το προσεχές διάστημα. Υπό την προϋπόθεση της γρήγορης αποκλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, της σταθεροποίησης των διεθνών οικονομικών συνθηκών και της διατήρησης των θετικών ρυθμών ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, η ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί, αν και με ηπιότερους ρυθμούς σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Παράλληλα, το επενδυτικό ενδιαφέρον αναμένεται να εστιάσει περισσότερο στην ποιότητα των κατασκευών, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και στην επιλογή ακινήτων σε περιοχές με καλή πρόσβαση σε υποδομές και μεταφορικά δίκτυα.

Πιο αβέβαιη η νομισματική πολιτική – Ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης 

Οι προοπτικές για τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ το 2026 χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα και ανάγκη διατήρησης σημαντικού βαθμού ευελιξίας, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διακυμάνσεις στις τιμές της ενέργειας καθιστούν λιγότερο προβλέψιμη την πορεία του πληθωρισμού και της ανάπτυξης. Η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής δεν μπορεί πλέον να προεξοφληθεί από τις αγορές με την ίδια βεβαιότητα όπως πριν από την πρόσφατη κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, δεδομένου ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας θα αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ ταυτόχρονα θα επηρεάσει δυσμενώς την οικονομική δραστηριότητα.

Παράλληλα, οι πρόσφατες εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας έχουν οδηγήσει σε αναθεώρηση των προσδοκιών των χρηματοπιστωτικών αγορών σχετικά με τη μελλοντική πορεία της νομισματικής πολιτικής στην ευρωζώνη. Ειδικότερα, οι αγορές αποτιμούν πλέον αυξημένη πιθανότητα ανόδου των βασικών επιτοκίων εντός του 2026, αντανακλώντας τον κίνδυνο εντονότερων και πιο επίμονων πληθωριστικών πιέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής, ιδίως εφόσον οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας αποδειχθούν πιο επίμονες και αρχίσουν να επηρεάζουν τις μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες και τις μισθολογικές εξελίξεις. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η ενιαία νομισματική πολιτική αναμένεται να εξακολουθήσει να ασκείται με βάση τα διαθέσιμα οικονομικά στοιχεία και την αξιολόγηση των εξελίξεων σε κάθε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, διατηρώντας υψηλό βαθμό ευελιξίας. Η ένταση και η διάρκεια των γεωπολιτικών εξελίξεων θα επηρεάσουν την πορεία του πληθωρισμού σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και, κατά συνέπεια, τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με το ύψος των επιτοκίων πολιτικής.

Η δημοσιονομική υπεραπόδοση δημιουργεί περιθώρια για στοχευμένα μέτρα 

Η δημοσιονομική πολιτική αναμένεται να διατηρήσει επεκτατικό προσανατολισμό το 2026, αξιοποιώντας τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που δημιουργήθηκε από την υπεραπόδοση των τελευταίων δύο ετών έναντι των στόχων του ΜΔΣ. Η συστηματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής την τελευταία περίοδο, καθώς και η συγκράτηση των δαπανών συνέβαλαν στη δημιουργία διατηρήσιμου δημοσιονομικού χώρου εντός των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Η διαρθρωτική αυτή βελτίωση των δημόσιων οικονομικών διεύρυνε τα περιθώρια για στοχευμένες δημοσιονομικές παρεμβάσεις, χωρίς να διακυβεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, υιοθετήθηκαν μόνιμα επεκτατικά μέτρα από το 2026, με έμφαση στη μείωση του φορολογικού βάρους για τα μεσαία εισοδήματα, τις οικογένειες με παιδιά και τους νέους εργαζομένους. Στη δημοσιονομική επέκταση αναμένεται να συμβάλει και η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.

Τα δημοσιονομικά μεγέθη εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε υγιή επίπεδα και το 2026. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τα μέτρα πολιτικής που έχουν εξαγγελθεί, το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,2% του ΑΕΠ, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα αναμένεται να παραμείνει οριακά πλεονασματικό (0,2% του ΑΕΠ), υπερκαλύπτοντας το όριο του ελλείμματος 3% του ΑΕΠ που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Νέα πτώση του χρέους – Δεν θα είναι πια το υψηλότερο στην Ευρώπη 

Η πτωτική πορεία του δημόσιου χρέους προβλέπεται να συνεχιστεί. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα μειωθεί περαιτέρω κατά 8,4 ποσ. μον. στο 137,7% του ΑΕΠ το 2026, αντανακλώντας την οικονομική ανάπτυξη, τη διατήρηση υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος και τις ευνοϊκές επιδράσεις της διαφοράς επιτοκίου-ρυθμού ανάπτυξης (snowball effect). Επιπλέον, αναμένεται να συνεχιστεί η μείωση του χρέους και σε ονομαστικούς όρους, αντανακλώντας μεταξύ άλλων τη χρήση των ταμειακών διαθεσίμων για πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα. Η ευνοϊκή δυναμική του δημόσιου χρέους αναμένεται να οδηγήσει το 2026 σε λόγο χρέους προς ΑΕΠ που δεν θα αποτελεί πλέον την υψηλότερη τιμή μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Οι προβλέψεις αυτές υπερκαλύπτουν με άνετο περιθώριο τις απαιτήσεις του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, σύμφωνα με το οποίο οι χώρες με χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ οφείλουν να επιτυγχάνουν μέση ετήσια μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ τουλάχιστον κατά 1 ποσ. μον.

Θετικές οι προοπτικές του τραπεζικού συστήματος 

Η τραπεζική χρηματοδότηση της οικονομίας προβλέπεται να διατηρήσει θετική δυναμική τα επόμενα έτη, υποστηριζόμενη από την αναμενόμενη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, το σχετικά ευνοϊκότερο περιβάλλον επιτοκίων και τη συνεχιζόμενη αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων. Ειδικότερα, η αναμενόμενη άνοδος του ΑΕΠ το 2026 και το χαμηλότερο κόστος τραπεζικού δανεισμού (σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια) εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να ενισχύουν την τραπεζική χρηματοδότηση των ΜΧΕ. Παράλληλα, η περαιτέρω απορρόφηση των δανειακών πόρων του RRF, σε συνδυασμό με τα χρηματοδοτικά εργαλεία του Ομίλου ETEπ και της ΕΑΤ, θα εξακολουθεί να έχει θετική επίδραση στην πιστωτική επέκταση. Η χρηματοδότηση προς τα νοικοκυριά αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται με ήπιους ρυθμούς με δεδομένη τη συνέχιση της εκταμίευσης πόρων από το πρόγραμμα “Σπίτι μου ΙΙ”. Σε γενικές γραμμές, παράγοντες όπως οι συνθήκες ζήτησης πιστώσεων, ο πιστωτικός κίνδυνος και η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών εργαλείων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για τη διαμόρφωση του κόστους και του όγκου του τραπεζικού δανεισμού. Ωστόσο, τυχόν αυστηροποίηση των διεθνών και εγχώριων χρηματοπιστωτικών συνθηκών, λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας και της ανατιμολόγησης κινδύνου στις αγορές, ενδέχεται να μετριάσει τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.

Παράλληλα, η ζήτηση καταθέσεων αναμένεται να συμβαδίσει σε γενικές γραμμές με την πορεία της οικονομίας, της αγοράς εργασίας και του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Η εφαρμογή φορολογικών ελαφρύνσεων για τα νοικοκυριά κατά το τρέχον έτος εκτιμάται επίσης ότι θα ενισχύσει τη δυναμική των καταθέσεων. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα επιτόκια καταθέσεων παραμένουν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους, περιορίζει την ελκυστικότητα των τραπεζικών καταθέσεων ως μέσου αποταμίευσης και διακράτησης πλούτου. Ως αποτέλεσμα, η μετατόπιση αποταμιευτικών πόρων προς εναλλακτικές μορφές τοποθέτησης κεφαλαίων αναμένεται να συνεχίσει να συγκρατεί τον ρυθμό αύξησης των καταθέσεων, ιδίως σε περίπτωση περαιτέρω διεύρυνσης της διαφοράς μεταξύ των αποδόσεων αυτών των περιουσιακών στοιχείων και των επιτοκίων καταθέσεων, λόγω της ανόδου των αποδόσεων αυτών σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Οι προοπτικές για τον ελληνικό τραπεζικό τομέα παραμένουν θετικές, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα από το εξωτερικό περιβάλλον, καθώς οι ισχυρές επιδόσεις των τραπεζών το 2025 δημιουργούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους. Η αναμενόμενη αύξηση των χορηγήσεων, σε συνδυασμό με το ευνοϊκό εγχώριο μακροοικονομικό περιβάλλον, εκτιμάται ότι θα στηρίξει τα καθαρά έσοδα από τόκους, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις πιέσεις στο καθαρό επιτοκιακό περιθώριο που συνδέονται με τις μειώσεις του επιτοκίου πολιτικής της ΕΚΤ το προηγούμενο διάστημα. Παράλληλα, η περαιτέρω ενίσχυση των εσόδων από προμήθειες και η συγκράτηση των λειτουργικών δαπανών αναμένεται να συμβάλουν στη διατήρηση της κερδοφορίας σε ικανοποιητικό επίπεδο. Στο περιβάλλον αυτό, οι συστημικές τράπεζες εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να διευρύνουν το δανειακό τους χαρτοφυλάκιο, να ενισχύουν τα εποπτικά τους κεφάλαια και να επιταχύνουν την απόσβεση των οριστικών και εκκαθαρισμένων αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (deferred tax credits – DTCs).

Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή εισάγουν έναν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητας, ο οποίος ενδέχεται να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης, να επιβαρύνει τις ευρύτερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και, σε περίπτωση παρατεταμένης έντασης, να επηρεάσει δυσμενώς την ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου και τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.

Συνολικά, η βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών και των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των τραπεζών ενισχύει την ανθεκτικότητα του ελληνικού τραπεζικού τομέα και στηρίζει τις προοπτικές χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.