Πρόκειται για την όγδοη διαδοχική χρονιά αύξησης των εν λόγω δαπανών για τις χώρες της ΕΕ, την ώρα που μερικές από τις χώρες αυτές υποστηρίζουν πως πρέπει οι δαπάνες για την άμυνα να αυξηθούν σημαντικά λόγω της ρωσικής απειλής και του πολέμου στην Ουκρανία.

Έξι χώρες από τις 27 αύξησαν περισσότερο από 10% τις στρατιωτικές δαπάνες τους το 2022 και μάλιστα ακόμη και περισσότερο από 30% στην περίπτωση της Σουηδίας, χώρας που περιμένει να εγκριθεί η ένταξή της στο ΝΑΤΟ.

Η Γαλλία δεν αύξησε τις στρατιωτικές δαπάνες της το 2022 παρά μόνο κατά 0,7%.

€240 billion - Record European defence spending in 2022

6% on previous year
8th year of growth
10%+ increase by 6
20 of 27 increased spending

Record €58 billion allocated to defence investments & procurement of new equipment.#EUdefence #EDAconf23

— European Defence Agency (@EUDefenceAgency) November 30, 2023

Οι χώρες της ΕΕ στο σύνολό τους αφιέρωσαν 1,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) τους στον αμυντικό τομέα, μακράν του στόχου του 2% που έχει καθορισθεί από το ΝΑΤΟ. Είκοσι δύο χώρες της ΕΕ είναι μέλη του ΝΑΤΟ.

Περίπου 58 δισεκ. ευρώ αφιερώθηκαν στις επενδύσεις στον τομέα της άμυνας, ανέφερε επίσης ο ευρωπαϊκός οργανισμός, ο οποίος έχει αναλάβει να βελτιώσει τις αμυντικές δυνατότητες στους κόλπους της ΕΕ.

Παρά αυτούς τους αυξημένους αριθμούς, οι δυνατότητες της αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρώπη είναι ανεπαρκείς για να αντιμετωπισθεί η ζήτηση που προέρχεται από την Ουκρανία. Οι Ευρωπαίοι έχουν δεσμευθεί να παράσχουν ένα εκατομμύριο οβίδες στην Ουκρανία μέχρι τον ερχόμενο Μάρτιο, όμως αυτός ο φιλόδοξος στόχος μοιάζει πλέον ανέφικτος.

«Οι ένοπλες δυνάμεις μας οφείλουν να είναι έτοιμες για να αντιμετωπίσουν μια πολύ πιο απαιτητική εποχή», δήλωσε ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοσέπ Μπορέλ, σύμφωνα με ανακοίνωση του ΕΟΑ.

Ωστόσο η ΕΕ έχει «σημαντικές ελλείψεις» σε όρους αμυντικής ικανότητας και «συνεχίζουμε να υπολειπόμαστε» σε σχέση με άλλες χώρες σ' αυτό τον τομέα, παραδέχθηκε ο Μπορέλ. Η Ρωσία έχει προβλέψει να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες της κατά 67% το 2024, γύρω στο 30% του ΑΕΠ της.

Εντούτοις, παρατηρεί ο ΕΟΑ, οι δαπάνες που είναι αφιερωμένες στην έρευνα και ανάπτυξη όσον αφορά την άμυνα ήταν μειωμένες κατά 200 εκατομμύρια το 2022 σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, στα 3,5 δισεκ. ευρώ.

Σε όλες τις ηπείρους μαζί, οι στρατιωτικές δαπάνες έφθασαν το 2022 σε νέα κορύφωση, ανήλθαν σε 2,24 τρισεκατομμύρια δολάρια, ή με άλλα λόγια στο 2,2% του παγκόσμιου ΑΕΠ, σύμφωνα με τα δεδομένα που αποκαλύπτει το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI).

Πρόκειται, σε πλανητική κλίμακα, για την όγδοη συναπτή χρονιά αύξησης των επενδύσεων στους στρατούς (+3,7%).

«Αυξήθηκαν εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία, που ώθησε τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς προς τα πάνω, όπως επίσης και από τις ανεπίλυτες και αυξανόμενες εντάσεις στην ανατολική Ασία», ανάμεσα στην Κίνα από τη μια και από την άλλη τις ΗΠΑ και τους ασιάτες συμμάχους τους, εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ναν Τιαν, εκ των συγγραφέων της έκθεσης.

Η γηραιά ήπειρος δαπάνησε, αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, 13% μεγαλύτερο ποσό για στρατιωτικές δαπάνες το 2022.

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αύξηση εδώ και πάνω από 30 χρόνια και την επιστροφή τους -σε αποπληθωρισμένα δολάρια- στο επίπεδο των δαπανών του 1989, τη χρονιά που έπεσε το τείχος του Βερολίνου.

Πρόκειται για επίπεδο «που δεν είχαμε δει ποτέ από το τέλος του ψυχρού πολέμου», υπογράμμισε ο κ. Τιαν.

Η Ουκρανία (11η) πρακτικά επταπλασίασε (+640%) τις στρατιωτικές δαπάνες της, που έκαναν άλμα στα 44 δισεκατομμύρια δολάρια, με άλλα λόγια στο ένα τρίτο του ΑΕΠ της. Και αυτό χωρίς να λογαριάζονται οι δωρεές όπλων δισεκατομμυρίων δολαρίων από το εξωτερικό, επισημαίνει το SIPRI.

Οι ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 9,2%, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ινστιτούτου. Η Ρωσία βρέθηκε έτσι από την πέμπτη στην τρίτη θέση.

Αλλά «ακόμη κι αν αφαιρέσουμε τα δύο κράτη που ενεπλάκησαν σε πόλεμο, οι δαπάνες στην Ευρώπη αυξήθηκαν πολύ», επισήμανε ο κ. Τιαν.

Οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δαπάνες, που έφθασαν τα 480 δισεκ. δολάρια το 2022, είχαν ήδη αυξηθεί κατά το ένα τρίτο και πλέον σε δέκα χρόνια και η τάση αναμένεται να συνεχιστεί την επόμενη δεκαετία.

Μπορεί «δυνητικά» να αυξάνονται με ρυθμό παρόμοιο του 2022 για χρόνια, σύμφωνα με τον ερευνητή του SIPRI.

Μετά τη μεγάλη μείωσή τους τα χρόνια του 1990, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες ξανάρχισαν να αυξάνονται από τα χρόνια του 2000.

Αρχικά λόγω των μεγάλων επενδύσεων της Κίνας στον στρατό της, κατόπιν εξαιτίας της αναζωπύρωσης των εντάσεων με τη Ρωσία, έπειτα από την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014.

Η Κίνα 2η

Μόνες τους, οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 39% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών το 2022. Μαζί με την Κίνα, που κατατάσσεται πλέον δεύτερη (13%), έκαναν πάνω από τις μισές από τις στρατιωτικές δαπάνες στην υφήλιο πέρυσι.

Οι χώρες που ακολουθούν, η Ρωσία (3,9%), η Ινδία (3,6%) και η Σαουδική Αραβία (3,3%), βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση.

«Η Κίνα επενδύσει μαζικά στις ναυτικές της δυνάμεις, για αυξήσει την εμβέλειά της προς την Ταϊβάν προφανώς και πέρα από τη Νότια Σινική Θάλασσα», σημείωσε ο κ. Τιαν.

Η Ιαπωνία, καθώς και η Ινδονησία, η Μαλαισία, το Βιετνάμ και, πιο μακριά, η Αυστραλία αποπειρώνται να ακολουθήσουν την τάση.

Η Βρετανία είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα στον κατάλογο, στην 6η θέση (3,1% των παγκόσμιων δαπανών), μπροστά από τη Γερμανία (2,5%) και τη Γαλλία (2,4%) - οι αριθμοί αυτοί συμπεριλαμβάνουν τις δωρεές τους στην Ουκρανία.

Η Βρετανία, ο δεύτερος κυριότερος δωρητής πίσω από τις ΗΠΑ, «δαπανά παραδοσιακά περισσότερα από τη Γερμανία και τη Γαλλία και επίσης έδωσε περισσότερα (όπλα στην Ουκρανία) από ό,τι η Γερμανία και η Γαλλία», τόνισε ο κ. Τιαν, παραμένοντας στην πρώτη θέση στην Ευρώπη ως προς τις στρατιωτικές δαπάνες.

Εξάλλου χώρες όπως η Πολωνία, η Ολλανδία και η Σουηδία είναι ανάμεσα σε αυτές που αύξησαν περισσότερο τις στρατιωτικές τους δαπάνες την τελευταία δεκαετία.

Σύγχρονα οπλικά συστήματα, που είναι εξαιρετικά δαπανηρά, όπως το αμερικανικό μαχητικό F-35, εξηγούν εν μέρει κάποιες αλματώδεις αυξήσεις δαπανών, όπως αυτές της Φινλανδίας, που αγόρασε πέρυσι 64 αεροσκάφη.

Τον περασμένο μήνα, άλλη έκθεση του SIPRI αποκάλυπτε ότι οι εισαγωγές όπλων στην Ευρώπη σχεδόν διπλασιάστηκαν (+93%) το 2022, κυρίως λόγω των μαζικών παραδόσεων στην Ουκρανία, η οποία μετατράπηκε στον τρίτο κυριότερο προορισμό στρατιωτικών εξοπλισμών στον κόσμο.

Σε πραγματικές τιμές –αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός–, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες κατέγραψαν πέρυσι αύξηση 0,7% σε ετήσια βάση φθάνοντας τα 2,11 τρισεκατομμύρια δολάρια, διευκρινίζει το Ινστιτούτο. Που σημαίνει πως οι δαπάνες στον τομέα αυτό αυξήθηκαν και τα δύο χρόνια που ο κόσμος πλήττεται από την πανδημία του νέου κορωνοϊού.

Μολαταύτα, οι δαπάνες δεν αυξήθηκαν ως λόγος επί του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αυτό οφείλεται στα προγράμματα κυρίως δυτικών κυβερνήσεων για την τόνωση των οικονομιών τους, ώστε να ανακάμψουν μετά την ύφεση που έφεραν τα lockdowns του 2020.

Έτσι, ως λόγος επί του παγκόσμιου ΑΕΠ, οι στρατιωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 0,1%, στο 2,2%.

«Ακόμη κι εν μέσω του αντίκτυπου της πανδημίας, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες μεγεθύνθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ», συνοψίζει ο Ντιέγκο Λόπες ντα Σίλβα, ερευνητής του SIPRI ειδικευμένος στις στρατιωτικές δαπάνες και στην παραγωγή όπλων.

«Υπήρξε επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης σε πραγματικές τιμές, λόγω του πληθωρισμού. Σε ονομαστικές τιμές, πάντως, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 6,1%», προσθέτει.

Οι πέντε χώρες στην κορυφή της κατάταξης ως προς τις στρατιωτικές δαπάνες είναι οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία, η Βρετανία και η Ρωσία.

Το SIPRI σημειώνει ότι οι δαπάνες των ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 3,7% του ΑΕΠ, στο 3,5%, ή στα 801 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό συμπεριλαμβάνει μείωση των κονδυλίων που δαπανήθηκαν για έρευνα και ανάπτυξη, αν και το Ινστιτούτο διευκρινίζει πως η Ουάσινγκτον συνεχίζει να είναι επικεντρωμένη στις «τεχνολογίες επόμενης γενιάς».

Οι ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 2,9%, στα 65,9 δισεκ. δολάρια, για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, φθάνοντας στο 4,1% του ΑΕΠ. Η αύξηση αυτή βοηθήθηκε από τις υψηλότερες τιμές των υδρογονανθράκων που εξάγει η Ρωσία, καθώς προετοιμαζόταν να προχωρήσει στην εισβολή στην Ουκρανία.

Το Κίεβο από τη δική του πλευρά κατέγραψε μείωση των στρατιωτικών δαπανών του το 2021 στα 5,9 δισεκ. δολάρια, ωστόσο το ποσό αυτό αντιστοιχεί μολαταύτα στο 3,2% του ΑΕΠ της Ουκρανίας. Από το 2014, όταν η Ρωσία προσάρτησε τη χερσόνησο της Κριμαίας και ξέσπασε η σύρραξηξ με τους φιλορώσους αυτονομιστές στο Ντονμπάς, οι ουκρανικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 72%.

Στην Ασία, οι στρατιωτικές δαπάνες της Κίνας αυξήθηκαν κατά 4,7%, στα 293 δισεκ. δολάρια. Πρόκειται για την 27η συναπτή χρονιά μεγέθυνσής του ποσού που ανακοινώνεται επισήμως ότι διατέθηκε για την άμυνα, που όμως εκτιμάται πως στην πραγματικότητα είναι πολύ μεγαλύτερο, λόγω του τρόπου υπολογισμού του από το Πεκίνο. Η αύξηση των κινεζικών στρατιωτικών δαπανών φαίνεται πως ωθεί προς τα πάνω αυτές άλλων κρατών της περιφέρειας: στην Ιαπωνία, αυξήθηκαν κατά 7,3% στα 54,1 δισεκατομμύρια δολάρια – είναι η μεγαλύτερη αύξησή τους από το 1972 –, ενώ στην Αυστραλία κατά 4% φθάνοντας τα 31,8 δισεκ. δολάρια.

Αύξηση των στρατιωτικών δαπανών καταγράφηκε επίσης στο Ιράν, για πρώτη φορά σε τέσσερα χρόνια, έφθασαν τα 24,6 δισεκ. δολάρια. Ακόμη πιο θεαματική ήταν η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών της Νιγηρίας, κατά 56%, στα 4,5 δισεκ. δολάρια, καθώς οι αρχές έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με πολλαπλές κρίσεις ασφαλείας — τη δράση τζιχαντιστικών οργανώσεων, συμμοριών κακοποιών, αυτονομιστικών οργανώσεων.