Το Στόουνχεντζ παραμένει εδώ και αιώνες ένα από τα πιο αινιγματικά μνημεία του κόσμου. Η κατασκευή του, πριν από περίπου 5.000 χρόνια, εξακολουθεί να γεννά ερωτήματα όχι μόνο για τον σκοπό του αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο μετακινήθηκαν οι τεράστιοι λίθοι του, κάποιοι εκ των οποίων προέρχονται από την Ουαλία και τη Σκωτία.

Αν και στο παρελθόν είχε διατυπωθεί η υπόθεση ότι παγετώνες μετέφεραν τους λεγόμενους «γαλάζιους λίθους», σύγχρονες έρευνες αποδεικνύουν ότι η μεταφορά τους έγινε από ανθρώπους. Το ερώτημα όμως παρέμενε: με ποιον τρόπο;

Πρόσφατες αναλύσεις ισοτόπων αποκάλυψαν ότι το ζώο είχε γεννηθεί στην Ουαλία, δηλαδή στην ίδια περιοχή από όπου προήλθαν και αρκετοί από τους λίθους. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι τα βοοειδή χρησιμοποιήθηκαν ως «ζωντανές μηχανές» για τη μεταφορά των ογκολίθων.

Οι επιστήμονες του Cardiff University, του UCL και του Βρετανικού Γεωλογικού Ινστιτούτου προχώρησαν σε λεπτομερή μελέτη ενός δοντιού της αγελάδας, εξετάζοντας ισότοπα άνθρακα, οξυγόνου, στροντίου και μολύβδου. Τα στοιχεία έδειξαν ότι το ζώο ταξίδεψε εκατοντάδες χιλιόμετρα πριν καταλήξει στο Στόουνχεντζ.

«Ένα μόνο δόντι μας έδωσε μια απίστευτη ιστορία. Αποκαλύψαμε λεπτομέρειες για τη ζωή ενός ζώου πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια, που πιθανότατα βοήθησε σε ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της προϊστορίας», σχολιάζουν οι ερευνητές.

Από τη γεωχημική μελέτη διαπιστώθηκε ότι οι 50 από τους 52 γκρίζους ψαμμιτικούς ογκόλιθους του Στόουνχεντζ προέρχονται από το ίδιο σημείο: μια τοποθεσία που αποκαλείται Γουέστ Γουντς και απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα.

Οι ψαμμιτικοί ογκόλιθοι τοποθετήθηκαν στο μνημείο γύρω στο 2500 π.Χ. Ο μεγαλύτερος έχει ύψος 9,1 μέτρα και ο βαρύτερος ζυγίζει περίπου 30 τόνους. «Οι ψαμμιτικοί ογκόλιθοι αποτελούν τον εξωτερικό κύκλο και το κεντρικό τρίλιθο (δύο κάθετοι μεγάλιθοι που στηρίζουν έναν οριζόντιο). Είναι πελώριοι» είπε ο γεωμορφολόγος Ντέιβιντ Νας, του Πανεπιστημίου του Μπράιτον, που ήταν επικεφαλής της έρευνας η οποία δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Science Advances.

«Το πώς μεταφέρθηκαν στο σημείο είναι αντικείμενο εικασιών. Δεδομένου του μεγέθους τους, είτε τους έσυραν, είτε τους μετακίνησαν με κυλινδρικές ράβδους μέχρι το Στόουνχεντζ. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή διαδρομή, όμως τουλάχιστον τώρα έχουμε μια αφετηρία και έναν τερματισμό» πρόσθεσε ο Νας.

Οι επιστήμονες είχαν διαπιστώσει στο παρελθόν ότι οι μικρότεροι μονόλιθοι προέρχονταν από το Πέμπροκσιρ της Ουαλίας, μια περιοχή που απέχει 250 χιλιόμετρα από το Στόουνχεντζ.

Πώς έφτασαν στη λύση του μυστηρίου

Καθοριστικό ρόλο στην έρευνα έπαιξε ένα δείγμα ψαμμιτικού ογκόλιθου, το οποίο είχε αφαιρεθεί από το μνημείο στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν είχαν τοποθετηθεί μεταλλικές ράβδοι για να σταθεροποιήσουν έναν ραγισμένο μεγάλιθο.

Το δείγμα αυτό δόθηκε ως αναμνηστικό στον Ρόμπερτ Φίλιπς, έναν άνδρα που εργαζόταν στην εταιρεία που είχε αναλάβει τα έργα συντήρησης. Ο Φίλιπς το πήρε μαζί του (έλαβε και τη σχετική άδεια εξαγωγής) όταν μετανάστευσε στις ΗΠΑ, το 1977. Έζησε στη Νέα Υόρκη, το Ιλινόι, την Καλιφόρνια και τέλος στη Φλόριντα. Αποφάσισε να το επιστρέψει στη Βρετανία το 2018 και την ίδια χρονιά πέθανε.

Οι ερευνητές ανέλυσαν αυτό το δείγμα –είναι μια διαδικασία που καταστρέφει την πέτρα και επομένως δεν ήταν δυνατόν να εφαρμοστεί στους μεγάλιθους– και καθόρισαν το γεωχημικό αποτύπωμα του ψαμμιτικού ογκόλιθου από τον οποίο προήλθε. Αυτό το αποτύπωμα ταίριαζε με τους ψαμμόλιθους του Γουέστ Γουντς και με όλους τους μεγάλιθους του Στόουνχεντζ, εκτός από δύο.

«Ελπίζω, αυτό που ανακαλύψαμε να βοηθήσει τον κόσμο να καταλάβει περισσότερα για την τεράστια προσπάθεια που καταβλήθηκε για την κατασκευή του Στόουνχεντζ» κατέληξε ο Νας.