Η υπόθεση αφορούσε το σύνολο του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ΝΠΔΔ και των ΟΤΑ, με αφετηρία αγωγή εκπαιδευτικού κατά του Δημοσίου για τα επιδόματα εορτών και αδείας.

Απορρίφθηκε επίσης αυτοτελής αίτηση άλλου εκπαιδευτικού, ο οποίος –ως ένας από τους περίπου 700.000 υπαλλήλους του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα– ζητούσε την επαναφορά των τριών δώρων. Με την αγωγή του επιδίωκε να αναγνωριστεί η υποχρέωση του Δημοσίου να του καταβάλει αποζημίωση που αντιστοιχεί στα επιδόματα Χριστουγέννων, Πάσχα και θερινής άδειας για τα έτη 2023 και 2024, λόγω της μη επαναφοράς τους στο ύψος που προέβλεπε ο νόμος 3205/2003.

Παράλληλα, η ΑΔΕΔΥ παρενέβη υπέρ του εκπαιδευτικού, εκπροσωπώντας το σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων, και κατέστη διάδικος στη διαδικασία ενώπιον του ΣτΕ.

Η υπόθεση εξετάστηκε από την 29μελή Ολομέλεια του Δικαστηρίου στις 5 Ιουνίου 2025, υπό την προεδρία του Μιχάλη Πικραμένου και με εισηγητή τον σύμβουλο Επικρατείας Ιωάννη Μιχαλακόπουλο.

Οι θέσεις της ΑΔΕΔΥ

Κατά τη συζήτηση, η ΑΔΕΔΥ υποστήριξε ότι η μη επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού αντίκειται στο Σύνταγμα, ιδίως στις αρχές της ανθρώπινης αξίας, της ισότητας, της ισότητας στα δημόσια βάρη και της αναλογικότητας. Επιπλέον, επικαλέστηκε διατάξεις του ευρωπαϊκού δικαίου, όπως τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Οδηγία 2022/2041/ΕΕ.

Σύμφωνα με την ΑΔΕΔΥ, η Οδηγία 2022/2041/ΕΕ επιβάλλει ίση μεταχείριση μεταξύ εργαζομένων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα ως προς τη διασφάλιση επαρκούς κατώτατου μισθού που εγγυάται αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Τόνισε ακόμη ότι, σε αντίθεση με το 2012, σήμερα υπάρχουν δημοσιονομικά πλεονάσματα, γεγονός που –κατά την άποψή της– καθιστά εφικτή την επαναφορά των δώρων.

Οι θέσεις του Δημοσίου

Αντίθετα, το Δημόσιο υποστήριξε ότι η μη επαναφορά των επιδομάτων δεν παραβιάζει ούτε συνταγματικές ούτε υπερνομοθετικής ισχύος διατάξεις. Επισήμανε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι διέπονται από ειδικό μισθολογικό καθεστώς, στο πλαίσιο της ιδιαίτερης υπηρεσιακής τους σχέσης, όπως προβλέπει το άρθρο 103 του Συντάγματος, και συνεπώς αποτελούν διακριτή κατηγορία εργαζομένων σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα.

Υποστήριξε επίσης ότι η διατήρηση της κατάργησης των δώρων εξυπηρετεί το γενικό συμφέρον και εντάσσεται στην οικονομική και κοινωνική πολιτική του νομοθέτη, λαμβάνοντας υπόψη τη δημοσιονομική κατάσταση και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της χώρας. Οι συνήγοροι του Δημοσίου ανέφεραν ακόμη ότι ενδεχόμενη αντίθετη κρίση θα υπερέβαινε τα όρια του δικαστικού ελέγχου, οδηγώντας το Δικαστήριο σε ρόλο νομοθέτη.

Η απόφαση του ΣτΕ

Η Ολομέλεια έκρινε ότι η μη επαναφορά των τριών επιδομάτων δεν αντίκειται στο Σύνταγμα, στην ελληνική νομοθεσία ούτε στο ενωσιακό δίκαιο. Συγκεκριμένα, αποφάνθηκε πως η μη καταβολή του 13ου και 14ου μισθού δεν συνιστά δυσμενή διάκριση έναντι των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα και δεν παραβιάζει την Οδηγία 2022/2041/ΕΕ.

Τονίστηκε ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι υπάγονται σε ειδικό μισθολογικό καθεστώς και αποτελούν διαφορετική κατηγορία απασχολουμένων. Παράλληλα, κρίθηκε ότι η αναστολή των δώρων δεν παραβιάζει τις συνταγματικές αρχές της ισότητας, της αναλογικότητας, της ανθρώπινης αξίας και της ισότητας στα δημόσια βάρη.

Κατά το σκεπτικό της απόφασης, η μη επαναφορά των επιδομάτων δεν θίγει το αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης των δημοσίων υπαλλήλων ούτε το δικαίωμά τους να συμβάλλουν ισότιμα, μαζί με τις λοιπές κοινωνικές ομάδες, στην εθνική και κοινωνική αλληλεγγύη.

Οι σύμβουλοι Επικρατείας εξέτασαν επίσης τις δημοσιονομικές επιπτώσεις ενδεχόμενης επαναφοράς των επιδομάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε το Δημόσιο, η ετήσια μόνιμη επιβάρυνση θα ανερχόταν σε 1,37 δισ. ευρώ, χωρίς τις εργοδοτικές εισφορές, ενώ με αυτές το συνολικό ποσό θα έφθανε τα 1,55 δισ. ευρώ. Το Δικαστήριο κατέληξε ότι, υπό τα παρόντα δεδομένα, τα δημοσιονομικά μεγέθη δεν επιτρέπουν την ανάληψη μιας τόσο σημαντικής επιβάρυνσης.

Τα υπουργεία Παιδείας, Υποδομών, Περιβάλλοντος και Ανάπτυξης, παρά τις επανειλημμένες αποφάσεις του ΣτΕ, δεν εξέδωσαν το Προεδρικό Διάταγμα για τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων μηχανικών ΤΕΙ, το οποίο έχει κριθεί ότι πρέπει να θεσπιστεί βάσει του Συντάγματος.

Η ανακοίνωση του ΣτΕ αναφέρει:

• Επί 13 χρόνια δεν έχει εκδοθεί το απαιτούμενο Προεδρικό Διάταγμα, παρότι η παράλειψη έχει ακυρωθεί πολλαπλές φορές (4917/2012, 2073/2022, 2407-9/2022).

• Με την απόφαση 20/2025 επιβάλλεται πρόστιμο 12.000 ευρώ ανά αιτούντα.
Είναι η τέταρτη φορά που επιβάλλεται κύρωση για την ίδια μη συμμόρφωση – είχαν προηγηθεί αποφάσεις το 2018 (5.000 €), το 2021 (10.000 €) και το 2023 (10.000 €).

• Με τις αποφάσεις 23, 24 και 25/2025 επιβάλλονται πρόστιμα 5.000 ευρώ ανά αιτούντα, λόγω μη συμμόρφωσης με τις ακυρωτικές αποφάσεις 2407-9/2022.
Είχε προηγηθεί νέα κύρωση το 2019 και 2021 για την ίδια παράλειψη.

• Με την απόφαση 26/2025 επιβάλλεται πρόστιμο 5.000 ευρώ, λόγω μη συμμόρφωσης με την απόφαση 2073/2022.

Το ΣτΕ επισημαίνει ότι έχουν εκδοθεί και νέες ακυρωτικές αποφάσεις (903 και 904/2025), ενώ εκκρεμούν κι άλλες προσφυγές που αναμένεται να οδηγήσουν σε νέες κυρώσεις.

Παράλληλα, η μη συμμόρφωση της Διοίκησης έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο έκρινε ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (υπόθεση Σακελλάρης κ.λπ. κατά Ελλάδας, 23/10/2025).

Η υπόθεση συνεχίζεται, καθώς νέες αιτήσεις ακύρωσης και αιτήσεις συμμόρφωσης κατατίθενται διαρκώς, με την Πολιτεία να παραμένει χωρίς να έχει εκδώσει το προβλεπόμενο διάταγμα επί 13 χρόνια.

Το ΣτΕ, εξετάζοντας υπόθεση εταιρίας που είχε προσφύγει κατά της ΔΟΥ Χαλκίδας, έκρινε ότι το μέτρο αναστολής ή απενεργοποίησης του ΑΦΜ δεν έχει επαρκές νομικό υπόβαθρο και προσκρούει στις συνταγματικές εγγυήσεις της οικονομικής ελευθερίας.

Το συνταγματικό κενό και η ακύρωση του μέτρου

Το πρόβλημα ξεκινά από το άρθρο 11 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, που δίνει στην ΑΑΔΕ τη δυνατότητα να αναστείλει ή να απενεργοποιήσει τον Αριθμό Φορολογικού Μητρώου όταν υπάρχουν «αντικειμενικά στοιχεία» για φοροδιαφυγή ή απάτη.

Το ΣτΕ, ωστόσο, έκρινε ότι η εξουσιοδότηση αυτή είναι γενική και αόριστη, δεν προβλέπει σαφές πλαίσιο εφαρμογής ούτε ουσιαστικές εγγυήσεις για τον φορολογούμενο, και ως εκ τούτου αντιβαίνει στο άρθρο 43 του Συντάγματος, που καθορίζει τα όρια της κανονιστικής εξουσίας της Διοίκησης.

Η απόφαση χαρακτηρίζει τη δυνατότητα «παγώματος» ΑΦΜ ως βαθιά επέμβαση στην οικονομική ζωή του πολίτη ή της επιχείρησης, καθώς ισοδυναμεί με απαγόρευση άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας. Ο φορολογούμενος μένει αποκλεισμένος από συναλλαγές με Δημόσιο, τράπεζες και πελάτες, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε οικονομικό “θάνατο” χωρίς να έχει προηγηθεί δικαστικός έλεγχος.

Το σκεπτικό του ΣτΕ

Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, για να είναι συνταγματικά ανεκτό το μέτρο, ο νόμος πρέπει να προβλέπει σαφείς όρους, στάδια, δικαιώματα ακρόασης και προθεσμίες. Παράλληλα, πρέπει να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή να εφαρμόζεται μόνο όταν δεν υπάρχει ηπιότερο μέσο για την αποτροπή της φοροδιαφυγής.

Επειδή τίποτε από αυτά δεν προβλέπεται ρητά, το ΣτΕ έκρινε ότι η εξουσιοδότηση προς τον Διοικητή της ΑΑΔΕ «ισοδυναμεί με εν λευκώ ανάθεση ρυθμιστικής αρμοδιότητας» και ακύρωσε την απόφαση 1200/2015, με την οποία είχε ανασταλεί ο ΑΦΜ της εταιρίας που προσέφυγε.

Ευρύτερες επιπτώσεις – Ντόμινο προσφυγών

Η απόφαση έχει ευρύτερες συνέπειες, καθώς επηρεάζει δεκάδες περιπτώσεις όπου η ΑΑΔΕ είχε προχωρήσει σε αναστολή ΑΦΜ για ενδοκοινοτικές απάτες στον ΦΠΑ.

Το 2024, οι Υπηρεσίες Ερευνών και Διασφάλισης Δημοσίων Εσόδων (ΥΕΔΔΕ) ολοκλήρωσαν 156 στοχευμένες έρευνες ΦΠΑ με παραβατικότητα 80,8%, εντοπίζοντας 126 περιπτώσεις “εξαφανισμένων εμπόρων” που λειτουργούσαν ως ενδιάμεσοι σε κυκλώματα εικονικών τιμολογίων.

Από την αρχή του 2025 έχουν ήδη ενεργοποιηθεί 34 νέες περιπτώσεις αναστολής ΑΦΜ, που τώρα θεωρούνται νομικά αμφίβολες. Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η ΑΑΔΕ θα χρειαστεί να επανεξετάσει τα μέτρα ένα προς ένα, για να αποφευχθούν κύματα προσφυγών και αιτήσεις αποζημίωσης.

Νέο πλαίσιο από το Υπουργείο Οικονομικών

Η εξέλιξη προκαλεί πονοκέφαλο στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο καλείται να νομοθετήσει εκ νέου, αυτή τη φορά με πιο συγκεκριμένο και συνταγματικά ασφαλές πλαίσιο.

Το νέο σύστημα θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• διαδικασία ελέγχου,

• εγγυήσεις ακρόασης,

• δικαιώματα προσφυγής,

• και σαφή κριτήρια επανενεργοποίησης του ΑΦΜ.

«Καμπανάκι» για τα όρια της φορολογικής εξουσίας

Η απόφαση του ΣτΕ αποτελεί σαφές μήνυμα για τα όρια της διοικητικής παρέμβασης στη φορολογική πολιτική. Όπως σημειώνουν νομικοί,
«ο σκοπός της πάταξης της φοροδιαφυγής δεν μπορεί να δικαιολογεί μέτρα που στερούν το δικαίωμα άσκησης επαγγέλματος χωρίς δικαστική κρίση».

Την ίδια ώρα, η ΑΑΔΕ χάνει προσωρινά ένα κρίσιμο εργαλείο ελέγχου, καθώς δεν μπορεί να «παγώνει» ΑΦΜ εταιρειών-φαντασμάτων που συμμετέχουν σε κυκλώματα ΦΠΑ.

Λόγω του γενικότερου ενδιαφέροντος που έχει το θέμα καθώς αφορά μεγάλη κατηγορία πληθυσμού, και με δεδομένη την εκ νέου αύξηση των κρουσμάτων κορωνοϊού,την ανακοίνωση της απόφασης, πριν αυτή δημοσιευθεί, έκανε ο Πρόεδρος του ανωτάτου δικαστηρίου Δημήτριος Σκαλτσούνης, οποίος αποχωρεί λόγω συμπληρώσεως του ορίου ηλικίας από την προεδρία του ΣτΕ, μετά από ευδόκιμη θητεία πολλών δεκαετιών στο δικαστικό σώμα.

Σύμφωνα με την απόφαση, το πρόστιμο για τους άνω των εξήντα κρίνεται «συνταγματικά ανεκτός περιορισμός των ατομικών δικαιωμάτων» και αποσκοπεί «στην εξυπηρέτηση σκοπών μείζονος δημόσιου συμφέροντος».

Στην απόφαση επισημαίνεται, ότι το μηνιαίο πρόστιμο των 100 ευρώ στους ανεμβολίαστους άνω των 60 ετών συνιστά «εύλογο κίνητρο για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των άνω των 60 ετών προσώπων», ενώ προστίθεται, ότι αποσκοπεί, «στην προστασία των ατόμων της ηλικιακής αυτής ομάδας έναντι της βαριάς νόσησης και του θανάτου, στην αποσυμφόρηση του συστήματος υγείας και στην αποσόβηση του κινδύνου κατάληψης όλων των ΜΕΘ».
Η απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου είναι αμετάκλητη, δηλαδή δεν αλλάζει και θα δημοσιευθεί προσεχώς. Ωστόσο η ανακοίνωση της από τον Πρόεδρο του ΣτΕ για λόγους που αφορούν την ενημέρωση του κοινού, την καθιστά εφαρμόσιμη.