Η νέα ρύθμιση βάζει «φρένο» στην αυτόματη περικοπή των αποδοχών μετά την παρέλευση της πρώτης τριετίας, ενώ παράλληλα προστατεύει εκατοντάδες χιλιάδες ασφαλισμένους από τον εφιάλτη της αναζήτησης αναδρομικών οφειλών από τον e-ΕΦΚΑ.

1. Επιστροφή στο 70% και διπλασιασμός για 8.500 δικαιούχους

Η κυριότερη παρέμβαση αφορά την πλήρη κατάργηση της διάταξης που μείωνε τη σύνταξη χηρείας από το 70% στο 35% μόλις συμπληρώνονταν τρία χρόνια από τη χορήγησή της.

• Άμεση εφαρμογή: Περίπου 8.500 συνταξιούχοι χηρείας του Δημοσίου, οι οποίοι είχαν ήδη υποστεί τη μείωση, θα δουν την κύρια σύνταξή τους να διπλασιάζεται από στα τέλη Αυγούστου, επιστρέφοντας οριστικά στο αρχικό ποσοστό του 70% εφόρου ζωής.

2. «Μπλόκο» στα αναδρομικά – Προστασία για 75.000 συνταξιούχους

Παράλληλα, αίρεται η αβεβαιότητα για περισσότερους από 75.000 συνταξιούχους χηρείας που έλαβαν σύνταξη μετά τον νόμο του 2016, στους οποίους οι μειώσεις δεν είχαν αποδοθεί ακόμα στην πράξη.

• Η μείωση στο 35% ακυρώνεται οριστικά, επιτρέποντάς τους να διατηρήσουν το 70% της κύριας σύνταξης.
• Το Δημόσιο παρακάμπτει κάθε διεκδίκηση αναδρομικών, διαγράφοντας οποιαδήποτε πιθανότητα καταλογισμού χρεών προς τον ασφαλιστικό φορέα.

3. Διατήρηση και των δύο εθνικών συντάξεων για 122.000 δικαιούχους

Σημαντική οικονομική ανάσα δίνεται σε περίπου 122.000 συνταξιούχους που λαμβάνουν ταυτόχρονα δύο συντάξεις (π.χ. ιδίου δικαιώματος/γήρατος και χηρείας) από διαφορετικά ταμεία.

• Το νέο πλαίσιο ορίζει ότι οι δικαιούχοι θα συνεχίσουν να εισπράττουν ακέραιες και τις δύο εθνικές συντάξεις.
• Καταργείται η διάταξη που επέβαλε την αφαίρεση της μίας εκ των δύο εθνικών συντάξεων, ενώ παράλληλα διαγράφεται κάθε ενδεχόμενο αναζήτησης αναδρομικών ποσών για την κατηγορία αυτή.

4. Διπλασιασμός της εθνικής σύνταξης για τα ορφανά τεκνά

Ειδική μέριμνα λαμβάνεται για τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους:

• Μέχρι σήμερα, τα ορφανά και από τους δύο γονείς δικαιούνταν το 50% μίας εθνικής σύνταξης (πέραν της ανταποδοτικής).
• Με τη νέα ρύθμιση, θα λαμβάνουν το αναλογούν ποσοστό εθνικής σύνταξης και από τους δύο γονείς, διπλασιάζοντας το τελικό ποσό της εθνικής σύνταξης που εισπράττουν.

Χαρακτηριστικό Παράδειγμα

Συνταξιούχος που λαμβάνει 500 ευρώ από ίδια σύνταξη και 700 ευρώ από σύνταξη χηρείας, με το προηγούμενο καθεστώς θα έχανε 254 ευρώ λόγω της περικοπής της τριετίας (πέφτοντας στο κατώτατο όριο των 446 ευρώ). Επιπλέον, αν καταργούνταν η μία εθνική σύνταξη, θα έχανε άλλα 312 ευρώ (συνολική απώλεια 560 ευρώ). Με τις νέες ρυθμίσεις, το εισόδημά της παραμένει ανέπαφο.

Νίκη Κεραμέως: «Διορθώνουμε μια κοινωνική αδικία δεκαετίας»

Η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, δήλωσε ότι οι νέες διατάξεις του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης έρχονται να θεραπεύσουν στρεβλώσεις μιας ολόκληρης δεκαετίας, απαλλάσσοντας χιλιάδες ευάλωτους πολίτες από το άγχος των περικοπών και την απειλή καταλογισμού χρεών.

Η διαφορά είναι μεγάλη: η μέση μηνιαία αύξηση υπολογίζεται στα 467 ευρώ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το πρόσθετο ποσό φτάνει ή και ξεπερνά τα 700 ευρώ. Ουσιαστικά, για τους συνταξιούχους που είχαν υποστεί τη μείωση, το ποσό της σύνταξης χηρείας διπλασιάζεται.

Οι αυξημένες συντάξεις αναμένεται να πιστωθούν την Παρασκευή 28 Αυγούστου, στο πλαίσιο της πληρωμής των συντάξεων Σεπτεμβρίου. Ο ΕΦΚΑ έχει ολοκληρώσει την επεξεργασία των στοιχείων, προσδιορίζοντας τόσο τους δικαιούχους όσο και τα ποσά που αντιστοιχούν στον καθένα.

Η κατάργηση της περικοπής στο 35%

Η παρέμβαση βάζει τέλος στην περικοπή που εφαρμοζόταν από το 2020 στις συγκεκριμένες συντάξεις χηρείας του Δημοσίου. Το προηγούμενο καθεστώς προέβλεπε ότι μετά την πάροδο της πρώτης τριετίας από την απονομή της σύνταξης λόγω θανάτου, το ποσό περιοριζόταν από το 70% στο 35%, εφόσον ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε παράλληλα άλλη σύνταξη.

Το μέτρο αφορούσε μεταβιβάσεις συντάξεων λόγω θανάτου από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, στο πλαίσιο των διατάξεων του νόμου 4387/2016. Με τη νέα νομοθετική παρέμβαση, η συγκεκριμένη μείωση καταργείται και οι συντάξεις που είχαν ήδη περιοριστεί αποκαθίστανται.

Πρακτικά, η σύνταξη χηρείας θα εξακολουθεί να καταβάλλεται στο 70% της σύνταξης του θανόντος και μετά την πρώτη τριετία, ακόμη και όταν ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή είναι ήδη συνταξιούχος. Η παράλληλη απασχόληση ή η είσπραξη δεύτερης σύνταξης δεν θα οδηγεί πλέον στον υποδιπλασιασμό της παροχής.

Η αλλαγή καλύπτει τόσο τις ήδη καταβαλλόμενες συντάξεις λόγω θανάτου που είχαν υποστεί την περικοπή όσο και τις νέες περιπτώσεις που εμπίπτουν στο σχετικό καθεστώς, δημιουργώντας πλέον ενιαία αντιμετώπιση ως προς το ποσοστό αναπλήρωσης.

Οι αυξήσεις από τον Σεπτέμβριο

Για τους 8.552 συνταξιούχους του Δημοσίου, η οικονομική επίδραση θα φανεί άμεσα στην επόμενη πληρωμή. Το συνολικό καθαρό δημοσιονομικό κόστος της αποκατάστασης εκτιμάται σε περίπου 3,9 εκατ. ευρώ, αφού συνυπολογιστούν οι προβλεπόμενες κρατήσεις και ο φόρος.

Με βάση το συνολικό αυτό ποσό, η μέση αύξηση διαμορφώνεται στα 467 ευρώ τον μήνα ανά δικαιούχο. Πρόκειται, ωστόσο, για μέσο όρο, καθώς η πραγματική διαφορά εξαρτάται από το ύψος της σύνταξης του θανόντος και, κατά συνέπεια, από το ποσό της σύνταξης χηρείας πριν από την περικοπή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα δικαιούχου που είχε αρχικά σύνταξη χηρείας 966 ευρώ, η οποία αντιστοιχεί στο 70% σύνταξης θανόντος ύψους 1.380 ευρώ. Μετά την εφαρμογή της περικοπής, το ποσό είχε υποχωρήσει στα 483 ευρώ. Από τον Σεπτέμβριο επιστρέφει στα 966 ευρώ, δηλαδή ο συνταξιούχος θα έχει μηνιαία αύξηση 483 ευρώ.

Ακόμη μεγαλύτερο είναι το όφελος στις υψηλότερες συντάξεις. Σύνταξη χηρείας ύψους 1.544 ευρώ, η οποία είχε μειωθεί στα 772 ευρώ, επανέρχεται στο αρχικό ποσό. Σε αυτή την περίπτωση, η αύξηση φτάνει τα 772 ευρώ κάθε μήνα, καθώς αποκαθίσταται ολόκληρη η διαφορά που προκάλεσε ο υποδιπλασιασμός.

Τι αλλάζει για 75.000 συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα

Η νέα ρύθμιση έχει ευρύτερη σημασία από την άμεση αύξηση που θα λάβουν οι 8.552 συνταξιούχοι του Δημοσίου. Επηρεάζει και περίπου 75.000 δικαιούχους συντάξεων χηρείας του ιδιωτικού τομέα, για τους οποίους απομακρύνεται πλέον ο κίνδυνος εφαρμογής αντίστοιχης περικοπής.

Στην κατηγορία αυτή η μείωση στο 35% μετά την πρώτη τριετία δεν είχε εφαρμοστεί στην πράξη. Ωστόσο, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ενεργοποιηθεί και για αυτούς η περικοπή. Η κατάργησή της διασφαλίζει πλέον ότι οι συντάξεις χηρείας θα παραμείνουν στο 70%, χωρίς υποδιπλασιασμό λόγω εργασίας ή δεύτερης σύνταξης.

Οι συγκεκριμένοι δικαιούχοι δεν θα δουν κάποια αύξηση, αφού τα ποσά τους δεν είχαν μειωθεί. Αποφεύγουν, όμως, μια δυνητικά σημαντική μελλοντική απώλεια εισοδήματος. Παράλληλα, δεν προκύπτει υποχρέωση επιστροφής ποσών στον ΕΦΚΑ, ούτε δημιουργούνται οφειλές για συντάξεις που είχαν καταβληθεί χωρίς την εφαρμογή της περικοπής.

Διατήρηση δύο εθνικών συντάξεων για 122.000 δικαιούχους

Κομβική είναι και η πρόβλεψη που αφορά τις περιπτώσεις όπου συνυπάρχει σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας με σύνταξη χηρείας. Περίπου 122.000 συνταξιούχοι που εισπράττουν δύο εθνικές συντάξεις διατηρούν και τα δύο ποσά, χωρίς να ενεργοποιείται περικοπή λόγω της σώρευσης των δύο συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

Η ρύθμιση αποτρέπει έτσι μια πρόσθετη απώλεια εισοδήματος για μια πολύ μεγαλύτερη ομάδα συνταξιούχων και ξεκαθαρίζει το καθεστώς σε περιπτώσεις όπου η σύνταξη λόγω θανάτου καταβάλλεται παράλληλα με άλλο συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

Συνολικά, η νέα παρέμβαση δημιουργεί τρεις διαφορετικές κατηγορίες ωφελουμένων: εκείνους που αποκτούν άμεση αύξηση από τον Σεπτέμβριο, εκείνους που προστατεύονται από μια μελλοντική περικοπή και όσους διασφαλίζουν ότι θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν και τις δύο εθνικές συντάξεις τους.

Ανοιχτό το ζήτημα των αναδρομικών

Η αποκατάσταση στο 70% από τον Σεπτέμβριο, πάντως, δεν επιλύει αυτομάτως το θέμα των χρημάτων που έχασαν οι 8.552 δικαιούχοι τα προηγούμενα χρόνια.

Από το 2020 και μέχρι την κατάργηση της περικοπής, οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι εισέπρατταν το μειωμένο ποσό, με αποτέλεσμα να έχουν συσσωρευτεί σημαντικές διαφορές σε βάθος χρόνου. Για έναν δικαιούχο, για παράδειγμα, που έχανε αρκετές εκατοντάδες ευρώ κάθε μήνα, το συνολικό ποσό της απώλειας μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό.

Για τον λόγο αυτό, το ενδεχόμενο διεκδίκησης αναδρομικών παραμένει ανοιχτό, αποτελώντας το επόμενο μεγάλο ζήτημα μετά την αποκατάσταση των τρεχουσών συντάξεων. Η αύξηση του Σεπτεμβρίου διορθώνει πλέον το ποσό που θα καταβάλλεται στο εξής, χωρίς όμως από μόνη της να καλύπτει τις περικοπές που είχαν επιβληθεί από το 2020 μέχρι σήμερα.

Αυξημένη πλειοψηφία καταγράφηκε και στο νομοσχέδιο για τον «Προσωπικό Βοηθό ΑμεΑ» και την «Πρώιμη Παρέμβαση» για παιδιά με αναπηρία, στο οποίο είχε ενταχθεί ως τροπολογία η ρύθμιση για τις συντάξεις χηρείας. «Ναι» επί της αρχής του νομοσχεδίου του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας είπαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, «Όχι» το ΚΚΕ, ενώ «Παρών» δήλωσαν ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση και ΚΟ Νίκη. Αυξημένες πλειοψηφίες καταγράφηκαν επίσης, στα άρθρα του νομοσχεδίου που απαγορεύουν τη χρήση ηλεκτρικών πατινιών σε ανήλικους κάτω των 17 ετών.

Το νέο πλαίσιο για τις συντάξεις χηρείας έχει κερδισμένους αλλά και «χαμένους», κυρίως λόγω των περικοπών που δεν θα αποδοθούν.

Το μέτρο αφορά χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας, αφού ισχύει και για όσους έχουν ήδη υποστεί περικοπή.  

Αυτοί που είχαν υποστεί περικοπές (λάμβαναν μόνο το 35%) τα προηγούμενα χρόνια, δεν θα αποζημιωθούν μεν για αυτές, αλλά θα δουν αύξηση στις συντάξεις τους στο εξής.

Η σχετική ανακοίνωση έγινε από την υπουργό Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, κατά την ομιλία της στη Βουλή. Όπως τόνισε η κ. Κεραμέως, θα απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής αναδρομικών ποσών όλοι οι συνταξιούχοι χηρείας μετά τον νόμο Κατρούγκαλου, για τους οποίους δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα η περικοπή αυτή.

Παράλληλα όπως γνωστοποίησε η κ. Κεραμέως, στη νομοθετική διάταξη που θα έρθει στη Βουλή, θα υπάρχει ειδική πρόβλεψη, έτσι ώστε όσοι λαμβάνουν δύο εθνικές συντάξεις, να συνεχίσουν να τις λαμβάνουν. Το μέτρο επίσης αφορά χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας.

Καλύπτεται με αυτόν τον τρόπο απόφαση που έλαβε το Συμβούλιο της Επικρατείας πριν από λίγες ημέρες.

Συγκεκριμένα, η κ. Κεραμέως προανήγγειλε από το βήμα της Βουλής ότι το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα θα φέρει στο Κοινοβούλιο νομοθετική πρωτοβουλία με την οποία:

• Καταργείται οριστικά η περικοπή των συντάξεων χηρείας μετά την πάροδο της τριετίας, που προβλέπεται στο Νόμο Κατρούγκαλου για όλους τους συνταξιούχους που έλαβαν σύνταξη χηρείας μετά το νόμο αυτό.

• Απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής αναδρομικών ποσών όλοι οι συνταξιούχοι χηρείας μετά το νόμο Κατρούγκαλου, για τους οποίους δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα η περικοπή αυτή.

• Προβλέπεται ότι θα συνεχίσει κανονικά η καταβολή δύο εθνικών συντάξεων στις περιπτώσεις όπως οι συντάξεις χηρείας, όπου η σώρευση των δύο εθνικών συντάξεων πηγάζει από διαφορετικά δικαιώματα.

Όπως διευκρίνισε, «αυτό σημαίνει ότι όλοι οι δικαιούχοι σύνταξης χηρείας που υπάγονται στο ισχύον πλαίσιο του νόμου Κατρούγκαλου θα εξακολουθούν να λαμβάνουν και μετά την πάροδο της τριετίας το 70% της σύνταξης του θανόντος, χωρίς τη μείωση στο 35%, δεν θα οφείλουν ούτε ένα ευρώ αναδρομικά, και στην περίπτωση της σώρευσης θα συνεχίσουν να λαμβάνουν δύο εθνικές συντάξεις. Όσοι είχαν ήδη υποστεί τη μείωση του νόμου Κατρούγκαλου, θα δουν τη σύνταξή τους να ανεβαίνει στο 70%, ενώ όσοι αγωνιούσαν ότι θα μειωθεί η σύνταξη χηρείας το επόμενο διάστημα, δεν θα μειωθεί καθόλου, θα παραμείνει στο 70%».

Η κα Κεραμέως υπενθύμισε ότι η υπεραπόδοση που πέτυχε το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης πέρυσι, σε σχέση με τους στόχους του μεσοπρόθεσμου, σημειώνοντας υπέρβαση κατά 800 εκ. περίπου, επέτρεψε να κατευθυνθεί σημαντικό μέρος του μερίσματος στη μεγάλη μείωση των φορολογικών συντελεστών από 1/1/26 και στην κατάργηση της προσωπικής διαφοράς στους συνταξιούχους, ένα αίτημα πολλών χρόνων.

«Φέτος, από την μέχρι τώρα παρακολούθηση της πορείας εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων για το διάστημα Ιανουάριο – Απρίλιο 2026 προκύπτει ότι μόλις από τους 4 πρώτους μήνες υπερβαίνουμε ήδη τον στόχο του μεσοπρόθεσμου κατά 517 εκατ. χάρη κυρίως  στην τολμηρή εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας σε 2,5 πλέον εκ. εργαζομένους. Αυτές οι επιδόσεις μας επιτρέπουν σήμερα να προχωρήσουμε σε μία ακόμη σημαντική κοινωνική παρέμβαση» τόνισε η Υπουργός προσθέτοντας ότι «με τη ρύθμιση αυτή κλείνει οριστικά μία εκκρεμότητα πολλών ετών.  Χιλιάδες δικαιούχοι σύνταξης χηρείας απαλλάσσονται από ένα καθεστώς αβεβαιότητας και ομηρίας, αποκαθίσταται η ασφάλεια δικαίου και ενισχύεται η προστασία των οικογενειών που έχασαν τον άνθρωπό τους. Και όλα αυτά γίνονται χωρίς να διαταράσσεται η δημοσιονομική ισορροπία του ασφαλιστικού συστήματος, γιατί αποτελούν καρπό της ανάπτυξης, της αύξησης της νόμιμης απασχόλησης και της αποτελεσματικότερης λειτουργίας του ασφαλιστικού μας συστήματος».

Μιλώντας στο ΕΡΤnews, ο Κώστας Καραγκούνης ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται να προχωρήσει ούτε σε περικοπές συντάξεων χηρείας ούτε σε αναζήτηση αναδρομικών από τους συνταξιούχους. Το μήνυμα του Υπουργείου Εργασίας αφορά περίπου 200.000 δικαιούχους, οι οποίοι τις τελευταίες ημέρες βρέθηκαν αντιμέτωποι με σενάρια μειώσεων και επιστροφής ποσών.

Η αβεβαιότητα συνδέεται με την απόφαση του ΣτΕ για τη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, σύμφωνα με την οποία, όταν ένας συνταξιούχος λαμβάνει περισσότερες από μία συντάξεις, καταβάλλεται μία εθνική σύνταξη. Το δικαστήριο έκρινε συνταγματική τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, γεγονός που άνοιξε τη συζήτηση για το τι θα γίνει με όσους έχουν λάβει μέχρι σήμερα ποσά τα οποία, με βάση την αυστηρή εφαρμογή της διάταξης, θα μπορούσαν να θεωρηθούν μη οφειλόμενα.

Ο κ. Καραγκούνης υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν αφορά το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης, το οποίο παραμένει ως έχει, αλλά το κομμάτι της εθνικής σύνταξης. Παράλληλα, σημείωσε ότι η απόφαση του ΣτΕ δεν έχει ακόμη καθαρογραφεί πλήρως, ωστόσο η κυβέρνηση γνωρίζει τη γενική κατεύθυνσή της και προετοιμάζει νομοθετική παρέμβαση αμέσως μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία.

Στόχος της ρύθμισης, σύμφωνα με τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, είναι να κλείσει το ζήτημα χωρίς δημοσιονομικό αιφνιδιασμό για τους δικαιούχους. Με άλλα λόγια, το υπουργείο Εργασίας θέλει να αποφύγει τόσο το ενδεχόμενο νέων μειώσεων όσο και την αναδρομική αναζήτηση ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί.

Η υπόθεση είχε πάρει διαστάσεις επειδή η απόφαση του ΣτΕ ακύρωσε μέρος ερμηνευτικής εγκυκλίου του 2021, η οποία προέβλεπε ότι όσοι λάμβαναν διπλή σύνταξη δεν θα υποχρεώνονταν να επιστρέψουν ποσά. Το σκεπτικό που μεταδόθηκε από σχετικά ρεπορτάζ είναι ότι η εγκύκλιος εισήγαγε ρυθμίσεις χωρίς την απαιτούμενη νομοθετική εξουσιοδότηση και χωρίς δημοσίευση σε ΦΕΚ.

Το Υπουργείο Εργασίας επιχειρεί, λοιπόν, να στείλει καθαρό μήνυμα ότι οι δικαιούχοι δεν θα κληθούν να πληρώσουν το κόστος μιας εκκρεμότητας που δημιουργήθηκε από τον τρόπο εφαρμογής του ασφαλιστικού πλαισίου.

Τι είχε αναφέρει η Νίκη Κεραμέως

Αντίστοιχη θέση είχε εκφράσει και η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, δηλώνοντας ότι δεν θα υπάρξει καμία περικοπή στις συντάξεις χηρείας και ότι, εφόσον χρειαστεί, θα υπάρξει νομοθετική λύση. Η ίδια είχε επισημάνει ότι το υπουργείο αναμένει την πλήρη απόφαση του ΣτΕ, καθώς μέχρι στιγμής υπάρχει η περίληψη και όχι το ολοκληρωμένο κείμενο.

Με τα σημερινά δεδομένα, το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο η νομική ερμηνεία της απόφασης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο θα τη διαχειριστεί πολιτικά και νομοθετικά η κυβέρνηση. Μέχρι να κατατεθεί η σχετική ρύθμιση, το θέμα παραμένει τυπικά ανοιχτό. Ωστόσο, η δημόσια δέσμευση του υπουργείου είναι ότι οι συνταξιούχοι χηρείας δεν θα δουν μείωση στις αποδοχές τους και δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι με αναδρομικές απαιτήσεις.

«Η επιστολή του Δικτύου αφορά στην πραγματικότητα διψήφιο αριθμό συνταξιούχων από ειδική κατηγορία του Δημοσίου, για τους οποίους έχει εκδοθεί σχετική απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την οποία ο e-ΕΦΚΑ θα εκτελέσει. Η απόφαση αφορά αποκλειστικά περιπτώσεις θανάτου που έλαβαν χώρα τη χρονική περίοδο μετά την έκδοση του Ν. 4387/2016 έως και τον Μάιο του 2019, οπότε και ψηφίστηκε ο Ν. 4611/2019», αναφέρει ο e-ΕΦΚΑ σε ανακοίνωσή του.

Τι ισχύει στην πρώτη τριετία

Για τα πρώτα τρία χρόνια από την απονομή της σύνταξης χηρείας, ο δικαιούχος λαμβάνει:

70% της σύνταξης που θα ελάμβανε ή ελάμβανε ο θανών.

Κατά το χρονικό αυτό διάστημα:

δεν λαμβάνεται υπόψη αν ο δικαιούχος εργάζεται,

δεν εξετάζεται αν εισπράττει δεύτερη σύνταξη.

Τι αλλάζει μετά την τριετία

Με τη συμπλήρωση της τριετίας, το καθεστώς διαφοροποιείται πλήρως, εφόσον ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει σύνταξη από δικό του ασφαλιστικό δικαίωμα. Στην περίπτωση αυτή η σύνταξη χηρείας περιορίζεται από το 70% στο 35%. Ουσιαστικά, μειώνεται στο μισό.

Ποιοι ΔΕΝ υφίστανται τη μείωση

Η περικοπή δεν εφαρμόζεται όταν ο δικαιούχος δεν εργάζεται και δεν λαμβάνει δεύτερη σύνταξη.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ποσοστό παραμένει στο 70% ακόμη και μετά την παρέλευση της τριετίας.

Παραδείγματα – τι σημαίνει στην πράξη

Παράδειγμα 1

Σύνταξη θανόντος: 1.000 €

Πρώτη τριετία: 700 €

Μετά την τριετία (αν εργάζεται): 350 €

Απώλεια: 350 € τον μήνα

Παράδειγμα 2

Σύνταξη θανόντος: 1.300 €

Πρώτη τριετία: 910 €

Μετά την τριετία: 455 €

Απώλεια: 455 € τον μήνα

Το μεγάλο πρόβλημα: Καθυστερημένη εφαρμογή και αναδρομικά

Σε πολλές περιπτώσεις, η μείωση δεν εφαρμόστηκε έγκαιρα, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα και σε περιπτώσεις χηρών που συνέχισαν να εργάζονται.

Αυτό οδήγησε στο εξής παράδοξο. Οι δικαιούχοι συνέχισαν να λαμβάνουν το 70%, εκ των υστέρων όμως εμφανίστηκαν ως οφειλέτες με τον κίνδυνο αναδρομικής επιστροφής ποσών.

Το ζήτημα έχει προκαλέσει μπλοκάρισμα ασφαλιστικής ενημερότητας, εμπόδια σε μεταβιβάσεις ακινήτων, έντονη οικονομική ανασφάλεια για τους δικαιούχους.

Διπλή σύνταξη και εθνική σύνταξη

Μετά το 2021, στις περιπτώσεις σώρευσης συντάξεων καταργείται η μία εθνική σύνταξη, γεγονός που μειώνει περαιτέρω το συνολικό εισόδημα. Η πρακτική αυτή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο όσους έχουν ήδη υποστεί τη μείωση της σύνταξης χηρείας στο 35%.

Το υπουργείο Εργασίας εξετάζει τρόπους εφαρμογής του ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου), ο οποίος προβλέπει περικοπές όταν ο επιζών εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη. Η τελική απόφαση αναμένεται σύντομα, με μεγαλύτερο «αγκάθι» τα αναδρομικά από το 2020 και μετά.

Περίπου 100.000 δικαιούχοι του ιδιωτικού τομέα (κυρίως γυναίκες) αγωνιούν για ενδεχόμενη μείωση εισοδήματος και πιθανή επιστροφή καταβληθέντων της τελευταίας πενταετίας. Βάσει του ισχύοντος πλαισίου, μετά την τριετία, η σύνταξη χηρείας από 70% περιορίζεται σε 35% εφόσον ο δικαιούχος εργάζεται ή συνταξιοδοτείται. Η διάταξη εφαρμόστηκε από το 2020 σε Δημόσιο και πρώην ΟΓΑ, όμως δεν ενεργοποιήθηκε εγκαίρως στον ιδιωτικό τομέα λόγω ελλείψεων λογισμικού.

Στο τραπέζι βρίσκονται τρία σενάρια:

1. Περικοπή 50% της μικρότερης από τις δύο συντάξεις, όταν ο δικαιούχος λαμβάνει διπλή καταβολή.

2. Μείωση μόνο της εθνικής σύνταξης (σήμερα 427 €) κατά 35%, χωρίς να επηρεαστεί το ανταποδοτικό τμήμα.

3. Επιστροφή ποσών που ελήφθησαν από το 2020, αλλά σε πολλές δόσεις, ώστε να αποφευχθεί οικονομική ασφυξία.

Το ζήτημα επιβαρύνεται από το καθεστώς της εθνικής σύνταξης, η οποία καταβάλλεται από μία μόνο πηγή, ενώ αρκετοί χήροι/χήρες εισπράττουν περισσότερες. Νομικοί τονίζουν ότι εάν η ρύθμιση δεν εφαρμοστεί ενιαία, οι συνταξιούχοι του Δημοσίου και του ΟΓΑ που υπέστησαν ήδη μειώσεις ενδέχεται να κινηθούν δικαστικά διεκδικώντας επιστροφές.

Βουλευτές της Ν.Δ. υπενθυμίζουν πως ο ν. 4387/2016 όρισε 70% της αρχικής σύνταξης για τρία χρόνια, και κατόπιν 35% αν υπάρχει εργασία ή προσωπική σύνταξη. Με τον ν. 4499/2017 θεσπίστηκε κατώτατο όριο στα 384 €, το οποίο από το 2025 αναπροσαρμόστηκε σε 436,40 €. Επιπλέον, σημειώνεται ότι οι δικαιούχοι του πρώην ΟΓΑ των οποίων ο θάνατος επήλθε πριν τις 13/5/2016 εξαιρούνται των ευνοϊκών προβλέψεων.

Στόχος του υπουργείου είναι μια λύση ισονομίας που να σέβεται τον νόμο, να μην εξαντλεί τους δικαιούχους και να μειώνει τον κίνδυνο μαζικών προσφυγών. Γι’ αυτό εξετάζονται σταδιακές προσαρμογές, προστατευτικές δικλίδες για ευάλωτους και μηχανισμοί δόσεων για τυχόν αναδρομικές απαιτήσεις. Παράλληλα, τεχνικά κλιμάκια εργάζονται στην αναβάθμιση πληροφοριακών συστημάτων, ώστε η εφαρμογή να είναι ομοιόμορφη σε όλους τους φορείς και να αποσαφηνιστεί πλήρως το πώς θα συνυπολογίζεται η εθνική με την ανταποδοτική σύνταξη.

Η τελική πολιτική επιλογή θα σταθμίσει δημοσιονομικό κόστος, κοινωνική δικαιοσύνη και νομικό ρίσκο, με την κυβέρνηση να δηλώνει ότι επιδιώκει τυπική συμμόρφωση αλλά και πραγματική προστασία για όσους εξαρτώνται από τη σύνταξη χηρείας για το βασικό τους βιοπορισμό.