Το κύμα φυγής, κυρίως λόγω των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, αναμένεται να ενταθεί ως το τέλος της χρονιάς. Ο αριθμός αιτήσεων πέρυσι ανήλθε στις 211.133, ενώ μέσα σε τρία χρόνια, από το 2021 έως το 2023, οι ειδικοί θεωρούν ότι συνολικά έχουν υποβληθεί ή θα υποβληθούν περισσότερες από 600.000 αιτήσεις συνταξιοδότησης. Σύμφωνα με τους ειδικούς στην ασφάλιση, οι αιτίες αύξησης των αιτήσεων συνταξιοδότησης είναι οι εξής:

Ξεκάθαρο τοπίο μετά το 2022. Πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων που κράτησαν «ψύχραιμη στάση» και δεν έσπευσαν το 2021 να υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης, ανησυχώντας για το ενδεχόμενο να καταργηθεί η πρόωρη συνταξιοδότηση, το πράττουν φέτος ύστερα από ώριμη σκέψη. Η περίοδος των μεταβατικών ορίων ηλικίας εξέπνευσε στις 31/12/2021. Από τις αρχές του 2022 υπάρχουν μόνο δύο επιλογές για συνταξιοδότηση.

• Για πλήρη σύνταξη, τα όρια ηλικίας καθορίζονται στο 62ο έτος (με 40 έτη ή 12.000 ημέρες ασφάλισης) ή στο 67ο έτος (με 15ετία ή 4.500 ημερομίσθια ασφάλισης).
• Για μειωμένη σύνταξη, το όριο είναι 62 ετών με 4.500 ημέρες ασφάλισης. Ο νόμος ορίζει ότι στην περίπτωση που το προβλεπόμενο όριο ηλικίας συμπληρώνεται μετά την 1η.1.2022, η σύνταξη καταβάλλεται όταν ο ασφαλισμένος «πιάσει» το απαιτούμενο όριο ηλικίας.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι οι ασφαλισμένοι να έχουν συμπληρώσει τα κατά περίπτωση απαιτούμενα έτη ασφάλισης μέχρι την 31/12/2021. Δηλαδή το δικαίωμα στην πρόωρη συνταξιοδότηση διατηρείται και μετά το 2023, όπως κατ’ επανάληψη έχει διαβεβαιώσει το υπουργείο Εργασίας.

Το «μπόνους» του 2023

Ακόμα ένας από τους λόγους που συνεχίζονται οι αυξημένοι ρυθμοί συνταξιοδοτήσεων και το 2023 είναι το «μπόνους» που θα λάβουν όσοι καθίστανται συνταξιούχοι φέτος, λόγω του υψηλού πληθωρισμού και του ρυθμού ανάπτυξης το 2022, κάτι που όπως φαίνεται δεν θα επαναληφθεί το 2024.
Δηλαδή το τρέχον έτος οι νέοι συνταξιούχοι μπορούν να λάβουν αυξημένη σύνταξη 8,5%-9,9%, αντί για 7,75% που ορίστηκε η αύξηση των ήδη συνταξιούχων.

Ωρίμανση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος

Την ίδια ώρα, το «κλειδί» στη συνεχιζόμενη μαζική έξοδο πρέπει να αναζητηθεί και στην ωρίμανση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος της γενιάς των baby boomers. Η εν λόγω γενιά, που χαρακτηρίζεται από έκρηξη του αριθμού των γεννήσεων, αναπτύχθηκε στην Ελλάδα μεταξύ 1960 και 1965, πολύ αργότερα από την υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ, καθώς οι Ελληνες για να αρχίσουν να γεννούν έπρεπε να αφήσουν πρώτα πίσω τις πληγές του Εμφυλίου και τη φτωχική δεκαετία του 1950.  Σε εκείνη την πενταετία καταγράφονταν 170.000 γεννήσεις τον χρόνο, τη στιγμή που σήμερα οι γεννήσεις δεν ξεπερνούν τις 90.000 τον χρόνο. Σύμφωνα με έρευνα του 2016 (Ρομπόλης, Μπέτσης), η συνταξιοδότηση των baby boomers θα γίνει την περίοδο 2022-2029 και σε αυτό το χρονικό διάστημα ο ετήσιος ρυθμός συνταξιοδοτήσεων θα είναι διπλάσιος από ό,τι την περίοδο 2015-2022 (5% ετησίως).

Μικρή η απώλεια με πρόωρη

Τη δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης, αλλά με «πέναλτι» έως 115 ευρώ τον μήνα, έχουν χιλιάδες ασφαλισμένοι.  Πρόκειται για μια δυνατότητα που παρέχει ο νόμος σε ασφαλισμένους που πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έρχεται σε μια περίοδο όπου υπάρχει αυξημένη κινητικότητα όσον αφορά την έξοδο από τον εργασιακό βίο.

Ο αριθμός αιτήσεων πέρυσι ανήλθε στις 211.133, ενώ μέσα σε τρία χρόνια, από το 2021 έως το 2023, οι ειδικοί θεωρούν ότι συνολικά έχουν υποβληθεί ή θα υποβληθούν περισσότερες από 600.000 αιτήσεις συνταξιοδότησης.

Οι αιτήσεις συνταξιοδότησης κατά το πρώτο τετράμηνο του 2023, σύμφωνα με τα πλέον διαθέσιμα στοιχεία, έχουν ξεπεράσει τις 65.000, ενώ αναμένεται κορύφωση αμέσως μετά το καλοκαίρι, εφόσον προστεθούν και οι οριστικές αιτήσεις συνταξιοδότησης των εκπαιδευτικών. Ειδικά δε για τους εκπαιδευτικούς, εκτιμάται ότι εντός του τρέχοντος έτους αναμένεται να αποχωρήσουν σχεδόν 4.500, όσοι περίπου ήταν και αυτοί που συνταξιοδοτήθηκαν εντός του 2022.

Είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν 1.200 αιτήσεις συνταξιοδότησης εκδίδονται την ημέρα από τον ΕΦΚΑ, ενώ τον περασμένο μήνα, σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος «Ηλιος», πληρώθηκαν σχεδόν 30.000 νέες συντάξεις. Την ίδια στιγμή, βέβαια, υποβάλλονται καθημερινά περί τις 610 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης, με τα στελέχη του ΕΦΚΑ και του υπουργείου Εργασίας να εκτιμούν ότι συνολικά στο τέλος του έτους ο αριθμός των αιτήσεων (κύριων και επικουρικών) θα αγγίξει ή και θα ξεπεράσει τις 200.000. 

Η βασική αιτία

Σύμφωνα με τους ειδικούς στην ασφάλιση, η βασική αιτία αύξησης των συνταξιοδοτήσεων είναι οι πρόωρες. Κι αυτό γιατί πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων που κράτησαν «ψύχραιμη στάση» και δεν έσπευσαν στο παρελθόν να υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης ανησυχώντας για το ενδεχόμενο να καταργηθεί η πρόωρη συνταξιοδότηση, το πράττουν φέτος έπειτα από ώριμη σκέψη.

Την ίδια ώρα σημαντική αύξηση, ακόμη και πάνω από το 7,75% που αντιστοιχεί σε αυτή των παλαιών συντάξεων που καταβλήθηκε από 1ης Ιανουαρίου 2023, θα έχουν χιλιάδες ασφαλισμένοι εφόσον υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης εντός του έτους. Η μεγάλη άνοδος του πληθωρισμού κατά το προηγούμενο έτος έχει ως αποτέλεσμα οι συντάξιμες αποδοχές των υποψήφιων συνταξιούχων να υπολογιστούν για τα έτη από το 2002 έως το 2022 με βάση το 9,6%, γεγονός που οδηγεί σε σημαντική αύξηση της ανταποδοτικής σύνταξης. Παράλληλα, και η εθνική σύνταξη αυξάνεται κατά 7,75%. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι νέες συντάξεις να είναι υψηλότερες από τις παλαιές, ακόμη κι αν έλαβαν το σύνολο της αύξησης 7,75% (δεν είχαν δηλαδή προσωπική διαφορά) και έχουν τα ίδια έτη.

Τονίζεται ότι από 1/1/2024 θα ισχύσει η θεσμοθετημένη ετήσια αύξηση στο σύνολο των συνταξιούχων που δεν έχουν προσωπική διαφορά και θα ανέλθει σε ποσοστό που θα ξεπερνά το 4%. Δεδομένου ότι κάθε χρόνο οι υφιστάμενες συντάξεις θα παίρνουν το 50% της αύξησης από το άθροισμα του ετήσιου πληθωρισμού και της ανάπτυξης, με ετήσια ανάπτυξη 4% και πληθωρισμό στο 5% (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου), η αύξηση των συντάξεων για το 2024 υπολογίζεται στο 4,5%.

Ωστόσο, τον Οκτώβριο που θαβγουν τα τελικά στοιχεία για την πορεία της οικονομίας το 2022 (και θα επικυρωθούν από τη Eurostat) αναμένεται να προκύψει μια συμπληρωματική αύξηση της τάξεως του 0,5% (από την υψηλότερη ανάπτυξη του 2022). Με αυτό το ενδεχόμενο, η συνολική αύξηση του 2024 θα είναι 4,5%+0,5%=5%. Αν όμως αναθεωρηθεί προς τα πάνω και ο πληθωρισμός, τότε η αύξηση θα είναι πιο ψηλά και από το 5%. Το 2023, η αύξηση ήταν 7,75%, καθώς ο πληθωρισμός του 2022 ήταν 9,9%, ενώ η εκτίμηση για την ανάπτυξη ήταν 5,6%. Από την αύξηση επωφελήθηκαν φέτος 1,7 εκατ. συνταξιούχοι, ενώ του χρόνου ο αριθμός τους θα είναι μεγαλύτερος κατά 100.000 με 150.000 δικαιούχους που θα μηδενίσουν την προσωπική τους διαφορά με την επόμενη αύξηση.