Επιπλέον, την περίοδο 2012- 14 η κεντρική πολιτική εντολή ήταν να μη μένει κανένας στα ανατολικά νησιά για περισσότερες από 2- 3 ημέρες.

Του Άγγελου Συρίγου*

Η ρίζα του κακού για τη σημερινή κατάσταση στα νησιά βρίσκεται στο περίφημο ανακοινωθέν ΕΕ- Τουρκίας της 18ης Μαρτίου 2016. Θα το ακούσουμε να αναφέρεται και ως «συμφωνία» ή «δήλωση» ΕΕ- Τουρκίας.

Στην πραγματικότητα οποιοσδήποτε νομικός του χαρακτηρισμός είναι έωλος. Παρόλα αυτά όλοι, η ΕΕ, η Τουρκία, η Ελλάδα, Η Γερμανία το προσέχουν ως κόρην οφθαλμού για διαφορετικούς λόγους.

Από τουρκικής πλευράς το κίνητρο είναι η μεγάλη χρηματική βοήθεια για να ανακουφισθεί η χώρα από τα εκατομμύρια των Σύρων. Η χρηματική βοήθεια προς την Τουρκία για το Προσφυγικό μετά το ανακοινωθέν του 2016 ανέρχεται στα 6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Από ευρωπαϊκής πλευράς το μείζον είναι ότι η Τουρκία μπήκε στη διαδικασία να συγκρατήσει τις ροές εντός της επικράτειάς της. Ενδεικτικά, οι ημερήσιες είσοδοι στην Ελλάδα στις 13 Μαρτίου 2016 ανέρχονταν σε 1400 άτομα.

Δύο εβδομάδες μετά την έκδοση του ανακοινωθέντος οι ροές είχαν περιορισθεί σε 122 άτομα την ημέρα για να πέσουν σε 50 άτομα τον Μάιο του 2016. Η Τουρκία απέδειξε εκείνη την περίοδο ότι έχει τη δυνατότητα να ελέγξει τις ροές απολύτως.

Ο λόγος που άφηνε κάποιες δεκάδες άτομα να περνούν στην Ελλάδα ήταν απλώς για να υπενθυμίζει στους Ευρωπαίους το πρόβλημα.

Η μοναδική αβαρία αφορούσε τη χώρα μας. Ως προς τη μεγάλη εικόνα ήμασταν ευχαριστημένοι για τη διακοπή των ροών. Υπήρχε και μία πρόβλεψη για επιστροφή όσων (συγκριτικά λίγων) εισέρχονταν στην Ελλάδα.  

Η Τουρκία είχε αναλάβει την υποχρέωση να τους δέχεται πίσω. Οι συντάκτες του ανακοινωθέντος αγνοούσαν όμως μία ΚΡΊΣΙΜΗ ΠΑΡΆΜΕΤΡΟ. Όσοι εισέρχονταν, είχαν δικαίωμα να υποβάλλουν αίτηση για άσυλο δυνάμει της συμβάσεως του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες (1951).

Βασική αρχή του προσφυγικού δικαίου είναι η εξατομικευμένη κρίση. Επομένως, δεν μπορούσε να υπάρξει διαδικασία μαζικών, συνοπτικών διαδικασιών. Η κάθε αίτηση ασύλου πρέπει να εξετασθεί ξεχωριστά με συνέντευξη του αιτούντος. Αυτό απαιτεί χρόνο.

Τότε ακριβώς εμφανίσθηκε η Τουρκία που δήλωσε ότι δεν θα δέχεται επιστροφές ατόμων από την Ελλάδα, εάν αυτοί δεν διαμένουν στα νησιά. Είπε ότι θέλει να είναι βέβαια ότι οι πρόσφυγες που θα επιστρέφονται, εισήλθαν στη χώρα μας μετά τις 18  Μαρτίου 2016 οπότε και εξεδόθη το επίμαχο ανακοινωθέν.

Δεν είναι γνωστά περισσότερα για τη συγκεκριμένη αυθαίρετη ερμηνεία της Τουρκίας. Δεν αναφέρεται άλλωστε κάτι σχετικό στο ανακοινωθέν ΕΕ- Τουρκίας. Ούτε γνωρίζουμε για ποιο λόγο την δέχθηκε η Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή πάντως, θεωρείται ότι είναι ένα είδος θεόσφατου που ορίζει τις επιστροφές στην Τουρκία.

Στα δελτία αιτούντων άσυλο επιβάλλεται γεωγραφικός περιορισμός κυκλοφορίας τους στα νησιά Λέσβο, Ρόδο, Σάμο, Κω, Λέρο και Χίο. Αντιθέτως, όσοι θα φύγουν για να αποσυμφορηθούν οι δομές, δεν μπορούν να επιστρέψουν πλέον στην Τουρκία, εάν απορριφθεί η αίτησή τους για άσυλο.

Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι οι αιτήσεις ασύλου πρέπει  να διεκπεραιωθούν στα νησιά. Έτσι οι δομές είναι πάντα γεμάτες. Πρόκειται για ένα ακόμη σημείο που πρέπει να αλλάξει.

*Αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, Βουλευτής της ΝΔ στην Α' Αθηνών

Το πρόβλημα με τους πυραύλους S-400 και τις ΗΠΑ κρύβεται στο πανίσχυρο ραντάρ του ρωσικού πυραυλικού συστήματος.

Του Άγγελου Συρίγου*

Το ραντάρ εντοπίζει όλα τα αεροσκάφη που βρίσκονται εντός της εμβέλειας του. Πρέπει όμως να είναι σε θέση να διαχωρίζει τα φίλια από τα εχθρικά αεροσκάφη προκειμένου οι πύραυλοι του συστήματος να καταστρέψουν τα τελευταία. Προς τον σκοπό αυτό κάθε φίλιο αεροσκάφος εκπέμπει ένα κωδικοποιημένο σήμα που το ραντάρ αποκωδικοποιεί και εξαιρεί το συγκεκριμένο αεροσκάφος εκπέμπει ένα κωδικοποιημένο σήμα που το ραντάρ αποκωδικοποιεί και εξαιρεί το συγκεκριμένο αεροσκάφος στο στόχο.

Ο βάσιμος φόβος των Αμερικανών είναι ότι το ρωσικής κατασκευής ραντάρ θα υποκλέψει τα κωδικοποιημένα σήματα των νατοϊκών αεροσκαφών και θα τα μεταδώσει στη Μόσχα. Με αυτό τον τρόπο τα ρωσικά αεροσκάφη θα μπορούν όποτε θέλουν να διεισδύουν σε εναέριο χώρο ελεγχόμενο από τη νατοϊκή συμμαχία, χρησιμοποιώντας τα υποκλαπέντα κωδικοποιημένα σήματα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι Αμερικάνοι θεωρούν τους S-400 ως σύστημα συλλογής πληροφοριών που απειλεί να δημιουργήσει σοβαρό κενό ασφαλείας στο ΝΑΤΟ.

Ο Ερντογάν είναι εγκλωβισμένος. Εάν λειτουργήσει το σύστημα, θα βρει απέναντι τους Αμερικάνους και θα υποστεί τις συνέπειες. Εάν, το αποθηκεύσει κάπου και δεν λειτουργήσει τους πυραύλους, όπως έχει αφήσει να εννοηθεί, θα δημιουργήσει προβλήματα με τη Μόσχα. Αυτό δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση. Ο Ερντογάν μετά το 2010 έχει διαπράξει σοβαρά λάθη. Διέλυσε τις συμμαχίες που είχε με Ισραήλ και Αίγυπτο.

Το κυριότερο: ενέπλεξε τη χώρα του στη Συρία με σκοπό να αντικαταστήσει το καθεστώς Ασαντ με μια μουσουλμανική αδελφότητα. Σήμερα, η εμπλοκή στη Συρία έχει μετατραπεί σε υπαρξιακό ζήτημα για την Τουρκία. Κινδυνεύει η εδαφική της ακεραιότητα λόγω των Κούρδων που απέκτησαν εδαφική οντότητα στη Βόρεια Συρία.
Από την άλλη πλευρά οι αμερικανικές κυρώσεις στην Τουρκία διέφεραν μεταξύ Βουλής και Γερουσίας αφενός και του προέδρου Τραμπ αφετέρου.

Η Γερουσία έχει ουσιαστικά τερματίσει το θέμα της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Αντιθέτως ο Τραμπ δείχνει εξαιρετικά διστακτικός στη λήψη μέτρων. Υποτίθεται ότι όλα αυτά σχετίζονται με υποσχέσεις που έδωσε ο Ερντογάν κατά την πρόσφατη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο, για αύξηση του διμερούς εμπορίου. Υπάρχουν όμως και μέσα ασκήσεως πιέσεων που δεν φαίνονται. Αυτά σχετίζονται με την εξαιρετικά εύθραυστη τουρκική οικονομία. Ας θυμηθούμε ότι, πριν από ένα περίπου χρόνο, ένα tweet του Τραμπ οδήγησε σε κατάρρευση της τουρκικής λίρας.

Η ρευστότητα των σχέσεων ΗΠΑ-Τουρκίας δημιουργεί μεγάλες ευκαιρίες για την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ΗΠΑ στάθηκαν στο πλευρό της Κυπριακής Δημοκρατίας τους τελευταίους μήνες. Είχαμε να δούμε κάτι τέτοιο από το 1964 και την επιστολή του Αμερικανού προέδρου Τζόνσον προς την Τουρκία. Καμιά ευκαιρία δεν είναι όμως απολύτως ασφαλής. Παράλληλα με τις τολμηρές κινήσεις, θα χρειασθεί εξαιρετική προσοχή και προσαρμογή στα διαρκώς μεταβαλλόμενα δεδομένα.

*Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής της ΝΔ στην Ά Αθηνών