Σήμερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να ξεκινήσει συνομιλίες με το Συμβούλιο για τους νέους κανόνες οικονομικής διακυβέρνησης. Το κείμενο, που εγκρίθηκε από τους ευρωβουλευτές με ευρεία πλειοψηφία με 431 ψήφους υπέρ, 172 κατά και 4 αποχές, αποτελεί την εντολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για διαπραγματεύσεις που ξεκινούν, από σήμερα κιόλας, με τα κράτη-μέλη σχετικά με την τελική μορφή της νομοθεσίας.

Ο Επίτροπος Οικονομίας, Πάολο Τζεντιλόνι, εξέφρασε την ικανοποίησή του γι’ αυτό το «σημαντικό» και «θετικό» βήμα, τονίζοντας ότι τα χρονικά περιθώρια είναι πολύ στενά για μια τελική συμφωνία. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι η συμφωνία θα πρέπει να επιτευχθεί στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου, αν θέλουμε η νομοθετική διαδικασία να οριστικοποιηθεί πριν από τη λήξη της τρέχουσας νομοθετικής περιόδου. Όπως εξήγησε, καθώς πλησιάζουν οι ευρωεκλογές και μετά την πρόσφατη απενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής, «είναι σημαντικό και επείγον να οριστικοποιηθούν με σαφήνεια οι νέοι κανόνες για τη δημοσιονομική πολιτική».

Πρόσθεσε, επίσης, ότι στο σημερινό αβέβαιο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, ο στόχος είναι «οι νέοι κανόνες να επιτρέπουν τη σταδιακή μείωση του χρέους, αφήνοντας παράλληλα χώρο για τις μαζικές δημόσιες επενδύσεις που χρειάζεται η Ευρώπη για να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας».

Οι κανόνες του νέου Συμφώνου Σταθερότητας θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ ήδη από το δημοσιονομικό έτος 2025, ωστόσο ο χρόνος είναι πολύ στενός. Ο Π. Τζεντιλόνι είπε ότι αυτό είναι κάτι το οποίο θα αποφασιστεί τις επόμενες εβδομάδες, αλλά αυτό που προέχει είναι η επίτευξη συμβιβασμού. Παραδέχτηκε, ότι υπάρχουν διαφορετικές θέσεις σε σημαντικά ζητήματα μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και τόνισε ότι στις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν σήμερα μεταξύ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η Επιτροπή θα καταβάλει κάθε προσπάθεια για επίτευξη συμφωνίας.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης που προηγήθηκε της ψηφοφορίας, στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η μία εκ των εισηγητών της εντολής για τις διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο, η Έστερ Ντε Λανζ (ΕΛΚ, Ολλανδία), τόνισε ότι το κείμενο που ψηφίζουν οι ευρωβουλευτές εισάγει κάποιο περιθώριο ευελιξίας, ιδίως για να επιτρέψει τις απαραίτητες επενδύσεις για το κλίμα, αλλά βασίζεται επίσης σε βιώσιμα οικονομικά για να αποφευχθεί η επιβάρυνση των μελλοντικών γενεών με υπερβολικό χρέος.

Η έταιρη εισηγήτρια από την ομάδα των Σοσιαλιστών, η Μαργκαρίτα Μάρκες (Πορτογαλία), είπε ότι η πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προσφέρει ισχυρή κοινωνική διάσταση, μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση του χρέους και κίνητρα για επενδύσεις στις κύριες προτεραιότητες της ΕΕ, όπως το κλίμα, η ψηφιακή τεχνολογία, η άμυνα και οι κοινωνικοί τομείς. «Προτεραιότητά μας είναι τώρα να καταλήξουμε σε μια τελική συμφωνία εγκαίρως για να αποφύγουμε την επιστροφή στους ισχύοντες και αναποτελεσματικούς δημοσιονομικούς κανόνες και να εφαρμόσουμε ένα νέο πλαίσιο που αποτρέπει την επιστροφή των πολιτικών λιτότητας».

Η διάσταση απόψεων στο Συμβούλιο Ecofin, όπου μετείχε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Κωστής Χατζηδάκης, οδήγησε σε νέα αναβολή των αποφάσεων, για την τελευταία συνεδρίαση της χρονιάς, στις 8 Δεκεμβρίου.

Αν και εκεί δεν συμφωνήσουν οι Eυρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών, το 2024 θα κάνει «ποδαρικό» χωρίς να τεθούν σε ισχύ οι νέοι «δημοσιονομικοί κανόνες», οι οποίοι συνεχώς εξετάζονται, αλλά διαρκώς αναβάλλονται.

Σύμμαχοι… σε κρίση

Πριν συμφωνήσουν στους κανόνες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να συμφωνήσουν, αν τελείωσαν οι κρίσεις (υγείας, ενέργειας, ακρίβειας, πολέμων).

Ωστόσο, ήδη η Ευρώπη βιώνει έντονα από φέτος τις συνέπειες και της κλιματικής κρίσης, αλλά και δεύτερο πόλεμο στα σύνορά της.

Η αβεβαιότητα οδηγεί σε σειρά συμβιβαστικών σεναρίων και προτάσεων που, ως κοινή βάση έχουν, κανόνες «α λα καρτ» και ειδικό «διάδρομο προσγείωσης» στην κανονικότητα, για κάθε χώρα που αντιμετωπίζει αντιξοότητες.

Στην πρόταση συντάσσεται και η ελληνική πλευρά, με τον Κωστή Χατζηδάκη, πάντως, να ζητά να ληφθεί υπόψιν και μια άλλη (γεωπολιτική) «κρίση»: η ανάγκη της Ελλάδος να δαπανά τα περισσότερα κονδύλια για την Άμυνα από κάθε άλλη χώρα της ΕΕ (αναλογικά με το μέγεθος του ΑΕΠ της). Ουσιαστικά η Ελλάδα ζητά να μη «μετράνε» οι υπερβάσεις δαπανών που οφείλονται σε στρατιωτικές δαπάνες.

Η στάση της Άγκυρας στη νέα κρίση στη Μέση Ανατολή δείχνει να ενισχύει την επιχειρηματολογία της Αθήνας. Και μπορεί να ανοίξει ένα μεγαλύτερο παράθυρο «ανάσας» για τη χώρα μας, ώστε η χώρα να πληροί τους όρους και να τακτοποιεί «τα του οίκου της», αλλά κυρίως μέσω της ανάπτυξης και χωρίς να απαιτούνται «θυσίες» και άλλα μέτρα, όπως παλιά.

«Στο ζύγι» μπαίνει ακόμα και η κλιματική κρίση, με την Ισπανία (η οποία ασκεί την Προεδρία της ΕΕ στο τρέχον εξάμηνο και συντονίζει τις προσπάθειες έως τέλος του έτους), αλλά και ολόκληρο τον ευρωπαϊκό Νότο να βιώνουν ιδιαίτερα έντονα τις συνέπειες στην αγροτική παραγωγή και ανάπτυξη της χώρας.

Αν αποβεί άκαρπη, όμως, και η μεσολαβητική προσπάθεια της Ισπανικής Προεδρίας ως τις 8 Δεκεμβρίου, τη σκυτάλη παίρνει στο α΄εξάμηνο του 2024 η Βελγική. Και το σενάριο τότε προβλέπει, ότι «βόρειοι και νότιοι» θα ριχτούν στην «τελική μάχη» ώστε, πριν την άνοιξη, «νικητές και ηττημένοι» να έχουν οδηγηθεί σε μία λύση win-win για όλους, που θα κλείσει πληγές του παρελθόντος και θα ανοίξει το δρόμο για την επιστροφή στην κανονικότητα (μαζί όμως και στη λιτότητα).

Συνεπώς, αν δεν υπάρξει άλλη «νέα κρίση» στον ορίζοντα, οι τελικές αποφάσεις θα πρέπει να έρθουν πριν η Κομισιόν ανακοινώσει τις εαρινές συστάσεις και προβλέψεις της για τα Κράτη-Μέλη. Και το όποιο τυχόν περιθώριο χρόνου υπάρχει μετά την 8η Δεκεμβρίου φέτος, εξαντλείται οριστικά τον Ιούνιο του 2024. Διότι τότε αναλαμβάνει δράση και την Προεδρία της ΕΕ η Ουγγαρία του εθνικιστή Όρμπαν, όπου σχεδόν καμία ευρωπαϊκή δύναμη δεν θα ήθελε να ρισκάρει να μείνουν «ανοικτοί λογαριασμοί», που απαιτούν όμως συμφωνίες και αμοιβαίες υποχωρήσεις… Γιατί σε τέτοια περίπτωση, όλα τα σενάρια πέφτουν και, ή θα πρέπει οι κανόνες να γραφτούν ξανά από την αρχή, ή θα επανέλθουν οι παλαιοί και σκληροί που ίσχυαν (και για την Ελλάδα) μέχρι πριν την πανδημία….

Η πρόταση της Επιτροπής λαμβάνει υπόψη την ανάγκη μείωσης των πολύ αυξημένων επιπέδων δημόσιου χρέους, βασίζεται στα διδάγματα που αντλήθηκαν από την απάντηση της πολιτικής της ΕΕ στην κρίση του COVID-19 και προετοιμάζει την ΕΕ για μελλοντικές προκλήσεις υποστηρίζοντας την πρόοδο προς μια πράσινη, ψηφιακή, χωρίς αποκλεισμούς και ανθεκτική οικονομία και να καταστήσει την ΕΕ πιο ανταγωνιστική.

Η Επιτροπή προτείνει ισχυρότερη εθνική ιδιοκτησία με ολοκληρωμένα μεσοπρόθεσμα σχέδια, βασισμένα σε κοινούς κανόνες της ΕΕ:

Τα εθνικά μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο των προτάσεων της Επιτροπής. Τα κράτη μέλη θα χαράξουν και θα παρουσιάσουν εθνικά σχέδια όπου θα καθορίζουν τους δημοσιονομικούς τους στόχους, τα μέτρα για την αντιμετώπιση των μακροοικονομικών ανισορροπιών και τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις προτεραιότητας για μια περίοδο τουλάχιστον τεσσάρων ετών. Αυτά τα σχέδια θα αξιολογηθούν από την Επιτροπή και θα εγκριθούν από το Συμβούλιο με βάση κοινά κριτήρια της ΕΕ.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η ενσωμάτωση δημοσιονομικών, μεταρρυθμιστικών και επενδυτικών στόχων σε ένα ενιαίο μεσοπρόθεσμο εθνικό σχέδιο θα συμβάλει στη δημιουργία μιας συνεκτικής και εξορθολογισμένης διαδικασίας. Θα ενισχύσει την εθνική ιδιοκτησία παρέχοντας στα κράτη μέλη μεγαλύτερα περιθώρια για τον καθορισμό των δικών τους οδών δημοσιονομικής προσαρμογής και των δικών τους δεσμεύσεων για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις. Τα κράτη μέλη θα υποβάλλουν ετήσιες εκθέσεις προόδου για να διευκολύνουν την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση και επιβολή της εφαρμογής αυτών των δεσμεύσεων.

Η νέα διαδικασία δημοσιονομικής εποπτείας θα ενσωματωθεί στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, το οποίο θα παραμείνει το κεντρικό πλαίσιο για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης.

H Επιτροπή προτείνει απλούστερους κανόνες λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές δημοσιονομικές προκλήσεις:

Κατά την Επιτροπή, οι δημοσιονομικές καταστάσεις, οι προκλήσεις και οι οικονομικές προοπτικές ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των 27 κρατών μελών της ΕΕ. Ως εκ τούτου, μια προσέγγιση που ταιριάζει σε όλους δεν λειτουργεί. Επιδιώκεται η ενίσχυση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους και η προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Αυτή η προσέγγιση θα τηρεί ένα διαφανές κοινό πλαίσιο της ΕΕ.

Τα κράτη μέλη θα καθορίζουν τη δική τους διαδρομή για τη δημοσιονομική προσαρμογή τους. Αυτή η διαδρομή θα διαμορφώνεται με πολυετείς στόχους δαπανών. Κάθε χώρα θα καθορίζει τη δική της δημοσιονομική τροχιά σε περίοδο 4 ετών, αφού προηγουμένως υπάρξει διαπραγμάτευση με τις Βρυξέλλες.

Για κάθε κράτος μέλος με δημόσιο έλλειμμα άνω του 3% του ΑΕΠ ή δημόσιο χρέος άνω του 60% του ΑΕΠ, η Επιτροπή θα εκδίδει μια «τεχνική διαδρομή» για κάθε χώρα. Αυτή η διαδρομή θα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι το χρέος θα τεθεί σε μια εύλογη καθοδική πορεία ή θα παραμείνει σε συνετά επίπεδα και ότι το έλλειμμα θα παραμείνει ή θα μειωθεί και θα διατηρηθεί κάτω από το 3% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα.

Για τα κράτη μέλη με δημόσιο έλλειμμα κάτω του 3% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος κάτω του 60% του ΑΕΠ, η Επιτροπή θα παρέχει τεχνικές πληροφορίες στα κράτη μέλη για να διασφαλίσει ότι το δημόσιο έλλειμμα διατηρείται κάτω από την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ, μεσοπρόθεσμα.

Θα ισχύουν κοινές ρήτρες ασφαλείας για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του χρέους:

Οι τιμές αναφοράς 3% και 60% του ΑΕΠ για το έλλειμμα και το χρέος θα παραμείνουν αμετάβλητες. Ο λόγος του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ θα πρέπει να είναι χαμηλότερος στο τέλος της προγραμματικής περιόδου από ό,τι στην αρχή αυτής της περιόδου. Σε ότι αφορά το δημοσιονομικό έλλειμμα, υπάρχει υποχρέωση μείωσής του κατά 0,5% ετησίως, σε περίπτωση που υπερβαίνει το όριο του 3% του ΑΕΠ.

Σε περίπτωση σοβαρής οικονομικής ύφεσης στην ΕΕ ή στη ζώνη του ευρώ συνολικά ή εξαιρετικών περιστάσεων εκτός του ελέγχου του κράτους μέλους με σημαντικό αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά, γενικές και ειδικές για κάθε χώρα ρήτρες διαφυγής θα επιτρέπουν αποκλίσεις από τους στόχους δαπανών. Το Συμβούλιο, βάσει σύστασης της Επιτροπής, θα αποφασίζει για την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση αυτών των ρητρών.

Διευκόλυνση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων σε τομείς προτεραιότητας της ΕΕ:

Οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις είναι απαραίτητες. Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας και η ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας ασφάλειας της Ευρώπης θα απαιτήσουν μεγάλες και βιώσιμες δημόσιες επενδύσεις τα επόμενα χρόνια. Οι μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη παραμένουν ουσιαστικό συστατικό των αξιόπιστων σχεδίων μείωσης του χρέους. Η θετική αλληλεπίδραση μεταξύ μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων δείχνει ήδη τα πλεονεκτήματά της στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) του NextGenerationEU, επισημαίνει η Επιτροπή.

Ως εκ τούτου, οι προτάσεις στοχεύουν να διευκολύνουν και να ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν σημαντικά μεταρρυθμιστικά και επενδυτικά μέτρα. Τα κράτη μέλη θα επωφεληθούν από μια πιο σταδιακή πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής εάν δεσμευτούν στα σχέδιά τους για μια σειρά μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που συμμορφώνονται με συγκεκριμένα και διαφανή κριτήρια.

Μέριμνα για αποτελεσματική επιβολή:

Οι προτάσεις της Επιτροπής παρέχουν στα κράτη μέλη περισσότερο έλεγχο στον σχεδιασμό των μεσοπρόθεσμων σχεδίων τους, όμως θέτουν επίσης σε εφαρμογή ένα πιο αυστηρό καθεστώς επιβολής για να διασφαλίσουν ότι τα κράτη μέλη εκπληρώνουν τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν στα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά διαρθρωτικά τους σχέδια.

Για τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις για το δημόσιο χρέος, οι αποκλίσεις από τη συμφωνημένη πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής θα οδηγήσουν εξ ορισμού στο άνοιγμα μιας διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος. Eπίσης, η μη τήρηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδυτικών δεσμεύσεων που δικαιολογούν την παράταση της περιόδου δημοσιονομικής προσαρμογής θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τη συντόμευση της περιόδου προσαρμογής.

Τέλος, υπενθυμίζεται ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, έχει ζητήσει οι νομοθετικές εργασίες να ολοκληρωθούν το 2023. Η ταχεία συμφωνία για την αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και άλλων στοιχείων του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης αποτελεί πιεστική προτεραιότητα στην τρέχουσα κρίσιμη συγκυρία για την οικονομία της ΕΕ. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τις νομοθετικές προτάσεις που υποβλήθηκαν σήμερα το συντομότερο δυνατό.

Εξωπραγματική η δραστική μείωση του χρέους

Θα είχε όμως νόημα η απαρέγκλιτη εφαρμογή των κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας; Όπως παρατηρεί η Handelsblatt, «το να επιμένει κανείς υπό αυτές τις συνθήκες να μειωθεί το χρέος στο 60% εντός 20 ετών, όπως ορίζουν οι κανόνες μέχρι σήμερα, δεν θα ήταν μόνο εξωπραγματικό. Θα ήταν και αναποτελεσματικό από οικονομικής άποψης, καθώς μία πολιτική υπερβολικών περικοπών θα οδηγούσε κατευθείαν στην ύφεση. Δεν μπορεί παρά να επιδοκιμάσει κανείς το γεγονός ότι τα κράτη έχουν στη διάθεσή τους περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερη ευελιξία, για να μειώσουν το χρέος τους».