Η έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε την περασμένη Τρίτη, καταδεικνύει ότι οι απάτες που σχετίζονται με κρατήσεις μέσω ταξιδιωτικών πρακτορείων και τουριστικών εταιρειών είναι πάνω από τέσσερις φορές πιο συχνές σε σχέση με τον μέσο όρο απάτης σε άλλους κλάδους. «Αφού καταβληθεί η πληρωμή, η εκδρομή ενδέχεται είτε να μην πραγματοποιηθεί ποτέ είτε να διαφέρει δραστικά από αυτό που είχε υποσχεθεί ο διοργανωτής», σημειώνεται χαρακτηριστικά.

Απάτες διαφορετικού τύπου ανάλογα με την πόλη

Ωστόσο, οι κίνδυνοι απάτης διαφέρουν σημαντικά από πόλη σε πόλη, σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Μαν, επικεφαλής οικονομολόγο του τμήματος Ασίας-Ειρηνικού του Mastercard Economics Institute.

«Σε ορισμένους προορισμούς, παρατηρείται έντονα η απάτη από πλευράς ταξιδιωτικών και τουριστικών εταιρειών. Σε άλλες πόλεις, η απάτη μπορεί να αφορά ακόμα και τις υπηρεσίες εστίασης. Ένα καλό παράδειγμα είναι το Λος Άντζελες, όπου το μεγαλύτερο μέρος των περιπτώσεων απάτης αφορά τον τομέα της εστίασης», ανέφερε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στην εκπομπή Squawk Box Asia του CNBC την Παρασκευή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Mastercard, οι τουρίστες ανέφεραν τα χαμηλότερα ποσοστά απάτης στις εξής πόλεις:

• Σαν Φρανσίσκο, ΗΠΑ
• Δουβλίνο, Ιρλανδία
• Σεούλ, Νότια Κορέα
• Βουδαπέστη, Ουγγαρία
• Εδιμβούργο, Σκωτία

Αντιθέτως, υψηλότερα ποσοστά απάτης καταγράφηκαν σε:

• Κανκούν, Μεξικό
• Ανόι, Βιετνάμ
• Ντάκα, Μπαγκλαντές
• Μπανγκόκ, Ταϊλάνδη

Από τα εστιατόρια έως τις ενοικιάσεις αυτοκινήτων

Οι απάτες ποικίλλουν επίσης σημαντικά ανάλογα με την πόλη. Ειδικότερα, τα προβλήματα με ταξί και ενοικιάσεις οχημάτων αποτελούν μόλις το 2% των αναφερόμενων περιστατικών απάτης στο Χονγκ Κονγκ και στη Βαρκελώνη, ενώ φτάνουν το 66% στην Τζακάρτα της Ινδονησίας, σύμφωνα με την έκθεση.

Απάτες που σχετίζονται με την εστίαση είναι πιο διαδεδομένες στις ΗΠΑ και τη Μέση Ανατολή, αποτελώντας το 63% των περιπτώσεων στη Νέα Υόρκη. Σε αυτές περιλαμβάνονται πρακτικές όπως υπερχρεώσεις για φαγητό, προσθήκη μη εξουσιοδοτημένων φιλοδωρημάτων, καθώς και κλοπή των στοιχείων των πιστωτικών καρτών των ταξιδιωτών, όπως αναφέρει εκπρόσωπος της Mastercard.

Οι παγίδες ξεκινούν ήδη από το στάδιο της κράτησης

Πέρα από τις περιόδους αιχμής, η ταξιδιωτική απάτη εμφανίζει αύξηση και στο στάδιο της κράτησης, υπογραμμίζει ο Μαν. Η απάτη στον σχεδιασμό του ταξιδιού αυξήθηκε πάνω από 12% τον περασμένο χρόνο, σύμφωνα με την έκθεση. Σε αυτήν περιλαμβάνονται παραποιημένες φωτογραφίες, κακόβουλοι σύνδεσμοι «επιβεβαίωσης» που στοχεύουν στην υποκλοπή τραπεζικών στοιχείων, αλλά και άλλες μορφές παραπλάνησης.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης προς τους ταξιδιώτες είναι να δείχνουν αυξημένη προσοχή σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές ή καλοκαιρινές προσφορές που μοιάζουν «πολύ καλές για να είναι αληθινές», ειδικά σε πολυσύχναστους τουριστικούς προορισμούς.

Μέτρα προστασίας για τους ταξιδιώτες

Για την προστασία από ενδεχόμενη απάτη, η έκθεση συστήνει στους ταξιδιώτες να χρησιμοποιούν ψηφιακά πορτοφόλια, να αγοράζουν ταξιδιωτική ασφάλιση και να πραγματοποιούν τις κρατήσεις τους με πιστωτικές κάρτες που παρέχουν προστασία από απάτες.

Επί δεκαετίες, η μεγαλύτερη τάση στα ταξίδια ήταν η αναζήτηση «μυστικών» προορισμών, όμορφων, οικονομικών, αυθεντικών τόπων που έδιναν την αίσθηση του μοναδικού, ακόμη κι αν τελικά τους είχες μάθει από οδηγούς, τηλεοπτικές εκπομπές ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όμως στο Παρίσι, όπου το καλοκαίρι του 2025 οι κάτοικοι διαδήλωναν ενάντια στη «Disneyοποίηση» της πόλης τους, η αντίδραση ήταν μάλλον αδιάφορη. Κι αν τελικά τα καφέ έκαναν το σωστό;

Στις 20 Ιανουαρίου, τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι οι διεθνείς αφίξεις τουριστών άγγιξαν τα 1,52 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σχεδόν 4% πάνω από το ιστορικό ρεκόρ του 2019, πριν από την πανδημία. Περισσότεροι μάλιστα, από τους μισούς κατευθύνθηκε στην Ευρώπη. Με τις πόλεις να λυγίζουν ήδη από την πίεση, αρκετές αναζητούν τρόπους να κάνουν τον τουρισμό πιο βιώσιμο. Το να πληρώνει ο τουρίστας 50% ακριβότερα για ένα croque monsieur ίσως δεν είναι απάτη, αλλά μέρος της λύσης.

Όταν ο υπερτουρισμός γίνεται καθημερινότητα

Ο υπερτουρισμός δεν είναι νέο φαινόμενο. Ωστόσο, μετά την πανδημία επιδεινώθηκε δραματικά, καθώς το λεγόμενο «revenge travel» και η επανεκκίνηση των αεροπορικών και της κρουαζιέρας εκτόξευσαν τις μετακινήσεις. Σε μια εποχή γενικευμένης αβεβαιότητας, η Ευρώπη, παραδοσιακά δημοφιλής, επλήγη περισσότερο. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ήπειρος θεωρείται από πολλούς «το τελευταίο ασφαλές καταφύγιο», με υψηλά επίπεδα ασφάλειας, σταθερό νομικό πλαίσιο και υποδομές. Ταυτόχρονα όμως, οι κορυφαίοι προορισμοί είναι θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Εκατομμύρια επισκέπτες συρρέουν σε πόλεις που προβάλλονται αδιάκοπα από πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, social media και κουλτούρα των σύντομων αποδράσεων.

Μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι έχουν εμπειρία στη διαχείριση πλήθους. Όχι όμως και οι γειτονιές που μέχρι πρότινος εξυπηρετούσαν κυρίως ντόπιους. Εκεί, η τουριστική πίεση γίνεται πιο αισθητή, παραδοσιακά καταστήματα τροφίμων εξαφανίζονται, αντικαθίστανται από σουβενίρ ή επιχειρήσεις χωρίς σαφή ταυτότητα, ενώ εστιατόρια «εκτοξεύονται» μέσα σε μια νύχτα λόγω TikTok, αποκλείοντας την τοπική πελατεία. Το πρόβλημα, όπως λένε άνθρωποι του χώρου, δεν είναι απλώς ο αριθμός των επισκεπτών, αλλά το βάθος της εμπειρίας. Όταν ο τουρίστας έρχεται μόνο για μια φωτογραφία, η σχέση με την πόλη γίνεται επιφανειακή.

Τι είναι πραγματικά ο υπερτουρισμός

Συνήθως τον φανταζόμαστε ως ασφυκτικό συνωστισμό σε ιστορικά κέντρα ή μπροστά σε εμβληματικά έργα τέχνης. Στην ουσία όμως είναι ένα συναίσθημα. Η αίσθηση των τοπικών κοινωνιών ότι ο μαζικός τουρισμός τις υποβαθμίζει αντί να τις ωφελεί. Η υπομονή των κατοίκων εξαντλείται. Το καλοκαίρι που πέρασε, σχεδόν σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη σημειώθηκαν διαμαρτυρίες, με χαρακτηριστικές εικόνες τουρίστες να βρέχονται από… νεροπίστολα. Οι λύσεις, ωστόσο, είναι σύνθετες και συχνά δεν αποδίδουν άμεσα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η αύξηση τιμών ή οι περιορισμοί πρόσβασης μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση, αλλά δεν εγγυώνται καλύτερη εμπειρία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, η αίσθηση «σπανιότητας» ενισχύει ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρον.

Ποιος πληρώνει τελικά;

Η αύξηση του κόστους των αεροπορικών θα μπορούσε θεωρητικά να περιορίσει τις ροές, όμως πλήττει κυρίως όσους ταξιδεύουν σπάνια, όχι τους συχνούς ταξιδιώτες υψηλού εισοδήματος. Ενδεικτικά, ένα πολύ μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των διεθνών πτήσεων.
Γι’ αυτό, αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιο δίκαιες λύσεις εκείνες που ευνοούν τους μόνιμους κατοίκους, εκπτώσεις, προτεραιότητα πρόσβασης ή δωρεάν είσοδος σε πολιτιστικούς χώρους. Σε πολλές πόλεις, τέτοιες πρακτικές ενισχύουν την αποδοχή του τουρισμού και περιορίζουν την κοινωνική ένταση. Σε άλλες περιπτώσεις, επιβάλλονται φυσικοί περιορισμοί, όπως ανώτατα όρια επισκεπτών, περιορισμοί στα κρουαζιερόπλοια ή συστήματα παρακολούθησης πυκνότητας σε πραγματικό χρόνο. Όμως οι πόλεις χωρίς «σύνορα» δυσκολεύονται περισσότερο να ελέγξουν τις ροές.

Η στρατηγική της διασποράς

Η λέξη-κλειδί στη συζήτηση για τον υπερτουρισμό είναι η «διασπορά». Όχι λιγότερος τουρισμός, αλλά λιγότερος συγκεντρωμένος κόσμος σε ένα μέρος. Η τεχνολογία, που συνέβαλε στο πρόβλημα, μπορεί να γίνει και μέρος της λύσης, εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη και έξυπνη πληροφόρηση μπορούν να κατευθύνουν επισκέπτες σε λιγότερο κορεσμένα σημεία ή σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Ωστόσο, η αλλαγή συμπεριφοράς των ταξιδιωτών παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Στις διακοπές, η λογική συχνά υποχωρεί μπροστά στην επιθυμία και τη μαζική τάση.

Ο υπερτουρισμός γίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνος όταν τα οικονομικά οφέλη δεν μένουν στις τοπικές κοινωνίες. Σε αρκετές χώρες, οι αφίξεις αυξάνονται, αλλά οι πραγματικοί μισθοί μειώνονται και το κόστος στέγασης εκτοξεύεται. Αυτό τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια πολύ περισσότερο από τα ίδια τα πλήθη.
Η συζήτηση για πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, μεγάλες ταξιδιωτικές εταιρείες και τη διαρροή εσόδων εκτός τοπικής οικονομίας είναι πλέον κεντρική. Όπως τονίζουν αναλυτές, το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε τον τουρισμό, αλλά για ποιον δουλεύει τελικά.

Μπορεί να αλλάξει το μοντέλο;

Αρκετές πόλεις βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η μείωση του υπερτουρισμού είναι δύσκολη όταν παγιωθεί. Ίσως οι λύσεις να είναι πιο ριζικές, λιγότερες πτήσεις, ακριβότερα ταξίδια, πιο αργός και συνειδητός τουρισμός. Όπως σημειώνουν ειδικοί της βιώσιμης ανάπτυξης, ορισμένοι προορισμοί προσπαθούν να θέσουν όρια πριν γίνουν «θύματα» της επιτυχίας τους. Γιατί όταν ένας τόπος ανακαλυφθεί μαζικά, συχνά χάνει ακριβώς αυτό που τον έκανε ξεχωριστό.

Στο μεταξύ, το 59% των ταξιδιωτών από βασικές υπερπόντιες αγορές δηλώνει ότι σκοπεύει να πραγματοποιήσει τουλάχιστον ένα ταξίδι μεγάλων αποστάσεων εντός του 2026, ποσοστό μειωμένο κατά 5% σε σχέση με πέρυσι, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στο αυξημένο κόστος και στον περιορισμένο διαθέσιμο χρόνο διακοπών.

Παράλληλα, το ενδιαφέρον για ταξίδι στην Ευρώπη παραμένει ισχυρό, με το 42% των ερωτηθέντων να δηλώνει ότι εξετάζει επίσκεψη στην ήπειρο μέσα στο 2026, αν και καταγράφεται οριακή υποχώρηση κατά 3% σε ετήσια βάση. Η μεγαλύτερη δυναμική εντοπίζεται στην Κίνα (59%) και στη Βραζιλία (54%), ενώ χαμηλότερη πρόθεση εμφανίζουν η Ιαπωνία (20%) και οι ΗΠΑ (34%), όπου η οικονομική αβεβαιότητα επηρεάζει τις αποφάσεις ταξιδιού.

Σημειώνεται ότι, για αγορές όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς, παρατηρείται σαφής μετατόπιση προς πιο κοντινούς και οικονομικούς προορισμούς, εξέλιξη που επιβεβαιώνει μια γενικότερη στροφή προς ταξίδια μικρότερης απόστασης.

Η ασφάλεια αναδεικνύεται αυτή τη στιγμή σε βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης. Το 51% των ταξιδιωτών δηλώνει ότι η ασφάλεια αποτελεί το κυριότερο κριτήριο επιλογής προορισμού, με την Ευρώπη να κατατάσσεται πρώτη παγκοσμίως ως προς την πολιτική σταθερότητα, την προσωπική ασφάλεια και την έκθεση σε φυσικούς κινδύνους. Ιδιαίτερα ισχυρή είναι αυτή η αντίληψη στην κινεζική αγορά.

Εξάλλου, το κόστος παραμένει ο βασικός ανασταλτικός παράγοντας για ταξίδια στο εξωτερικό, καθώς το 52% όσων δεν σχεδιάζουν ταξίδι μεγάλης απόστασης δηλώνει ότι αποθαρρύνεται κυρίως από τις τιμές. Για την Ευρώπη ειδικότερα, η προσιτότητα αναδεικνύεται ως το βασικό εμπόδιο για το 43% των ταξιδιωτών, με μεγαλύτερη ευαισθησία να καταγράφεται στις ηλικίες 18-34 ετών.

Στον αντίποδα, αλλά με ιδιαίτερη σημασία για τους ευρωπαϊκούς προορισμούς και για την Ελλάδα, μεταβάλλεται το προφίλ του ταξιδιώτη: αυξάνεται το ενδιαφέρον για ημι-οργανωμένα ταξίδια, ενώ μειώνεται η προτίμηση για πλήρως οργανωμένα πακέτα. Η τάση αυτή οδηγείται κυρίως από την Κίνα, όπου καταγράφεται άνοδος 3 ποσοστιαίων μονάδων στη ζήτηση για μερικώς οργανωμένα ταξίδια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο βασικός λόγος ταξιδιού παραμένει η αναψυχή (75%), ωστόσο τα επαγγελματικά ταξίδια ενισχύονται αισθητά, φθάνοντας το 9% (+3 μονάδες), κυρίως από αγορές όπως η Αυστραλία και η Νότια Κορέα. Στις δραστηριότητες, πρώτη επιλογή παραμένουν ο πολιτισμός και η ιστορία, ακολουθούν η γαστρονομία, τα city breaks και η φύση, ενώ το slow travel ενισχύεται από 22% το 2025 σε 26% το 2026.

Όπως δήλωσε ο Miguel Sanz, πρόεδρος της European Travel Commission, οι ταξιδιώτες προσεγγίζουν πλέον τα μακρινά ταξίδια με μεγαλύτερη προσοχή, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη στρατηγική τοποθέτηση της Ευρώπης γύρω από αυθεντικές, βιώσιμες και εμπειρικές μορφές τουρισμού, με έμφαση στην ποιότητα, την ευελιξία και τη διάρκεια παραμονής.

Αυτό σημαίνει ότι όσοι πολίτες δεν έχουν προχωρήσει έως τότε στην έκδοση της νέας ηλεκτρονικής ταυτότητας, θα μπορούν να ταξιδεύουν σε χώρες της ΕΕ μόνο με διαβατήριο, ακόμη και για σύντομα ταξίδια αναψυχής ή επαγγελματικούς λόγους.

Ποιες ταυτότητες παραμένουν αποδεκτές

Σύμφωνα με τις ισχύουσες προβλέψεις, οι αστυνομικές ταυτότητες που έχουν εκδοθεί μετά το έτος 2000 μπορούν να χρησιμοποιούνται κανονικά για ταξίδια εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ζώνης Σένγκεν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Συγκεκριμένα, θα πρέπει να αναγράφεται το ονοματεπώνυμο και με λατινικούς χαρακτήρες και το έγγραφο να βρίσκεται σε καλή φυσική κατάσταση, χωρίς φθορές που δυσχεραίνουν τον έλεγχο.

Δεν γίνεται διάκριση ανάμεσα σε χειρόγραφες και μηχανογραφημένες ταυτότητες, αρκεί να πληρούνται τα παραπάνω κριτήρια. Ωστόσο, τα παλαιά δελτία ταυτότητας, τα οποία δεν διαθέτουν λατινική γραφή ή παρουσιάζουν αλλοιώσεις, θεωρούνται πλέον μη συμβατά με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας.

Ταξίδια εντός ΕΕ και Ζώνης Σένγκεν

Η αλλαγή αφορά όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες σήμερα αριθμούν 27, μεταξύ αυτών η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ολλανδία και η Σουηδία.

Παράλληλα, ισχύει και για τις χώρες της Ζώνης Σένγκεν, που περιλαμβάνει τόσο κράτη-μέλη της ΕΕ όσο και τρίτες χώρες, όπως η Ελβετία, η Νορβηγία και η Ισλανδία.

Για τις μετακινήσεις εντός των χωρών αυτών, η συμμόρφωση με τον νέο κανονισμό θεωρείται απαραίτητη, καθώς οι έλεγχοι στα σύνορα βασίζονται πλέον σε αυστηρότερα πρότυπα ταυτοποίησης.

Οι αρμόδιες αρχές συνιστούν στους πολίτες να ελέγξουν έγκαιρα τον τύπο και την κατάσταση της ταυτότητάς τους, ειδικά αν σκοπεύουν να ταξιδέψουν μετά τον Αύγουστο του 2026. Η έκδοση της νέας ηλεκτρονικής ταυτότητας ή η κατοχή έγκυρου διαβατηρίου θα αποτελούν τη μοναδική ασφαλή λύση για απρόσκοπτα ταξίδια εντός Ευρώπης.

Οι Έλληνες ταξιδιώτες φαίνεται να προτιμούν κυρίως τους προορισμούς εντός Ευρώπης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Visa πάνω από το 80% των συνολικών διασυνοριακών δαπανών πραγματοποιούνται εντός του ΕΟΧ ενώ οι πέντε προορισμοί που επισκέπτονται συχνότερα οι Έλληνες είναι: Ιταλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Τουρκία. Όσον αφορά τους προορισμούς με τη μεγαλύτερη αύξηση ταξιδιωτών κατά το εννιάμηνο (Ιανουάριος - Σεπτέμβριος 2025), η Αίγυπτος κατέγραψε πάνω από 80% αύξηση, ενώ η Ιαπωνία περίπου 70%. Ακολουθούν η Αλβανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σλοβενία.

Τα δεδομένα έδειξαν ότι οι κορυφαίες πέντε κατηγορίες δαπανών για τους Έλληνες ήταν: εστιατόρια, τρόφιμα και παντοπωλεία, καταλύματα, ένδυση και αξεσουάρ και καταστήματα λιανικής. Οι κορυφαίοι πέντε προορισμοί σε σχέση με τις δαπάνες ήταν: Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της Visa, στους πέντε κορυφαίους προορισμούς καταγράφονται διαφοροποιήσεις στην καταναλωτική συμπεριφορά. Στην Ιταλία, το 20% των συνολικών δαπανών κατευθύνεται στην κατηγορία "ένδυση και αξεσουάρ", ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο των υπόλοιπων χωρών (12%). Στη Γερμανία, οι δαπάνες για τρόφιμα και παντοπωλεία ήταν περίπου διπλάσιες σε σχέση με τον μέσο όρο. Στη Γαλλία, οι καταναλωτές ξοδεύουν 3% περισσότερο από τον μέσο όρο στην ψυχαγωγία. Τέλος, στο Ηνωμένο Βασίλειο οι αγορές σε πολυκαταστήματα εμφανίζονται αυξημένες κατά 4% σε σύγκριση με τον μέσο όρο.

Ο Νίκος Πετράκης, Country Manager της Visa στην Ελλάδα, δήλωσε: «Κάθε ταξίδι πρέπει να είναι απλό: ένα tap της κάρτας, ένα αξιόπιστο δίκτυο, παντού. Καθώς οι Έλληνες εξερευνούν περισσότερους προορισμούς, επενδύουμε μαζί με τράπεζες και εμπόρους για να φέρουμε σύγχρονες δυνατότητες: από tokenized checkout έως ανέπαφες συναλλαγές, σε κάθε σημείο της διαδρομής, οι πληρωμές να λειτουργούν αθόρυβα στο παρασκήνιο».

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Οι Ευρωπαίοι άνω των 65 ετών δαπανούν κατά μέσο όρο 568 ευρώ ανά ταξίδι, ενώ οι νέοι 18-24 ετών περιορίζονται στα 405 ευρώ. Οι ηλικίες 25-54 κινούνται στα 450-520 ευρώ. Οι διαφορές αυτές δεν είναι απλώς οικονομικές· εκφράζουν διαφορετικές φιλοσοφίες ζωής. Οι νεότεροι αναζητούν αυθεντικότητα, περιπέτεια και χαμηλό κόστος, ενώ οι μεγαλύτεροι προτιμούν άνεση, οργανωμένα πακέτα και, συχνά, την πολυτέλεια της business class.

Η μέση διάρκεια των ταξιδιών παραμένει στις 4–6 διανυκτερεύσεις, με τα σύντομα city breaks να κυριαρχούν, ιδιαίτερα ανάμεσα σε όσους συνδυάζουν εργασία και αναψυχή. Από το 2020 έως το 2023, η συνολική ταξιδιωτική δαπάνη αυξήθηκε από 334 ευρώ σε 510 ευρώ, αποτέλεσμα του πληθωρισμού αλλά και της ανάγκης των Ευρωπαίων για απόδραση μετά την πανδημία.

Ποιοι ταξιδεύουν περισσότερο

Το στερεότυπο του φοιτητή-ταξιδευτή έχει ανατραπεί. Οι πιο δραστήριοι ταξιδιώτες είναι οι 25-44 ετών, με πάνω από 90% αυτών να έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον ένα ταξίδι τον τελευταίο χρόνο. Πρόκειται για άτομα με σταθερό εισόδημα, επαγγελματική ευελιξία και οικογενειακές υποχρεώσεις, παράγοντες που εξηγούν τη συχνότητα των ταξιδιών τους.

Περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους δηλώνουν ότι σκοπεύουν να ταξιδέψουν στο επόμενο εξάμηνο, με τα υψηλότερα ποσοστά (75%) να καταγράφονται στις ηλικίες 35-44 και 55-64 ετών. Την ίδια στιγμή, η κλιματική αλλαγή και η υβριδική εργασία μεταμορφώνουν την τουριστική συμπεριφορά: οι ψηφιακοί νομάδες πληθαίνουν και το workation (εργασία + διακοπές) εξελίσσεται σε νέο τρόπο ζωής.

Για το 73% των Ευρωπαίων, ο βασικός λόγος ταξιδιού είναι η χαλάρωση. Ακολουθεί η ανάγκη επανασύνδεσης με οικογένεια και φίλους (63%) και, σε σχεδόν 50%, η αναζήτηση ψυχικής ισορροπίας και ευεξίας.

Ωστόσο, τα κίνητρα διαφοροποιούνται σημαντικά ανά ηλικία:

• Οι νέοι επιδιώκουν ένταση, αυθορμητισμό και εξερεύνηση.
• Οι μεσήλικες αναζητούν ισορροπία μεταξύ χαλάρωσης και εμπειριών.
• Οι μεγαλύτεροι στρέφονται σε ταξίδια πολιτισμού, νοήματος και αυτογνωσίας.

Η ηλικία επηρεάζει και τις επιλογές διαμονής. Η Generation Z (53%) και οι millennials (45%) δείχνουν προτίμηση στα all-inclusive θέρετρα, που προσφέρουν σταθερό κόστος και άφθονο περιεχόμενο για τα social media. Αντίθετα, οι baby boomers προτιμούν την ευελιξία: δείπνα à la carte, θεματικά spa και πολιτιστικές εξορμήσεις, αποφεύγοντας συχνά τα οργανωμένα πακέτα.

Μαζί ή μόνοι;

Ο τρόπος ταξιδιού αποκαλύπτει στοιχεία για τις κοινωνικές σχέσεις. Οι άνω των 55 ταξιδεύουν κυρίως ως ζευγάρια (58%), οι 35-44 προτιμούν οικογενειακές διακοπές (43%), ενώ οι 18-24 στρέφονται σε παρέες, φεστιβάλ και συλλογικές εμπειρίες (31%). Αξιοσημείωτο είναι το ποσοστό των solo travelers άνω των 65 (9%), δείχνοντας ότι ο ανεξάρτητος τουρισμός δεν γνωρίζει ηλικία.

Με αξία άνω των 500 δισ. ευρώ, η ευρωπαϊκή τουριστική αγορά μεταβαίνει από τον μαζικό στον προσωποποιημένο τουρισμό. Οι μεγάλοι tour operators προσαρμόζουν τις υπηρεσίες τους: all-inclusive πακέτα για τους νεότερους, πολιτιστικά και θεματικά ταξίδια για τους πιο ώριμους ταξιδιώτες.

Το κοινό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η ηλικία επηρεάζει το πώς ταξιδεύουμε, όχι όμως το γιατί.

Το ανώτατο δικαστικό όργανο της Ε.Ε. έκρινε ότι, σε περιπτώσεις οργανωμένων ταξιδιών, όταν η εμπειρία υποβαθμίζεται τόσο ώστε να χάνει το αντικειμενικό της ενδιαφέρον, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα πλήρους επιστροφής χρημάτων, ακόμη και αν ορισμένες υπηρεσίες πραγματοποιήθηκαν κανονικά.

Η υπόθεση που άνοιξε τον δρόμο

Η απόφαση εκδόθηκε ύστερα από την υπόθεση δύο Πολωνών τουριστών που είχαν αγοράσει πακέτο διακοπών αξίας 2.048 ευρώ για διαμονή σε πεντάστερο ξενοδοχείο στην Αλβανία.

Από τη δεύτερη κιόλας μέρα, οι διακοπές τους μετατράπηκαν σε δοκιμασία: εκτεταμένες εργασίες κατεδάφισης στις πισίνες του ξενοδοχείου διήρκεσαν τέσσερις ημέρες, προκαλώντας έντονο θόρυβο και αναστάτωση.

Προστέθηκαν προβλήματα στο φαγητό, ενώ λίγο πριν την αναχώρησή τους ξεκίνησαν νέα έργα στον χώρο. Οι ταξιδιώτες προσέφυγαν στη δικαιοσύνη, ζητώντας επιστροφή χρημάτων και αποζημίωση.

Η απόφαση του Δικαστηρίου

Το ΔΕΕ έκρινε ότι ο πελάτης μπορεί να ζητήσει ολική επιστροφή του ποσού, όχι μόνο σε περιπτώσεις όπου οι παροχές απουσιάζουν πλήρως ή είναι ελαττωματικές, αλλά και όταν οι συνολικές ελλείψεις οδηγούν σε ουσιαστική απώλεια της εμπειρίας.

Το Δικαστήριο υπογράμμισε πως τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξετάζουν την πραγματική εμπειρία του ταξιδιώτη, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της ταλαιπωρίας και την απώλεια της απόλαυσης, όχι απλώς τις συμβατικές λεπτομέρειες του πακέτου.

Τι αλλάζει για την τουριστική βιομηχανία

Η απόφαση αυτή αναμένεται να αλλάξει τα δεδομένα για πρακτορεία και ταξιδιωτικούς οργανισμούς:

– Ενισχύει τα δικαιώματα των ταξιδιωτών απέναντι στις εταιρείες.
– Ορίζει σαφή όρια στο πότε ένα ταξίδι θεωρείται ουσιαστικά αποτυχημένο.
– Υποχρεώνει τα τουριστικά γραφεία να εξασφαλίζουν την πλήρη ποιότητα της εμπειρίας, όχι απλώς την παροχή ορισμένων υπηρεσιών.

Το μήνυμα της Ευρώπης

Η ετυμηγορία του Δικαστηρίου στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στην αγορά: οι διακοπές δεν είναι εμπορικό προϊόν, αλλά εμπειρία ζωής που πρέπει να προστατεύεται.

Αν αυτή η εμπειρία καταρρεύσει, ο ταξιδιώτης δεν οφείλει να πληρώσει το τίμημα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από αυτή την απόφαση, ενισχύει τη φωνή των καταναλωτών και υπενθυμίζει πως ο σεβασμός του ταξιδιώτη αποτελεί θεμελιώδη αρχή της τουριστικής δραστηριότητας στην Ευρώπη.

Όπως διευκρίνισε, οι παλαιού τύπου ταυτότητες, που βασίζονται σε προδιαγραφές της δεκαετίας του 1960, δεν θα αναγνωρίζονται πλέον για ταξίδια εντός ΕΕ λόγω χαμηλού επιπέδου ασφάλειας. Μέχρι τότε, οι πολίτες θα μπορούν να μετακινούνται με διαβατήριο, ενώ ο υπουργός κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να απευθυνθούν άμεσα στα αστυνομικά τμήματα για την έκδοση νέου τύπου ταυτότητας.

Παράλληλα, από τις 6 Νοεμβρίου 2025 θα ξεκινήσει η αυτόματη απόδοση του Προσωπικού Αριθμού σε όσους δεν έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν λάθη στα κρατικά μητρώα. «Στόχος είναι κάθε πολίτης να διαθέτει έναν ενιαίο αριθμό αντί για ΑΜΚΑ, ΑΦΜ, αριθμό ταυτότητας ή διαβατηρίου, ώστε να περιοριστούν τα λάθη και η ταλαιπωρία», υπογράμμισε ο κ. Παπαστεργίου.

Απάτες με ψεύτικα εισιτήρια και «μαϊμού» ιστοσελίδες

Σύμφωνα με τον ειδικό, ένα από τα πιο κοινά κόλπα των απατεώνων αφορά ιστοσελίδες-απομιμήσεις αεροπορικών εταιρειών, σχεδιασμένες να υποκλέψουν προσωπικά και τραπεζικά στοιχεία. Ο ίδιος συνιστά οι κρατήσεις να γίνονται αποκλειστικά μέσω των επίσημων sites των αεροπορικών ή μέσω αναγνωρισμένων πλατφορμών όπως το Expedia, το Kayak και το Skyscanner. Ο κ. Μούγιος προειδοποιεί να αποφεύγονται οι άγνωστοι μεταπωλητές και να εντοπίζονται ενδείξεις απάτης, όπως γενικοί χαιρετισμοί στα email, περίεργες διευθύνσεις αποστολέων ή πίεση για άμεση ενέργεια. «Επιβεβαιώστε τις κρατήσεις μόνο μέσα από τα επίσημα κανάλια επικοινωνίας των εταιρειών», επισημαίνει.

Πλαστοί ταξιδιωτικοί πράκτορες

Ένα ακόμη κόλπο περιλαμβάνει ψεύτικους ταξιδιωτικούς πράκτορες ή ιστοσελίδες που μιμούνται αξιόπιστες εταιρείες. Οι πελάτες καλούνται να επιβεβαιώνουν πάντα την εγκυρότητα των πρακτόρων μέσω επίσημων φορέων. Ο ειδικός σημειώνει πως οι νόμιμοι επαγγελματίες προσφέρουν γραπτές συμβάσεις, ξεκάθαρες πολιτικές ακύρωσης και δεν απαιτούν άμεσες πληρωμές με ανασφαλείς μεθόδους, όπως τραπεζικά εμβάσματα ή εφαρμογές πληρωμών.

Ο κ. Μούγιος αναφέρει πως η αυξημένη ζήτηση για κρουαζιέρες έχει προσελκύσει και τους επιτήδειους, οι οποίοι εκμεταλλεύονται την κατάσταση για να προσελκύσουν ανυποψίαστους. Οι απατεώνες συχνά ισχυρίζονται ότι ο παραλήπτης κέρδισε ένα ταξίδι ή έλαβε αποκλειστική πρόσκληση. «Ελέγχετε πάντα τα στοιχεία της κρουαζιέρας με την επίσημη εταιρεία και ζητάτε σύμβαση που να περιγράφει με σαφήνεια τα κόστη και τους όρους», συνιστά ο ταξιδιωτικός σύμβουλος.

Επικίνδυνες συμφωνίες με χρονομεριστικές μισθώσεις

Πολλές υποσχέσεις για πολυτελή διαμονή και προνόμια υψηλής ποιότητας μέσω χρονομεριστικών μισθώσεων (timeshare) καταλήγουν σε απάτη. Ο κ. Μούγιος εξηγεί πως οι επιτήδειοι εμφανίζουν επαγγελματικές παρουσιάσεις, όμως βασίζονται σε προφορικές υποσχέσεις που δεν συμπεριλαμβάνονται σε κανένα έγγραφο.

Συνιστά στους καταναλωτές να ερευνούν λεπτομερώς τον πάροχο, την τοποθεσία και τις αξιολογήσεις πριν δεσμευτούν.

Ψεύτικες αγγελίες για εξοχικά και ξενοδοχεία

Μια άλλη παγίδα είναι τα ψεύτικα τουριστικά καταλύματα. Ο ειδικός συμβουλεύει οι κρατήσεις να γίνονται μόνο μέσα από γνωστές πλατφόρμες, όπως το Booking.com, το Airbnb ή το Vrbo. Επιπλέον, τονίζει ότι οι πληρωμές πρέπει να γίνονται εντός των ασφαλών συστημάτων των πλατφορμών. Αν κάποιος ζητήσει πληρωμή εκτός συστήματος, πρόκειται πιθανότατα για απάτη. «Όταν μια προσφορά φαίνεται πολύ καλή για να είναι αληθινή,  συνήθως δεν είναι», καταλήγει ο ειδικός.

Αυτή είναι η μεγάλη εικόνα για τις ταξιδιωτικές προτιμήσεις του κοινού σε 14 χώρες- αγορές του ελληνικού τουρισμού, από τις οποίες το 2024 προήλθε το 75,2% του συνόλου των εισπράξεων του εισερχόμενου τουρισμού στην Ελλάδα, όπως προκύπτει από την τελευταία μελέτη του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων με τίτλο «Market Outlook: Ταξιδιωτική συμπεριφορά και οικονομικές συνθήκες στις κύριες αγορές εισερχόμενου τουρισμού το 2025». Στη μελέτη καταγράφονται οι προτιμήσεις του κοινού όπως προκύπτουν από  έρευνα της GWI (η οποία ειδικεύεται σε έρευνες κοινού για τη δημιουργία προφίλ καταναλωτών σε 52 χώρες από όλο τον κόσμο) και αφορούν συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν στο 1^ο τρίμηνο του 2025.

Η έρευνα αφορά ειδικότερα στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Πολωνία, το Βέλγιο, τη Ρουμανία, την Αυστρία, την Ελβετία, το  Ισραήλ, τη Σουηδία και τη Δανία. Αν και η συγκεκριμένη μελέτη δεν εστιάζει στον γεωπολιτικό παράγοντα, η συμπερίληψη της ισραηλινής αγοράς αποκτά ιδιαίτερη σημασία, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα των πρόσφατων εξελίξεων στην περιοχή. 

Η διάθεση για ταξίδια

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της μελέτης καταγράφεται γενικότερα αυξημένο ενδιαφέρον των καταναλωτών από όλες τις εξεταζόμενες αγορές για ταξίδια είτε εσωτερικού είτε εξωτερικού με τουλάχιστον τους μισούς πολίτες να δηλώνουν ότι ενδιαφέρονται να ταξιδέψουν τους επόμενους 3-6 μήνες.

Συγκεκριμένα:

• υψηλότερο ενδιαφέρον για ταξίδια δήλωσαν οι καταναλωτές από τις αγορές της Ελβετίας και της Αυστρίας με 59% αντίστοιχα, της Ιταλίας με 57%, της Σουηδίας με 55%, της Δανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου με 53% αντίστοιχα, του Βελγίου, της Γαλλίας και της Ολλανδίας με 52% αντίστοιχα και της Γερμανίας με 51% , ενώ
• χαμηλότερο είναι το ενδιαφέρον από τις αγορές των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της Πολωνίας με 48% αντίστοιχα και της Ρουμανίας με 50%.

Για τους επόμενους 3-6 μήνες, οι διακοπές στο εξωτερικό είναι η κυρίαρχη προτίμηση στις περισσότερες αγορές, με σημαντική εξαίρεση τις ΗΠΑ και σε μικρότερο βαθμό την Γαλλία και την Ιταλία, χώρες που έχουν δικούς τους παραθεριστικούς προορισμούς, και την Πολωνία και τη Ρουμανία, πιθανόν για οικονομικούς λόγους. Και στις πέντε αυτές χώρες η κυρίαρχη προτίμηση είναι οι διακοπές στο εσωτερικό.

Καθοριστικοί παράγοντες στον σχεδιασμό του ταξιδιού

Οι κυριότεροι παράγοντες που επηρεάζουν τα ταξιδιωτικά σχέδια των καταναλωτών είναι η σχέση ποιότητας τιμής (τουλάχιστον ένας στους τρεις σε όλες τις αγορές πλην Πολωνίας) και οι καιρικές συνθήκες (σχεδόν ένας στους τρεις σε όλες τις αγορές, με εξαίρεση την Ρουμανία), ενώ ακολουθούν η χαλάρωση, η πολιτιστική εμπειρία, η ευκολία στο ταξίδι, οι ειδικές τιμές/προσφορές, η εμπειρία ζωής, η απόσταση για το ταξίδι, η δυνατότητα επίσκεψης σε φίλους/συγγενείς, η σύσταση από φίλους/συγγενείς, οι δραστηριότητες περιπέτειας στην ύπαιθρο και οι καλές εγκαταστάσεις για παιδιά/οικογένεια.

Αναφορικά με τον τύπο διακοπών που δήλωσαν ότι απολαμβάνουν περισσότερο οι καταναλωτές, παρατηρείται ότι το υψηλότερο ποσοστό λαμβάνουν οι διακοπές σε παραλία/θέρετρο (49%+) και ακολουθούν -από 25% έως 44%- το οδικό ταξίδι, οι διακοπές στον τόπο διαμονής ή κοντινές περιοχές (staycation), οι διακοπές δράσης/περιπέτειας, το θεματικό πάρκο, η κρουαζιέρα κ.ο.κ..

Οι οικονομικές συνθήκες στις κύριες αγορές

Πέραν άλλων αιφνίδιων και έκτακτων γεγονότων, καθοριστικό ρόλο για την τελική έκβαση των αφίξεων το 2025 διαδραματίζουν οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούν στις διάφορες χώρες και που επηρεάζουν τη δυνατότητα, αλλά και τη διάθεση/πρόθεση για ταξίδια.

Συγκεκριμένα, οι οικονομίες της Ευρώπης το 2025 προβλέπεται να αναπτυχθούν με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σύγκριση με προηγούμενες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Μάιος 2024), με εξαίρεση την αγορά της Δανίας όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει υψηλότερη ανάπτυξη από αυτή που είχε προβλέψει τον Μάιο του 2024. Μόνο η οικονομία της Αυστρίας προβλέπεται από την ΕΕ να συρρικνωθεί το 2025. Παρόμοια εικόνα, παρατηρείται στην αμερικανική και βρετανική αγορά, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέπει επιβράδυνση της οικονομίας τους για το 2025, σε σύγκριση με την προ έτους εκτίμηση της, αφενός για τις ΗΠΑ λόγω των εμπορικών εντάσεων και της δημοσιονομικής αβεβαιότητας και αφετέρου για το Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής που επηρεάζει την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις.

Επιπλέον, η πρόσφατη κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, αλλά και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της επιβολής αυξημένων δασμών από την αμερικανική πλευρά, επιτείνει την παγκόσμια οικονομική αβεβαιότητα, επηρεάζοντας τις εξαγωγές, τις τιμές προϊόντων και τη συνολική καταναλωτική εμπιστοσύνη 

Η Ελλάδα στο top -5 των προορισμών

Σε ότι αφορά τον προγραμματισμό των αεροπορικών θέσεων για την θερινή περίοδο του 2025 (30/3/2025-25/10/2025),η Ελλάδα συγκαταλέγεται στο top-5 των προορισμών σε όλες τις εξεταζόμενες αγορές σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της στην Μεσόγειο, με εξαίρεση τις αγορές των ΗΠΑ και της Ελβετίας που βρίσκεται στην 6η θέση, ενώ αξιοσημείωτη είναι η 1η θέση που κατέχει η Ελλάδα στην αγορά του Ισραήλ, με διαφορά από τους ανταγωνιστές της.

Γενικά, στο σύνολο της θερινής σεζόν 2025 οι προσφερόμενες θέσεις είναι 28,5 εκατ. (έναντι 27,1 εκατ. το 2024) παρουσιάζοντας αύξηση +5,2%. Όσον αφορά τις δύο κύριες αγορές της Ελλάδας-τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που μαζί αντιπροσωπεύουν το 33% των συνολικών τουριστικών εισπράξεων για το 2024-παρά την αυξημένη οικονομική αβεβαιότητα εξαιτίας των εμπορικών εντάσεων, τα διαθέσιμα στοιχεία για τον προγραμματισμό των αεροπορικών θέσεων δείχνουν θετική προοπτική. Το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει η μεγαλύτερη αεροπορική αγορά για την Ελλάδα με 5,7 εκατ. θέσεις (+3,6% σε σχέση με πέρυσι), αντιπροσωπεύοντας το 20% του συνόλου, ενώ ακολουθεί η Γερμανία με 4,8 εκατ. θέσεις (+3,9%) και μερίδιο αγοράς 17%.