Με κύκλο εργασιών 26,2 δισ. ευρώ, η ελληνική βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών είναι ο μεγαλύτερος κλάδος της ελληνικής μεταποίησης. Συμβάλλει ουσιαστικά στην παραγωγική δυναμική της χώρας, με επενδύσεις 7,2 δισ. ευρώ την 10ετία 2015-2024. Αποτελεί τον μεγαλύτερο εργοδότη της μεταποίησης, με περισσότερες από 160.000 άμεσες θέσεις εργασίας, τις οποίες ενισχύει σταθερά. Διαχρονικά συνιστά μία από τις σημαντικότερες εξαγωγικές δυνάμεις της χώρας, με τα ελληνικά προϊόντα τροφίμων και ποτών να καταγράφουν εξαγωγές ύψους 7,4 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 15% των συνολικών εξαγωγών της Ελλάδας.

Μιλώντας στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ), υπογραμμίζει ότι η βιομηχανία τροφίμων στην Ελλάδα έχει παίξει τα τελευταία χρόνια σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της ποιότητας, στην επάρκεια των προϊόντων, στην απασχόληση και στις επενδύσεις. Ωστόσο, σημειώνει ότι «θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερη η επίδρασή της και στις εξαγωγές εάν μπορούσε να έχει την σθεναρή υποστήριξη της πολιτείας προς αυτή τη κατεύθυνση. Κυρίως στο κομμάτι των επενδύσεων, του κόστους της ενέργειας και βέβαια στα κανάλια διανομής στις διεθνείς αγορές».

Όπως εξηγεί, το ενεργειακό κόστος στην Ελλάδα είναι υπερβολικά μεγάλο με αποτέλεσμα να δημιουργείται πρόβλημα στην ελληνική βιομηχανία τροφίμων. «Η βιομηχανία τροφίμων παράγει προϊόντα στην Ελλάδα για την Ελλάδα. Θα μπορούσε να γίνει ένας πολύ μεγάλος εξαγωγέας και να συμβάλλει σημαντικά στην εθνική οικονομία. Να βρίσκει δηλαδή κάποιος τρόφιμα ελληνικά τυποποιημένα σε όλο τον κόσμο. Αυτό δυστυχώς, αυτό δεν γίνεται γιατί τα προϊόντα έχουν μεγάλο κόστος, λόγω κυρίως της ενέργειας, ενώ οι επιχειρήσεις είναι σχετικά μικρές και δεν μπορούν να χτίσουν μόνες τους διεθνή συστήματα εξαγωγών.

Η πολιτεία θα μπορούσε να ασχοληθεί σοβαρά με αυτό το θέμα, δίνοντας λύση στο πρόβλημα, αλλά δεν το κάνει».  Την ίδια στιγμή, η πολιτεία με παρεμβατικό τρόπο δημιουργεί εμπόδια στην επιχειρηματική δραστηριότητα. ‘Αλλωστε, όπως επισημαίνει ο ίδιος, οι κρατικές παρεμβάσεις για την περιστολή της ακρίβειας που περιλαμβάνουν την επιβολή πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους αλλά και η επιβολή προστίμων σε επιχειρήσεις δυσκολεύει τη λειτουργία των επιχειρήσεων.   Σημειώνεται ότι το πλαφόν επιβλήθηκε στα μέσα Μαρτίου με ορίζοντα ολοκλήρωσης τα τέλη Ιουνίου και αφορά σε περισσότερες από 60 κατηγορίες τροφίμων και άλλων απαραίτητων ειδών για κάθε ελληνικό νοικοκυριό. Σύμφωνα με το μέτρο, κανείς δεν μπορεί να πουλά με μεγαλύτερο μικτό περιθώριο ποσοστού κέρδους ανά κωδικό, από αυτό που είχε για τον κωδικό κατά μέσο όρο το 2025.

Τι οδηγεί τις αυξήσεις τιμών στα τρόφιμα

Ο πρόεδρος του ΣΕΒΤ από το βήμα της γενικής συνέλευσης ζήτησε να μην στοχοποιείται η βιομηχανία τροφίμων για τις αυξήσεις τιμώ. «Ως βιομηχανία τροφίμων και ποτών αναγνωρίζουμε πλήρως την σημασία του ρόλου μας και στηρίζουμε την ελληνική κοινωνία όχι μόνο μέσω της συγκράτησης των τιμών, αλλά και μέσω της διάθεσης προϊόντων σε κοινωνικά ευάλωτες ομάδες και την άμεση ανταπόκρισή μας σε περιόδους εκτάκτων κρίσεων. Η ακρίβεια είναι ο χειρότερος μας εχθρός – δεν την θέλουμε, δεν την επιδιώκουμε» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο κύριος αναφέρθηκε στην κριτική που έχει δεχθεί ο κλάδος για τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα. Υπενθύμισε ότι πριν από δύο χρόνια η βιομηχανία τροφίμων στοχοποιήθηκε για την άνοδο του πληθωρισμού κυρίως λόγω της αύξησης της τιμής του ελαιολάδου. Σήμερα παρατηρείται ξανά μια τάση δαιμονοποίησης του κλάδου για αυξήσεις που προέρχονται από άλλες κατηγορίες προϊόντων όπως τα φρούτα, τα λαχανικά, τα ψάρια και το κρέας που δεν έχουν καμία σχέση με τα επώνυμα τυποποιημένα τρόφιμα.

Η άνοδος των τιμών στα τρόφιμα κατά το πρώτο τετράμηνο του 2026 συνδέεται κυρίως με τις ανατιμήσεις στα νωπά και μη επεξεργασμένα προϊόντα, σύμφωνα με τα στοιχεία μελέτης του ΙΟΒΕ που παρουσιάστηκε στη γενική συνέλευση του ΣΕΒΤ.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι τον Απρίλιο ο πληθωρισμός τροφίμων στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 4,4%, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις να καταγράφονται στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, όπου ο σχετικός δείκτης ανήλθε στο 9,2%. Αντίθετα, στα επεξεργασμένα τρόφιμα οι ανατιμήσεις παρέμειναν ιδιαίτερα περιορισμένες, στο 0,6%.

Σημαντικό μέρος των πιέσεων προέρχεται από κατηγορίες όπως τα φρούτα, τα λαχανικά και τα αλιεύματα, προϊόντα των οποίων η διαμόρφωση των τιμών επηρεάζεται άμεσα από παράγοντες όπως οι καιρικές συνθήκες, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η διαθεσιμότητα της παραγωγής και οι διακυμάνσεις στις διεθνείς αγορές αγροτικών προϊόντων. Αντίθετα, οι τιμές των τυποποιημένων και επεξεργασμένων τροφίμων παρέμειναν σχεδόν σταθερές, παρά τη συνεχιζόμενη επιβάρυνση από το ενεργειακό κόστος και τις πρώτες ύλες.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στην Ευρωζώνη, όπου ο πληθωρισμός τροφίμων διαμορφώθηκε τον Απρίλιο στο 2,2%. Οι αυξήσεις στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα έφτασαν το 4,6%, ενώ στα επεξεργασμένα περιορίστηκαν στο 1%. Ωστόσο, η ένταση των ανατιμητικών πιέσεων εμφανίζεται σημαντικά μεγαλύτερη στην ελληνική αγορά.

Η μελέτη καταγράφει επίσης σημαντική απόκλιση μεταξύ του κόστους εισαγόμενων προϊόντων και του κόστους παραγωγής της εγχώριας βιομηχανίας τροφίμων. Το 2025 ο Δείκτης Τιμών Παραγωγού Τροφίμων υποχώρησε κατά 0,7%, ενώ ο Δείκτης Τιμών Εισαγωγών αυξήθηκε κατά 6,3%, εξέλιξη που αντανακλά τις πιέσεις που μεταφέρονται στην αγορά από το εξωτερικό περιβάλλον.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τα πιο πρόσφατα στοιχεία. Κατά το τελευταίο πεντάμηνο, οι τιμές παραγωγού τροφίμων αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 1,7% σε ετήσια βάση, όταν ο πληθωρισμός τροφίμων κινήθηκε στο 4,1%. Τον Μάρτιο του 2026, ειδικότερα, οι τιμές παραγωγού ενισχύθηκαν κατά 1,8%, έναντι αύξησης 4,4% στις τιμές καταναλωτή. Η διαφορά αυτή υποδηλώνει ότι οι ανατιμήσεις που καταγράφονται στην αγορά δεν προέρχονται αποκλειστικά από τη μεταποίηση, αλλά επηρεάζονται και από παράγοντες που σχετίζονται με τις διεθνείς τιμές πρώτων υλών, την ενέργεια και τα εισαγόμενα προϊόντα.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΟΒΕ, καθοριστικός παράγοντας για την ενίσχυση του πληθωρισμού κατά τους πρώτους μήνες του έτους παραμένει το ενεργειακό κόστος. Η συμβολή της ενέργειας στην άνοδο των τιμών θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς χωρίς την επίδρασή της ο γενικός πληθωρισμός στην ελληνική οικονομία θα διαμορφωνόταν σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα.

Ο πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ έφτασε 1,14%

Όπως εξηγεί μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Πεταλάς, τα φρούτα και λαχανικά είναι προϊόντα που επηρεάζονται από την εποχικότητα και για τον λόγο αυτό δεν έχουν σταθερή τιμή. Επίσης, αναφέρει ότι η ελληνική αγορά τροφίμων, σε σχέση με την ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό μη οργανωμένη, ιδιαίτερα στα φρούτα & λαχανικά και τα νωπά κρέατα. Περίπου το 50% των κρεάτων και το 60% των φρούτων & λαχανικών πωλούνται εκτός του οργανωμένου λιανεμπορίου (λαϊκή αγορά, φρουτεμπορικές, οπωροπωλεία κά.). Για τον λόγο αυτό και η παραγωγικότητα του καναλιού είναι μικρή και γενικά οι τιμές είναι μη ελεγχόμενες. Τα σούπερ μάρκετ, ως οργανωμένη αγορά, επιτυγχάνουν τη διασφάλιση της ποιότητας με ποιοτικούς ελέγχους και εξασφαλίζουν καλύτερη τιμή για τους πελάτες.

Τον Μάιο του 2026, ο πληθωρισμός στις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, ήταν της τάξης του +1,14% σε σχέση με 2025. Ο δείκτης τιμών Μαΐου 2026 σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα Απρίλιο 2026 είναι αυξημένος κατά 0,29%. Συνολικά το κυλιόμενο 12μηνο (Μάιος 2025-Απρίλιος 2026) καταγράφει αύξηση +1,79%. Σημειώνεται ότι το ήμισυ της πληθωριστικής πίεσης οφείλεται στην κατηγορία των νωπών φρούτων και λαχανικών, η οποία το τελευταίο δίμηνο επηρεάζεται από τις κακές καιρικές συνθήκες και την εποχικότητα. Οι υπόλοιπες κατηγορίες παρουσιάζουν συγκριτικά πολύ μικρές διακυμάνσεις. Από τις 23 κατηγορίες που εξετάζονται στην έρευνα οι 10 παρουσιάζουν αύξηση και οι 13 μείωση.

Μεγαλύτερες μειώσεις τιμών τον Μάιο 2026 σε σχέση με τον Μάιο 2025 καταγράφονται στα κατεψυγμένα (-4,37%), τροφές και είδη για κατοικίδια (-3,20%), ζύμες νωπές και κατεψυγμένες (-1,92%), απορρυπαντικά και είδη καθαρισμού (-1,42%), χαρτικά, καλλυντικά και είδη προσωπικής υγιεινής (-1,41%). Οι μειώσεις που καταγράφονται είναι αποτέλεσμα τόσο της ομαλοποίησης της αγοράς και της μείωσης στις τιμές παραγωγού σε ορισμένα προϊόντα.

Μεγαλύτερες αυξήσεις τον Μάιο 2026 σε σχέση με τον Μάιο 2025 καταγράφονται στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά (+8,59%), βρεφικές και παιδικές τροφές (+5,05%), αλλαντικά (+4,14%), φρέσκα κρέατα (+3,64%) και έτοιμα γεύματα (+3,64%).Οι αυξήσεις στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά αποδίδονται κυρίως στις καιρικές συνθήκες του Ιανουαρίου μέχρι τις αρχές Μαΐου 2026, με τις αυξημένες βροχοπτώσεις, χαμηλές θερμοκρασίες και τα πλημμυρικά, και στην καθυστέρηση στη νέα σοδειά των εποχικών ειδών. Οι υπόλοιπες κατηγορίες παρουσιάζουν σχετικά μικρές διακυμάνσεις. Ενδεικτικά, οι 22 κατηγορίες εξαιρουμένης της κατηγορίας των νωπών φρούτων και λαχανικών, καταγράφουν συνολικό πληθωρισμό μόλις 0,45%.

Το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι δυσκολίες στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες συντηρούν το κύμα ακρίβειας, επηρεάζοντας τόσο το κόστος μετακίνησης όσο και τις καθημερινές αγορές των πολιτών.

Ακριβότερος ο ανεφοδιασμός των οχημάτων

Οι τιμές στα πρατήρια καυσίμων εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα. Η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης βενζίνης διαμορφώνεται στα 2,097 ευρώ ανά λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης φτάνει τα 1,816 ευρώ το λίτρο.

Η αύξηση αποτυπώνεται ξεκάθαρα στο κόστος πλήρωσης ενός ρεζερβουάρ 60 λίτρων. Για τα βενζινοκίνητα οχήματα, το κόστος έχει ανέβει από περίπου 105 ευρώ στα 126 ευρώ, δηλαδή κατά 21 ευρώ περισσότερο σε σχέση με τα τέλη Φεβρουαρίου. Η τιμή της βενζίνης έχει αυξηθεί από τα 1,751 ευρώ ανά λίτρο στα σημερινά επίπεδα.

Ανάλογη είναι η εικόνα και για το πετρέλαιο κίνησης, όπου το κόστος ανεφοδιασμού έχει αυξηθεί από 94 σε 109 ευρώ, επιβαρύνοντας τους οδηγούς κατά περίπου 15 ευρώ ανά γέμισμα.

Ανατιμήσεις και στα τρόφιμα

Οι επιπτώσεις του αυξημένου κόστους ενέργειας δεν περιορίζονται στις μεταφορές. Οι ανατιμήσεις μεταφέρονται πλέον και στα ράφια των σούπερ μάρκετ, επηρεάζοντας μια σειρά από βασικά καταναλωτικά αγαθά.

Το αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, οι ακριβότερες μεταφορές και οι πιέσεις που καταγράφονται στη γεωργική παραγωγή και τη βιομηχανία λιπασμάτων συμβάλλουν στη διαμόρφωση υψηλότερων τιμών για τους καταναλωτές.

Μεταξύ των προϊόντων που παρουσιάζουν αυξήσεις είναι τα μπισκότα, τα τυροκομικά, τα αλλαντικά και ο καφές.

Ενδεικτικά:

• Συσκευασία μπισκότων αυξήθηκε από 2,03 ευρώ σε 2,19 ευρώ (+7,88%).
• Άλλη κατηγορία μπισκότων από 3,50 ευρώ διαμορφώθηκε στα 3,82 ευρώ (+9,14%).
• Το ανθότυρο ανέβηκε από 7,55 ευρώ στα 8,53 ευρώ (+12,98%).
• Η καπνιστή γαλοπούλα αυξήθηκε από 9,50 ευρώ σε 10,44 ευρώ (+9,89%).
• Το τυρί σε φέτες από 3,85 ευρώ έφτασε στα 4,28 ευρώ (+11,17%).
• Ο καφές φίλτρου διαμορφώθηκε στα 12,73 ευρώ από 11,76 ευρώ προηγουμένως (+8,25%).
• Το σαλάμι κατέγραψε τη μεγαλύτερη ανατίμηση, καθώς η τιμή του αυξήθηκε από 12,60 ευρώ σε 14,60 ευρώ (+15,87%).

Συνεχίζεται η πίεση στο κόστος ζωής

Η διατήρηση υψηλών τιμών στην ενέργεια και οι ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής για τα ελληνικά νοικοκυριά. Η επιβάρυνση γίνεται αισθητή τόσο στις καθημερινές μετακινήσεις όσο και στις αγορές βασικών ειδών, σε μια περίοδο όπου οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.

Η ενίσχυση σχεδιάζεται ως μια σταθερή μηνιαία «ανάσα», που ξεκινά από τα 40 ευρώ και αυξάνεται ανάλογα με τα μέλη του νοικοκυριού. Στόχος είναι να καλυφθεί μέρος των βασικών δαπανών διατροφής, σε ένα περιβάλλον όπου οι τιμές παραμένουν επίμονα υψηλές και η αγοραστική δύναμη πιέζεται.

Δομή επιδότησης και αναδρομικά ποσά

Ο βασικός κορμός του προγράμματος περιλαμβάνει ένα ελάχιστο ποσό 40 ευρώ μηνιαίως, με προσαυξήσεις που προκύπτουν από τη σύνθεση κάθε νοικοκυριού. Η τελική ενίσχυση διαφοροποιείται ανάλογα με τα εξαρτώμενα μέλη, δημιουργώντας ένα πιο προσαρμοσμένο μοντέλο στήριξης.

Παράλληλα, προβλέπεται η καταβολή αναδρομικών ποσών, τα οποία συνδέονται με τη διάρκεια συμμετοχής στο πρόγραμμα. Ενδεικτικά, για έξι μήνες η ενίσχυση φτάνει τα 240 ευρώ, για δώδεκα μήνες τα 480 ευρώ, ενώ για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μπορεί να αγγίξει ακόμη και τα 1.200 ευρώ για 30 μήνες συμμετοχής.

Η πρόβλεψη για αναδρομικότητα ενισχύει σημαντικά το συνολικό όφελος, μετατρέποντας την επιδότηση σε πιο ουσιαστική παρέμβαση για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες.

Σε ό,τι αφορά την εφαρμογή, η έκδοση της σχετικής κοινής υπουργικής απόφασης αναμένεται το επόμενο διάστημα, ανοίγοντας τον δρόμο για την ενεργοποίηση του προγράμματος.

Οι πρώτες πληρωμές εκτιμάται ότι θα πραγματοποιηθούν νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό, πιθανότατα εντός του καλοκαιριού, αντί για το φθινόπωρο. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι οι καταβολές θα έχουν αναδρομική ισχύ από την 1η Μαρτίου 2024, ενισχύοντας το συνολικό ποσό που θα λάβουν οι δικαιούχοι.

Ποιοι εντάσσονται στο πρόγραμμα

Το νέο πλαίσιο απευθύνεται κυρίως σε νοικοκυριά που ήδη βρίσκονται σε καθεστώς οικονομικής ευαλωτότητας. Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται όσοι λαμβάνουν το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, αλλά και άτομα που συμμετείχαν στο προηγούμενο σχήμα έως την 1η Μαρτίου 2024.

Επιπλέον, προβλέπεται ένταξη πολιτών που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν σχετική πιστοποίηση από τις κοινωνικές υπηρεσίες.

Η στόχευση αυτή επιχειρεί να διασφαλίσει ότι οι πόροι κατευθύνονται σε όσους έχουν πραγματική ανάγκη, περιορίζοντας τις διαρροές και ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα του μέτρου.

Πώς λειτουργεί το ψηφιακό κουπόνι

Η παροχή της ενίσχυσης γίνεται μέσω ψηφιακού voucher, το οποίο χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την αγορά τροφίμων και βασικών ειδών πρώτης ανάγκης. Η εξαργύρωση πραγματοποιείται σε συνεργαζόμενα καταστήματα, όπως σούπερ μάρκετ και παντοπωλεία, εξασφαλίζοντας ότι το ποσό διοχετεύεται στην κάλυψη ουσιωδών αναγκών.

Η διάρκεια ισχύος του κουπονιού υπολογίζεται περίπου στους έξι μήνες, με δυνατότητα ανανέωσης, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια.

Η διαδικασία συμμετοχής πραγματοποιείται μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας, όπου οι ενδιαφερόμενοι εισέρχονται με τους προσωπικούς τους κωδικούς, επιβεβαιώνουν τα στοιχεία τους και επιλέγουν τον τρόπο λήψης της ενίσχυσης — είτε μέσω ψηφιακής κάρτας είτε με πίστωση σε τραπεζικό λογαριασμό.

Η ενημέρωση για την πορεία της αίτησης γίνεται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κινητού τηλεφώνου, ενώ για περιπτώσεις ιδιαίτερης οικονομικής δυσχέρειας απαιτείται η προσκόμιση πρόσθετων δικαιολογητικών, όπως κοινωνική έκθεση.

Το voucher δεν μπορεί να μετατραπεί σε μετρητά και προορίζεται αποκλειστικά για συγκεκριμένες αγορές. Δεν επιτρέπεται η χρήση του για προϊόντα όπως αλκοόλ, καπνικά είδη ή τυχερά παιχνίδια, ούτε για μη επιτρεπόμενα ή μεταχειρισμένα αγαθά.

Οι περιορισμοί αυτοί στοχεύουν στη διασφάλιση ότι η επιδότηση εξυπηρετεί τον αρχικό της σκοπό, δηλαδή την κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης.

Σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος ζωής παραμένει υψηλό και η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις εντείνεται, το νέο πρόγραμμα επιχειρεί να λειτουργήσει ως σταθερός μηχανισμός στήριξης, με μεγαλύτερη διάρκεια και σαφέστερη κατεύθυνση.

Μηνιαία ενίσχυση και αναδρομικά ποσά

Η βασική δομή της παροχής περιλαμβάνει:

• 40€ μηνιαίως ως βασικό ποσό επιδότησης
• Προσαύξηση ανάλογα με τον αριθμό των μελών του νοικοκυριού
• Αναδρομικές πληρωμές με βάση τη διάρκεια συμμετοχής

Ενδεικτικά, τα αναδρομικά διαμορφώνονται ως εξής:

• 6 μήνες: 240€
• 12 μήνες: 480€
• 18 μήνες: 720€
• 24 μήνες: 960€
• 30 μήνες: 1.200€

Πότε αναμένονται οι πληρωμές

Με βάση τον προγραμματισμό:

• Η έκδοση της σχετικής ΚΥΑ αναμένεται το επόμενο διάστημα
• Οι πρώτες πληρωμές ενδέχεται να πραγματοποιηθούν νωρίτερα από τον Σεπτέμβριο, πιθανότατα μέσα στο καλοκαίρι
• Οι καταβολές θα έχουν αναδρομική ισχύ από την 1η Μαρτίου 2024

Ποιοι είναι οι δικαιούχοι

Στο πρόγραμμα εντάσσονται:

• Δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος
• Παλαιοί δικαιούχοι του προγράμματος (όπως ίσχυε έως την 1η Μαρτίου 2024)
• Πολίτες που βρίσκονται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας με σχετική πιστοποίηση από κοινωνικές υπηρεσίες

Πώς λειτουργεί το voucher τροφίμων

Η επιδότηση χορηγείται μέσω ψηφιακού κουπονιού με συγκεκριμένους περιορισμούς:

• Αφορά αποκλειστικά τρόφιμα και βασικά αγαθά
• Εξαργυρώνεται σε συνεργαζόμενα καταστήματα, όπως σούπερ μάρκετ και παντοπωλεία
• Έχει διάρκεια περίπου 6 μηνών, με δυνατότητα ανανέωσης

Η διαδικασία πραγματοποιείται μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας:

• Είσοδος με προσωπικούς κωδικούς
• Επιβεβαίωση στοιχείων δικαιούχου
• Επιλογή τρόπου λήψης (ψηφιακή κάρτα ή τραπεζικός λογαριασμός)
• Ενημέρωση μέσω email ή κινητού τηλεφώνου

Για περιπτώσεις ακραίας φτώχειας απαιτείται η υποβολή επιπλέον δικαιολογητικών, όπως κοινωνική έκθεση.

Το voucher:

• Δεν μετατρέπεται σε μετρητά
• Δεν χρησιμοποιείται για αγορά αλκοόλ, καπνικών προϊόντων ή τυχερών παιχνιδιών
• Δεν επιτρέπεται για μη επιλέξιμα προϊόντα ή μεταχειρισμένα είδη

Ο περιορισμός των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει μειώσει αισθητά την προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, επηρεάζοντας όχι μόνο τις τιμές των καυσίμων αλλά και τη διαθεσιμότητα βασικών πετροχημικών πρώτων υλών. Πρόκειται για υλικά απαραίτητα για την παραγωγή καθημερινών προϊόντων, από ρούχα και υποδήματα μέχρι πλαστικές συσκευασίες.

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να διαχέονται στην καταναλωτική αγορά, με αυξήσεις σε τιμές πλαστικών, καουτσούκ και πολυεστέρα. Η πίεση είναι πιο έντονη στην Ασία, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ενέργειας και συγκεντρώνει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας μεταποίησης.

Σε αρκετές χώρες καταγράφονται ήδη προβλήματα: από πανικόβλητες αγορές βασικών υλικών και περιορισμούς στη χρήση πλαστικών, μέχρι ελλείψεις που επηρεάζουν τη γεωργία και την υγειονομική περίθαλψη. Παράλληλα, βιομηχανίες προειδοποιούν για πιθανά προβλήματα στην παραγωγή ιατρικών προμηθειών και άλλων κρίσιμων προϊόντων.

Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, η μετάδοση των επιπτώσεων από την ενέργεια στα πετροχημικά και τελικά στα καταναλωτικά αγαθά είναι ταχεία, επηρεάζοντας ένα ευρύ φάσμα προϊόντων και κλάδων.

Η κατάσταση αυτή εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς και επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα, καθώς αυξάνεται το κόστος παραγωγής και μετακυλίεται σταδιακά στους καταναλωτές. Την ίδια στιγμή, η άνοδος των τιμών καυσίμων και πρώτων υλών δημιουργεί επιπλέον δυσκολίες στις μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Παρά τις προσπάθειες κυβερνήσεων να περιορίσουν τις επιπτώσεις μέσω στρατηγικών αποθεμάτων, η έλλειψη κρίσιμων παραγώγων, όπως η νάφθα, παραμένει βασικό πρόβλημα, χωρίς εύκολες εναλλακτικές.

Η πίεση στην αγορά έχει οδηγήσει ήδη σε μειώσεις παραγωγής και σε επίκληση «ανωτέρας βίας» από εταιρείες, ενώ ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση πρώτων υλών εντείνεται.

Οι αυξήσεις τιμών είναι ήδη αισθητές, ιδιαίτερα στα πλαστικά, με ορισμένες κατηγορίες να καταγράφουν σημαντικά άλματα. Παράλληλα, επιχειρήσεις εξετάζουν εναλλακτικά υλικά ή περιορισμό της χρήσης πλαστικού, αν και οι λύσεις αυτές απαιτούν χρόνο και αυξάνουν το κόστος.

Οι εξελίξεις στην Ασία θεωρούνται προάγγελος αντίστοιχων πιέσεων και στη Δύση, καθώς η διαταραχή στις αλυσίδες εφοδιασμού αναμένεται να επεκταθεί τους επόμενους μήνες.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τις τιμές, αλλά και τη φυσική διαθεσιμότητα βασικών υλικών, ενώ η αβεβαιότητα για την εξέλιξη της σύγκρουσης διατηρεί την αγορά σε κατάσταση αναμονής.

Ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν μήνες μέχρι να αποκατασταθεί η ισορροπία στην αγορά, ιδιαίτερα στον κλάδο των πετροχημικών και των πλαστικών.

Σε μια σπάνια κοινή τους ανακοίνωση, οι επικεφαλής των τριών οργανισμών τόνισαν ότι το βάρος θα πλήξει δυσανάλογα τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς παγκοσμίως, ιδιαίτερα σε χώρες χαμηλού εισοδήματος που εξαρτώνται από εισαγωγές.

Παράλληλα, υπογράμμισαν ότι οι οργανισμοί τους θα συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και να «συντονίζουν τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για τη στήριξη όσων πλήττονται από την κρίση».

Σε κοινή ανακοίνωση με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Μηδενικών Αποβλήτων (30/3), το United Nations Environment Programme και το United Nations Human Settlements Programme προειδοποίησαν ότι η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων υπονομεύουν την επισιτιστική ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, περίπου το 19% των τροφίμων που είναι διαθέσιμα στους καταναλωτές καταλήγει στα… σκουπίδια, ενώ επιπλέον 13% χάνεται πριν φτάσει καν στα σημεία λιανικής πώλησης.

Τα νοικοκυριά αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή σπατάλης, αναλογώντας περίπου στο 60% του συνόλου. Ο τομέας εστίασης συμβάλλει κατά 28%, ενώ το λιανεμπόριο καλύπτει το υπόλοιπο 12%.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο τα νοικοκυριά πετούν πάνω από ένα δισεκατομμύριο γεύματα καθημερινά, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της αναποτελεσματικότητας στα παγκόσμια συστήματα τροφίμων.

Το στοιχείο αυτό εμπεριέχει και σημαντικό κόστος για τις οικονομίες, καθώς η σπατάλη τροφίμων κοστίζει περίπου ένα τρισ. δολάρια ετησίως στην παγκόσμια οικονομία.

Πέρα από τις οικονομικές απώλειες, η σπατάλη τροφίμων συμβάλλει σημαντικά στην περιβαλλοντική υποβάθμιση, καθώς ευθύνεται για το 8% έως 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Ειδικότερα, αντιστοιχεί έως και στο 14% των παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου που επιταχύνει σημαντικά την κλιματική αλλαγή. Έτσι, η μείωση της σπατάλης προσφέρει πολλαπλά οφέλη, όπως μείωση εκπομπών, ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας και στήριξη της μετάβασης σε μια πιο βιώσιμη, κυκλική οικονομία.

Οι υπηρεσίες του ΟΗΕ τονίζουν ότι η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων απαιτεί συντονισμένη δράση από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Καλούν δε, για ισχυρότερες πολιτικές, βελτιωμένες υποδομές και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού, ώστε να επιτευχθεί αλλαγή συμπεριφοράς σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας με στόχο την βιώσιμη ανάπτυξη και τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης οικολογικής ανθεκτικότητας.

Σε μια περιοχή με ακραίες θερμοκρασίες και ελάχιστη καλλιεργήσιμη γη, η τοπική παραγωγή τροφίμων δεν επαρκεί, σημειώνει το CNN.

Οι περισσότερες χώρες εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγωγές. Η Σαουδική Αραβία καλύπτει από το εξωτερικό πάνω από το 80% των αναγκών της, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα περίπου το 90%, ενώ το Κατάρ φτάνει σχεδόν στο απόλυτο, με ποσοστά που αγγίζουν το 98%.

Ακόμη και χώρες με ισχυρούς υδάτινους πόρους, όπως το Ιράκ, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις θαλάσσιες εισαγωγές που περνούν από το Ορμούζ. Το ίδιο ισχύει και για κρίσιμες υποδομές, όπως τα εργοστάσια αφαλάτωσης, που εξασφαλίζουν πόσιμο νερό.

Η σύγκρουση έχει μετατρέψει την περιοχή σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και η γενικευμένη αβεβαιότητα έχουν οδηγήσει σε δραματική μείωση της ναυσιπλοΐας. Πλοία αποφεύγουν να εισέλθουν στα Στενά, ενώ δεκάδες φορτία – μεταξύ αυτών και ευπαθή τρόφιμα – παραμένουν εγκλωβισμένα σε αναμονή.

Η εικόνα θυμίζει τις πιο δύσκολες στιγμές της πανδημίας ή την αναστάτωση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, σχολιάζει το CNN, με τη διαφορά ότι εδώ η διαταραχή είναι πιο άμεση και πιο συγκεντρωμένη σε έναν κρίσιμο κόμβο. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, οι εφοδιαστικές αλυσίδες βρίσκονται κοντά στο όριο μιας νέας μεγάλης κρίσης, καθώς το κόστος μεταφοράς αυξάνεται και οι χρόνοι παράδοσης γίνονται απρόβλεπτοι.

Η κρίση αποτυπώνεται ήδη στα κόστη. Οι λεγόμενεςς«ρήτρες πολέμου» ενεργοποιούνται στα ναυτιλιακά συμβόλαια, επιτρέποντας στις εταιρείες να αποφεύγουν επικίνδυνες διαδρομές ή να αλλάζουν προορισμούς.

Έτσι, κοντέινερ με τρόφιμα που είχαν προορισμό τα λιμάνια του Κόλπου καταλήγουν σε Ινδία ή Σρι Λάνκα, δημιουργώντας ένα πρωτοφανές επιχειρησιακό αδιέξοδο για τους εισαγωγείς. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο να φτάσει το φορτίο, αλλά και τι θα γίνει όταν φτάσει σε λάθος χώρα. Την ίδια στιγμή, τα μεταφορικά κόστη έχουν εκτοξευθεί. Διαδρομές που κόστιζαν μερικές χιλιάδες ευρώ πλέον κοστίζουν πολλαπλάσια, ενώ προστίθενται επιπλέον επιβαρύνσεις για ασφάλιση και χερσαία μεταφορά. Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο: η αύξηση μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή.

Ήδη επιχειρήσεις του κλάδου προειδοποιούν για αυξήσεις τιμών έως και 20% σε βασικά προϊόντα, όπως γαλακτοκομικά και φρέσκα τρόφιμα.

Αναζητώντας λύση

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, εταιρείες και κυβερνήσεις προσπαθούν να βρουν εναλλακτικές λύσεις. Χερσαίες διαδρομές μέσω Ευρώπης και Τουρκίας, νέοι εμπορικοί διάδρομοι μεταξύ Ομάν και ΗΑΕ και αυξημένη χρήση αερομεταφορών βρίσκονται στο τραπέζι.

Ωστόσο, όλες αυτές οι λύσεις έχουν περιορισμούς. Είναι πιο ακριβές, πιο αργές και δεν μπορούν να καλύψουν τον όγκο που διακινούν τα Στενά του Ορμούζ. Ακόμη και οι αερομεταφορές, που λειτουργούν ως «ανάσα» για ευπαθή προϊόντα, έχουν δεχθεί πλήγμα από επιθέσεις και προσωρινές διακοπές λειτουργίας μεγάλων αεροδρομίων.

Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος έλλειψης τροφίμων, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Τα αποθέματα επαρκούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα και η αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης παραμένει υψηλή.

Οι κυβερνήσεις της περιοχής επιχειρούν να μειώσουν τις πιέσεις, διευκολύνοντας τη διακίνηση εμπορευμάτων και δημιουργώντας νέους διαδρόμους. Όμως όσο η σύγκρουση συνεχίζεται, το κόστος αυξάνεται και οι επιλογές περιορίζονται.

Στρατιωτική προστασία

Στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο στρατιωτικής προστασίας των Στενών, με συνοδεία πλοίων από πολεμικά ναυτικά. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το σενάριο, η προτεραιότητα αναμένεται να δοθεί στα πετρελαιοφόρα.

Και αυτό είναι που αποκαλύπτει τη βαθύτερη διάσταση της κρίσης, αναφέρει το CNN: το παγκόσμιο σύστημα μπορεί να κινητοποιηθεί γρήγορα για την ενέργεια, αλλά όχι απαραίτητα με την ίδια ταχύτητα για τα τρόφιμα.

Τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται ξανά σε σημείο καμπής για την παγκόσμια οικονομία. Όμως αυτή τη φορά, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οι τιμές του πετρελαίου. Είναι η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, η πρόσβαση σε βασικά αγαθά και η ανθεκτικότητα ενός ολόκληρου περιφερειακού συστήματος.
Και αν κάτι δείχνει ήδη αυτή η κρίση, είναι ότι οι επιπτώσεις της θα φτάσουν πολύ πιο μακριά από τα νερά του Κόλπου.

Στο πλαίσιο αυτό, με πράξη νομοθετικού περιεχομένου η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών, με στόχο την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας εν μέσω διεθνών αναταράξεων. Σε δηλώσεις του, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος υπογράμμισε πρόσφατα ότι η διεθνής αβεβαιότητα επιβαρύνει την οικονομία και αυξάνει τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδιαίτερα στα βασικά είδη.

Όπως ανέφερε, το υπουργείο έχει ήδη εντείνει τους ελέγχους, πραγματοποιώντας περίπου 1.500 ελέγχους σε πρατήρια καυσίμων. Επίσης, στο πλαίσιο της πράξης νομοθετικού περιεχομένου επιβάλλεται πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για βασικά είδη διαβίωσης και τρόφιμα. Σύμφωνα με τον υπουργό, από την έναρξη ισχύος του μέτρου κανένα προϊόν δεν θα μπορεί να πωλείται με μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους από αυτό που ίσχυε το 2025. Το μέτρο θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου, οπότε και θα αξιολογηθεί, εκ νέου, σε ποια προϊόντα θα συνεχιστεί.

Τα πρόστιμα για παραβάσεις φτάνουν έως τα 5 εκατομμύρια ευρώ και το μέτρο αφορά το χονδρεμπόριο, τα σούπερ μάρκετ, τη βιομηχανία και τις εταιρείες διακίνησης προϊόντων. «Είναι ένα αυστηρό μέτρο, αλλά οι συνθήκες το καθιστούν δίκαιο», ανέφερε ο κ. Θεοδωρικάκος, καλώντας την επιχειρηματικότητα να επιδείξει κοινωνική ευθύνη. «Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι», σημείωσε.

Με αφορμή τα νέα μέτρα της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση πιθανών ανατιμήσεων λόγω των διεθνών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) εξέδωσε ανακοίνωση επιβεβαιώνοντας ότι τα μέλη της «βρίσκονται σταθερά στο πλευρό των ελληνικών νοικοκυριών, τόσο διαχρονικά όσο και σε έκτακτες περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, συγκρατώντας τις τιμές προς όφελος των Ελλήνων καταναλωτών».

Όπως αναφέρεται μεταξύ άλλων, «η εμπειρία των τελευταίων ετών και τα γρήγορα αντανακλαστικά του κλάδου σε περιόδους έντονων γεωπολιτικών κρίσεων και οικονομικών πιέσεων, δείχνουν πως ανεξάρτητα από την επιβολή οριζόντιων μέτρων από την Πολιτεία, τα σούπερ μάρκετ λειτουργούν καθημερινά με διαφάνεια, υπευθυνότητα, φροντίδα και σεβασμό απέναντι στους εκατομμύρια Έλληνες καταναλωτές που εξυπηρετούν σε κάθε μεριά της χώρας».

Η ΕΣΕ επικαλείται στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, βάσει των οποίων ο μέσος όρος του πληθωρισμού στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε στο 1,29% το 2025, παρά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδεικνύει, σύμφωνα με την ΕΣΕ, πως «τόσο ο υγιής ανταγωνισμός, όσο και η ομαλή λειτουργία της αγοράς, συγκρατούν χαμηλά τις τιμές, με τα οφέλη να είναι άμεσα και απτά για τους πολίτες – καταναλωτές».

Αλλαγή ψυχολογίας όλων των εμπλεκομένων στην αγορά

Πώς επηρεάζει όμως η κρίση στην Μέση Ανατολή την αγορά και τον Έλληνα καταναλωτή; Όπως εξηγεί μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γεώργιος Μπάλτας Καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών «ενώ η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, εμπορεύματα όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τιμολογούνται σε διεθνείς αγορές. Όταν ένα στρατηγικό σημείο του δικτύου εφοδιασμού διαταράσσεται, η αναστάτωση διαχέεται διεθνώς. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η μεσανατολική σύρραξη έχει ήδη οδηγήσει στην αναστολή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων και οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει ανάλογα».

Είναι λοιπόν προβλέψιμο, σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, ότι η πρώτη και ταχύτερη επίπτωση της μεσανατολικής σύρραξης στον Έλληνα καταναλωτή είναι οι ανατιμήσεις των καυσίμων. Ενώ η άνοδος των τιμών πετρελαίου είναι ως τώρα συγκρίσιμη με εκείνες που προκάλεσαν προηγούμενες μεσανατολικές κρίσεις, η επίπτωση στις τιμές φυσικού αερίου είναι πιο έντονη. «Αυτό έχει συνέπειες για την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση, δεδομένου ότι το φυσικό αέριο είναι σημαντικός παράγοντας στο ενεργειακό μείγμα. Επισημαίνεται ωστόσο ότι οι τιμές της ενέργειες παρουσιάζουν διαχρονικά έντονες διακυμάνσεις, με απότομη άνοδο και πτώση. Επομένως, ενδέχεται να επιστρέψουν γρήγορα στα προ σύρραξης επίπεδα, εάν αυτή σταματήσει εγκαίρως» σημειώνει.

Ο πρώτος είναι το μεταφορικό κόστος. Ναύλα και ασφάλιστρα αυξάνονται προσθέτοντας σημαντικό κόστος στις μεταφορές, το οποίο εντέλει ενσωματώνεται στις τιμές των εμπορευμάτων.

Ο δεύτερος δίαυλος μετάδοσης είναι το υψηλότερο ενεργειακό κόστος που επηρεάζει καθοριστικά την αγροτική και βιομηχανική παραγωγή και ταυτόχρονα καθιστά τις μεταφορές των τροφίμων ακριβότερες σε κάθε κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο τρίτος δίαυλος μετάδοσης της κρίσης είναι τα λιπάσματα και συναφείς εισροές στην αγροτική παραγωγή. Άνοδος των τιμών τους θα μπορούσε να προκαλέσει μειωμένες αποδόσεις καλλιεργειών, υψηλότερο κόστος παραγωγής αγροτικών προϊόντων και επακόλουθη άνοδο στις τιμές τροφίμων για τον καταναλωτή.

Σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, αυτά τα τρία κανάλια μετάδοσης της κρίσης στα τρόφιμα βρίσκουν τον Έλληνα καταναλωτή σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, με τις μεγάλες συσσωρευτικές ανατιμήσεις της περιόδου 2021-2025 να έχουν ήδη σχηματίσει υψηλές τιμές που πιέζουν έντονα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

«Οι προβλέψεις για την πορεία της σύρραξης είναι επισφαλείς και υπερβαίνουν τον σκοπό της συζήτησης μας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το μέγεθος των επιπτώσεων στον καταναλωτή και την ακρίβεια εξαρτάται κυρίως από τη διάρκεια της σύρραξης» τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Μπάλτας και συμπληρώνει:

«Εάν απλουστεύσουμε σκόπιμα μία σύνθετη κατάσταση, διακρίνουμε δύο σενάρια: το καλό και το κακό. Στο καλό σενάριο έχουμε μία ταχεία αποκλιμάκωση σε διάστημα εβδομάδων, με επιπτώσεις αισθητές, αλλά προσωρινές και αντιστρέψιμες. Τα καύσιμα σταδιακά επιστρέφουν στις προ σύρραξης τιμές τους, οι οποίες πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν σχετικά χαμηλές. Οι τιμές των καταναλωτικών αγαθών αυξάνονται λίγο, αλλά σύντομα σταθεροποιούνται ή επανέρχονται στα προ ιρανικής κρίσης επίπεδα. Στο κακό σενάριο, έχουμε μία παρατεταμένη σύρραξη με σοβαρότερες επιπτώσεις. Στο δυσμενές σενάριο, το ενεργειακό κόστος ανέρχεται και παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα, καθιστώντας εξαιρετικά ακριβή υπόθεση τις μετακινήσεις και τη θέρμανση για τους καταναλωτές. Οι τρεις δίαυλοι που αναφέραμε πριν μεταδίδουν την κρίση στις αγορές τροφίμων. Σταδιακά επηρεάζονται όλοι οι κλάδοι που αφορούν τους καταναλωτές, καθώς το αυξημένο κόστος παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων προκαλεί μεγάλες αλυσιδωτές ανατιμήσεις που διαχέονται στην ελληνική οικονομία».

Εστιάζοντας στον ρόλο του ψυχολογικού παράγοντα, σημειώνει ότι «είναι στην πράξη περισσότερο πρωταγωνιστικός από όσο συνήθως νομίζουμε».

Όπως εξηγεί «μία παρατεταμένη και διευρυμένη σύρραξη αλλάζει την ψυχολογία όλων των εμπλεκομένων στην αγορά και προκαλεί διάφορες παρενέργειες. Για παράδειγμα, η ανησυχία για επάρκεια αγαθών ή για μεγάλες επικείμενες ανατιμήσεις οδηγεί καταναλωτές σε προληπτικές αγορές που θα λειτουργήσουν, εν μέρει, ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Επίσης, η διάχυτη αβεβαιότητα διαμορφώνει μία περισσότερο επιφυλακτική καταναλωτική συμπεριφορά, η οποία στοχεύει στην προστασία των διαθέσιμων πόρων και στη μείωση δαπανών, σε μία προσπάθεια ανάκτησης του ελέγχου. Σε άλλες περιπτώσεις, παράγοντες της αγοράς μπορεί να παρασυρθούν από υπερβολική ανησυχία και να αναστείλουν επενδύσεις ή επιχειρηματικές κινήσεις. Τέτοιες ψυχολογικές αντιδράσεις από την πλευρά των επιχειρήσεων διευρύνουν το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης. Τέλος, γνωρίζουμε ότι οι μεγάλες κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν κερδοσκοπική ψυχολογία και οπορτουνιστικές συμπεριφορές. Για τον λόγο αυτόν, χρειάζεται αυτοσυγκράτηση, ψυχραιμία και θεσμική επιστασία της αγοράς, ώστε οι συνέπειες της μεσανατολικής σύρραξης να μην πολλαπλασιαστούν από τον ψυχολογικό παράγοντα στο εσωτερικό της χώρας».

Το νέο προφίλ του Έλληνα καταναλωτή

Την ίδια στιγμή, οι παρεμβάσεις της πολιτείας θεωρούνται κρίσιμες, καθώς το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών έχει ήδη πιεστεί τα τελευταία χρόνια από τον υψηλό πληθωρισμό. Η περίοδος των μεγάλων αυξήσεων σε τρόφιμα και ενέργεια άφησε ισχυρό αποτύπωμα στις καταναλωτικές συνήθειες, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό προφίλ για τον Έλληνα καταναλωτή. Συγκεκριμένα, οι αγορές χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη προσοχή και συγκράτηση. Οι καταναλωτές συγκρίνουν συστηματικά τιμές, στρέφονται συχνότερα σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και αναζητούν προσφορές πριν προχωρήσουν σε αγορές. Παράλληλα, η κατανάλωση σε ορισμένες κατηγορίες μη βασικών αγαθών έχει περιοριστεί, καθώς προτεραιότητα δίνεται στις βασικές ανάγκες του νοικοκυριού.

Ιδιαίτερα στον τομέα των τροφίμων, η συμπεριφορά έχει αλλάξει αισθητά. Τα ελληνικά νοικοκυριά οργανώνουν περισσότερο τις αγορές τους, αποφεύγουν τις σπατάλες και επιλέγουν προϊόντα με βάση την τιμή αλλά και την ποσότητα. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ καταγράφουν αυξημένη ζήτηση σε οικονομικότερες επιλογές, γεγονός που επιβεβαιώνει τη στροφή προς πιο «συντηρητικά» καταναλωτικά πρότυπα.

Σύμφωνα με έρευνα της Circana με τίτλο «Καταναλωτικές τάσεις στην Ελλάδα: Οικονομική πίεση, νέες συνήθειες, νέες ευκαιρίες», η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα σε εκδήλωση του Ινστιτούτου Πωλήσεων Ελλάδος, οι καταναλωτές βρίσκονται σε αβεβαιότητα, εμφανίζονται ιδιαίτερα προσεκτικοί στις δαπάνες τους και στρέφονται περισσότερο σε βασικά αγαθά και οικονομικότερες επιλογές. Αναλυτικότερα, μόλις 1 στους 5 καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ περίπου το 25% των νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει τις μηνιαίες υποχρεώσεις του. Παράλληλα, μόνο οι μισοί εργαζόμενοι δηλώνουν ότι αισθάνονται ασφάλεια για τη δουλειά τους, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα την καταναλωτική συμπεριφορά.

Η οικονομική πίεση οδηγεί σε πιο προσεκτικές αγοραστικές επιλογές. Σύμφωνα με την έρευνα, το 60% των καταναλωτών δηλώνει ότι αγοράζει προϊόντα κυρίως όταν βρίσκονται σε προσφορά, ενώ το 43% στρέφεται περισσότερο σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ως οικονομικότερη λύση. Το 57% έχει περιορίσει τις αγορές μη αναγκαίων, το 52% συγκρίνει τιμές και αγοράζει συνήθως τη φθηνότερη μάρκα, το 29% αγοράζει μικρότερες ποσότητες ή λιγότερο συχνά, το 21% έχει σταματήσει την αγορά συγκεκριμένων προϊόντων και ένα 10% δηλώνει ότι αγοράζει περισσότερο κατεψυγμένα αντί για φρέσκα.

Παράλληλα, καταγράφεται σημαντική μεταβολή στις συνήθειες κατανάλωσης εκτός σπιτιού. Το 84% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει περιορίσει τη δαπάνη για φαγητό ή διασκέδαση εκτός σπιτιού, καθώς και για ρούχα, παπούτσια ή αξεσουάρ, ενώ η συχνότητα εξόδων διαμορφώνεται κατά μέσο όρο σε περίπου 5,9 ημέρες τον μήνα, καθώς η διασκέδαση παραμένει ανάγκη αλλά το κόστος την περιορίζει. Στις προτιμήσεις εξόδου, εστιατόρια και ταβέρνες έχουν το 60%, καφέ και μπαρ 50%, ταξίδια και εκδρομές 46%.

Ταυτόχρονα, παρά την πίεση, η έρευνα εντοπίζει ευκαιρίες για τις εταιρείες, όπως η ανάπτυξη private label, η έμφαση σε «value προϊόντα», οι προσφορές, οι προωθητικές ενέργειες και οι λύσεις που διευκολύνουν την κατανάλωση στο σπίτι. Δηλαδή, οι εταιρείες που προσαρμόζονται στη λογική «value for money» μπορούν να κερδίσουν μερίδιο αγοράς.

Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν, σύμφωνα με την Circana, ένα νέο τοπίο στη λιανική αγορά, όπου η σχέση ποιότητας-τιμής, οι προωθητικές ενέργειες και οι οικονομικές επιλογές, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές.

Πώς διαμορφώνονται οι τιμές από τον παραγωγό στο σούπερ μάρκετ

Η διαδρομή των αγροτικών προϊόντων από το χωράφι έως το τελικό σημείο πώλησης συνοδεύεται από εντυπωσιακές αυξήσεις στο κόστος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα τοματίνια δεύτερης διαλογής, τα οποία ο παραγωγός διαθέτει στα 0,25 ευρώ, φτάνουν στη λαϊκή αγορά περίπου στο 1 ευρώ, ενώ στο σούπερ μάρκετ αγγίζουν ακόμη και τα 3 ευρώ.

Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζουν και οι τομάτες, οι οποίες από 0,60 ευρώ στον παραγωγό φτάνουν τα 1,80 ευρώ στο ράφι, ενώ τα λεμόνια ακολουθούν παρόμοια πορεία, από 0,60 ευρώ σε 1,60 έως 1,80 ευρώ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του ΑΝΤ1.

Η εικόνα δεν διαφοροποιείται ούτε στα χλωρά λαχανικά. Τα μαρούλια, που κοστίζουν 0,40 ευρώ στον παραγωγό, πωλούνται έως και 1 ευρώ στο σούπερ μάρκετ, ενώ τα αγγούρια από 0,30–0,40 ευρώ εκτινάσσονται επίσης στο 1 ευρώ.

Σημαντικές αυξήσεις και στα φρούτα

Ιδιαίτερα αισθητές είναι οι αυξήσεις και στα φρούτα, με τα αχλάδια κρυστάλλια να ανεβαίνουν από 0,80 ευρώ στα 2,30 ευρώ, τα ακτινίδια από 1,70 ευρώ στα 3 ευρώ, τα μήλα στάρκιν από 0,60 ευρώ στα 2 ευρώ και τα πορτοκάλια από 0,40 ευρώ στο 1,20 ευρώ.

Οι διαφορές αυτές καταδεικνύουν το μέγεθος της επιβάρυνσης που υφίσταται ο τελικός καταναλωτής, καθώς η τιμή συχνά διπλασιάζεται ή και τριπλασιάζεται μέχρι να φτάσει στο ράφι.

Τα κρυφά κόστη που επιβαρύνουν τους αγρότες

Καθοριστικό ρόλο στις τελικές ανατιμήσεις παίζει το αυξημένο κόστος παραγωγής, το οποίο πιέζει έντονα τους αγρότες. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου το 60% του συνολικού κόστους κατευθύνεται σε τέσσερις βασικούς τομείς: τα καύσιμα για τη λειτουργία των γεωργικών μηχανημάτων, τις μεταφορές των προϊόντων, την αποθήκευση για τη διατήρηση της φρεσκάδας και την ενέργεια που απαιτείται για άρδευση και εγκαταστάσεις.

Τα έξοδα αυτά μετακυλίονται αναπόφευκτα στην τελική τιμή, δημιουργώντας μια αλυσίδα ανατιμήσεων που επιβαρύνει τόσο τους παραγωγούς όσο και τους καταναλωτές, εντείνοντας το πρόβλημα της ακρίβειας στην αγορά τροφίμων.