Με το 19,2% του συνόλου των εισαγωγών της να αφορά σε υδρογονάνθρακες, αυτονόητα αναζητά τρόπους ισχυροποίησής της στην ενεργειακή σκακιέρα.

Του Κωνσταντίνου Φίλη*

Προτού ο πρόεδρος Ερντογάν καταστεί αστάθμητος παράγοντας για την ΕΕ, αυτή έβλεπε στο πρόσωπο της Τουρκίας τη χώρα μέσω της επικράτειας της οποίας θα διέρχονταν το σύνολο των projects που θα παρέκαμπταν τη Ρωσία. Υπήρχε μάλιστα η αίσθηση ότι με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα θα προσδένονταν στο ευρωπαϊκό άρμα.

Σήμερα, ωστόσο, η Τουρκία δεν είναι ευθυγραμμισμένη με τα ευρωπαϊκά συμφέροντα, ούτε επαρκώς αξιόπιστη ώστε οι Ευρωπαίοι να βάλουν όλα τα αυγά τους στο καλάθι της. Εύλογα, λοιπόν, αναζητούν οδούς προκειμένου η Τουρκία να μη μετεξελιχθεί σε «ενεργειακό πνεύμονα» της ευρωπαϊκής αγοράς.

Ασφαλώς η Τουρκία του Ερντογάν δεν μπορεί να μείνει απαθής απέναντι στις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Θα μπορούσε να συμμετείχε σε αυτές με τρόπο εποικοδομητικό, έχει, όμως, επιλέξει ένα συγκρουσιακό δρόμο, ευελπιστώντας ότι έστω και έτσι θα ανασχέσει δυσάρεστες για αυτή εξελίξεις.

Άλλωστε, η αδυναμία της να συνομιλήσει απευθείας στο ανώτερο πολιτικό επίπεδο με Ισραήλ και Αίγυπτο, καθώς και η διατήρηση της εκκρεμότητας του κυπριακού ζητήματος, περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών για την Άγκυρα.

Στο μέλλον βέβαια, ακόμη και το άμεσο, δεν αποκλείεται να επιχειρήσει να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα, προσεγγίζοντας σε τεχνικό/ υπηρεσιακό επίπεδο την Αίγυπτο, αλλά κυρίως Ισραήλ και Λίβανο, με δέλεαρ συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που τους δίνουν περισσότερη ΑΟΖ από ότι οι αντίστοιχες με την Κύπρο.

Ως προς το Κάιρο, η Άγκυρα ελπίζει ότι δεν θα προβεί σε συμφωνία με την Αθήνα, από φόβο για τις αντιδράσεις της Τουρκίας.

Με τη διατήρηση της έντασης, η τελευταία θέλει, μεταξύ άλλων, να καθυστερήσει ενδεχόμενες οριοθετήσεις, εκφοβίζοντας τους περιφερειακούς δρώντες, αλλά και καλλιεργώντας μια αίσθηση ανησυχίας στον διεθνή παράγοντα ότι αν κράτη της περιοχής προχωρήσουν σε συμφωνίες καθορισμού ΑΟΖ ή/ και υφαλοκρηπίδας, ρισκάρουν την αποσταθεροποίηση.

Προσδοκά ότι τα εμπλεκόμενα μέρη θα  «ζυγίσουν» τα δεδομένα και θα αποφύγουν τις περιπέτειες που τους υπόσχεται η Άγκυρα, άρα και η Δύση θα τους αποθαρρύνει από ενέργειες που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά μια περιφέρεια ειδικού ενδιαφέροντος για αυτή, όπως η Ανατολική Μεσόγειος.

Ομοίως, η Άγκυρα επιχειρεί να αναστείλει ή τουλάχιστον να παγώσει το ενεργειακό πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η συστηματική της παρουσία/ παραβίαση της ΑΟΖ της Λευκωσίας γίνεται κοινός τόπος, άρα προσμετράται στους σχεδιασμούς κρατών και εταιριών.

Μάλιστα, ισχυριζόμενη ότι μέρος των τεμαχίων 1, 4, 5, 6, 7 τέμνονται της υφαλοκρηπίδας της, θέλει να δημιουργήσει επίφαση νομιμότητας (οι αμφισβητήσεις της έχουν κοινοποιηθεί υπό την μορφή συντεταγμένων στον ΟΗΕ) σε τυχόν δυναμικές κινήσεις επιβολής των θέσεών της.

Όπως και με το τουρκολιβυκό σύμφωνο, οι τουρκικές απόψεις/ προθέσεις δύνανται να μπουν στο ράφι χάριν της εξεύρεσης λύσεων που θα ικανοποιούν όλα τα μέρη, άρα και την ίδια.

Κοντολογίς, η Άγκυρα χρησιμοποιεί τους μαξιμαλισμούς της ως εργαλείο άσκησης συνεχούς πίεσης, οδηγώντας σε διαπραγματεύσεις εντός ενός «αφόρητου» πλαισίου που η ίδια ορίζει.

Η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο είναι πολύ σοβαρή. Η Τουρκία μοιάζει αποφασισμένη να συνεχίσει τις επιθετικές ενέργειες, τις οποίες εμφανίζει ως αντίδραση στη συνεργασία μεταξύ των υπολοίπων περιφερειακών δρώντων.

Tου Κωνσταντίνου Φίλη

Οι λόγοι που η Άγκυρα φαίνεται διατεθειμένη να τραβήξει το σχοινί, προσδιορίζοντας Κύπρο και Λιβύη ως τους αδύναμους κρίκους, στους οποίους θα ασκεί τη μεγαλύτερη πίεση, έχουν ως εξής:

-Υπάρχει πλέον σύγκλιση μεταξύ Ερντογάν και security apparatus ως προς την αναγκαιότητα εντονότερης δραστηριοποίησης στην περιοχή και ενώ μέχρι πρόσφατα το δεύτερο ήταν πιο επιφυλακτικό,

-Οι ένοπλες δυνάμεις-που μετά τις εκκαθαρίσεις ελέγχονται από τον Ερντογάν χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκεμαλοποιήθηκαν- έχουν το πάνω χέρι σε βάρος του εξ ορισμού μετριοπαθέστερου υπουργείου Εξωτερικών. Μάλιστα, το ναυτικό, που καλείτε να υλοποιήσει το όραμα της Γαλάζιας Πατρίδας, είναι ενισχυμένο σε σχέση με τα υπόλοιπα σώματα.

-Το καθεστώς της Τρίπολης κλονίζεται, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο τα τουρκικά συμφέροντα, αν αυτό ανατραπεί.

Δεν είναι τυχαία η επίσπευση υπογραφής του μνημονίου κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών, η επικύρωσή του και η προσπάθεια πρωτοκόλλησης στον ΟΗΕ ώστε να τεθεί άμεσα σε ισχύ.

Το πρόβλημα για την Άγκυρα είναι πως παραπέμποντας ο ΓΓ του ΟΗΕ το ζήτημα στις νομικές υπηρεσίες πιθανό να χρειαστεί χρόνος ώστε αυτές να κρίνουν αν στο τυπικό μέρος της η συμφωνία έχει τηρήσει τα προβλεπόμενα, ενώ εν το μεταξύ η κυβέρνηση αλ- Σαράτζ κινδυνεύει να έχει αντικατασταθεί από τη συμμαχία υπό τον Χαφτάρ.

-Ήδη από το ξέσπασμα των αραβικών εξεγέρσεων, η Τουρκία επένδυσε στη σχέση της με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, Αυτός, είναι, άλλωστε ο κυριότερος λόγος που η Άγκυρα σήμερα δεν έχει διπλωματικές σχέσεις με το Κάιρο.

Κόντρα στην αντίληψη αρκετών, συμπεριλαμβανομένης σύσσωμης της αντιπολίτευσης, ότι δηλαδή η χώρα κακώς εμπλέκεται στις ενδοσουνιτικές, εμφύλιες διενέξεις, ο Ερντογάν εξαρτά την επιρροή του στον αραβικό κόσμο (και) από την εδραίωση των δεσμών του με τη μουσουλμανική αδελφότητα.

-Η Άγκυρα ανησυχεί μήπως η Λιβύη εξελιχθεί σε νέα Συρία, αν και το διακύβευμα δεν είναι αντίστοιχο (βλ. Κούρδοι).

Σκέπτεται να δράσει προληπτικά, αν χρειαστεί ακόμη και με μεγαλύτερη στρατιωτική εμπλοκή, για να υπερασπιστεί τον μοναδικό της έταιρο στην ευρύτερη περιοχή.

Όμως, αντιλαμβάνεται ότι προκειμένου να αποφύγει απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό, ένα ατέρμονο ανταγωνισμό στον λιβυκό εμφύλιο και ασφαλώς περαιτέρω γεωπολιτική αναδίπλωση στα περιφερειακά τεκταινόμενα σε περίπτωση ανατροπής του GNA, χρειάζεται υποστήριξη και από άλλους παίκτες- ενδιαφερόμενους.

Μόνο τυχαίο δεν είναι ότι στην επικείμενη συνάντηση Ερντογάν- Πούτιν, ο πρώτος θέτει ως προτεραιότητα στην ατζέντα το ζήτημα της Λιβύης, γνωρίζοντας ότι η Ρωσία υποστηρίζει τον Χαφτάρ. Ανάλογες κινήσεις, εφόσον Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία και κυρίως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στηρίζουν αναφανδόν τον τελευταίο, θα κάνει η Άγκυρα προς την Ουάσινγκτον, που τελεί υπό σύγχυση, αλλά και προς ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ειδικότερα δε στη Ρώμη, που έχει αυξημένο ενδιαφέρον λόγω των προσφυγομεταναστευτικών ρευμάτων και συνομιλεί τόσο με την Τρίπολη (αλ- Σαράτζ) όσο και με το Τομπρούκ (Χαφτάρ). Θα ρισκάρει άραγε η Τουρκία την υπερ- έκτασή της, επιχειρώντας να παγιώσει τετελεσμένα και να προλάβει τυχόν δυσμενείς εξελίξεις;

Προϊόντος του χρόνου ορισμένες από τις σταθερές στις σχέσεις Ελλάδας- Τουρκίας κλονίζονται, ενώ κάποιες μεταβλητές της εξίσωσης φαίνεται να έχουν οριστικά αλλάξει. Έχει έρθει, λοιπόν, ο καιρός η Αθήνα να αναθεωρήσει την πολιτική της έναντι της Άγκυρας.

Του δρος Κωνσταντίνου Φίλη*

Η σημερινή Τουρκία έχει καταστεί λιγότερο αξιόπιστη και προβλέψιμη. Η γείτονα έχει αλλάξει φυσιογνωμία και προτεραιότητες. Ρέπει προς την Ανατολή, προτάσσει τον μουσουλμανικό της χαρακτήρα, διεκδικεί ρόλο υπερ-περιφερειακής δύναμης, φλερτάρει με παρείες του διεθνούς συστήματος (τζιχαντιστικά στοιχεία στη Συρία, Μουσουλμανική Αδελφότητα και χώρες όπως το Πακιστάν), στοχοποιεί Ισραήλ και Αίγυπτο και καταφέρεται συχνά και με άνεση εναντίον των δυτικών της εταίρων.

Μια τέτοια χώρα δεν δέχεται να μπει σε καλούπια, εξού και η παραδοχή των Αμερικανών ότι δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν ή τέλος πάντων δεν μπορούν να διασφαλίσουν ότι ο Ερντογάν δεν θα παρεκτραπεί σε Αιγαίο ή Ανατολική Μεσόγειο.

Μπορεί το καλοκαιρινό επεισόδιο με τον Μπράνσον να οδήγησε στην απελευθέρωση του σε συνέχεια του οικονομικού στραγγαλισμού της Τουρκίας, εντούτοις ο Τούρκος πρόεδρος δεν θεωρείται ούτε ελεγχόμενος ούτε απόλυτα συνεννοήσιμος και οπωσδήποτε έχει κλονιστεί η εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του.

Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο από τη στιγμή που ελλείψει ιεραρχίας και δεδομένης της υποταγής θεσμών και προσώπων στον Ερντογάν, ο τελευταίος είναι ο μόνος συνομιλητής, όμως  όχι και ιδιαίτερα επιθυμητός στις ελίτ της Δύσης. Μάλιστα, αυτό το αίσθημα ανασφάλειας που αισθάνεται ως προς αυτές τον καθιστά καχύποπτο απέναντι σε κινήσεις και πρωτοβουλίες ΗΠΑ και ΕΕ.

Σε σχέση με την τελευταία οι προσπάθειες επαναπροσέγγισης δεν έχουν καρποφορήσει. Η επίσκεψη Ερντογάν στη Γερμανία δεν απέδωσε κάτι ουσιαστικό, κρίσιμα θέματα τουρκικού ενδιαφέροντος, όπως η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης και η απελευθέρωση στις χορηγήσεις βίζας έχουν παραπεμφθεί στις καλένδες και εύλογα τα δύο μέρη εστιάζουν στη διατήρηση της συμφωνίας για τις προσφυγομεταναστευτικές ροές.

Ακόμη και σε περίπτωση αναθέρμανσης, αυτή θα περιοριστεί σε διμερείς συνεργασίες μεταξύ συγκεκριμένων κρατών-μελών και της Άγκυρας, με συνέπεια εν τη απουσία ευρωπαϊκού πλαισίου η τελευταία ούτε να πιέζεται ούτε να αισθάνεται κάποιονβαθμό δέσμευσης για την υιοθέτηση μιας πιο υπεύθυνης στάσης έναντι της Αθήνας.

Προσεχώς θα διαπιστώσουμε κατά πόσον οι Βρυξέλλες είναι αποφασισμένες να θέσουν στην Ανατολική Μεσόγειο τα όρια στη συμπεριφορά της Τουρκίας και αν αυτά γίνουν σεβαστά σε μια καθοριστική χρονιά για τους σχεδιασμούς αναφορικά με τη μελλοντική τροφοδοσία της ευρωπαϊκής αγοράς.

Πέραν των στρατηγικών μεταβολών στην ταυτότητα της γείτονος και τις σχέσεις της της με τη Δύση που επιδρούν καταλυτικά στις αντίστοιχες με την Ελλάδα, άλλες παράμετροι που πρέπει να συνυπολογίσουμε είναι η οικονομία, το δημοσιογραφικό και το άνοιγμα της ψαλίδας στα εξοπλιστικά προγράμματα. Πάντως, οι επόμενοι μήνες είναι κρίσιμοι λόγω των εκλογών και στις δύο χώρες (δημοτικών αλλά με χαρακτήρα δημοψηφίσματος για τον Ερντογάν στη γείτονα), της άστατης κυβερνητικής κατάστασης στην Ελλάδα και της προβληματικής εμπλοκής της Άγκυρας στη Συρία, που την υποχρεώνει να δείχνει πως μπορεί να διαχειριστεί πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα.

Έχοντας δε «σημαδέψει» το τρίγωνο Καστελόριζου- Κρήτης- Κύπρου, ειδικότερα το σύμπλεγμα του πρώτου, θέλει να έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων και με επίκληση την αποτροπή δημιουργίας τετελεσμένων να μην επιτρέπει σε Αθήνα και Λευκωσία να ασκούν πλήρως τα κυριαρχικά τους δικαιώματα.

Απαιτούνται, συνεπώς, ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας, συνεπώς ενημέρωση των συμμάχων, αποφασιστικότητα και σύνεση για να αποφευχθεί η πρόκληση δυσάρεστων καταστάσεων.

* Διευθυντής ερευνών ΙΔΙΣ και συγγραφέας του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν»

Σύμφωνα με τον ίδιο η άρση της μείωσης των συντάξεων «θα έπρεπε να είναι μέρος της διαπραγμάτευσης». «Η επιμονή για περικοπή συντάξεων που είναι αίτημα του ΔΝΤ και την επέβαλαν στην κυβέρνση είναι μια επιμονή που ικανοποιεί μια ακραία ιδεοληψία των δανειστών» πρόσθεσε.

Ο δεύτερος στόχος του ολιστικού προγράμματος κατά τον κ. Φίλη θα έπρεπε να είναι «πώς όλες οι πολιτικές θα συγκλίνουν με την οικονομική ανάπτυξη της ευρώπης. Αν η Ευρώπη τρέχει με 2,5% κι εμείς πηγαίνουμε με 1,5% είναι μεγάλο πρόβλημα».

Ο ίδιος συμπλήρωσε ότι «πράγματι γυρνάμε μια σελίδα σε χαλαρότερη αλλά μεγαλύτερη επιτήρηση από Ιρλανδία και Πορτογαλία» διευκρινίζοντας ότι ο ίδιος μιλά για την «καλύτερη δυνατή» και όχι για «καθαρή» έξοδο.

Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ ζήτησε να αλλάξουν μια σειρά αποφάσεων όπως τα πλεονάσματα 3,5% που, όπως είπε, «μειώνουν την ανάπτυξη». «Αν όλα τα κόμματα λένε ότι πρέπει αυτό να μην υπάρχει τότε πρέπει να υπάρξει μια ανοιχτή πολιτική συζήτηση στη Βουλή και μια συμφωνία σε εθνική θέση» πρόσθεσε ο κ. Φίλης.

Χαρακτήρισε, δε, «σκληρότερη λιτότητα» το υπερπλεόνασμα λέγοντας ότι «αυτο οδηγεί σε υφεσιακά φαινόμενα». «Δεν μπορούμε να έχουμε υπερπλεονάσματα αλλά αν έχουμε γιατί να πάμε σε μείωση συντάξεων;» αναρωτήθηκε ο κ. Φίλης.

Κληθείς να σχολιάσει τις δηλώσεις του βουλευτή των ΑΝΕΛ Κ. Κατσίκη για τα ομόφυλα ζευγάρια έκανε λόγο για «κάθετη διαφωνία» προσθέτοντας ότι «αν τα έλεγε αυτά ένας υπουργός θα ήταν λόγος παραίτησης, αυτό δεν μπορείς να τον ελέγξεις».

Όσον αφορά τη συνεργασία με τους ΑΝΕΛ είπε ότι «κάναμε μια επιλογή τους με βαση τα διακυβεύματα του Σεπτεμβρίου του 2015» ενώ πρόσθεσε με νόημα ότι «οι εκλογές θα δώσουν μια νέα πολιτική πραγματικότητα και τότε θα μιλήσουμε».

«Η συμφωνία με τους ΑΝΕΛ έχει ως όριο τις εκλογές» συμπλήρωσε ο Νίκος Φίλης.

Πηγή: protothema.gr

Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και πρώην υπουργός Παιδείας έστειλε μήνυμα στο Μαξίμου λέγοντας με νόημα: «Δεν είναι έξοδος αν κουβεντιάσουμε πώς θα αυξηθεί η απόκλιση από τηνΕυρώπη»!

Σύμφωνα με τον ίδιο για να πραγματοποιηθεί η «καθαρή έξοδος» θα πρέπει να υπάρχουν δύο προαπαιτούμενα.

«Η πορεία εξόδου από την κρίση πρέπει να συνοδευτεί από σύγκλιση της οικονομίας με ευρωπαϊκές οικονομίες. Και με πολιτικές που πρέπει να κλείνουν τις κοινωνικές ανισότητες και όχι να τις ανοίγουν», εξήγησε, «ακυρώνοντας» ουσιαστικά το αφήγημα που επιχειρεί να «στήσει» το Μέγαρο Μαξίμου.

Κάνοντας ακόμη πιο σαφή τη διαφωνία του είπε λίγο αργότερα: «Βγαίνουμε (σ.σ. από το μνημόνιο) μάλιστα! Με τι στόχους; Θα υπάρξει πολιτική σύγκλιση ή θα αυξηθεί η απόσταση».

Παράλληλα, έβαλε στη συζήτηση το χρέος και μάλιστα τόνισε ότι στα επίπεδα που έχει φτάσει απαιτείται ονομαστική απομείωση, δηλαδή κούρεμα.

Επικαλούμενος μια σχετική μελέτη τόνισε πως «χωρίς ονομαστική απομείωσή του της τάξης του 15% με 20% δεν μπορεί να γίνει απόσβεση του χρέους».

Ο πρώην υπουργός αναφερόμενος στη συμφωνία, τόνισε ότι «τα πλεονάσματα 3,5% σημαίνουν σκληρή λιτότητα», παράλληλα εξέφρασε το παράπονό του ότι αν και πιάσαμε πλεόνασμα 4,2% δεν δόθηκε στην κοινωνία.

«Η μόνη ξεκάθαρη λύση προϋποθέτει απομείωση του χρέους, ίσως δεν είχαμε αποτιμήσει σωστά τους συσχετισμούς δύναμης», παραδέχτηκε.

Όπως είπε τέλος «εάν έχει προβλήματα ο κόσμος, που έχει, να βγει στους δρόμους. Ο κόσμος που έχει προβλήματα πρέπει να τα διεκδικεί, να μην επαναπαύεται».