Τα άτομα αυτά ζούσαν σε νοικοκυριά που βίωναν τουλάχιστον έναν από τους τρεις σχετικούς κινδύνους: φτώχεια, σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση ή διαβίωση σε νοικοκυριό με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας.

Σε σύγκριση με το 2024, ο αριθμός των ατόμων σε κίνδυνο μειώθηκε κατά 600.000 (από 93,3 εκατομμύρια ή 21,% του πληθυσμού).

Οι πληροφορίες αυτές προέρχονται από τα στοιχεία για το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού που δημοσίευσε σήμερα η Eurostat.

Το υψηλότερο ποσοστό ατόμων σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού καταγράφηκε στη Βουλγαρία (29%), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (27,5%) και τη Ρουμανία (27,4%).

Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά σημειώθηκαν στην Τσεχία (11,5%), την Πολωνία (15%) και τη Σλοβενία (15,5%).

ΕΛΣΤΑΤ: Ανησυχητικά ποσοστά για κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού

Σημειώνεται ότι, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ευρώπη 2030», αναφορικά με την καταπολέμηση της φτώχειας, έχει τεθεί ως στόχος «να μειωθούν κατά 15 εκατομμύρια τα άτομα που βρίσκονται ή που κινδυνεύουν να βρεθούν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό, εκ των οποίων τα 5 εκατομμύρια να είναι παιδιά», έως το 2030.

Σύμφωνα με την έρευνα εισοδήματος και συνθηκών διαβίωσης των νοικοκυριών της ΕΛΣΤΑΤ, η αύξηση του ποσοστού του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (δείκτης που συντίθεται από τους επιμέρους δείκτες του κινδύνου φτώχειας, της υλικής και κοινωνικής στέρησης και της χαμηλής έντασης εργασίας) οφείλεται στην αύξηση του ποσοστού και της υλικής και κοινωνικής στέρησης σε 14,9% το 2025 από 14% το 2024.

Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι υψηλότερος στην περίπτωση των παιδιών ηλικίας 17 ετών και κάτω (29,6%), αυξημένος σε σχέση με το 2024 (27,9%). Το ποσοστό πληθυσμού ηλικίας 18- 64 ετών που διαβιεί σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας υπολογίζεται σε 7,6% επί του συνόλου του πληθυσμού αυτής της ομάδας ηλικιών, εμφανίζοντας μείωση κατά 1 ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το 2024. Το ποσοστό για τους άνδρες ανέρχεται σε 6,9% και για τις γυναίκες σε 8,4%.

Σε δύο Μεγάλες Γεωγραφικές Περιοχές (Αττική, Νησιά Αιγαίου και Κρήτη), καταγράφονται ποσοστά κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού χαμηλότερα από αυτό του συνόλου της χώρας, ενώ στις άλλες δύο Μεγάλες Γεωγραφικές Περιοχές (Βόρεια Ελλάδα, Κεντρική Ελλάδα) τα αντίστοιχα ποσοστά είναι υψηλότερα. Το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού νοικοκυριών με έναν ενήλικα και τουλάχιστον ένα εξαρτώμενο παιδί ανέρχεται σε 36,1%, ενώ των νοικοκυριών δύο ενηλίκων με ένα εξαρτώμενο παιδί ανέρχεται σε 22,1%.

Ο πληθυσμός που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού που διαβιεί σε ιδιόκτητη κατοικία με οικονομικές υποχρεώσεις ανέρχεται σε 22,5%, σε ιδιόκτητη κατοικία χωρίς οικονομικές υποχρεώσεις σε 26,3%, ενώ σε ενοικιασμένη σε τιμές αγοράς κατοικία σε 30,6%.

Το κατώφλι της φτώχειας ανέρχεται στο ποσό των 7.020 ευρώ ετησίως για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και σε 14.742 ευρώ για νοικοκυριά με δύο ενήλικες και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών. Το κατώφλι της φτώχειας ορίζεται στο 60% του διάμεσου συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, το οποίο εκτιμήθηκε σε 11.700 ευρώ, ενώ το μέσο ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών της χώρας εκτιμήθηκε σε 21.724 ευρώ.

Το 2025 (περίοδος αναφοράς εισοδήματος το 2024), το 19,6% του συνολικού πληθυσμού της χώρας ήταν σε κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, παραμένοντας σταθερό σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Πόσα νοικοκυριά βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας

Τα νοικοκυριά που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας εκτιμώνται σε 896 χιλ. σε σύνολο 4.286 χιλ. νοικοκυριών και τα μέλη τους σε 1.991 χιλ. στο σύνολο των 10.158 χιλ. ατόμων του εκτιμώμενου πληθυσμού της χώρας που διαβιεί σε ιδιωτικά νοικοκυριά.

Ο κίνδυνος φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, για παιδιά ηλικίας 0- 17 ετών (παιδική φτώχεια) ανέρχεται σε 22,8%, σημειώνοντας αύξηση κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024 (22,4%), ενώ για τις ομάδες ηλικιών 18- 64 ετών και 65 ετών και άνω ανέρχεται σε 18,2% (19,1% το 2024) και 20,9% (18,8% το 2024), αντίστοιχα.

Όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο εκπαίδευσης, τόσο μικρότερο είναι το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας. Για το 2025, ο κίνδυνος φτώχειας εκτιμάται σε 29,9% για όσους έχουν ολοκληρώσει προσχολική, πρωτοβάθμια και το πρώτο στάδιο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σε 18,3% για όσους έχουν ολοκληρώσει το δεύτερο στάδιο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και σε 7,1% για όσους έχουν ολοκληρώσει το πρώτο και το δεύτερο στάδιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τους εργαζομένους 18- 64 ετών ανέρχεται σε 9,7%, σημειώνοντας μείωση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024. Μείωση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες παρουσίασε το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τις εργαζόμενες γυναίκες 18- 64 ετών, και μείωση κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες το ποσοστό για τους εργαζόμενους άνδρες αυτής της ηλικιακής ομάδας, με τα αντίστοιχα ποσοστά να διαμορφώνονται σε 6,5% και 12%. Ο κίνδυνος φτώχειας για τους εργαζομένους με πλήρη απασχόληση ανέρχεται σε 9,1%, ενώ για τους εργαζομένους με μερική απασχόληση ανέρχεται σε 21,4%.

Κοινωνικές μεταβιβάσεις

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας πριν από όλες τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (δηλαδή μη συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επιδομάτων και των συντάξεων στο συνολικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών) ανέρχεται σε 43,9%, ενώ, όταν περιλαμβάνονται μόνο οι συντάξεις και όχι τα κοινωνικά επιδόματα, μειώνεται στο 23,2%. Αναφορικά με τα κοινωνικά επιδόματα, επισημαίνεται ότι αυτά περιλαμβάνουν παροχές κοινωνικής βοήθειας (όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το επίδομα στέγασης, το επίδομα θέρμανσης κ.λπ.), οικογενειακά επιδόματα (όπως επιδόματα τέκνων), καθώς και επιδόματα ή βοηθήματα ανεργίας, ασθένειας, αναπηρίας ή ανικανότητας, ή και εκπαιδευτικές παροχές. Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανέρχεται σε 19,6%, ως εκ τούτου διαπιστώνεται ότι τα κοινωνικά επιδόματα συμβάλλουν στη μείωση του ποσοστού του κινδύνου φτώχειας κατά 3,6 ποσοστιαίες μονάδες ενώ, εν συνεχεία, οι συντάξεις κατά 20,7 ποσοστιαίες μονάδες. Το σύνολο των κοινωνικών μεταβιβάσεων μειώνει το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας κατά 24,3 ποσοστιαίες μονάδες.

Για το 2025, το βάθος (χάσμα) κινδύνου φτώχειας ανήλθε σε 21,7% του κατωφλίου του κινδύνου φτώχειας, σημειώνοντας μείωση κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024. Με βάση το ποσοστό αυτό, εκτιμάται ότι το 50% των φτωχών κατέχουν εισόδημα μικρότερο από το 78,3% του κατωφλίου του κινδύνου φτώχειας (το οποίο ανέρχεται σε 7.020 ευρώ), δηλαδή κάτω από 5.496,6 ευρώ, ετησίως, ανά άτομο.

Το μέσο ισοδύναμο ατομικό διαθέσιμο εισόδημα ανήλθε σε 13.381 ευρώ, αυξημένο κατά 8% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Για το 2025, η κύρια πηγή εισοδήματος των νοικοκυριών της χώρας είναι το εισόδημα από εργασία (71,7%) και ακολουθεί το εισόδημα από συντάξεις (23%).

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Παράλληλα, το 2,2% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του δύο ζευγάρια υποδημάτων στο σωστό μέγεθος. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 6,0% και 1,1%, αντίστοιχα.

Α. Συνθήκες διαβίωσης παιδιών ηλικίας έως 15 ετών

Τα στοιχεία που συλλέγονται στο πλαίσιο της έρευνας – αναφορικά με την υλική στέρηση των παιδιών – αφορούν στα νοικοκυριά με παιδιά ηλικίας κάτω των 16 ετών, για τα οποία καταγράφεται η οικονομική δυνατότητα ή μη κάθε νοικοκυριού να παρέχει στα παιδιά του ορισμένα βασικά αγαθά και υπηρεσίες.

-Το 2,5% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του κάποια καινούρια ρούχα. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 8,3% και 0,8%, αντίστοιχα.

-Το 2,2% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του δύο ζευγάρια υποδημάτων στο σωστό μέγεθος. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 6,0% και 1,1%, αντίστοιχα.

-Το 2,7% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του φρούτα και λαχανικά μια φορά την ημέρα. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 8,1% και 1,3%, αντίστοιχα.

-Το 10,4% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του ένα τουλάχιστον γεύμα με κρέας, κοτόπουλο ή ψάρι σε καθημερινή βάση. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 31,7% και 4,5%, αντίστοιχα.

-Το 9,6% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του εξοπλισμό υπαίθριων δραστηριοτήτων αναψυχής. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 29,9% και 4,0%.

-Το 4,8% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του παιχνίδια εσωτερικού χώρου. Τα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό και τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 14,4% και 2,1%, αντίστοιχα.

-Το 5,7% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του εξωσχολικά βιβλία κατάλληλα για την ηλικία τους. Τα ποσοστά για τον φτωχό και μη φτωχό πληθυσμό ανέρχονται, αντίστοιχα, σε 17,4% και 2,4%.

Η κοινωνική ζωή

Περνώντας στην κοινωνική ζωή των παιδιών, το ποσοστό του φτωχού πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να συμμετέχουν τα παιδιά του τακτικά σε δραστηριότητες αναψυχής ανέρχεται σε 74,8%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχεται σε 10,7%. Για το σύνολο του πληθυσμού με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 24,6%.

Ακόμα, το 16,6% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να διοργανώνει εκδηλώσεις όπως γενέθλια, ονομαστικές εορτές κ.λπ. για τα παιδιά του και το 6,3% δεν έχει τη δυνατότητα να προσκαλούν τα παιδιά περιστασιακά φίλους στο σπίτι ή αλλού για παιχνίδι και φαγητό. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τον φτωχό πληθυσμό ανέρχονται σε 49,2% και σε 16,1%, ενώ για τον μη φτωχό σε 7,5% και 3,6%.

Επιπλέον, το ποσοστό του φτωχού πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει στα παιδιά του μια εβδομάδα διακοπών ανέρχεται σε 60,3%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχεται σε 16,5%. Για το σύνολο του πληθυσμού με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 26,0%.

Ακόμα, το 43,2% του φτωχού πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών δηλώνει ότι δεν μπορεί να καλύψει οικονομικά την συμμετοχή των παιδιών του σε σχολικές εκδρομές και εκδηλώσεις που συνεπάγονται κάποιο κόστος, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τον μη φτωχό πληθυσμό ανέρχεται σε 5,7%. Για το σύνολο του πληθυσμού με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 14,1%.

Τέλος, το 8,3% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών δεν έχει κατάλληλο χώρο στην κατοικία για τη σχολική μελέτη των παιδιών, με τα ποσοστά για τον φτωχό και τον μη φτωχό πληθυσμό να ανέρχονται σε 12,4% και 7,1%, αντίστοιχα.

Όσον αφορά στα αποτελέσματα με βάση τον αριθμό των παιδιών έως 15 ετών στο νοικοκυριό:

-ο πληθυσμός που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών και αντιμετωπίζει οικονομική αδυναμία να παρέχει στα παιδιά του βασικά αγαθά και υπηρεσίες, αφορά κυρίως σε νοικοκυριά με δύο (2) παιδιά έως 15 ετών.

-το ίδιο ισχύει για τον πληθυσμό που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών και αντιμετωπίζει οικονομική αδυναμία να παρέχει στα παιδιά του, που παρακολουθούν κάποια βαθμίδα εκπαίδευσης, τη δυνατότητα συμμετοχής τους σε σχολικές εκδρομές και εκδηλώσεις που συνεπάγονται κάποιο κόστος και κατάλληλο χώρο στην κατοικία για τη σχολική μελέτη τους.

Β. Υγεία παιδιών ηλικίας έως 15 ετών

Μέσω της έρευνας συλλέχθηκαν επίσης πληροφορίες για τη γενική κατάσταση υγείας των παιδιών ηλικίας έως 15 ετών και για την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες υγείας.

Πιο συγκεκριμένα, το 20,8% των νοικοκυριών έχει τουλάχιστον ένα παιδί ηλικίας έως 15 ετών. Το 98,9% των παιδιών ηλικίας έως 15 ετών έχει πολύ καλή ή καλή υγεία, ενώ το 0,6% μέτρια και το 0,5% κακή ή πολύ κακή υγεία. Το 0,3% των παιδιών ηλικίας έως 15 ετών περιόρισαν, λόγω προβλημάτων υγείας, τις δραστηριότητες τους για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών.

Ακόμα, το 45,9% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, χρειάστηκε, κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών, ιατρική εξέταση ή θεραπεία για το/τα παιδί/παιδιά του. Το 0,6% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών και χρειάστηκε ιατρική εξέταση ή θεραπεία για το/τα παιδί/παιδιά του, δεν την έλαβε/έλαβαν. Ο κύριος λόγος (87,7%) για τον οποίο το/τα παιδί/παιδιά δεν έλαβε/έλαβαν την αναγκαία ιατρική εξέταση ή θεραπεία, ήταν η μεγάλη λίστα αναμονής ή το γεγονός ότι το επόμενο διαθέσιμο ραντεβού ήταν πολύ αργά.

Τέλος, το 31,0% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών, χρειάστηκε, κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών, οδοντιατρική/στοματολογική/ορθοδοντική εξέταση ή θεραπεία για το/τα παιδί/παιδιά του. Το 3,3% του πληθυσμού που διαβιοί σε νοικοκυριά με ένα τουλάχιστον παιδί ηλικίας έως 15 ετών και χρειάστηκε οδοντιατρική/στοματολογική/ορθοδοντική εξέταση ή θεραπεία για το/τα παιδί/παιδιά του, δεν την έλαβε/έλαβαν. Ο κύριος λόγος (84,9%), για τον οποίο το/τα παιδί/παιδιά δεν έλαβε/έλαβαν την αναγκαία οδοντιατρική/στοματολογική/ορθοδοντική εξέταση ή θεραπεία ήταν οικονομικός.

Συνολικά 14% των ανθρώπων που ζουν στη Βρετανία αντιμετώπιζαν πείνα και στερήσεις στα τέλη Μαρτίου 2023, δηλ. περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι περισσότεροι σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια, σύμφωνα με την έρευνα του Trussell Trust, μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης που διαχειρίζεται ένα μεγάλο δίκτυο τραπεζών τροφίμων σε όλη τη χώρα.

Το φαινόμενο αυτό έχει ιδιαίτερο αντίκτυπο στα παιδιά, 20% των οποίων βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, όπως και το ένα τρίτο των μονογονεϊκών οικογενειών και το 28% των ανθρώπων που κατάγονται από μειονότητες των μαύρων.

Πάνω από 50% των 9,3 εκατ. ανθρώπων αυτών ζουν επίσης σε μια οικογένεια της οποίας ένα μέλος πάσχει από αναπηρία, υπογραμμίζει το Trussell Trust, που θεωρεί πως σε μεγάλη φτώχεια βρίσκονται τα νοικοκυριά των οποίων οι διαθέσιμοι πόροι είναι για παράδειγμα 152 στερλίνες (181 ευρώ) την εβδομάδα για ένα άτομο μόνο του, και 204 στερλίνες (243 ευρώ) την εβδομάδα για έναν ενήλικα με ένα παιδί.

Επιδείνωση

Σύμφωνα με το Trussell Trust, η πανδημία της Covid-19 και η κρίση του κόστους ζωής που έπληξε τη χώρα από το 2022 λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στην Ουκρανία, εξηγούν εν μέρει την επιδείνωση της κατάστασης.

Η ΜΚΟ αναφέρει ως εκ τούτου πως διένειμε 3,1 εκατομμύρια συσκευασίες τροφίμων, αριθμό που αποτελεί ρεκόρ, ανάμεσα στον Απρίλιο του 2023 και τον Μάρτιο του 2024, δηλ. διπλάσιο αριθμό σε σχέση με πέντε χρόνια νωρίτερα.

Όμως αναφέρεται επίσης στις «αδυναμίες» του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, κυρίως σε ό,τι αφορά τη λειτουργία του «Universal Credit», του βασικού επιδόματος που χορηγείται στα νοικοκυριά με χαμηλό ή καθόλου εισόδημα, το οποίο θέσπισε η κυβέρνηση των Συντηρητικών το 2013.

Απέναντι σε αυτούς τους αριθμούς, η ΜΚΟ καλεί την κυβέρνηση των Εργατικών να λάβει μέτρα προκειμένου να βελτιώσει το σύστημα κοινωνικών παροχών, κυρίως ορίζοντας ένα ελάχιστο «εγγυημένο» επίπεδο εισοδήματος.

«Αν δεν αλλάξει τίποτα, ο αριθμός των ανθρώπων που δυσκολεύονται να τραφούν και ζουν σε δυσπραγία θα αυξηθεί», λέει η Χέλεν Μπάρναρντ, διευθύντρια πολιτικών, έρευνας και επίπτωσης του Trussell Trust, σύμφωνα με μια ανακοίνωση.

Η κυβέρνηση –που θα παρουσιάσει τον προϋπολογισμό του επόμενου έτους στα τέλη του μηνός– θα πρέπει να καταστήσει «επείγουσα προτεραιότητα» τη μεταρρύθμιση του συστήματος, επιμένει.

Στην Κένυα, μια χώρα που βαρύνεται από μεγάλα χρέη, οι διαμαρτυρίες της περασμένης εβδομάδας για μια προτεινόμενη αύξηση της φορολογίας οδήγησε σε δεκάδες θανάτους, απαγωγές διαδηλωτών και μια πυρκαγιά στο κοινοβούλιο.

Στην Βολιβία, όπου οι κάτοικοι κάνουν ουρές για βενζίνη λόγω σοβαρών ελλείψεων, ένας στρατηγός επιχείρησε πραξικόπημα, λέγοντας ότι ο πρώην οικονομολόγος πρόεδρος πρέπει να «σταματήσει να φτωχοποιεί τη χώρα μας».

Και στη Γαλλία, αφότου οι αγρότες διαμαρτύρονταν για μήνες για τους χαμηλούς μισθούς και το υψηλό κόστος, το κόμμα της άκρας δεξιάς βελτίωσε σημαντικά τα ποσοστά του στον πρώτο γύρο των βουλευτικών εκλογών, με αποτέλεσμα η εθνικιστική πολιτική του, που θεωρείτο έως πρόσφατα ταμπού, να βρίσκεται στα πρόθυρα της εξουσίας.

Οι αιτίες και οι συνθήκες για αυτές τις αναταραχές διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Όμως, οι New York Times βλέπουν κοινά στοιχεία: Οι αυξανόμενες ανισότητες, η αποδυναμωμένη αγοραστική δύναμη και μια εντεινόμενη ανησυχία ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει χειρότερα από την σημερινή.

Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλές χώρες που αντιμετωπίζουν ένα χλωμό οικονομικό μέλλον έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα των κυβερνήσεών τους να το διαχειριστούν. Και εδώ ξεκινούν οι αντιδράσεις.

Οι αντιδράσεις αυτές συχνά βάζουν στο στόχαστρο την φιλελεύθερη δημοκρατία και τον δημοκρατικό καπιταλισμό, με λαϊκιστικά κινήματα να ενισχύονται τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά.

«Μια οικονομική δυσφορία και μια πολιτική δυσφορία τροφοδοτούν η μία την άλλη», λέει στους New York Times ο Nouriel Roubini, οικονομολόγος του New York University.

Τους τελευταίους μήνες, οι φόβοι που σχετίζονται με την οικονομία έχουν πυροδοτήσει διαμαρτυρίες σε όλο τον κόσμο, οι οποίες κάποιες φορές γίνονται βίαιες, ακόμα και σε χώρες υψηλών εισοδημάτων με σταθερές οικονομίες, όπως το Βέλγιο και η Πολωνία. Εξαπλώνονται, βέβαια, και σε χώρες που παλεύουν με ανεξέλεγκτα χρέη, όπως η Αργεντινή, το Πακιστάν, η Τυνησία, η Αγκόλα και η Σρι Λάνκα.

Ακόμα και στις ΗΠΑ, η οικονομία των οποίων έχει αποδειχθεί ανθεκτική, οι οικονομικές ανησυχίες ευθύνονται σε έναν βαθμό τουλάχιστον για την πιθανή επιστροφή του Donald Trump στον Λευκό Οίκο, την ώρα που ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων υιοθετεί συχνά μια απολυταρχική ρητορική. Σε μία πρόσφατη δημοσκόπηση, το μεγαλύτερο ποσοστό των Αμερικανών απάντησε ότι η οικονομία είναι το σημαντικότερο ζήτημα στις εκλογές.

Οι κάλπες που στήνονται φέτος σε περισσότερες από 60 χώρες καλούν τους ψηφοφόρους να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους.

Μπορεί η ανεξέλεγκτη αύξηση των τιμών που προκλήθηκε από την πανδημία και την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία να έχει πλέον κοπάσει, όμως η ζημιά έχει ήδη γίνει. Ο πληθωρισμός επιβραδύνει, όμως οι τιμές παραμένουν υψηλές και σε πολλά μέρη, το κόστος του ψωμιού, των αυγών, του λαδιού και της θέρμανσης είναι δύο, τρεις ή ακόμα και τέσσερις φορές υψηλότερο σε σχέση με πριν από μερικά χρόνια.

Ως συνήθως, οι πιο φτωχές και ευάλωτες χώρες δέχθηκαν το βαρύτερο πλήγμα. Κυβερνήσεις που ήδη βαρύνονταν από υψηλά χρέη είδαν το κόστος εξυπηρέτησής τους να εκτινάσσεται, λόγω της αύξησης των επιτοκίων. Στην Αφρική, ο μισός πληθυσμός ζει σε χώρες οι οποίες ξοδεύουν περισσότερα σε τόκους από ό,τι στην παιδεία και την υγεία.

Αυτό αφήνει πολλές κυβερνήσεις να ψάχνουν απελπισμένα για λύσεις. Ο Indermit Gill, επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας λέει ότι οι χώρες που δεν μπορούν να δανειστούν, λόγω μιας κρίσης χρέους, έχουν ουσιαστικά δύο τρόπους να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους: Είτε τυπώνοντας χρήμα ή αυξάνοντας τους φόρους. «Το ένα οδηγεί στον πληθωρισμό και το άλλο στην αναταραχή», λέει ο οικονομολόγος στους NY Times.

Όταν η Κένυα επιχείρησε να αυξήσει τους φόρους, χιλιάδες διαδηλωτές εισέβαλαν στο κοινοβούλιο.

Στη Σρι Λάνκα, η οποία διαθέτει χρέη 37 δισ. δολαρίων, οι οικογένειες δεν έχουν να φάνε, γονείς αδυνατούν να πληρώσουν τα σχολεία και τους γιατρούς των παιδιών τους και ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν μείνει χωρίς ρεύμα τον τελευταίο χρόνο. Η αστυνομία χρησιμοποιεί δακρυγόνα και αντλίες νερού για να διαλύσει τις διαδηλώσεις.

Στο Πακιστάν, η αύξηση στις τιμές του αλευριού και του ρεύματος έχει πυροδοτήσει ένα κύμα από διαδηλώσεις.

Στην Αργεντινή, όπου οι τιμές έχουν τετραπλασιαστεί φέτος, οι ψηφοφόροι εξέλεξαν για πρόεδρο τον Javier Milei, ο οποίος περιγράφει τον εαυτό του σαν «αναρχο-καπιταλιστή» και υπόσχεται να μειώσει τις κρατικές δαπάνες. Οι περικοπές, όμως, προκαλούν απεργίες και διαδηλώσεις.

Η αγανάκτηση φουντώνει ακόμα και στις πλουσιότερες χώρες του κόσμου. Οι αγρότες της Ευρώπης ανησυχούν για τις προοπτικές τους και θυμώνουν με το κόστος των κανονισμών για το κλίμα. Συνολικά, οι Ευρωπαίοι βλέπουν τον πληθωρισμό να ροκανίζει την αγοραστική δύναμη των μισθών τους.

Διαμαρτυρίες έχουν ξεσπάσει στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, το Βέλγιο και τη Γερμανία φέτος.

Οι οικονομικές ανησυχίες εντείνουν τον διχασμό ανάμεσα σε αυτούς που ζουν στις πόλεις και στην ύπαιθρο, τους ανειδίκευτους και τους απόφοιτους πανεπιστημίου, και όχι μόνο. Στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία, ακροδεξιοί πολιτικοί εκμεταλλεύονται αυτή τη δυσαρέσκεια για να προωθήσουν την εθνικιστική, αντιμεταναστευτική ατζέντα τους. Και η επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης κάνει την εξεύρεση λύσεων ακόμα δυσκολότερη.

Τα ποσοστά των ατόμων που κινδυνεύουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό διέφεραν μεταξύ των χωρών της ΕΕ το 2022. Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στη Ρουμανία (34,4%), τη Βουλγαρία (32,2%), την Ελλάδα (26,3%) και την Ισπανία (26%). Από την άλλη πλευρά, τα χαμηλότερα μερίδια καταγράφηκαν στην Τσεχία (12%), τη Σλοβενία (13%) και την Πολωνία (16%).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι γυναίκες, οι νεαροί ενήλικες ηλικίας 18-24 ετών, τα άτομα με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και οι άνεργοι είχαν, κατά μέσο όρο, περισσότερες πιθανότητες να κινδυνεύσουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό το 2022 σε σχέση με άλλες ομάδες του πληθυσμού της ΕΕ.

Ειδικότερα, ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ ήταν υψηλότερος για τις γυναίκες από ό,τι για τους άνδρες (22,7% έναντι 20,4%).

Όσον αφορά την ηλικία, ο υψηλότερος κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ καταγράφηκε για νεαρούς ενήλικες ηλικίας 18-24 ετών (26,5%), ενώ ο χαμηλότερος κίνδυνος καταγράφηκε για ενήλικες ηλικίας 25-49 ετών (19,9%). Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ήταν 20,2% για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω και 21% για τον πληθυσμό ηλικίας 50-64 ετών. Η νεότερη ηλικιακή ομάδα, άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών, είχε επίσης σχετικά υψηλό κίνδυνο (24,7%).

Εκτός από την ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο είχε σημαντικό αντίκτυπο στον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού. Σε επίπεδο ΕΕ, περισσότερο από το ένα τρίτο (34,5%) όλων των ατόμων ηλικίας 18 ετών και άνω με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, σε σύγκριση με το 10,5% των ατόμων στην ίδια ηλικιακή ομάδα με τριτοβάθμιο (υψηλό) μορφωτικό επίπεδο. Το αντίστοιχο ποσοστό για άτομα με μέσο μορφωτικό επίπεδο ήταν 19,8%.

Στην ΕΕ, σχεδόν τα δύο τρίτα (65,2 %) των ανέργων ηλικίας 18 ετών και άνω διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2022. Το ποσοστό των συνταξιούχων που διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ήταν 19,1% και το μερίδιο των απασχολουμένων ήταν 11,1%.

Στην ΕΕ συνολικά, ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού για τα νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά ήταν λίγο υψηλότερος από ό,τι για εκείνα χωρίς. Πάνω από το ένα πέμπτο (22,4 %) των ατόμων που ζουν σε νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά στην ΕΕ διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, κάτι που ήταν ελαφρώς υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό μεταξύ των νοικοκυριών χωρίς εξαρτώμενα παιδιά (20,8 %).

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια τροφής θεωρείται όταν τουλάχιστον ένα μέλος του νοικοκυριού δήλωσε ότι αναγκάστηκε να παραλείψει ένα γεύμα, έφαγε λιγότερο από όσο θεωρούσε ότι είχε ανάγκη, έμεινε χωρίς τροφή, πεινούσε αλλά δεν έφαγε ή πέρασε μια ολόκληρη ημέρα χωρίς τροφή.

Παράλληλα, ένα νοικοκυριό θεωρείται ότι έχει σοβαρή ανεπάρκεια τροφής, όταν τουλάχιστον ένα μέλος του νοικοκυριού δήλωσε ότι πέρασε μια ολόκληρη ημέρα χωρίς τροφή λόγω έλλειψης χρημάτων ή άλλων πόρων. 

Ανεπάρκεια τροφής

Με βάση την απογραφή πληθυσμού του 2021, αυτό σημαίνει ότι μέτρια/σοβαρή ανεπάρκεια τροφής αντιμετώπισαν 624.000 άνθρωποι, ενώ αποκλειστικά σοβαρή ανεπάρκεια τροφής 156.000.

Συγκεκριμένα, 645.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να παραλείψουν τουλάχιστον ένα γεύμα ή έφαγαν λιγότερο από όσο θεωρούσαν ότι είχαν ανάγκη.

Ακόμη χειρότερα, 3,2%-3,5% του πληθυσμού (330.000-365.000 πολίτες) είτε έμειναν χωρίς τροφή είτε ενώ πεινούσαν δεν έφαγαν. Και αυτό, για το 2,7% ή για 281.000 ανθρώπους οδήγησε στο να μείνουν χωρίς τροφή τουλάχιστον μία ολόκληρη ημέρα. 

Το 11,9% ή πάνω από 1,2 εκατομμύρια, φοβήθηκαν ότι δεν θα είχαν αρκετή τροφή για να καλύψει τις ανάγκες του και τo 11,4% ή σχεδόν 1,2 εκατομμύρια δεν είχαν δυνατότητα να τραφούν υγιεινά και θρεπτικά.

Ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό, το 12,6% ή 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι περιορίστηκαν μόνο σε ορισμένα είδη τροφών.

Άλλωστε αξίζει να υπενθυμιστεί ότι η Ελλάδα είναι ανάμεσα στις τέσσερις χώρες της ΕΕ όπου το ποσοστό πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας αυξήθηκε ανάμεσα στο 2019 και στο 2021.

Ο κίνδυνος φτώχειας

Από εκεί και πέρα, σε πολύ υψηλό σημείο βρίσκεται το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, κάτι το οποίο προκαλεί προβληματισμό. 

Όπως προκύπτει το ποσοστό του πληθυσμού αυτού στερείται βασικών αγαθών και υπηρεσιών, εξαιτίας των χαμηλών εισοδημάτων του.  Αξίζει να σημειωθεί ότι το 28,3% του πληθυσμού, ήτοι περίπου 3 εκατομμύρια άτομα, βρέθηκε στο όριο της φτώχειας το 2021, ποσοστό αυξημένο κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2020 (27,4%).

Τα στοιχεία προέρχονται από την Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών της ΕΛΣΤΑΤ. Το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα παραμένει σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (28,3% με βάση τον αναθεωρημένο ορισμό στην Ελλάδα έναντι 22,0% στην Ευρωζώνη το 2021) και αυξάνεται το 2021 συγκρινόμενο με το 2020 (κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες, από 28,9% το 2020 σε 29,5% το 2021 με βάση τον παλαιό ορισμό, ή κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες από 27,4% σε 28,3% με βάση τον νέο ορισμό).

Η αύξηση αυτή μπορεί να αποδοθεί στην κατά 1,8 ποσοστιαίες μονάδες αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού σε χαμηλή ένταση εργασίας (από 11,8% το 2020 σε 13,6% το 2021) και στην κατά 1,9 ποσοστιαίες μονάδες αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας (από 17,7% το 2020 σε 19,6% το 2021).

Πόσο επιδρούν τα επιδόματα

Είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να τονιστεί ότι το ποσοστό των φτωχών νοικοκυριών, προκύπτει μετά τις χορηγήσεις των κοινωνικών επιδομάτων. Χωρίς τα κοινωνικά επιδόματα, το ποσοστό της φτώχειας στην Ελλάδα εκτινάσσεται στο 48,2%! 

Τον χαμηλότερο κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (επιδόματα) αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι με 13,5% (13,0% για την ηλικιακή ομάδα 65+ το 2020) και τον υψηλότερο τα παιδιά με 23,7% (20,9% στις ηλικίες 0-17 το 2020), ενώ για την ηλικιακή ομάδα 18-64 το ποσοστό φτώχειας είναι 20,6% (18,4% το 2020).

Ο δείκτης κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι σύνθετος δείκτης που περιλαμβάνει το σύνολο των ατόμων που είτε βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας (ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα χαμηλότερο από το 60% του εθνικού διάμεσου) είτε αντιμετωπίζουν δριμεία υλική στέρηση, είτε διαβιούν σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας (τα ενήλικα μέλη εργάζονται έως 20% του συνολικού δυνητικού χρόνου εργασίας).

Οι ανισότητες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία τα οποία αναφέρονται στην ύπαρξη ανισοτήτων, οι οποίες διογκώνονται εν μέσω ακρίβεια. Το μερίδιο της μέσης ισοδύναμης δαπάνης (αγορές, τρέχουσες τιμές) του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού είναι 5,2 φορές μεγαλύτερο από το μερίδιο της μέσης ισοδύναμης δαπάνης του φτωχότερου 20% του πληθυσμού (4,8 για το 2020). Ο δείκτης μειώνεται στο 4,1, όταν συμπεριληφθούν στην καταναλωτική δαπάνη και οι τεκμαρτές δαπάνες (τελική καταναλωτική δαπάνη).

Τα νοικοκυριά του φτωχότερου 20% του πληθυσμού αύξησαν τις δαπάνες τους σε σχέση με το 2020 κατά 2,6%, ενώ τα νοικοκυριά του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού κατά 10,7%. Το μερίδιο της μέσης ισοδύναμης δαπάνης για είδη διατροφής των νοικοκυριών του φτωχότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 34,8% των δαπανών των νοικοκυριών, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού ανέρχεται στο 13,9%.

Μεταξύ των 95,4 εκατομμυρίων ανθρώπων στην ΕΕ που αντιμετώπισαν τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, περίπου 5,9 εκατομμύρια (1,3% του συνολικού πληθυσμού) ζούσαν σε νοικοκυριά που αντιμετώπιζαν και τους τρεις κινδύνους φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ταυτόχρονα.

Σοβαρές υλικές και κοινωνικές στερήσεις

Το 2021, 73,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας, ενώ 27,0 εκατομμύρια αντιμετώπιζαν σοβαρές υλικές και κοινωνικές στερήσεις και 29,3 εκατομμύρια ζούσαν σε νοικοκυριό με χαμηλή ένταση εργασίας.

Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού διαφέρει μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Τα υψηλότερα ποσοστά ανθρώπων που κινδυνεύουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό καταγράφηκαν στη Ρουμανία (34%), τη Βουλγαρία (32%), την Ελλάδα και την Ισπανία (και οι δύο 28%).

Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά ανθρώπων που κινδυνεύουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό καταγράφηκαν στην Τσεχία (11%), τη Σλοβενία (13%) και τη Φινλανδία (14%).

Ειδικότερα, στο 28,3% του πληθυσμού της χώρας διαμορφώνεται το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό το 2021, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 0,9% σε σχέση με το 2020, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.

Επίσης, το 6,9% των νοικοκυριών δήλωσε ότι το εισόδημα του αυξήθηκε κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες, ενώ το 26,3% των νοικοκυριών ότι μειώθηκε και το 66,7% των νοικοκυριών ότι παρέμεινε το ίδιο.

Συγκεκριμένα, με βάση τα στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών 2021, o πληθυσμός που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό, σύμφωνα με τον αναθεωρημένο ορισμό (στο πλαίσιο του προγράμματος “Ευρώπη 2030”, αναφορικά με την καταπολέμηση της φτώχειας, έχει τεθεί ως στόχος “να μειωθούν κατά 15 εκατομμύρια τα άτομα που βρίσκονται ή που κινδυνεύουν να βρεθούν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό, εκ των οποίων τα 5 εκατομμύρια να είναι παιδιά” έως το έτος 2030), ανέρχεται στο 28,3% του πληθυσμού της Χώρας (2.971.200 άτομα), παρουσιάζοντας αύξηση σε σχέση με το 2020 κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες.

Με βάση τον ισχύοντα μέχρι το 2020 ορισμό του παραπάνω δείκτη (στο πλαίσιο του προγράμματος “Ευρώπη 2020”, αναφορικά με την καταπολέμηση της φτώχειας, ο στόχος ήταν “να μειωθούν κατά 20 εκατομμύρια τα άτομα που βρίσκονται ή που κινδυνεύουν να βρεθούν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό” έως το έτος 2020), o πληθυσμός που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό ανέρχεται στο 29,5% (3.092.300 άτομα) του πληθυσμού της Χώρας, παρουσιάζοντας αύξηση σε σχέση με το 2020 κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες (2020: 28,9%).

Πού οφείλεται

Η αύξηση του ποσοστού του κινδύνου φτώχειας ή σε κοινωνικό αποκλεισμό οφείλεται στην αύξηση του ποσοστού του πληθυσμού σε χαμηλή ένταση εργασίας (από 11,8% το 2020 σε 13,6% το 2021) και του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας από 17,7% το έτος 2020 σε 19,6% το έτος 2021.

Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι υψηλότερος στην περίπτωση των παιδιών ηλικίας 17 ετών και κάτω (32,0%).

Το ποσοστό πληθυσμού ηλικίας 18-64 ετών που διαβιεί σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας υπολογίζεται σε 13,6% επί του συνόλου του πληθυσμού αυτής της ομάδας ηλικιών, εμφανίζοντας αύξηση κατά 1,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το έτος 2020. Το ποσοστό για τους άνδρες ανέρχεται σε 12,5% και για τις γυναίκες σε 14,6%.

Πληθυσμός σε κίνδυνο φτώχειας και κατώφλι κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις

Το κατώφλι της φτώχειας ανέρχεται στο ποσό των 5.251 ευρώ ετησίως ανά μονοπρόσωπο νοικοκυριό και σε 11.028 ευρώ για νοικοκυριά με δύο ενήλικες και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών, και ορίζεται στο 60% του διάμεσου συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, το οποίο εκτιμήθηκε σε 8.752 ευρώ, ενώ το μέσο ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών της Χώρας εκτιμήθηκε σε 17.089 ευρώ.

Το έτος 2021 (περίοδος αναφοράς εισοδήματος 2020), το 19,6% του συνολικού πληθυσμού της Χώρας ήταν σε κίνδυνο φτώχειας σημειώνοντας αύξηση κατά 1,9 ποσοστιαίες μονάδες. Ο δείκτης αυτός που κατά το έτος 2005 (με περίοδο αναφοράς εισοδήματος το έτος 2004) ανερχόταν στο 19,6%, σημείωσε αυξητική πορεία έως το έτος 2012 όπου εκτιμήθηκε στο 23,1% ενώ άρχισε να μειώνεται από το έτος 2014.

Τα νοικοκυριά που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας εκτιμώνται σε 765.372 σε σύνολο 4.108.895 νοικοκυριών και τα μέλη τους σε 2.054.015 στο σύνολο των 10.498.099 ατόμων του εκτιμώμενου πληθυσμού της Χώρας που διαβιεί σε ιδιωτικά νοικοκυριά.

Τα παιδιά

Ο κίνδυνος φτώχειας για παιδιά ηλικίας 0-17 ετών (παιδική φτώχεια) ανέρχεται σε 23,7% σημειώνοντας άνοδο κατά 2,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2020, ενώ για τις ομάδες ηλικιών 18-64 ετών και 65 ετών και άνω ανέρχεται σε 20,6% (18,4% το 2020) και 13,5% (13,0% το 2020), αντίστοιχα.

Ο κίνδυνος φτώχειας, υπολογιζόμενος με κατώφλια διαφορετικά του 60% του διάμεσου συνολικού διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος, ανέρχεται σε:

– 8,3%, αν το κατώφλι οριστεί στο 40% του διάμεσου συνολικού διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος,
– 13,3%, αν το κατώφλι οριστεί στο 50% του διάμεσου συνολικού διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος και,

-26,7%, αν το κατώφλι οριστεί στο 70% του διάμεσου συνολικού διαθέσιμου ισοδύναμου εισοδήματος, αντίστοιχα.

Σε τρεις Περιφέρειες (Αττική, Κρήτη, και Νότιο Αιγαίο) καταγράφονται ποσοστά κινδύνου φτώχειας χαμηλότερα από αυτό του συνόλου της Χώρας ενώ στις υπόλοιπες δέκα (10) Περιφέρειες (Θεσσαλία, Ιόνια Νησιά, Ήπειρος, Βόρειο Αιγαίο, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος, Δυτική Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Κεντρική Μακεδονία και Ανατολική Μακεδονία και Θράκη) τα αντίστοιχα ποσοστά είναι υψηλότερα.

Χαρακτηριστικά πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας το 2021 είναι ελαφρώς υψηλότερο για τις γυναίκες (19,8%) σε σχέση με τους άνδρες (19,4%).

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τους άνδρες και για τις γυναίκες αυξήθηκε κατά 1,9 και 2,0 ποσοστιαίες μονάδες αντίστοιχα το 2021 σε σχέση με το 2020.

Ο κίνδυνος φτώχειας για άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών εκτιμάται σε 15,6% για τις γυναίκες και σε 11,0% για τους άνδρες.

Ο κίνδυνος φτώχειας για άτομα ηλικίας άνω των 75 ετών εκτιμάται σε 14,0% ενώ για άτομα ηλικίας κάτω των 75 ετών σε 20,2%.

Ο κίνδυνος φτώχειας για τις γυναίκες άνω των 75 ετών εκτιμάται σε 17,4%, ενώ για τους άνδρες της αντίστοιχης ομάδας ηλικιών εκτιμάται σε 9,5%.

Ο κίνδυνος φτώχειας των νοικοκυριών με έναν ενήλικα και τουλάχιστον ένα εξαρτώμενο παιδί ανέρχεται σε 30,1%, ενώ των νοικοκυριών με τρεις ή περισσότερους ενήλικες με εξαρτώμενα παιδιά ανέρχεται σε 31,5% και των νοικοκυριών με δύο ενήλικες και 2 εξαρτώμενα παιδιά σε 18,1%.

Οι εργαζόμενοι 18 ετών και άνω αντιμετωπίζουν χαμηλότερο κίνδυνο φτώχειας σε σύγκριση με τους ανέργους και τους οικονομικά μη ενεργούς (νοικοκυρές κ.λπ.). Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τους εργαζομένους 18 ετών και άνω ανέρχεται σε 11,3%, σημειώνοντας αύξηση κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το έτος 2020.

Αύξηση κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες παρουσίασε το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τις εργαζόμενες γυναίκες ετών και άνω, ενώ αυξήθηκε κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες το αντίστοιχο ποσοστό για τους εργαζόμενους άνδρες, με τα αντίστοιχα ποσοστά να διαμορφώνονται σε 8,8% και 13,0%.

Για τους ανέργους, όπως ήδη αναφέρθηκε, ο κίνδυνος φτώχειας είναι σημαντικά μεγαλύτερος και ανέρχεται σε 45,4%, παρουσιάζοντας σημαντική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών (54,3% και 38,6% αντίστοιχα).

Ο κίνδυνος φτώχειας για όσους είναι οικονομικά μη ενεργοί (μη συμπεριλαμβανομένων των συνταξιούχων) αυξήθηκε κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες και ανήλθε σε 27,3 %.

Εξέλιξη του εισοδήματος των νοικοκυριών

Το 6,9% των νοικοκυριών δήλωσε ότι το εισόδημα του αυξήθηκε κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες, ενώ το 26,3% των νοικοκυριών ότι μειώθηκε και το 66,7% των νοικοκυριών ότι παρέμεινε το ίδιο.

Tο 23,7% δήλωσε ότι ο κύριος λόγος αύξησης ή μείωσης του εισοδήματος ήταν η πανδημία (COVID-19), εκ των οποίων το 3,4% δήλωσε ότι αυξήθηκε το εισόδημά του και το 20,4% ότι μειώθηκε.

Το μέσο ισοδύναμο ατομικό διαθέσιμο εισόδημα ανήλθε σε 9.952 ευρώ, μειωμένο κατά 0,9% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα αυτό του ΟΗΕ, «η στοχευμένη μεταφορά χρημάτων στα νοικοκυριά είναι πιο δίκαιη από τις γενικευμένες επιδοτήσεις της ενέργειας». Το PNUD θεωρεί ταυτόχρονα ότι οι χώρες που πλήττονται χρειάζονται υποστήριξη από το διεθνές σύστημα για να βρουν δημοσιονομικά περιθώρια, για «να τα βγάλουν πέρα».

«Καθώς τα επιτόκια αυξάνονται σε αντίδραση στην ραγδαία άνοδο του πληθωρισμού, υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί νέα φτώχεια λόγω της ύφεσης, που θα επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κρίση, επιταχύνοντας και βαθαίνοντας τη φτώχεια στον κόσμο», προειδοποιεί το Πρόγραμμα στην έκθεσή του.

Σε ποια κράτη η κατάσταση είναι κρίσιμη

Το PNUD εξετάζει την κατάσταση σε 159 χώρες. Τα κράτη όπου η κατάσταση χαρακτηρίζεται πιο κρίσιμη είναι αυτά των Βαλκανίων, της Κασπίας και της υποσαχάριας Αφρικής, ειδικά αυτά του Σαχέλ.

«Οι ραγδαίες αυξήσεις των τιμών άνευ προηγουμένου σημαίνουν ότι για πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, τα τρόφιμα που ήταν σε θέση να αγοράσουν χθες δεν είναι πλέον προσιτά σήμερα», στηλιτεύει στην ανακοίνωση Τύπου του PNUD ο επικεφαλής του, ο Άχιμ Στάινερ.

«Αυτή η κρίση του κόστους ζωής βάζει τρικλοποδιά σε εκατομμύρια ανθρώπους, τους ρίχνει στη φτώχεια και ακόμη και στον λιμό με ταχύτητα που κόβει την ανάσα». Παράλληλα, η «απειλή αύξησης των κοινωνικών ταραχών αυξάνεται μέρα με τη μέρα».

Ανάμεσα στις χώρες που αντιμετωπίζουν τις πιο δραματικές συνέπειες της αύξησης των τιμών είναι η Αρμενία, το Ουζμπεκιστάν, η Μπουρκίνα Φάσο, η Γκάνα, η Κένυα, η Ρουάντα, το Σουδάν, η Αϊτή, το Πακιστάν, η Σρι Λάνκα, η Αιθιοπία, το Μαλί, η Νιγηρία, η Σιέρα Λεόνε, η Τανζανία και η Υεμένη.