Σύμφωνα με τα δεδομένα που δημοσιοποίησε η Eurostat,και επικαλείται το Euronews, το χρέος των νοικοκυριών διαμορφώθηκε το 2025 στο 49,4% του ΑΕΠ για την ΕΕ και στο 50,7% για την ευρωζώνη.

Αμφότεροι οι δείκτες καταγράφουν σταθερή ετήσια υποχώρηση από το 2020, όταν ξεπερνούσαν το 60%. Ο συγκεκριμένος δείκτης δεν αποτυπώνει το μεμονωμένο χρέος κάθε νοικοκυριού, αλλά παρέχει τη συνολική εικόνα για το επίπεδο μόχλευσης των ιδιωτών σε σχέση με το εθνικό εισόδημα. Η συσχέτιση του εν λόγω δανεισμού με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) επιτρέπει την ασφαλή σύγκριση μεταξύ κρατών διαφορετικού οικονομικού μεγέθους, συνδέοντας άμεσα το ιδιωτικό χρέος με τη συνολική παραγωγικότητα της κάθε οικονομίας.

Το υψηλό ιδιωτικό χρέος δεν συνιστά απαραίτητα πρόβλημα. Χώρες με ώριμες στεγαστικές αγορές, υψηλά ποσοστά δανειοδοτούμενης ιδιοκατοίκησης ή εξελιγμένα χρηματοπιστωτικά συστήματα εμφανίζουν παραδοσιακά αυξημένους δείκτες. Εντούτοις, η υπερβολική μόχλευση ενδέχεται να βαθύνει τις οικονομικές υφέσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει το 55% του ΑΕΠ ως το όριο πέρα από το οποίο ο δανεισμός των νοικοκυριών μετατρέπεται σε μακροοικονομικό κίνδυνο. Ιστορικά, το ιδιωτικό και όχι το δημόσιο χρέος είναι αυτό που πυροδοτεί τις πιστωτικές κρίσεις, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία ξεκίνησε από τους ισολογισμούς των νοικοκυριών.

Το ευρωπαϊκό παράδοξο εστιάζεται στη γεωγραφική ανατροπή των δεικτών, καθώς επτά κράτη-μέλη της ΕΕ ξεπερνούν το όριο ασφαλείας του 55% του ΑΕΠ, με το σύνολό τους να εντοπίζεται στη βόρεια και δυτική Ευρώπη. Αντιθέτως, ο ευρωπαϊκός Νότος, παρά το ιστορικό επιβαρυμένο δημόσιο χρέος, καταγράφει ιδιαίτερα συγκρατημένο ιδιωτικό δανεισμό.

Τα ιταλικά νοικοκυριά οφείλουν μόλις το 35,9% του ΑΕΠ, έναντι 38,0% στην Ελλάδα και 42,9% στην Ισπανία, επιδόσεις που υποχωρούν αισθητά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ενώ οι νότιες κυβερνήσεις συγκαταλέγονται στις πλέον υπερχρεωμένες της ηπείρου, οι ιδιώτες αποδεικνύονται σαφώς πιο συντηρητικοί δανειολήπτες συγκριτικά με τους βορειοευρωπαίους.

Οι 10 πιο επιβαρυμένες χώρες της ΕΕ:

10. Γερμανία (49,0%): Η ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης προσεγγίζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο λόγω του εξαιρετικά χαμηλού ποσοστού ιδιοκατοίκησης, το οποίο το 2022 περιορίστηκε στο 46,7%. Η εκτεταμένη αγορά ενοικίων, το ελεγχόμενο κόστος στέγασης και η απουσία φοροαπαλλαγών για τόκους στεγαστικών δανείων περιόρισαν ιστορικά την ανάγκη λήψης μεγάλων τραπεζικών χορηγήσεων.

9. Πορτογαλία (53,9%): Το ιδιωτικό χρέος άγγιξε τα 171 δισεκατομμύρια ευρώ στα τέλη του 2025, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 8,6% λόγω της στεγαστικής πίστης, σε μια περίοδο ραγδαίας ανόδου των τιμών στα ακίνητα. Η έκθεση των νοικοκυριών κρίνεται υψηλή, καθώς άνω του 90% των στεγαστικών δανείων συνδέεται με κυμαινόμενα ή μικτά επιτόκια βασισμένα στο Euribor, καθιστώντας τους δανειολήπτες ευάλωτους στις μεταβολές των επιτοκίων της ΕΚΤ.

8. Κύπρος (54,2%): Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, ο σχετικός δείκτης παρουσιάζει κάμψη περίπου 62% από τον Δεκέμβριο του 2016. Εντούτοις, το 34% του συνολικού χρέους αφορά παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια που βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων και τελούν υπό σταδιακή αποπληρωμή.

7. Βέλγιο (56,4%): Το 43,1% των νοικοκυριών διαθέτει ιδιόκτητη κατοικία με στεγαστικό δάνειο —επίδοση αισθητά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 24,3%— με τη συντριπτική πλειονότητα να αφορά σταθερά επιτόκια. Η Εθνική Τράπεζα του Βελγίου κατέγραψε ισχυρή άνοδο στη στεγαστική πίστη το 2025, με τις νέες χορηγήσεις να εκτινάσσονται στα 40,7 δισεκατομμύρια ευρώ από 31,7 δισεκατομμύρια το προηγούμενο έτος.

6. Γαλλία (59,5%): Η εγχώρια αγορά κυριαρχείται από σταθερά επιτόκια, με τον δανεισμό κυμαινόμενου τύπου να αποτελεί εξαίρεση. Οι χορηγήσεις υπόκεινται σε αυστηρά κριτήρια, καθώς η μηνιαία δόση γενικά δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το ένα τρίτο του καθαρού εισοδήματος των δανειοληπτών, βάσει ανώτατου ορίου που επικαιροποιεί μηνιαίως η Τράπεζα της Γαλλίας.

5. Λουξεμβούργο (60,5%): Η επιβάρυνση εμφανίζει έντονη συγκέντρωση, καθώς τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν το 90% του ιδιωτικού χρέους. Εντούτοις, σχεδόν τα μισά νοικοκυριά δεν βαρύνονται με οφειλές, ενώ ο μέσος καθαρός πλούτος άγγιζε τις 676.000 ευρώ.

4. Φινλανδία (62,9%): Το χρέος προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τον στεγαστικό τομέα. Τα ατομικά στεγαστικά δάνεια αντιπροσωπεύουν το 63% των οφειλών. Ωστόσο, αν προστεθούν και τα κοινόχρηστα δάνεια για την κατασκευή ή τη συντήρηση των πολυκατοικιών —τα οποία επιβαρύνουν αυτόματα κάθε νέο αγοραστή διαμερίσματος— το συνολικό μερίδιο εκτινάσσεται στο 75%. Η Τράπεζα της Φινλανδίας αυστηροποιεί το ρυθμιστικό πλαίσιο για αυτού του είδους τον δανεισμό με στόχο τη συγκράτηση των ανοιγμάτων.

3. Σουηδία (82,3%): Αποτελεί μία από τις πλέον εξαρτημένες αγορές από τη στεγαστική πίστη στην Ευρώπη. Η κυριαρχία των κυμαινόμενων επιτοκίων αφήνει τους ιδιώτες πλήρως εκτεθειμένους στις μεταβολές του κόστους δανεισμού, ευπάθεια που αναδείχθηκε έντονα κατά τον πρόσφατο κύκλο σύσφιξης της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ.

2. Δανία (84,1%): Η Εθνική Τράπεζα της Δανίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζουν το υψηλό ακαθάριστο χρέος ως σήμα κινδύνου, επισημαίνοντας πάντως ότι αυτό εξισορροπείται από ισχυρές συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις και πάγια περιουσιακά στοιχεία. Ωστόσο, οι οφειλές ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος προσέγγισαν το 177%, καταγράφοντας μία από τις υψηλότερες επιδόσεις στην ΕΕ.

1. Ολλανδία (93,5%): Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται τα πιο χρεωμένα νοικοκυριά της ηπείρου. Η De Nederlandsche Bank αποδίδει την πρωτιά στα ισχυρά κυβερνητικά κίνητρα για τη λήψη στεγαστικών δανείων, όπως οι φοροαπαλλαγές και τα χαλαρά κριτήρια που επιτρέπουν χρηματοδότηση έως και στο 100% της αξίας του ακινήτου. Το άνοιγμα αυτό εξισορροπείται από μεγάλα συνταξιοδοτικά κεφάλαια και υψηλά επίπεδα ιδιωτικού πλούτου.

Εξωδικαστικός και για χρέη από 5.000 ευρώ: Πώς θα λειτουργήσει

Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν ως ένα εργαλείο που αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά μεγάλες επιχειρήσεις ή ιδιώτες με υψηλές οφειλές. Ο λόγος ήταν το αυστηρό ελάχιστο όριο χρέους που μπορούσε να ενταχθεί στη ρύθμιση, το οποίο είχε οριστεί στα 10.000 ευρώ. Ως εκ τούτου έμεναν ακάλυπτοι χιλιάδες οφειλέτες με μικρότερα χρέη, εκθέτοντάς τους καθημερινά στον κίνδυνο ξαφνικών κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών ή αναγκαστικών μέτρων είσπραξης και πλειστηριασμούς.

Με την εφαρμογή του νέου Νόμου 5313/2026 το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχώρησε σε μια δομική αλλαγή, μειώνοντας το ελάχιστο απαιτούμενο ποσό οφειλής για την υπαγωγή στον μηχανισμό ακριβώς στο μισό: στα 5.000 ευρώ. Η μείωση του ορίου απεγκλωβίζει μια τεράστια μάζα μικροοφειλετών. Πρακτικά, δηλαδή, αν ένας πολίτης έχει ένα συνολικό χρέος 6.000 ή 7.500 ευρώ (το οποίο μπορεί να είναι διεσπαρμένο στην ΑΑΔΕ, στον e-ΕΦΚΑ (ΚΕΑΟ) ή σε κάποιο καταναλωτικό δάνειο) αποκτά από την επόμενη Δευτέρα το νομικό δικαίωμα να εισέλθει στην πλατφόρμα.

Ποιοι ωφελούνται

«Με πάνω από 64.000 ρυθμίσεις οφειλών περί τα 20 δισ. ευρώ, ο Εξωδικαστικός έχει ήδη κερδίσει το στοίχημα της εμπιστοσύνης των πολιτών ως ένα αντικειμενικό και αξιόπιστο εργαλείο για τη ρύθμιση των οφειλών» αναφέρει σε δήλωσή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η γενική γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.

«Με τη διερεύνηση των ορίων ένταξης από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ, δίνουμε πλέον τη δυνατότητα και σε μικροοφειλέτες να τακτοποιήσουν τις εκκρεμείς υποχρεώσεις τους και να διαφυλάξουν τα περιουσιακά τους στοιχεία από αναγκαστικά μέτρα. Με τη διεύρυνση των ορίων δίνεται η δυνατότητα σε περίπου ένα εκατομμύριο δυνητικούς οφειλέτες του δημοσίου να ενταχθούν στον εξωδικαστικό και να λάβουν μια συνολική λύση. Και αποδεικνύει έμπρακτα ότι η κυβέρνηση κατέγραψε και υλοποίησε ένα πάγιο αίτημα της αγοράς και των νοικοκυριών» τονίζει η Θεώνη Αλαμπάση.

Τα πλεονεκτήματα της ένταξης για μικρά χρέη

Η υπαγωγή στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό, ακόμη και για το κατώτατο όριο των 5.000 ευρώ, συνοδεύεται από τα ίδια ισχυρά πλεονεκτήματα που ίσχυαν μέχρι τώρα για τους μεγαλύτερους οφειλέτες:

• αναστολή κατασχέσεων: με την οριστική υποβολή της αίτησης στην πλατφόρμα, «παγώνει» αυτόματα κάθε ενέργεια αναγκαστικής είσπραξης ή δέσμευσης από την ΑΑΔΕ ή τους ιδιώτες πιστωτές.
• μεγάλος ορίζοντας αποπληρωμής: το χρέος μπορεί να σπάσει σε έως και 240 δόσεις (20 έτη) για οφειλές προς το Δημόσιο και έως 420 δόσεις (35 έτη) προς τις τράπεζες και τα funds.
• δυνατότητα διαγραφής («κούρεμα») οφειλών: εφόσον το επιτρέπουν τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια του οφειλέτη, ο αλγόριθμος μπορεί να προτείνει «κούρεμα» επί των προσαυξήσεων ή και του βασικού κεφαλαίου.

Οι κανόνες και τι να προσέξετε

Παρά τις σημαντικές διευκολύνσεις, η διαδικασία διέπεται από σαφείς κανόνες που απαιτούν προσοχή προκειμένου η αίτηση ρύθμισης να στεφθεί με επιτυχία:

Πρώτον, η ελάχιστη μηνιαία δόση στην πλατφόρμα ορίζεται πλέον στα 50 ευρώ, καθιστώντας τη ρύθμιση προσιτή για κάθε οικογενειακό προϋπολογισμό.

Δεύτερον, το εργαλείο αυτό αφορά αποκλειστικά το σύνολο των χρεών που ξεπερνά τα 5.000 ευρώ. Οφειλές έστω και ένα ευρώ κάτω από αυτό το όριο (π.χ. 4.999 ευρώ) παραμένουν εκτός πλατφόρμας και πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω της Πάγιας Ρύθμισης ή της έκτακτης ρύθμισης.

Σε κάθε περίπτωση, ο οφειλέτης δεν παίρνει όσες δόσεις διαλέξει, αλλά αποδέχεται ή απορρίπτει τη λύση την οποία του προτείνει η πλατφόρμα, με βάση το οικονομικό προφίλ του. Ωστόσο αυτό συνεπάγεται και ότι ο οφειλέτης θα πρέπει πριν ξεκινήσει τη διαδικασία, να συναινέσει να διασταυρωθούν τα στοιχεία εισοδήματος και περιουσίας του, προκειμένου ο αλγόριθμος της πλατφόρμας να υπολογίσει πόσα μπορεί -και πρέπει- να δίνει κάθε μήνα ώστε να αποπληρώσει την οφειλή του.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο αριθμός των οφειλετών αυξήθηκε κατά 9.460 πρόσωπα σε σύγκριση με τον Απρίλιο του 2025, με τη μεγαλύτερη μεταβολή να καταγράφεται στις πολύ μικρές οφειλές έως 50 ευρώ, όπου προστέθηκαν 76.938 νέοι οφειλέτες. Ωστόσο, σε μηνιαία βάση σημειώθηκε σημαντική αποκλιμάκωση, καθώς τον Απρίλιο ο αριθμός των οφειλετών μειώθηκε κατά 545.788 πρόσωπα σε σχέση με τον Μάρτιο, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στην εξομάλυνση της εικόνας μετά την πληρωμή της πρώτης δόσης του ΕΝΦΙΑ. Η μηνιαία αυτή μείωση ήταν μάλιστα αισθητά μεγαλύτερη από την αντίστοιχη που είχε καταγραφεί την προηγούμενη χρονιά.

Από το συνολικό ύψος των ληξιπρόθεσμων οφειλών, 35,53 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 31%, έχουν ήδη χαρακτηριστεί ως ανεπίδεκτα είσπραξης. Το ποσό αυτό αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω και να προσεγγίσει τα 42 δισ. ευρώ, καθώς η ΑΑΔΕ έχει ήδη αποφανθεί ότι επιπλέον 7 δισ. ευρώ θα πρέπει να μεταφερθούν στην ίδια κατηγορία, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο το πραγματικά εισπράξιμο χαρτοφυλάκιο οφειλών.

Το πραγματικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο, δηλαδή το θεωρητικά εισπράξιμο ποσό, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τη σύνθεσή του. Σύμφωνα με την ανάλυση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους, το 66,26%, ή περίπου 52,37 δισ. ευρώ, αφορά καθαρά φορολογικές οφειλές. Τα πρόστιμα, φορολογικά και μη, αντιστοιχούν σε 17,45 δισ. ευρώ, καλύπτοντας το 22,09% του πραγματικού υπολοίπου, ενώ οι λοιπές μη φορολογικές υποχρεώσεις, όπως δάνεια, δικαστικά έξοδα και καταλογισμοί, διαμορφώνονται στα 9,20 δισ. ευρώ, ποσοστό 11,65%.

Η έκθεση αναδεικνύει παράλληλα ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο για την αποτελεσματικότητα των εισπράξεων. Από τις συνολικές φορολογικές οφειλές, 8,15 δισ. ευρώ αφορούν αφερέγγυους οφειλέτες, ενώ άλλα 17,28 δισ. ευρώ προέρχονται από ιδιαίτερα παλαιές οφειλές, με λήξη άνω της δεκαετίας. Έτσι, απομένουν μόλις 26,95 δισ. ευρώ, από τα οποία προέρχεται το εντυπωσιακό 92,4% των συνολικών εισπράξεων, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν το σύνολο των φορολογικών εσόδων εισπράττεται από περίπου το ένα τρίτο του πραγματικού ληξιπρόθεσμου χαρτοφυλακίου.

Η διάρθρωση των φορολογικών οφειλών δείχνει ότι ο ΦΠΑ εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή ληξιπρόθεσμων χρεών, καθώς οι σχετικές οφειλές φθάνουν τα 24,74 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 47,23% των φορολογικών υποχρεώσεων. Ακολουθούν οι οφειλές από φόρο εισοδήματος, με ποσοστό 42,17%, ενώ οι φόροι στην περιουσία αντιστοιχούν μόλις στο 5,33%, με συνολικές οφειλές 2,79 δισ. ευρώ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατανομή των οφειλών ανά ύψος χρέους. Η συντριπτική πλειονότητα των ληξιπρόθεσμων ποσών συγκεντρώνεται σε σχετικά μικρό αριθμό μεγάλων οφειλετών. Συγκεκριμένα, το 96,57% του συνολικού χρέους προέρχεται από οφειλές άνω των 10.000 ευρώ, ενώ μόνο η κατηγορία με χρέη άνω του 1 εκατ. ευρώ συγκεντρώνει το 75,53% του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, παρότι αφορά μόλις το 0,24% των οφειλετών.

Αντίθετα, περίπου το 90,4% των οφειλετών έχει οφειλές έως 10.000 ευρώ, όμως οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις αντιστοιχούν μόλις στο 3,43% του συνολικού χρέους, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα των ληξιπρόθεσμων οφειλών παραμένει έντονα συγκεντρωμένο στους μεγάλους οφειλέτες.

Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων. Τα φυσικά πρόσωπα εμφανίζουν συνολικές οφειλές 43,53 δισ. ευρώ, ποσοστό 38% του συνόλου, ενώ τα νομικά πρόσωπα συγκεντρώνουν 71,04 δισ. ευρώ, δηλαδή το 62% του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου.

Στις μικρές κατηγορίες οφειλών κυριαρχούν τα φυσικά πρόσωπα. Ειδικότερα, το 98,67% των οφειλών κάτω των 50 ευρώ και το 88,31% των οφειλών έως 10.000 ευρώ προέρχεται από ιδιώτες. Αντίστοιχα, 3.502.552 φυσικά πρόσωπα εμφανίζονται να έχουν οφειλές κάτω των 10.000 ευρώ, αποτελώντας το 91,12% των οφειλετών αυτής της κατηγορίας.

Στις πολύ υψηλές οφειλές, αντίθετα, κυριαρχούν τα νομικά πρόσωπα. Στην κατηγορία άνω του 1 εκατ. ευρώ, οι επιχειρήσεις συμμετέχουν με ποσοστό 70,19% του συνολικού χρέους, το οποίο ανέρχεται σε 60,73 δισ. ευρώ, ενώ οι εταιρείες που εμφανίζουν τόσο υψηλές οφειλές ανέρχονται σε περίπου 6.500, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν τα δύο τρίτα των οφειλετών αυτής της κατηγορίας.

Παρά το υψηλό ύψος των ληξιπρόθεσμων οφειλών, ιδιαίτερα περιορισμένη παραμένει η συμμετοχή των φορολογουμένων σε προγράμματα ρύθμισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, μόλις το 6,83% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, δηλαδή περίπου 5,39 δισ. ευρώ, βρίσκεται σήμερα σε ενεργή ρύθμιση.

Το μεγαλύτερο ποσοστό ρυθμισμένων οφειλών καταγράφεται στα χρέη μεταξύ 10.001 και 100.000 ευρώ, όπου φθάνει το 18,65%, ενώ για ποσά μεταξύ 20.001 και 50.000 ευρώ αγγίζει το 19,82%. Στα φυσικά πρόσωπα η μεγαλύτερη συμμετοχή σε ρυθμίσεις παρατηρείται στις οφειλές από 500 έως 10.000 ευρώ, ενώ στα νομικά πρόσωπα το υψηλότερο ποσοστό αφορά οφειλές από 10.001 έως 100.000 ευρώ. Αντίθετα, εξαιρετικά χαμηλά παραμένουν τα ποσοστά ρύθμισης τόσο στις πολύ μικρές οφειλές όσο και στις πολύ μεγάλες.

Την ίδια στιγμή, το Γραφείο Προϋπολογισμού καταγράφει και την εικόνα των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του ίδιου του Δημοσίου προς τους ιδιώτες. Τον Απρίλιο του 2026 οι συνολικές οφειλές του Δημοσίου παρουσίασαν ετήσια μείωση κατά 255 εκατ. ευρώ. Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις περιορίστηκαν στα 2,920 δισ. ευρώ, ενώ οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων διαμορφώθηκαν στα 737 εκατ. ευρώ.

Ωστόσο, σε σύγκριση με το τέλος του 2025, η εικόνα είναι λιγότερο θετική, καθώς οι συνολικές υποχρεώσεις του Δημοσίου αυξήθηκαν κατά 358 εκατ. ευρώ, γεγονός που δείχνει ότι, παρά τη βελτίωση σε ετήσια βάση, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές εκκρεμότητες στις πληρωμές προς ιδιώτες και στις επιστροφές φόρων.

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στη συνεχιζόμενη προσπάθεια της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων να διαχωρίσει τις οφειλές που μπορούν να ανακτηθούν από εκείνες που, παρά τις επίμονες προσπάθειες των ελεγκτικών και εισπρακτικών μηχανισμών, θεωρούνται ουσιαστικά ανεφάρμοστες ως προς την είσπραξή τους.

Σήμερα, τα συνολικά ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο ανέρχονται σε 114,516 δισ. ευρώ. Από αυτά, 35,264 δισ. ευρώ έχουν ήδη χαρακτηριστεί ανεπίδεκτα είσπραξης. Με την προσθήκη ακόμη 6 δισ. ευρώ, το σχετικό ποσό θα φθάσει στα 41,264 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου στο 36% του συνολικού χρέους.

Ποιες οφειλές μπαίνουν στο «ψυγείο»

Οι περισσότερες από τις συγκεκριμένες οφειλές προέρχονται από υποθέσεις πολλών ετών, οι οποίες συνδέονται με πτωχευμένες επιχειρήσεις, εταιρείες που έχουν διακόψει οριστικά τη δραστηριότητά τους ή φυσικά πρόσωπα που έχουν αποβιώσει χωρίς να υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία προς αξιοποίηση.

Παρά τις ενέργειες των φορολογικών και τελωνειακών υπηρεσιών, δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός περιουσίας ή εισοδημάτων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε έστω και μερική είσπραξη των οφειλών. Για τον λόγο αυτό παραμένουν επί δεκαετίες καταγεγραμμένες στα μητρώα της φορολογικής διοίκησης χωρίς ουσιαστική προοπτική ανάκτησης.

Η διαδικασία χαρακτηρισμού

Ο χαρακτηρισμός μιας οφειλής ως ανεπίδεκτης είσπραξης δεν γίνεται αυτόματα αλλά απαιτεί συγκεκριμένες εγκρίσεις, ανάλογα με το ύψος του χρέους.

Για βασικές ληξιπρόθεσμες οφειλές έως 300.000 ευρώ, η απόφαση λαμβάνεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ ή του Τελωνείου. Για ποσά από 300.000 ευρώ έως 3 εκατ. ευρώ απαιτείται απόφαση του Διοικητή της ΑΑΔΕ, ύστερα από εισήγηση των αρμόδιων υπηρεσιών είσπραξης. Για χρέη άνω των 3 εκατ. ευρώ, τον τελικό λόγο έχει επίσης ο Διοικητής της Αρχής, μετά από εισήγηση της Επιχειρησιακής Μονάδας Είσπραξης.

Βασική προϋπόθεση αποτελεί η ολοκλήρωση όλων των ερευνών για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων, η διαπίστωση αντικειμενικής αδυναμίας είσπραξης και η εξάντληση των προβλεπόμενων νομικών διαδικασιών.

Τα νέα κριτήρια

Με τις αλλαγές που θεσπίστηκαν το περασμένο καλοκαίρι στον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, διευρύνθηκε το πλαίσιο χαρακτηρισμού οφειλών ως ανεπίδεκτων είσπραξης.

Πλέον, ακόμη και όταν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία στο όνομα του οφειλέτη ή συνυπόχρεων προσώπων, οι οφειλές μπορούν να ενταχθούν στο ειδικό καθεστώς εφόσον η αξία της ακίνητης περιουσίας δεν ξεπερνά το 5% της συνολικής βασικής οφειλής και σε κάθε περίπτωση τις 100.000 ευρώ.

Αντίστοιχα, για κινητή περιουσία, το ανώτατο όριο έχει οριστεί στις 30.000 ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι η αξία της κρίνεται δυσανάλογα μικρή σε σχέση με το ύψος του χρέους.

Οι διατάξεις αυτές επιτρέπουν στη φορολογική διοίκηση να αντιμετωπίζει με πιο ρεαλιστικό τρόπο περιπτώσεις όπου η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης θα είχε υψηλό κόστος και ελάχιστο εισπρακτικό αποτέλεσμα.

Τι σημαίνει για τους οφειλέτες

Η καταχώριση μιας οφειλής στα ειδικά βιβλία ανεπίδεκτων είσπραξης δεν ισοδυναμεί με διαγραφή του χρέους. Αντιθέτως, το Δημόσιο εξακολουθεί να διατηρεί πλήρως τις αξιώσεις του.

Οι οφειλές παραμένουν σε ειδικό καθεστώς για διάστημα δέκα ετών από το τέλος του έτους καταχώρισης, ενώ ταυτόχρονα αναστέλλεται η παραγραφή τους.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι οφειλέτες δεν μπορούν να λάβουν φορολογική ενημερότητα, παρά μόνο βεβαίωση οφειλής, ενώ δεν εκδίδονται και τα απαιτούμενα πιστοποιητικά για μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων, εκτός από ειδικές περιπτώσεις όπου το τίμημα κατευθύνεται στην εξόφληση των χρεών.

Παράλληλα, δεσμεύονται τραπεζικοί λογαριασμοί, επενδυτικά προϊόντα και θυρίδες, ενώ το Δημόσιο διατηρεί το δικαίωμα να προχωρήσει σε κατασχέσεις, συμψηφισμούς ή άλλα μέτρα είσπραξης εφόσον στο μέλλον εντοπιστούν νέα περιουσιακά στοιχεία ή εισοδήματα.

Με άλλα λόγια, τα χρέη δεν σβήνουν από τα βιβλία του κράτους. Απλώς μεταφέρονται σε ένα ειδικό καθεστώς παρακολούθησης, μέχρι να διαπιστωθεί αν προκύψει κάποια δυνατότητα ανάκτησης μέρους ή του συνόλου των οφειλών.

Η σχετική διάταξη με όλες τις προβλέψεις της νέας ρύθμισης περιλαμβάνεται στο νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την καταπολέμηση του παράνομου τζόγου, το οποίο αναμένεται μέσα στις επόμενες ημέρες να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Το ίδιο νομοσχέδιο ενσωματώνει και όλα τα έκτακτα αλλά και μόνιμα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε πρόσφατα η κυβέρνηση, καθώς και τον συμπληρωματικό προϋπολογισμό ύψους 800 εκατ. ευρώ.

Η νέα έκτακτη ρύθμιση αφορά χρέη που κατέστησαν ληξιπρόθεσμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023 και παρέμεναν αρρύθμιστα μέχρι τις 21 Απριλίου 2026, ενώ οι αιτήσεις υπαγωγής θα μπορούν να κατατίθενται έως το τέλος Δεκεμβρίου 2026.

Οφειλές που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά δεν εντάσσονται στη νέα ρύθμιση, αλλά θα εξυπηρετούνται μέσω της πάγιας ρύθμισης των 24 ή 48 δόσεων. Παράλληλα, βασική προϋπόθεση για την υπαγωγή στις 72 δόσεις είναι να έχουν τακτοποιηθεί οι οφειλές που βεβαιώθηκαν από το 2024 και μετά.

Με αυτόν τον τρόπο, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να συνδυάσει τη διευκόλυνση των οφειλετών με αυστηρούς όρους συνέπειας και συμμόρφωσης.

Οι βασικές προϋποθέσεις

Κεντρική προϋπόθεση για την ένταξη στη ρύθμιση είναι οι ενδιαφερόμενοι να έχουν υποβάλει όλες τις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος της τελευταίας πενταετίας, να μην έχουν αμετάκλητες καταδίκες για φοροδιαφυγή ή λαθρεμπόριο και να έχουν ρυθμίσει νόμιμα τυχόν άλλες ληξιπρόθεσμες οφειλές που δεν υπάγονται στο νέο σχήμα.

Η ελάχιστη μηνιαία δόση καθορίζεται στα 30 ευρώ, ενώ προβλέπεται σταθερό επιτόκιο 5,84% για όλη τη διάρκεια της ρύθμισης. Σημαντικά είναι τα οφέλη για όσους παραμένουν συνεπείς στη ρύθμιση. Μεταξύ άλλων, χορηγείται φορολογική ενημερότητα, αναστέλλονται τα αναγκαστικά μέτρα είσπραξης και «παγώνει» η ποινική δίωξη για οφειλές προς το Δημόσιο όσο η ρύθμιση παραμένει ενεργή. Ταυτόχρονα, αναστέλλονται οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης σε κινητή και ακίνητη περιουσία, καθώς και σε τραπεζικές απαιτήσεις.

Οι υπόλοιπες παρεμβάσεις

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης:

– Την έκτακτη οικονομική ενίσχυση ύψους 150 ευρώ ανά παιδί, η οποία θα καταβληθεί στα τέλη Ιουνίου σε σχεδόν 1 εκατ. οικογένειες.

– Την αύξηση του εφάπαξ βοηθήματος στα 300 ευρώ από 250 ευρώ για συνταξιούχους άνω των 60 ετών, μαζί με διεύρυνση των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων. Δικαιούχοι της ενίσχυσης των 300 ευρώ θα είναι και οι χήρες άνω των 60 ετών, εφόσον η σύνταξη χηρείας αποτελεί το μοναδικό τους εισόδημα.

– Την αναπροσαρμογή των εισοδηματικών ορίων για την επιστροφή ενοικίου.

– Την επιστροφή δύο ενοικίων σε δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους, όπως γιατροί, εκπαιδευτικοί και νοσηλευτές.

– Την παράταση της επιδότησης για τα λιπάσματα έως και τον Αύγουστο, με κάλυψη του 15% της αξίας για περίπου 250.000 αγρότες.

– Την επέκταση του εξωδικαστικού μηχανισμού με ένταξη οφειλών από 5.000 ευρώ και άνω.

– Την άρση της κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού για οφειλέτες που αποπληρώνουν το 25% του χρέους τους και ρυθμίζουν τις υπόλοιπες οφειλές προς τη φορολογική διοίκηση.

Αν συνυπολογιστούν και οι επιστροφές φόρων που εκκρεμούσαν προς καταβολή ως τον Μάρτιο, το συνολικό ύψος των ανεξόφλητων υποχρεώσεων του Δημοσίου προς τον ιδιωτικό τομέα ανέρχεται σε 3,869 δισ. ευρώ, έναντι 3,299 δισ. ευρώ στο τέλος του περασμένου έτους. Η αύξηση στο συνολικό «άνοιγμα» φθάνει στα 570 εκατ. ευρώ μέσα στο πρώτο τρίμηνο.

Τα χρέη των νοσοκομείων

Το μεγαλύτερο τμήμα των ληξιπρόθεσμων οφειλών εξακολουθούν να συγκεντρώνουν τα νοσοκομεία. Στο τέλος Μαρτίου τα χρέη τους διαμορφώθηκαν σε 1,590 δισ. ευρώ, από 1,696 δισ. ευρώ τον Φεβρουάριο. Παρά τη μείωση σε μηνιαία βάση, οι υποχρεώσεις τους έχουν αυξηθεί σε σχέση με τον Δεκέμβριο του 2025, οπότε ανέρχονταν σε 1,397 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, η αποκλιμάκωση από μήνα σε μήνα συνδέεται και με την επιτάχυνση των συμψηφισμών, μεταξύ άλλων μέσω του clawback. Ωστόσο, το επίπεδο των οφειλών εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό και να επιβαρύνει συνολικά την εικόνα της γενικής κυβέρνησης.

Αυξήσεις σε ΟΚΑ και ΟΤΑ

Τα ληξιπρόθεσμα χρέη των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης ανήλθαν σε 668 εκατ. ευρώ τον Μάρτιο, από 606 εκατ. ευρώ τον Φεβρουάριο. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται και 199 εκατ. ευρώ οφειλών του ΕΟΠΥΥ που παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Αύξηση καταγράφεται και στα απλήρωτα χρέη από Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τις οφειλές τους να ανέρχονται σε 446 εκατ. ευρώ, από 412 εκατ. ευρώ τον Φεβρουάριο. Ωστόσο τον Δεκέμβριο του 2025 είχαν περιοριστεί στα 180 εκατ. ευρώ, δηλαδή υπερδιπλασιάστηκαν σε τρεις μήνες.

Ανοδικά κινήθηκαν επίσης τα χρέη των λοιπών νομικών προσώπων του Δημοσίου, στα 200 εκατ. ευρώ από 165 εκατ. ευρώ έναν μήνα νωρίτερα.

Εκκρεμείς επιστροφές φόρων

Στα 766 εκατ. ευρώ διαμορφώθηκαν τον Μάρτιο οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων, από 722 εκατ. ευρώ στο τέλος του 2025. Από αυτά, 329 εκατ. ευρώ αφορούν ληξιπρόθεσμες επιστροφές άνω των 90 ημερών, ενώ 437 εκατ. ευρώ αφορούν εκκρεμότητες κάτω των 90 ημερών.

Συνολικά στο τρίμηνο, συμπεριλαμβανομένων των 10 μη φορολογικών κατηγοριών, το νέο ληξιπρόθεσμο ανήλθε σε 3,023 δισ. ευρώ, έναντι 2,841 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025, με αύξηση κατά 6,41%.

Για τον μήνα αναφοράς (Μάρτιο), το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε τα 888 εκατ. ευρώ, έναντι 881 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 (αύξηση κατά 0,79%).

Το 96,21% προέρχεται από τις εξής κατηγορίες: 

Σε ό,τι αφορά το συνολικό «νέο ληξιπρόθεσμο» που προστέθηκε στο συνολικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο, εξαιρουμένων των 10 μη φορολογικών κατηγοριών:

Για τον μήνα αναφοράς (Μάρτιος 2026), το νέο ληξιπρόθεσμο ανήλθε σε 840 εκατ. ευρώ, έναντι 853 εκατ. ευρώ την ίδια περίοδο του 2025 (μείωση κατά 1,52%).

Οπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το 1ο τρίμηνο του 2026, το νέο ληξιπρόθεσμο ανήλθε σε 2,819 δισ. ευρώ, έναντι 2,715 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 (αύξηση κατά 3,83%).

Εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ):

Για τον μήνα αναφοράς (Μάρτιος 2026) οι συνολικές εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ) ανήλθαν σε 297 εκατ. ευρώ, έναντι 284 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 (αύξηση κατά 4,58%).

Το 96,34% προέρχεται από τις κάτωθι κατηγορίες:

Το 1ο τρίμηνο του 2026, οι συνολικές εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ) ανήλθαν σε 656 εκατ. ευρώ, έναντι 619 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 (αύξηση κατά 5,98%).

Συνολικές εισπράξεις έναντι ληξιπρόθεσμων οφειλών

Συνολικά στο δωδεκάμηνο, το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε τα 9,858 δισ. ευρώ, ενώ το 2024 είχε φτάσει τα 8,457 δισ. ευρώ (αύξηση κατά 16,57%).

Για το μήνα αναφοράς (Δεκέμβριος), το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε το 1,027 δισ. ευρώ, ενώ πέρυσι την ίδια περίοδο είχε φτάσει τα 911 εκατ. ευρώ (αύξηση κατά 12,73%).

Το 93,12% του νέου ληξιπρόθεσμου προέρχεται από τις εξής κατηγορίες:

Σε ό,τι αφορά το συνολικό «νέο ληξιπρόθεσμο» που προστέθηκε στα βιβλία της ΑΑΔΕ, εξαιρουμένων των 10 μη φορολογικών κατηγοριών (ΜΦΚ):

Για το μήνα αναφοράς (Δεκέμβριος 2025), το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε τα 915 εκατ. ευρώ, ενώ την αντίστοιχη περίοδο του 2024 είχε φτάσει τα 819 εκατ. ευρώ (αύξηση κατά 11,72%).

Για το 12μηνο, το νέο ληξιπρόθεσμο έφτασε τα 9,152 δισ. ευρώ, ενώ πέρυσι την ίδια περίοδο είχε φτάσει τα 7,455 δισ. ευρώ (αύξηση κατά 22,76%).

Εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ)

Για το μήνα αναφοράς (Δεκέμβριος) οι συνολικές εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ) έφτασαν τα 509 εκατ. ευρώ, ενώ την ίδια περίοδο του 2024 είχαν φτάσει τα 429 εκατ. ευρώ (αύξηση κατά 18,65%).

Το 94,97 % προέρχεται από τις κάτωθι κατηγορίες:

Για το 12μηνο, οι συνολικές εισπράξεις έναντι νέου ληξιπρόθεσμου (εκτός 10 ΜΦΚ) έφτασαν τα 3,556 δισ. ευρώ, ενώ την αντίστοιχη περίοδο του 2024 έφτασαν τα 3,201 δισ. ευρώ (αύξηση κατά 11,09%).

Συνολικές εισπράξεις έναντι ληξιπρόθεσμων οφειλών

Σύμφωνα με την εφημερίδα Καθημερινή, από την τελευταία αύξηση, μόλις 185 εκατ. ευρώ αφορούν νέες οφειλές, ενώ περίπου 448 εκατ. ευρώ προκύπτουν από επιβαρύνσεις σε ήδη υφιστάμενα χρέη. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο η δημιουργία νέου χρέους, όσο η αδυναμία διαχείρισης και απομείωσης των παλαιών υποχρεώσεων.

Από το συνολικό ποσό, περίπου 10,5 δισ. ευρώ χαρακτηρίζονται ως ανεπίδεκτα είσπραξης, καθώς αφορούν πτωχευμένες επιχειρήσεις, εταιρείες υπό εκκαθάριση ή ασφαλισμένους που έχουν αποβιώσει. Έτσι, το πραγματικό «εισπράξιμο» υπόλοιπο περιορίζεται περίπου στα 40,8 δισ. ευρώ, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν υψηλές προσδοκίες για ουσιαστική ανάκτηση των ποσών.

Η ανάλυση της σύνθεσης των οφειλών δείχνει ότι η πλειονότητα των χρεών είναι παλαιά. Περισσότερο από το 63% έχει δημιουργηθεί πριν από το 2009, ενώ περίπου το 36% αφορά οφειλές που προέκυψαν μετά το 2010. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ότι το πρόβλημα έχει βαθιές ρίζες και δεν σχετίζεται μόνο με τις πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις.

Την ίδια ώρα, οι υφιστάμενες ρυθμίσεις δεν φαίνεται να επαρκούν για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Οι επιλογές που προσφέρονται σήμερα –όπως οι πάγιες ρυθμίσεις έως 24 δόσεων ή ο εξωδικαστικός μηχανισμός που φτάνει έως και τις 400 δόσεις για μεγάλα χρέη– δεν καταφέρνουν να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς. Για τον λόγο αυτό, επαγγελματικοί φορείς και επιχειρήσεις εντείνουν τις πιέσεις για μια νέα, πιο ευέλικτη ρύθμιση με περισσότερες δόσεις.

Παράλληλα, οι εισπρακτικοί μηχανισμοί του κράτους εντείνουν τη δραστηριότητά τους. Χιλιάδες ειδοποιήσεις αποστέλλονται προς οφειλέτες, δίνοντας περιορισμένο χρονικό περιθώριο πριν την ενεργοποίηση μέτρων αναγκαστικής είσπραξης, γεγονός που αυξάνει την πίεση σε επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται αποτυπώνει ένα σύστημα που δυσκολεύεται να ελέγξει τη δυναμική του χρέους, με τις προσαυξήσεις να λειτουργούν ως βασικός μηχανισμός διόγκωσης και την ανάγκη για μια πιο αποτελεσματική στρατηγική ρύθμισης να καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική.

Πώς λειτουργεί σήμερα ο εξωδικαστικός μηχανισμός

Στο τρέχον πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού, όλα τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη αντιμετωπίζονται ως ενιαίο σύνολο. Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη δευτερευόντων ακινήτων, όπως εξοχικά ή επενδυτικά διαμερίσματα, αυξάνει τη συνολική αξία της περιουσίας που λαμβάνεται υπόψη. Το αποτέλεσμα είναι υψηλότερες μηνιαίες επιβαρύνσεις και περιορισμένα κουρέματα χρεών.

Ακόμη κι αν κάποιος επιθυμεί να διασώσει αποκλειστικά την κύρια κατοικία του, δεν υπάρχει επιλογή απομόνωσής της από τα υπόλοιπα ακίνητα. Η ρύθμιση υπολογίζεται πάντα με βάση το σύνολο της ακίνητης περιουσίας μαζί με τα δηλωθέντα εισοδήματα, δημιουργώντας συχνά ασφυκτικές καταστάσεις για τους οφειλέτες.

Τι αλλάζει με τη νέα ρύθμιση Πιερρακάκη

Η νέα παρέμβαση εισάγει ριζική αλλαγή στη φιλοσοφία του εξωδικαστικού συμβιβασμού. Οι οφειλέτες αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να επιλέξουν ποια περιουσιακά στοιχεία επιθυμούν να προστατεύσουν. Συγκεκριμένα, μπορούν να δηλώσουν ότι θέλουν να διασώσουν μόνο την πρώτη κατοικία τους, αφήνοντας τα υπόλοιπα ακίνητα εκτός προστασίας.

Τα δευτερεύοντα ακίνητα που δεν περιλαμβάνονται στη ρύθμιση θα εκποιούνται μέσω ηλεκτρονικών πλειστηριασμών. Η διαδικασία e-auction ενσωματώνεται ως όρος στη σύμβαση αναδιάρθρωσης, εξασφαλίζοντας τη διαφάνεια και την ταχύτητα της εκποίησης. Έτσι, η πρόταση ρύθμισης που παράγεται από τον αλγόριθμο δεν επιβαρύνεται από την αξία των επιπλέον ακινήτων.

Πώς υπολογίζεται η νέα ρύθμιση για την πρώτη κατοικία

Ο τρόπος υπολογισμού της ρύθμισης αλλάζει δραματικά. Αντί να λαμβάνεται υπόψη η συνολική περιουσία, ο αλγόριθμος εξετάζει αποκλειστικά την αξία της πρώτης κατοικίας που επιλέγει να προστατεύσει ο οφειλέτης. Η αξία αυτή προσδιορίζεται ως το μέγιστο μεταξύ της εμπορικής τιμής που δηλώνει ο πιστωτής στο σύστημα και της αντικειμενικής αξίας ΕΝΦΙΑ.

Με βάση αυτή την αξία και το συνολικό ύψος των χρεών προς τους χρηματοδοτικούς φορείς, προκύπτουν η μηνιαία δόση και το ποσοστό διαγραφής. Όταν η αξία της κατοικίας είναι σημαντικά χαμηλότερη από το συνολικό χρέος, δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες για μεγαλύτερα κουρέματα και μειωμένες μηνιαίες υποχρεώσεις.

Αναλυτικά παραδείγματα εφαρμογής της ρύθμισης

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τα οφέλη, ας εξετάσουμε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Έστω οφειλέτης που διαθέτει μία πρώτη κατοικία και ένα εξοχικό, με συνολική αξία 250.000 ευρώ και χρέος 200.000 ευρώ. Με το σημερινό σύστημα, η ρύθμιση υπολογίζεται επί της συνολικής αξίας των 250.000 ευρώ, οδηγώντας σε υψηλή μηνιαία δόση και περιορισμένο κούρεμα.

Με τη νέα ρύθμιση Πιερρακάκη, ο ίδιος οφειλέτης μπορεί να επιλέξει να προστατεύσει μόνο την πρώτη κατοικία, αφήνοντας το εξοχικό για εκποίηση. Αν η κύρια κατοικία αξίζει 150.000 ευρώ, η ρύθμιση θα βασιστεί σε αυτό το ποσό, μειώνοντας σημαντικά τη μηνιαία επιβάρυνση και αυξάνοντας το ποσοστό διαγραφής χρέους.

Σε άλλη περίπτωση, όπου η πρώτη κατοικία έχει αξία 120.000 ευρώ και το συνολικό χρέος φτάνει τις 200.000 ευρώ, το νέο σύστημα επιτρέπει σημαντικό κούρεμα. Η ρύθμιση προσαρμόζεται στην πραγματική αξία του ακινήτου που προστατεύεται, όχι στο σύνολο των υποχρεώσεων, δημιουργώντας βιώσιμη λύση για τον οφειλέτη.

Ποιοι δεν ωφελούνται από τη νέα ρύθμιση

Για όσους διαθέτουν αποκλειστικά μία κατοικία, η κατάσταση παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Και στο υφιστάμενο πλαίσιο, η ρύθμιση βασίζεται ήδη στην αξία του μοναδικού ακινήτου σε συνδυασμό με τα εισοδήματα του νοικοκυριού. Επομένως, η νέα δυνατότητα διαχωρισμού δεν προσφέρει επιπλέον ελάφρυνση σε αυτή την κατηγορία οφειλετών.

Η ουσιαστική διαφορά αφορά αποκλειστικά όσους κατέχουν πολλαπλά ακίνητα και επιθυμούν να προστατεύσουν μόνο την πρώτη κατοικία τους. Αυτοί είναι που θα δουν τη μεγαλύτερη βελτίωση στους όρους της ρύθμισης, καθώς η αξία των δευτερευόντων ακινήτων δεν θα επιβαρύνει πλέον τον υπολογισμό των δόσεων.

Η διαδικασία ένταξης στη νέα ρύθμιση

Η διαδικασία υποβολής αίτησης παραμένει παρόμοια με το υφιστάμενο σύστημα, με μία κρίσιμη προσθήκη. Ο οφειλέτης υποβάλλει αίτηση στον εξωδικαστικό μηχανισμό και δηλώνει ρητά ότι επιθυμεί τη διάσωση αποκλειστικά της πρώτης κατοικίας του. Αυτή η επιλογή ενεργοποιεί τη νέα λογική υπολογισμού.

Η πρόταση ρύθμισης που παράγεται περιλαμβάνει την εκποίηση όλων των λοιπών ακινήτων, πλην της κύριας κατοικίας. Ο οφειλέτης έχει το δικαίωμα να αποδεχθεί ή να απορρίψει την πρόταση. Σε περίπτωση αποδοχής, συνάπτεται σύμβαση που ορίζει τη μηνιαία δόση για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας και τους όρους εκποίησης της υπόλοιπης περιουσίας.

Τα οφέλη της νέας ρύθμισης για τους οφειλέτες

Το κύριο όφελος εντοπίζεται στη δυνατότητα επίτευξης σημαντικών διαγραφών χρεών και χαμηλότερων μηνιαίων δόσεων. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου η αξία της πρώτης κατοικίας είναι μικρότερη από το συνολικό ύψος των οφειλών, τα περιθώρια για κούρεμα διευρύνονται σημαντικά.

Παράλληλα, διασφαλίζεται η προστασία της κύριας κατοικίας μέσω σταδιακής αποπληρωμής της αξίας της προς τους χρηματοδοτικούς φορείς. Η λογική αυτή ακολουθεί τα βήματα όλων των προηγούμενων εργαλείων προστασίας κατοικίας, εξασφαλίζοντας τη στέγη για τις οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.

Επιπλέον, επιλύεται το ζήτημα των δευτερευόντων ακινήτων που μέχρι σήμερα παρέμεναν συχνά ανεκμετάλλευτα, επιβαρύνοντας τη ρύθμιση χωρίς να αποφέρουν όφελος. Με την ενσωμάτωση της ηλεκτρονικής εκποίησης στη διαδικασία, τα ακίνητα αυτά μετατρέπονται σε ρευστότητα που συμβάλλει στην εξόφληση των χρεών.