Οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης θα ξεκινήσουν τη διαδικασία επιλογής του διαδόχου του Ισπανού Λουίς ντε Γκίντος την Πέμπτη, σύμφωνα με ένα προσχέδιο χρονοδιαγράμματος που γνωστοποίησε το αμερικανικό δίκτυο Politico. Tην ίδια στιγμή, διπλωμάτης της ΕΕ επιβεβαίωσε και εκείνος από την πλευρά του το περιεχόμενο του εγγράφου. Η προθεσμία για την υποβολή υποψηφιοτήτων θα είναι στις αρχές Ιανουαρίου, αν και η ακριβής ημερομηνία δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί.

Σύμφωνα με το έγγραφο, τα μέλη της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων θα έχουν το δικαίωμα να πραγματοποιήσουν κλειστές ακροάσεις με όλους τους υποψηφίους τον Ιανουάριο, προτού η Ευρωομάδα προτείνει επίσημα ένα όνομα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για διορισμό.

«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα διαδραματίσει πιο σημαντικό ρόλο αυτή τη φορά», δήλωσε ακόμη ο διπλωμάτης στο Politico.

Χριστίνα Παπακωνσταντίνου: Το έργο της υποδιοικήτριας της Τράπεζας της Ελλάδος

Τον περασμένο Μάρτιο, οπότε και διακινούνταν σενάρια για ανασχηματισμό και τους υποψήφιους διαδόχους του Κωστή Χατζηδάκη στο υπουργείο Οικονομικών, είχε ακουστεί το όνομα της υποδιοικήτριας της Τράπεζας της Ελλάδας, Χριστίνας Παπακωνσταντίνου. Όπως είχε, μάλιστα, αναφέρει τότε το ρεπορτάζ της στήλης «Big Mouth» του powergame.gr, θα μπορούσε να είναι ιδανική για «τσαρίνα της οικονομίας», καθώς τη γνωρίζει και την εκτιμά απεριόριστα ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Πρόκειται για πρόσωπο της απολύτου εμπιστοσύνης του διοικητή της ΤτΕ, Γιάννη Στουρνάρα, αποτελώντας συνεργάτιδά του στο υπουργείο Οικονομικών κατά την περίοδο των σκληρών διαπραγματεύσεων με την τρόικα το 2012, ενώ ο κ. Στουρνάρας την είχε προτείνει επίσης για το σημερινό της αξίωμα. Παράλληλα, έχει μακρά και πλούσια επαγγελματική εμπειρία τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα.

Η Χριστίνα Παπακωνσταντίνου είναι ειδικότερα υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Ελλάδος από τον Μάρτιο του 2021 και μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από τον Ιανουάριο του 2024. Επιπλέον, είναι πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΔΙΑΣ Διατραπεζικά Συστήματα Α.Ε. και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ).

Από το 2017 έως το 2021 διετέλεσε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της «PQH Ενιαίος Εκκαθαριστής Α.Ε.». Επίσης, την περίοδο 2019-2021 ήταν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και από το 2020 μέχρι σήμερα παραμένει μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.

Κατά την περίοδο 2012-2014 υπηρέτησε ως γενική γραμματέας στο Υπουργείο Οικονομικών, με παράλληλη θητεία ως γενική γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. Την ίδια περίοδο, συμμετείχε στην ομάδα διαπραγμάτευσης των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής.

Διετέλεσε επιστημονική συνεργάτιδα στη Μονάδα Οικονομικής Έρευνας και Ανάλυσης του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων στο Υπουργείο Οικονομικών, σύμβουλος στο Γραφείο Πρωθυπουργού, σύμβουλος επί χρηματοπιστωτικών θεμάτων στην Οικονομική Μονάδα της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδος στην ΕΕ και νομική σύμβουλος στη Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος. Επιπλέον, παρείχε υπηρεσίες ως ανεξάρτητη νομική σύμβουλος σε θέματα κρατικών ενισχύσεων, δημοσιονομικής διαχείρισης, εταιρικού δικαίου και δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ και μετείχε ως εμπειρογνώμονας σε αποστολές του ΔΝΤ.

Έχει εκπροσωπήσει τη χώρα στο Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών (ECOFIN) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), στις ομάδες υψηλού επιπέδου του ΟΟΣΑ, στις υπουργικές συνεδριάσεις του ΟΟΣΑ (ως αναπληρωτής), σε ομάδες εργασίας της Economic and Financial Committee της ΕΕ, στην Επιτροπή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών (FSC) της ΕΕ και στο Financial Services Working Group του Συμβουλίου της ΕΕ. Υπήρξε μέλος της εκτελεστικής επιτροπής του Κυβερνητικού Συμβουλίου Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους και μέλος του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (FSB). Συμμετείχε στην ελληνική ομάδα υποστήριξης των διαπραγματεύσεων για το πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων 2012 (PSI), στην ομάδα παρακολούθησης της συμφωνίας δανείου του EFSF και στη συντονιστική ομάδα για την εφαρμογή των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής.

Είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος (LLM) στο Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Δίκαιο από το University of London.

Όπως σημείωσε η ίδια, «στην πραγματικότητα, αυτό που πάνω απ’ όλα χρειάζονται τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στη σημερινή εποχή σημαντικού ψηφιακού μετασχηματισμού, οικονομικής αβεβαιότητας και γεωπολιτικών εντάσεων, είναι σταθερότητα και σύγκλιση».

Ακόμη, πρόσθεσε πως: «Για το λόγο αυτό, κανονιστικά κείμενα – όπως αυτά στα οποία θα αναφερθώ σήμερα – που παρέχουν ασφάλεια δικαίου, διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ΕΕ και έχουν στόχο τη διαχείριση κινδύνων με παράλληλη προώθηση της καινοτομίας έχουν ύψιστη σημασία».

Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία της κας Παπακωνσταντίνου

Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα σας.

Σας ευχαριστώ που με προσκαλέσατε να μιλήσω απόψε στο World Banking Forum για την πρόοδο ως προς την εφαρμογή βασικών κανονιστικών κειμένων, καθώς και για τα πρώτα διδάγματα που έχουμε αποκομίσει από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή τους.

Βρισκόμαστε σε μια συγκυρία κατά την οποία όλοι οι εμπλεκόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των φορέων χάραξης πολιτικής, ζητούν μετ’ επιτάσεως απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου και μείωση του ρυθμιστικού βάρους. Ταυτόχρονα, η λεγόμενη «απορρύθμιση» ανακύπτει στο σχετικό διάλογο συχνότερα ίσως από ποτέ άλλοτε. Στην πραγματικότητα, αυτό που πάνω απ’ όλα χρειάζονται τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στη σημερινή εποχή σημαντικού ψηφιακού μετασχηματισμού, οικονομικής αβεβαιότητας και γεωπολιτικών εντάσεων, είναι σταθερότητα και σύγκλιση.

Για το λόγο αυτό, κανονιστικά κείμενα – όπως αυτά στα οποία θα αναφερθώ σήμερα – που παρέχουν ασφάλεια δικαίου, διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού σε ολόκληρη την ΕΕ και έχουν στόχο τη διαχείριση κινδύνων με παράλληλη προώθηση της καινοτομίας έχουν ύψιστη σημασία.

Θα ξεκινήσω με τον Κανονισμό για την Ψηφιακή Επιχειρησιακή Ανθεκτικότητα (DORA):

DORA

Καθώς οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες γίνονται ολοένα πιο ψηφιακές, όσα ιδρύματα αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, γιατί παρέχουν στους καταναλωτές 24ωρη πρόσβαση στα συστήματά τους και προσφέρουν τη δυνατότητα άμεσων συναλλαγών. Ήδη πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στηρίζονται σε τεχνολογίες όπως οι υποδομές υπολογιστικού νέφους, εφαρμόζουν διαδικασίες που βασίζονται στα δεδομένα και αξιοποιούν τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης για την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών. Αυτό που κάνει το σημερινό ψηφιακό μετασχηματισμό να ξεχωρίζει από άλλους παλαιότερους μετασχηματισμούς είναι η ευρεία διάχυσή του, καθώς δημιουργεί πυκνές διασυνδέσεις και αλληλεξαρτήσεις μεταξύ χωρών, επιχειρήσεων, αγορών και τρίτων παρόχων υπηρεσιών ΤΠΕ. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η αλληλεξάρτηση, ενώ από τη μια πλευρά καθιστά δυνατή τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, από την άλλη αυξάνει τους λειτουργικούς κινδύνους και τους κινδύνους κυβερνοεπιθέσεων, που πηγάζουν μεταξύ άλλων από τη συγκέντρωση σε κρίσιμους παρόχους υπηρεσιών ΤΠΕ και από πιο σύνθετα αλυσιδωτά συμβάντα.

Εδώ ακριβώς έγκειται η σημασία του DORA: για πρώτη φορά διαθέτουμε ένα ενιαίο, τεχνολογικά ουδέτερο πλαίσιο για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα σε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό τομέα, που στόχο έχει να διασφαλίσει τη μετάβαση από τα παραδοσιακά μοντέλα στην ψηφιακή εποχή. Ο DORA κωδικοποιεί και ενισχύει τις υποχρεώσεις ως προς τη διαχείριση κινδύνων ΤΠΕ οι οποίες μέχρι σήμερα ήταν διάσπαρτες σε διάφορα νομοθετικά κείμενα για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, παρέχοντάς μας ένα σταθερό επιχειρησιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο η χρηματοπιστωτική ψηφιακή καινοτομία μπορεί να αναπτυχθεί επιτυχώς με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Τι αλλάζει όμως στην πράξη ο Κανονισμός DORA για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα; Πέραν του ότι κωδικοποιεί τις ήδη γνωστές εποπτικές προσδοκίες σχετικά με τους κινδύνους ΤΠΕ, εισάγει, μεταξύ άλλων, τρεις καινοτόμες λύσεις που απαντούν σε σημαντικούς προβληματισμούς. Πρώτον, κοινή αναφορά των μειζόνων συμβάντων, δηλαδή ενιαία σε επίπεδο ΕΕ ταξινόμηση, χρονοδιαγράμματα και πρότυπα δεδομένων για μείζονα συμβάντα ΤΠΕ και σημαντικές κυβερνοαπειλές, που επιτρέπουν συγκρισιμότητα των συμβάντων και ταχύτερη και πιο συντονισμένη δράση για την αντιμετώπισή τους. Δεύτερον, υποχρεωτικές δοκιμές παρείσδυσης βάσει απειλών (TLPT), δηλαδή σε επιλεγμένες οντότητες και ανά τριετία, αντί των καταλόγων ελέγχου (control checklists), εφαρμόζονται δοκιμές βάσει σεναρίων και στοιχείων με τις οποίες η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα αξιολογείται σε πραγματικές συνθήκες. Τρίτον, άμεση εποπτεία, σε επίπεδο ΕΕ, των κρίσιμων τρίτων παρόχων ΤΠΕ: με αυτό τον τρόπο αναγνωρίζονται οι κίνδυνοι συγκέντρωσης και μετάδοσης στις κοινές υποδομές.

Με αυτές τις καινοτομίες που εισάγει ο DORA, σε συνδυασμό με τις υποχρεώσεις στρατηγικής, διακυβέρνησης και δοκιμών, η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα παύει να αποτελεί απλώς ένα θέμα πληροφοριακών συστημάτων και αναδεικνύεται σε ικανότητα σε επίπεδο επιχείρησης που απαιτεί σαφή κατανόηση και επαρκή στήριξη από την ανώτερη διοίκηση της επιχείρησης.

Δέκα μήνες μετά την έναρξη ισχύος του Κανονισμού DORA τον Ιανουάριο του 2025, είμαστε σε θέση να εξαγάγουμε με ασφάλεια κάποια πρώτα συμπεράσματα από τη μέχρι τώρα εφαρμογή του. Παρατηρούμε κατ’ αρχάς μια ασυμμετρία όσον αφορά τα επίπεδα ωριμότητας των ιδρυμάτων: όπως θα ήταν αναμενόμενο, τα πιστωτικά ιδρύματα κατά κανόνα έχουν προβάδισμα, καθώς ήδη υπάγονταν σε καθεστώτα εποπτείας των κινδύνων ΤΠΕ. Αντίθετα, οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, τα ιδρύματα πληρωμών και ηλεκτρονικού χρήματος και τα ιδρύματα επαγγελματικών συνταξιοδοτικών παροχών (ΙΕΣΠ), τα οποία μόλις πρόσφατα εντάχθηκαν στην εποπτική μας περίμετρο, κινούνται με ταχείς ρυθμούς προς την εκπλήρωση των προσδοκιών του Κανονισμού DORA, αλλά από χαμηλότερη θέση εκκίνησης σε σχέση με τα πιστωτικά ιδρύματα.

Παρατηρούμε επίσης ανομοιομορφία στη χαρτογράφηση των λειτουργιών. Ορισμένες οντότητες του χρηματοπιστωτικού τομέα δυσκολεύονται να χαρτογραφήσουν τις κρίσιμες ή σημαντικές λειτουργίες σε αντιστοίχιση με τα πρόσωπα που είναι υπόλογα γι’ αυτές, τις υποστηρικτικές διαδικασίες, τους πληροφοριακούς πόρους και τις υπηρεσίες ΤΠΕ, αλλά και να επικαιροποιούν αυτή τη χαρτογράφηση και την καταγραφή των πόρων καθώς εξελίσσονται τα συστήματα και οι αρχιτεκτονικές ΤΠΕ τους. Δεδομένου ότι το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού DORA καλύπτει όλο το εύρος του οργανισμού, από τη γενεαλογία δεδομένων (data lineage) έως τις διαδικασίες άμεσης επαφής με τους πελάτες, και όχι μόνο τα δίκτυα και τους εξυπηρετητές, οι επιχειρήσεις χρειάζονται χρόνο και πειθαρχημένες και τεκμηριωμένες ενέργειες προκειμένου να μάθουν να αναγνωρίζουν τις κρίσιμες ή σημαντικές λειτουργίες και να τις χαρτογραφούν σε σχέση με το υπόλοιπο ψηφιακό οικοσύστημα.

Όπως θα ήταν αναμενόμενο, η μεγαλύτερη πρόκληση επί του παρόντος είναι η διαχείριση κινδύνων τρίτων παρόχων ΤΠΕ. Στην Ελλάδα, τα σημεία στα οποία επικεντρώνεται το εποπτικό μας ενδιαφέρον όσον αφορά τις χρηματοπιστωτικές οντότητες είναι παρόμοια όπως στην υπόλοιπη ΕΕ: οι εποπτευόμενες οντότητες καλούνται να θεσπίσουν ένα αξιόπιστο και υψηλής ποιότητας Μητρώο Πληροφοριών, καθώς και ένα σύστημα διαχείρισης τρίτων παρόχων το οποίο θα επιτρέπει να εντοπίζονται τυχόν αναποτελεσματικές συμφωνίες με τέτοιους παρόχους και κίνδυνοι συγκέντρωσης. Επίσης, καλούνται να υιοθετήσουν μια διαχρονικά σταθερή μεθοδολογία αξιολόγησης των συμβάσεων που θα περιλαμβάνει δικαιώματα ελέγχου και δοκιμής, διαφάνεια όσον αφορά τις λειτουργίες που ανατίθενται σε υπεργολάβους, αποτελεσματικές στρατηγικές εξόδου και ρήτρες φορητότητας δεδομένων που να μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα καλύπτοντας εκατοντάδες συμφωνίες.

Επιπλέον, στον τομέα της διαχείρισης μειζόνων συμβάντων, σύμφωνα με τα στοιχεία μας, χρειάζονται ακόμη ταχύτερες και ισχυρότερες αντιδράσεις, σαφέστερα όρια πέραν των οποίων ένα συμβάν χαρακτηρίζεται «μείζον», ταχύτερη εσωτερική κλιμάκωση, πειθαρχημένες εξωτερικές κοινοποιήσεις και καλύτερη επικοινωνία με τους ενδιαφερόμενους όσο τα συμβάντα βρίσκονται σε εξέλιξη.

Επίσης, οι δοκιμές ψηφιακής επιχειρησιακής ανθεκτικότητας, που ξεκίνησαν ως ad hoc δοκιμές παρείσδυσης βάσει απειλών, πρέπει να εξελιχθούν σε ετήσια προγράμματα δοκιμών βάσει κινδύνου. Γι’ αυτό απαιτείται η ανάπτυξη της ικανότητας εσωτερικού συντονισμού (όσον αφορά το εύρος, τη διαχείριση των δοκιμών μοβ ομάδας και τη διευθέτηση των διορθωτικών ενεργειών) και η εξασφάλιση αξιόπιστων εταίρων όσον αφορά την πληροφόρηση για απειλές και τις δοκιμές.

Τέλος, η στρατηγική και η διακυβέρνηση έρχονται στο προσκήνιο με την επιβολή της υποχρέωσης σε κάθε επιχείρηση να διαθέτει στρατηγική ψηφιακής λειτουργικής ανθεκτικότητας. Η στρατηγική αυτή, η οποία θα πρέπει να περιλαμβάνει δοκιμές σεναρίων, οδικούς χάρτες για τις επενδύσεις και τακτική συμμετοχή του διοικητικού συμβουλίου, θα πρέπει να επιτρέπει τον εντοπισμό ανεπαρκειών στη διαχείριση κινδύνων ΤΠΕ και να συνδέεται με περιοδική επανεξέταση του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων ΤΠΕ.

Πέρα από τις παρατηρήσεις μας σε τοπικό επίπεδο, η πρώτη ανατροφοδότηση που λάβαμε σε σχέση με τις εργασίες πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ για τον DORA υπογράμμισε την ανάγκη για σταθερότητα και σαφήνεια. Οι ενδιαφερόμενοι ζήτησαν αναλογικότητα, εκσυγχρονισμένα κριτήρια ταξινόμησης συμβάντων και ομοιόμορφη μεταχείριση όλων των περιπτώσεων υπεργολαβίας και εξωτερικής ανάθεσης. Θεωρητικά, ο στόχος αυτός έχει επιτευχθεί με την υιοθέτηση προτύπων. Ωστόσο, η συνεπής εφαρμογή τους από όλες τις εποπτικές αρχές παραμένει το πραγματικό ζητούμενο, και γι’ αυτό επιβάλλεται περαιτέρω εποπτική σύγκλιση σε κρίσιμους τομείς.

Όσον αφορά τον MiCAR:

MiCAR

Στην ΕΕ, οι αγορές κρυπτοστοιχείων ρυθμίζονται από τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 (MiCAR), που τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή από τις 30 Δεκεμβρίου 2024. Ο MiCAR αποσκοπεί στην προστασία των επενδυτών και της ακεραιότητας της αγοράς και ταυτόχρονα στη διαχείριση συστημικών κινδύνων που συνδέονται με κρυπτοστοιχεία τα οποία διατείνονται ότι διατηρούν σταθερή αξία. Οι κίνδυνοι αυτοί αφορούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, τα συστήματα πληρωμών, τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής και τη νομισματική κυριαρχία. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο MiCAR αξιοποιεί την ανάπτυξη κρυπτοστοιχείων για τη στήριξη της καινοτομίας στον τομέα. Σε επίπεδο ΕΕ, η εποπτική σύγκλιση προωθείται από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών και την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές εποπτικές αρχές.

Στην Ελλάδα, ο ν. 5193/2025 για την ενίσχυση της κεφαλαιαγοράς θεσπίζει τα εθνικά μέτρα για την εφαρμογή του MiCAR, αναθέτοντας αρμοδιότητες και εξουσίες στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και την Τράπεζα της Ελλάδος. Στην Τράπεζα της Ελλάδος έχει επίσης ανατεθεί η προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων, ιδρυμάτων ηλεκτρονικού χρήματος και ιδρυμάτων πληρωμών που σκοπεύουν να εκδώσουν μάρκες ηλεκτρονικού χρήματος (EMTs) ή/και μάρκες με αναφορά σε περιουσιακά στοιχεία (ARTs), ή να λειτουργήσουν ως πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων. Ακόμη, η Τράπεζα της Ελλάδος εξουσιοδοτείται να χορηγεί άδεια λειτουργίας στις οντότητες αυτές και να τους επιβάλλει διοικητικά μέτρα ή κυρώσεις για παραβάσεις του Κανονισμού.

Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η αγορά σταθερών κρυπτονομισμάτων (stablecoins) έχει αναπτυχθεί ραγδαία, αυξάνοντας τις διασυνδέσεις της με το χρηματοπιστωτικό τομέα, με δυνητικές συνέπειες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ζώνης του ευρώ, την ευρωστία του τραπεζικού τομέα, τα συστήματα πληρωμών και το διεθνή ρόλο του ευρώ. Τα σταθερά κρυπτονομίσματα σε δολάριο ΗΠΑ κυριαρχούν στην παγκόσμια αγορά. Αντιθέτως, η χρήση σταθερών κρυπτονομισμάτων σε ευρώ παραμένει περιθωριακή, αλλά παρουσιάζει αύξηση από τις αρχές του 2025, χάρη στην αποσαφήνιση του κανονιστικού πλαισίου μέσω του Κανονισμού MiCAR. Η συγκέντρωση στην αγορά φαίνεται επίσης να είναι υψηλή.

Δύο βασικές ανησυχίες έχουν ανακύψει σε σχέση με την εφαρμογή του Κανονισμού MiCAR. Η πρώτη αφορά τα σχήματα πολλαπλών εκδοτών, δηλαδή τα πλήρως ανταλλάξιμα (κατά γένος ορισμένα – fully fungible) σταθερά κρυπτονομίσματα που εκδίδονται από κοινού από οντότητες της ΕΕ και τρίτων χωρών. Όπως επισημάνθηκε πρόσφατα από το ΕΣΣΚ, τα σχήματα αυτά έχουν εγγενείς ευπάθειες και ενδέχεται να λειτουργούν υπό ρυθμιστικά καθεστώτα πολύ πιο επιεική από εκείνα που διέπουν τους χρηματοπιστωτικούς ομίλους ετερογενών δραστηριοτήτων, οπότε θα υπήρχαν αποκλίσεις στα πρότυπα προληπτικής εποπτείας. Η δεύτερη ανησυχία αφορά την αλληλεπίδραση μεταξύ του Κανονισμού και της αναθεωρημένης Οδηγίας για τις Υπηρεσίες Πληρωμών (PSD2), ιδίως για τις μάρκες ηλεκτρονικού χρήματος, καθώς ορισμένες δραστηριότητες θα μπορούσαν να υπάγονται και στα δύο καθεστώτα, με αποτέλεσμα την επικάλυψη των εποπτικών υποχρεώσεων. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο διπλής αδειοδότησης και πολυπλοκότητας του κανονιστικού πλαισίου, ένα κίνδυνο τον οποίο οι εποπτικές αρχές και η ΕΑΤ επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν μέσω μεταβατικών ρυθμίσεων και μελλοντικής ευθυγράμμισης μεταξύ των δύο πλαισίων.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το κανονιστικό τοπίο παραμένει κατακερματισμένο, γεγονός που δημιουργεί κινδύνους ρυθμιστικού αρμπιτράζ και διασυνοριακής μετάδοσης δυσμενών επιδράσεων. Στις ΗΠΑ, o νόμος Genius Act ρυθμίζει σε ομοσπονδιακό επίπεδο τα σταθερά κρυπτονομίσματα, αλλά με πιο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής από ό,τι ο κανονισμός MiCAR, καθώς καλύπτει μόνο τα σταθερά κρυπτονομίσματα ως μέσα πληρωμής. Οι διατάξεις του είναι γενικά ευνοϊκότερες για την ανάπτυξη σταθερών κρυπτονομισμάτων, διότι μεταξύ άλλων προβλέπουν ευρύτερο φάσμα περιουσιακών στοιχείων που είναι αποδεκτά ως κάλυμμα, εξαιρέσεις από ορισμένες κεφαλαιακές απαιτήσεις και πιθανότητα οι πάροχοι υπηρεσιών να καταβάλλουν τόκους, κάτι που απαγορεύει ο Κανονισμός MiCAR. Οι αποκλίσεις αυτές μπορεί να προσφέρουν στους εκδότες των ΗΠΑ ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ενισχύοντας την κυριαρχία των σταθερών κρυπτονομισμάτων σε δολάριο ΗΠΑ.

Για να διασφαλιστούν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα, είναι απαραίτητο να καλυφθούν τα ερμηνευτικά κενά σε σχέση με τον Κανονισμό MiCAR, να προωθηθούν εναλλακτικά σχήματα σε ευρώ, να επιταχυνθεί η πρόοδος προς το ψηφιακό ευρώ και να αναπτυχθούν λύσεις διακανονισμού με βάση την τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT). Ο προσδιορισμός πιθανών μελλοντικών προσαρμογών του Κανονισμού MiCAR θα είναι επίσης καίριας σημασίας προκειμένου να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού με εκδότες από άλλες χώρες, σε συνδυασμό με την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων.

Όσον αφορά τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη:

Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 (AI Act) καθιερώνει για πρώτη φορά στον κόσμο ένα ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή τον Αύγουστο του 2026, αλλά ήδη ισχύουν ορισμένες υποχρεώσεις, όπως η απαγόρευση συστημάτων ΤΝ που θεωρείται ότι εγκυμονούν μη αποδεκτούς κινδύνους. Ο Κανονισμός για την ΤΝ επιδιώκει να επιτύχει ισορροπία μεταξύ της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της προώθησης της καινοτομίας στον τομέα της ΤΝ. Οι σημαντικότερες υποχρεώσεις που επιβάλλει αφορούν (α) τη διαχείριση δυνητικών κινδύνων πριν ακόμη ένα εργαλείο ΤΝ τεθεί σε παραγωγική λειτουργία, (β) τη διαφάνεια, έτσι ώστε τα φυσικά πρόσωπα να γνωρίζουν σε κάθε δεδομένη περίπτωση αν αλληλεπιδρούν με συστήματα ΤΝ και κάθε περιεχόμενο (κείμενα, εικόνες κ.λπ.) που έχει παραχθεί ή υποστεί χειρισμό από συστήματα ΤΝ να έχει τη σχετική σήμανση, καθώς και (γ) την ασφάλεια και την ακρίβεια. Οι υποχρεώσεις αφορούν όλες τις οντότητες που δραστηριοποιούνται στην αλυσίδα αξίας της ΤΝ.

Ο Κανονισμός για την ΤΝ ακολουθεί μια προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο, κάνοντας διάκριση ανάμεσα σε:

-Πρακτικές ΤΝ που απαγορεύονται, όπως η χρήση συστημάτων ΤΝ από τις δημόσιες αρχές με σκοπό την κοινωνική βαθμολόγηση φυσικών προσώπων (social scoring).

-Συστήματα υψηλού κινδύνου, τα οποία υπόκεινται σε αυστηρές υποχρεώσεις όσον αφορά τη διαχείριση κινδύνων, τη διακυβέρνηση των δεδομένων, την ανθρώπινη επίβλεψη, τη διαφάνεια και την παρακολούθηση μετά τη διάθεση στην αγορά.

-Συστήματα περιορισμένου κινδύνου, όπως αυτοματοποιημένα εργαλεία εξυπηρέτησης πελατών (chatbots), που υπόκεινται σε υποχρεώσεις διαφάνειας.

Ο Κανονισμός για την ΤΝ προβλέπει διάφορα όργανα και φόρουμ σε επίπεδο ΕΕ για το συντονισμό της εφαρμογής του, τη διασφάλιση της συνεπούς υλοποίησης και την αντιμετώπιση των συστημικών κινδύνων που απορρέουν από μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού.

Στην Ελλάδα, την εφαρμογή του Κανονισμού για την ΤΝ συντονίζει το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Βρίσκονται σε εξέλιξη προπαρασκευαστικές εργασίες για τον προσδιορισμό των αρμόδιων αρχών και τη δημιουργία εθνικών δομών διακυβέρνησης.

Όσον αφορά το μέλλον, η επιτυχής εφαρμογή του Κανονισμού για την ΤΝ θα εξαρτηθεί από τη στενή συνεργασία μεταξύ των αρχών, την επαρκή τεχνογνωσία και μια ισορροπημένη προσέγγιση που θα προωθεί την καινοτομία ενώ παράλληλα θα διαφυλάσσει την εμπιστοσύνη και τη λογοδοσία στη χρήση της ΤΝ σε όλους τους κρίσιμους τομείς.

Όσον αφορά τη Βασιλεία IV:

Βασιλεία IV

Τα πρότυπα της Βασιλείας IV αντιπροσωπεύουν ένα ορόσημο στην κανονιστική ρύθμιση των τραπεζών παγκοσμίως. Σκοπός τους είναι να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, να ενδυναμώσουν την προληπτική εποπτεία, τη διακυβέρνηση και τη διαχείριση κινδύνων σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα της ΕΕ, να προσφέρουν ισχυρότερα εργαλεία για την παρακολούθηση των αναδυόμενων κινδύνων, να αναβαθμίσουν τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων και να βελτιώσουν τις εποπτικές αξιολογήσεις.

Η διαδικασία αναθεώρησης των προτύπων της Βασιλείας ολοκληρώθηκε το 2024, μετά από εκτενείς διαπραγματεύσεις, με την έκδοση του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1623 (Κανονισμός για τις Κεφαλαιακές Απαιτήσεις, CRR III) και της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1619 (Οδηγία για τις Κεφαλαιακές Απαιτήσεις, CRD VI). Ο CRR III έχει ευθεία εφαρμογή από 1ης Ιανουαρίου 2025, ενώ η CRD VI θα πρέπει να ενσωματωθεί στην ελληνική έννομη τάξη έως τις 10 Ιανουαρίου 2026.

Με την ενσωμάτωση της CRD VI θα εισαχθούν νέοι κανόνες για τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, είτε εδρεύουν στην ΕΕ είτε σε χώρες εκτός ΕΕ. Ειδικότερα, τα πιστωτικά ιδρύματα τρίτων χωρών που παρέχουν βασικές τραπεζικές υπηρεσίες στην Ελλάδα θα πρέπει να υποβάλλουν αίτηση για άδεια ίδρυσης θυγατρικής. Επίσης, οι τράπεζες με έδρα άλλες χώρες της ΕΕ πρέπει να γνωστοποιούν εκ των προτέρων στην Τράπεζα της Ελλάδος οποιεσδήποτε συγχωνεύσεις ή διασπάσεις, ουσιώδεις μεταβιβάσεις στοιχείων ενεργητικού ή παθητικού και αποκτήσεις σημαντικών συμμετοχών σε άλλες οντότητες και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα υπόκεινται σε περιοδικές χρηματικές ποινές, επιπλέον των τυχόν εφαρμοστέων διοικητικών κυρώσεων και μέτρων, στο πλαίσιο ενός ενισχυμένου καθεστώτος επιβολής κυρώσεων. Αυτές είναι μερικές από τις επερχόμενες αλλαγές υπό αυτό το εναρμονισμένο σύνολο κανόνων, το οποίο συνολικά επεκτείνει το εύρος της άμεσης εποπτείας σε περισσότερες δραστηριότητες.

Θα κλείσω τη σημερινή μου παρέμβαση με μια αναφορά στο πλαίσιο CMDI και στις τρέχουσες εργασίες για την απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου:

Το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν πρόσφατα σε συμφωνία σχετικά με το Πλαίσιο Διαχείρισης Κρίσεων και Ασφάλισης Καταθέσεων (CMDI). Αυτό θα οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση του πλαισίου της ΕΕ για τη διαχείριση περιπτώσεων αφερεγγυότητας τραπεζών. Οι συμφωνηθείσες διατάξεις ενισχύουν ιδίως την ικανότητα των αρχών να αντιμετωπίζουν κρίσεις σε μικρές και μεσαίου μεγέθους τράπεζες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα είτε σε εθνικό είτε σε περιφερειακό επίπεδο. Θα διευκολύνουν την πρόσβαση σε μηχανισμούς ασφαλείας που θα χρηματοδοτούνται από τον τραπεζικό κλάδο και θα παρέχουν πόρους για την εξυγίανση των προβληματικών τραπεζών και εν τέλει την έξοδό τους από την αγορά. Τράπεζες που δεν πληρούν την Ελάχιστη Απαίτηση Ιδίων Κεφαλαίων και Επιλέξιμων Υποχρεώσεων (MREL) θα μπορούν, ως έσχατη προσφυγή, να στραφούν σε συστήματα εγγύησης καταθέσεων ή ταμεία εξυγίανσης (ή στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης στην Τραπεζική Ένωση) για να χρηματοδοτήσουν την εξυγίανσή τους χωρίς να χρειαστεί να ζημιωθούν οι καταθέτες τους. Για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και την ελαχιστοποίηση του ηθικού κινδύνου, η χρήση αυτού του μηχανισμού κάλυψης του χρηματοδοτικού κενού θα υπόκειται σε αυστηρές προϋποθέσεις, που θα εγγυώνται ότι τα κεφάλαια MREL παραμένουν η κύρια γραμμή άμυνας.

Με δεδομένη τη συμφωνία που επιτεύχθηκε σχετικά με το πλαίσιο CMDI και την ενισχυμένη ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος της ζώνης του ευρώ, είναι καιρός να προχωρήσουμε στη θέσπιση του τρίτου πυλώνα της Τραπεζικής Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασφάλισης Καταθέσεων (EDIS) θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα, καθώς θα μπορεί να καλύψει πλήρως τόσο τις ανάγκες σε ρευστότητα όσο και τις ζημίες κατά την εξυγίανση. Ένα κοινό σύστημα θα συμβάλει ώστε το επίπεδο εμπιστοσύνης στην ασφάλεια των τραπεζικών καταθέσεων να είναι εξίσου υψηλό σε όλα τα κράτη-μέλη, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο φαινομένων τραπεζικού πανικού (bank run) και θωρακίζοντας τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αν η προστασία των καταθετών παραμείνει σε εθνικό επίπεδο, θα διατηρηθεί η διασύνδεση των πιστωτικών ιδρυμάτων με το κράτος, θα εμποδιστεί η δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού και θα αποδυναμωθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Ως τελική παρατήρηση, θα ήθελα να προσθέσω ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο πραγματοποιούνται εργασίες για την απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ. Αυτό ξεκίνησε με τη δημοσίευση της έκθεσης Draghi, και πρωτύτερα με την έκθεση Letta. Και οι δύο εκθέσεις επισημαίνουν ειδικώς ότι η απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου είναι το κλειδί για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν ξεκινήσει προσπάθειες για την απλοποίηση των εποπτικών κανόνων και πρακτικών προκειμένου να εξαλειφθεί η περιττή πολυπλοκότητα, να ενισχυθεί ο συντονισμός και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. Και όπως έχει ήδη λεχθεί, απλοποίηση δεν σημαίνει απορρύθμιση. Η εποπτεία και η κανονιστική ρύθμιση διαμορφώνουν ένα πλαίσιο που διαφυλάσσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, προστατεύει τους καταθέτες και θωρακίζει την πραγματική οικονομία απέναντι στις επιπτώσεις της πτώχευσης τραπεζών. Αυτό το δίχτυ ασφαλείας δεν θα πρέπει να υπονομευθεί με κανένα τρόπο.

Η Τράπεζα της Ελλάδος στηρίζει αμέριστα την πρωτοβουλία αυτή, είναι έτοιμη να αναλάβει τις εξουσίες και τις αρμοδιότητες που θα της ανατεθούν από το κανονιστικό πλαίσιο και θα συνεχίσει να εργάζεται για τη διατήρηση της σταθερότητας, τη διευκόλυνση της προόδου και τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης.

Σας ευχαριστώ.

Αναφέρει ταυτόχρονα ότι η απόφαση για τα μερίσματα των τραπεζών το 2024 «αναμένεται να εκδοθεί τον Ιούνιο και πιθανότατα θα λάβει υπόψη τις αποφασιστικές και διαρκείς προσπάθειες των ελληνικών τραπεζών να μειώσουν το μεγάλο απόθεμα ΜΕΔ (μη εξυπηρετούμενων δανείων) τους».

Σημειώνει εξάλλου ότι «εκτός από την εξυγίανση των ισολογισμών τους, οι ελληνικές τράπεζες κατάφεραν επίσης να αναπληρώσουν τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας τους μέσω της αύξησης της κερδοφορίας και των ενεργειών των διοικήσεών τους, συμπεριλαμβανομένων των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου και των σύνθετων τιτλοποιήσεων».

Ολόκληρη η συνέντευξη

Συμμετείχατε στις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα και είδατε από κοντά τις δραματικές συνέπειες της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης. Από τη σκοπιά της εποπτικής αρχής, ποιο είναι το κλειδί για να αποτραπεί μια νέα μεγάλη κρίση;

Η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, η κρίση δημόσιου χρέους στη ζώνη του ευρώ και η βαθιά οικονομική ύφεση που επακολούθησε στην Ελλάδα δημιούργησαν σημαντικές προκλήσεις για τον ελληνικό τραπεζικό τομέα. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η απότομη αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, η μαζική ανάληψη καταθέσεων από τις τράπεζες και η απώλεια πρόσβασης στις αγορές, και εν τέλει η επιβολή τραπεζικής αργίας και προσωρινών περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων και στις αναλήψεις μετρητών. Έχουν αντληθεί πολλά διδάγματα για το μέλλον όσον αφορά την πρόληψη μιας κρίσης τέτοιου μεγέθους. Από εποπτικής πλευράς, τα πλέον σημαντικά διδάγματα είναι: (α) η ανάγκη να υπάρχει ένα αποτελεσματικό πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων, (β) η σημασία της ολοκλήρωσης της τραπεζικής ένωσης με τη δημιουργία του τρίτου πυλώνα της, του ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης των καταθέσεων, και (γ) η σημασία της προνοητικής και αποτελεσματικής μικροπροληπτικής και μακροπροληπτικής εποπτείας. Ο κοινός παρονομαστής σε αυτά είναι ότι χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι σε περιόδους ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας θα πρέπει να προωθούμε τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, δρώντας προνοητικά για την επίτευξη των κοινών μας στόχων. Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (ΕΕΜ) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορούμε να επιτύχουμε όταν κάνουμε θαρραλέα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η Ελλάδα ανέκτησε τελικά την επενδυτική βαθμίδα, εν μέρει χάρη στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τις τράπεζες. Πώς έχει εξελιχθεί ο ελληνικός τραπεζικός τομέας τα τελευταία 15 χρόνια;

Τα θεμελιώδη μεγέθη των ελληνικών τραπεζών έχουν βελτιωθεί σημαντικά την τελευταία 15ετία. Η έντονη οικονομική κρίση στην Ελλάδα επηρέασε αρνητικά την ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού των ελληνικών τραπεζών. Στην κορύφωση της κρίσης, περίπου το ήμισυ των δανείων στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών ήταν μη εξυπηρετούμενα. Οι τράπεζες αναγκάζονταν να προσφεύγουν στον μηχανισμό έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα (ELA), καθώς ήταν αντιμέτωπες με μείωση των καταθέσεων και αδυναμία πρόσβασης στις αγορές. Τελικά, κατάφεραν να απαλλαγούν από τα προβληματικά στοιχεία ενεργητικού, αλλά κατέγραψαν σημαντικές ζημίες και χρειάστηκαν διαδοχικοί γύροι ανακεφαλαιοποίησής τους. Επιπλέον, η δομή του ελληνικού τραπεζικού τομέα άλλαξε εντελώς, καθώς ορισμένες τράπεζες χρειάστηκε να κλείσουν.

Είμαι στην ευχάριστη θέση να πω ότι ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει ανακάμψει επιτυχώς. Σήμερα οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν υγιή θεμελιώδη μεγέθη σε όλες τις τραπεζικές δραστηριότητες και περιοχές κινδύνου, και μπορούν να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία χάρη στις θετικές προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά του δημόσιου χρέους και την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας. Ωστόσο, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού, καθώς, μέσα σε ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο οικονομικό και γεωπολιτικό τοπίο, εξακολουθούν να υφίστανται προκλήσεις.

Στις αρχές του έτους, οι μέτοχοι ήθελαν πολύ να μάθουν αν οι ελληνικές τράπεζες θα αρχίσουν τελικά να πληρώνουν πάλι μέρισμα. Τι θα επηρεάσει την τελική απόφαση του Εποπτικού Συμβουλίου;

Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες προετοιμάζονται για διανομή μερίσματος το 2024, μετά από πάνω από 10 χρόνια από την έναρξη της ελληνικής κρίσης δημόσιου χρέους. Από το 2014 που ξεκίνησε να λειτουργεί ο ΕΕΜ, είχε επιβληθεί περιορισμός στις ελληνικές τράπεζες να μην πληρώνουν μέρισμα. Πρόκειται για μια ποιοτική απαίτηση στο πλαίσιο της Διαδικασίας Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP), προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες διατηρούν επαρκή κεφάλαια για την απορρόφηση των ζημιών που συνδέονται με την μείωση του αποθέματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Η απόφαση για τα μερίσματα το 2024 αναμένεται να εκδοθεί τον Ιούνιο και πιθανότατα θα λάβει υπόψη τις αποφασιστικές και διαρκείς προσπάθειες των ελληνικών τραπεζών να μειώσουν το μεγάλο απόθεμα ΜΕΔ τους. Εκτός από την εξυγίανση των ισολογισμών τους, οι ελληνικές τράπεζες κατάφεραν επίσης να αναπληρώσουν τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας τους μέσω της αύξησης της κερδοφορίας και των ενεργειών των διοικήσεών τους, συμπεριλαμβανομένων των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου και των σύνθετων τιτλοποιήσεων. Επιπλέον, το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας αποεπένδυσε με επιτυχία το σύνολο των συμμετοχών του σε τρεις από τις τέσσερις σημαντικές τράπεζες στα τέλη του 2023 και στις αρχές του 2024. Φαίνεται λοιπόν ότι ήλθε ξανά η ώρα οι ελληνικές τράπεζες να μπορέσουν να διανείμουν και πάλι μέρος των κερδών τους στους μετόχους, τόσο για να ανταμείψουν τους υπάρχοντες επενδυτές όσο και για να προσελκύσουν νέους.

Η ελληνική τραπεζική αγορά χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης. Όμως, ο ανταγωνισμός αυξάνεται χάρη στην είσοδο εταιριών χρηματοοικονομικής τεχνολογίας (fintech) και μη τραπεζικών ιδρυμάτων. Πιστεύετε ότι απειλείται η θέση των τραπεζών, και αν ναι, πώς θα επηρεαστεί η συνολική κατάσταση ως προς τον κίνδυνο;

Πράγματι, η ελληνική τραπεζική αγορά χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, καθώς οι τέσσερις σημαντικές τράπεζες κατέχουν το 96% του συνολικού ενεργητικού του τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι τραπεζοκεντρικό: ο τραπεζικός κλάδος συγκεντρώνει το 86% του συνολικού ενεργητικού του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, τα αμοιβαία κεφάλαια, οι επιχειρήσεις επενδύσεων, τα μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι εταιρίες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις κατέχουν μικρό ποσοστό του συνολικού ενεργητικού του χρηματοπιστωτικού τομέα. Δεδομένων των παραπάνω, ενδεχόμενη αύξηση της δραστηριότητας των εταιριών fintech και άλλων μη τραπεζικών ιδρυμάτων θα είναι ευπρόσδεκτη, διότι θα ενισχύσει την προσφορά προϊόντων και θα παράσχει εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, αλλά και επενδυτικές ευκαιρίες. Δεν αναμένεται πάντως να επηρεαστεί σημαντικά η θέση των τραπεζών, λαμβάνοντας υπόψη τον εδραιωμένο ρόλο και το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα, ιδίως στη συγκέντρωση καταθέσεων (η καταθετική τους βάση αποτελείται κατά 75% από καταθέσεις ταμιευτηρίου και όψεως, που συνεπάγονται χαμηλό κόστος για τις τράπεζες). Ως εκ τούτου, είναι απίθανο η δραστηριότητα fintech να δημιουργήσει οποιονδήποτε συστημικό κίνδυνο.

Η ζήτηση δανείων στην Ευρώπη έχει συρρικνωθεί, αλλά οι ελληνικές τράπεζες επιθυμούν να επεκτείνουν σημαντικά τα δανειακά τους χαρτοφυλάκια. Πιστεύετε ότι θα επιτύχουν τους φιλόδοξους στόχους τους; 

Ο ρυθμός μεταβολής της τραπεζικής χρηματοδότησης στην Ελλάδα είναι θετικός τα τελευταία χρόνια, χάρη στην αυξημένη ροή επιχειρηματικών δανείων, στο πλαίσιο και των ισχυρών αναπτυξιακών επιδόσεων της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, αφότου ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης κορυφώθηκε το Σεπτέμβριο του 2022 στο 12,3%, έκτοτε η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις επιβραδύνθηκε σημαντικά. Αυτό ήταν απόρροια της ανόδου των επιτοκίων και της εξασθένησης της οικονομικής ανάπτυξης, που οδήγησαν σε μείωση της ζήτησης για δάνεια. Πιο πρόσφατα όμως, κατά τους τέσσερις τελευταίους μήνες του 2023, ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης προς τις επιχειρήσεις επιταχύνθηκε εκ νέου. Παράλληλα, ο τραπεζικός δανεισμός προς τα νοικοκυριά συνεχίζει να συρρικνώνεται, αντανακλώντας τη μείωση των στεγαστικών δανείων.

Είναι γεγονός ότι όλες οι ελληνικές τράπεζες έχουν θέσει φιλόδοξους στόχους για την πιστωτική τους επέκταση. Κατά την προσεχή τριετία, η παροχή πιστώσεων προς την οικονομία αναμένεται να στηριχθεί από τα διαθέσιμα κεφάλαια μέσω του δανειακού σκέλους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ και να ενισχυθεί από την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και από ευνοϊκές προοπτικές ανάπτυξης. Εντούτοις, η επιτάχυνση των ροών πιστώσεων προς τα νοικοκυριά και τις ΜΜΕ αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την επίτευξη των φιλόδοξων αυτών στόχων.

Η ενίσχυση των χορηγήσεων θα απαιτήσει κεφάλαια, αλλά ταυτόχρονα οι τράπεζες θα πρέπει να καλύψουν τις ελάχιστες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων και επιλέξιμων υποχρεώσεων (MREL) έως το τέλος του 2025. Είναι εντός χρονοδιαγράμματος; 

Η κεφαλαιακή επάρκεια των ελληνικών σημαντικών ιδρυμάτων έχει βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια, χάρη στην υψηλή κερδοφορία, στην εξυγίανση των ισολογισμών τους και σε άλλες ενέργειες ενίσχυσης των κεφαλαίων τους. Ως εκ τούτου, οι ελληνικές σημαντικές τράπεζες διαθέτουν τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας που χρειάζονται για να επιτύχουν τους στόχους πιστωτικής επέκτασης.

Επιπλέον, σημειώνουν ικανοποιητική πρόοδο ως προς την κάλυψη των εποπτικών απαιτήσεων των MREL μέχρι το τέλος του 2025, και ήδη έχουν επιτύχει τους ενδιάμεσους στόχους τους. Το κόστος έκδοσης μέσων MREL εξακολουθεί να είναι υψηλότερο από ό,τι για άλλες τράπεζες της ΕΕ. Ωστόσο, η πρόσφατη αναβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης του Ελληνικού Δημοσίου στην επενδυτική κατηγορία επέτρεψε στις τράπεζες να αντλήσουν κεφάλαια από την αγορά με χαμηλότερο κόστος και διεύρυνε την επενδυτική τους βάση. Οι προσπάθειες των τραπεζών στηρίζονται επίσης από την ισχυρή οργανική κερδοφορία, η οποία οδήγησε σε διψήφιους δείκτες αποδοτικότητας ιδίων κεφαλαίων (ROE) το 2022 και το 2023. Όσον αφορά το μέλλον, πιστεύω ότι ο στόχος της πλήρους συμμόρφωσης προς την απαίτηση MREL είναι εφικτός, ακόμη και αν οι τράπεζες επεκτείνουν σημαντικά τα δανειακά τους χαρτοφυλάκια.

Πώς μπορούν οι εθνικές εποπτικές αρχές − και ειδικότερα η Τράπεζα της Ελλάδος − να συμβάλουν στην επίτευξη ενός πιο ενοποιημένου ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα; 

Η θέσπιση του ΕΕΜ αποτέλεσε το αποφασιστικότερο βήμα μετά την εισαγωγή του ευρώ, προς την περαιτέρω ενοποίηση στην ΕΕ. Την τελευταία δεκαετία πετύχαμε πολλά και καταφέραμε να ασκήσουμε υψηλής ποιότητας εποπτεία, χρησιμοποιώντας κοινά εργαλεία και μεθοδολογίες και ένα ενιαίο πλαίσιο. Κατορθώσαμε να ανταπεξέλθουμε σε κρίσεις, όπως η πανδημία, και να διαφυλάξουμε τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η ενοποίηση απαιτεί κοινή και διαρκή προσπάθεια. Προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλαν αποφασιστικά οι εθνικές εποπτικές αρχές, μέσω της συμμετοχής τους στις μικτές εποπτικές ομάδες (JSTs) και σε όλες τις πρωτοβουλίες που προάγουν τη συνεργασία και μια ενιαία κουλτούρα, όπως δίκτυα, ομάδες εργασίας, εκπαιδευτικές δραστηριότητες και εκπαιδευτικές επισκέψεις. Μέσα από τη συνεργασία και τον ενισχυμένο διάλογο, θα οικοδομήσουμε μια κουλτούρα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αναγνώρισης των πλεονεκτημάτων και της αξιοπιστίας του κάθε ενός από εμάς. Στην Τράπεζα της Ελλάδος δίνουμε ύψιστη προτεραιότητα σε αυτή την κοινή προσπάθεια, εξ ου και έχουμε ενισχύσει σημαντικά τον αριθμό του προσωπικού μας αφότου ιδρύθηκε ο ΕΕΜ και συμμετέχουμε ενεργά σε όλες τις κοινές πρωτοβουλίες. Θα πρόσθετα ότι οι εθνικές αρχές διαθέτουν μια μοναδική οπτική, χάρη στην εποπτική εμπειρία και βαθιά γνώση των εθνικών συστημάτων. Για παράδειγμα, η πείρα που έχουν συσσωρεύσει οι Έλληνες επόπτες από την αντιμετώπιση μιας έντονης τραπεζικής κρίσης και από την επίλυση των προβλημάτων του παρελθόντος συνεισφέρει σημαντικά στον εμπλουτισμό της κοινής δεξαμενής τεχνικών γνώσεων και ικανοτήτων.

Μιλώντας από το βήμα του FIN FORUM 2022, η Χριστίνα Παπακωνσταντίνου υπογράμμισε ότι οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης δε θα συμβάλουν μόνο στην αύξηση των επενδύσεων, αλλά θα ενισχύσουν τη συνολική παραγωγικότητα της οικονομίας, καθώς πρόκειται να χρηματοδοτήσουν σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε τομείς που ενισχύουν την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική συνοχή και υποστηρίζουν την αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου της οικονομίας.

Αναφορικά με το εγχώριο τραπεζικό σύστημα, η κ. Παπακωνσταντίνου επισήμανε ότι οι τράπεζες έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη βελτίωση της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού κατά τα τελευταία τρία έτη. Αναμένεται ότι, εντός του 2022, ο δείκτης των ανοιγμάτων σε καθυστέρηση θα υποχωρήσει για πρώτη φορά σε μονοψήφιο επίπεδο σε σχέση με άνω του 45% για το σύνολο των τραπεζών το 2016. Δύο από τις συστημικές τράπεζες έχουν ήδη κατορθώσει μονοψήφιο δείκτη και οι άλλες δύο πιθανά θα το επιτύχουν το α΄ εξάμηνο του 2022.

Ε: Η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήρθε να περιπλέξει περαιτέρω την κατάσταση στην Ευρώπη και τη διεθνή οικονομία. Ενεργειακή κρίση, πληθωριστικές πιέσεις, η κρίση στην Ουκρανία κατά πόσο αλλάζουν τα δεδομένα και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στην Ελλάδα;

Α: Η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί μία εξέλιξη με, καταρχάς, δραματικές επιπτώσεις στον πληθυσμό της Ουκρανίας.

Όσον αφορά την υπόλοιπη ήπειρο και τις οικονομίες της ΕΕ, άμεσες, αλλά σχετικά περιορισμένες, επιπτώσεις αναμένεται να προέλθουν μέσω του εμπορίου, των τιμών των βασικών εμπορευμάτων και των διακυμάνσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, η έκθεση των περισσότερων χωρών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, στην περιοχή είναι σχετικά χαμηλή.

Παρολαυτά, το διεθνές οικονομικό περιβάλλον, και κατά συνέπεια όλες οι χώρες της ΕΕ, ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά λόγω αυξημένης αβεβαιότητας, ασθενέστερων επενδύσεων και μειωμένης κατανάλωσης.

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία άνευ προηγουμένου κατάσταση. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που, για πρώτη φορά, η ΕΕ αντέδρασε με τόση ταχύτητα και ένταση στην λήψη κυρώσεων για τη Ρωσία. Καθώς τα γεγονότα εξακολουθούν να εξελίσσονται, η όποια εκτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων περιβάλλεται από σημαντική αβεβαιότητα.

Ε: Την τελευταία 2ετία οι εγχώριες τράπεζες πραγματοποίησαν μεγάλη πρόοδο στην αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ωστόσο η πανδημία δημιουργεί ένα πισωγύρισμα. Φαίνεται ότι τα νέα «κόκκινα» δάνεια θα φτάσουν τα 10 δις. ευρώ επιβεβαιώνοντας σχετικές εκτιμήσεις της ΤτΕ. Πως βλέπετε την κατάσταση; Θα μπορέσουν οι τράπεζες να περιορίσουν τα NPEs στα ευρωπαϊκά επίπεδα;

Α: Oι τράπεζες έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη βελτίωση της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού κατά τα τελευταία τρία έτη. Αναμένεται ότι, εντός του 2022, ο δείκτης των ανοιγμάτων σε καθυστέρηση θα υποχωρήσει για πρώτη φορά σε μονοψήφιο επίπεδο σε σχέση με άνω του 45% για το σύνολο των τραπεζών το 2016. Δύο από τις συστημικές τράπεζες έχουν ήδη κατορθώσει μονοψήφιο δείκτη και οι άλλες δύο πιθανά θα το επιτύχουν το α΄ εξάμηνο του 2022.

Ωστόσο, ο δείκτης ανοιγμάτων σε καθυστέρηση, ο οποίος ήταν 13% στα τέλη του 2021, παραμένει στην Ελλάδα σημαντικά υψηλότερος του μέσου όρου των ευρωπαϊκών τραπεζών, ακόμη και χωρίς τα νέα κόκκινα δάνεια λόγω της πανδημίας.

Αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες πρέπει να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για πλήρη εξυγίανση του χαρτοφυλακίου δανείων. Επίσης, είναι εξίσου σημαντικό να υπάρξει πρόοδος στην υλοποίηση των ήδη νομοθετημένων θεσμικών αλλαγών στο πλαίσιο της εξυγίανσης του ιδιωτικού χρέους.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μεταβίβαση των κόκκινων δανείων από τους ισολογισμούς των τραπεζών δεν αρκεί για την επίλυση του προβλήματος και απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την αναδιάταξη των πόρων προς όφελος παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Ε: Διαβάζουμε και ακούμε πάρα πολλά για το Ταμείο Ανάκαμψης έχουν σχηματιστεί πολύ μεγάλες προσδοκίες. Είναι δικαιολογημένες;

Α: Συνολικά η χώρα αναμένεται να λάβει €33 δισεκ. μέχρι το 2026, εκ των οποίων €13 δισεκ. σε δάνεια και €20 δισεκ. σε επιχορηγήσεις.

Επιπλέον, μέσω της μόχλευσης των διαθέσιμων πόρων, εκτιμάται ότι θα κινητοποιηθούν ακόμη €30 δισεκ. σε επενδύσεις την περίοδο 2022-26.

Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΤτΕ, εκτιμάται ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να διατηρήσει ρυθμούς ανάπτυξης που θα ξεπερνούν το 3% κατά μέσο όρο την επόμενη δεκαετία.

Και αυτό διότι οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης δε θα συμβάλουν μόνο στην αύξηση των επενδύσεων. Σημαντικότερα, θα ενισχύσουν τη συνολική παραγωγικότητα της οικονομίας, καθώς πρόκειται να χρηματοδοτήσουν σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε τομείς που ενισχύουν την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική συνοχή και υποστηρίζουν την αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου της οικονομίας.

Ε: Διατυπώνεται πάντως κριτική ότι τα κεφάλαια του RFF και η δομή του προγράμματος απευθύνεται ουσιαστικά σε μεγάλες επιχειρήσεις. Πως θα επιτευχθεί η διάχυση των πόρων στις ΜΜΕ που αποτελούν και τη μεγάλη πλειοψηφία στο εγχώριο επιχειρείν;

Α: Όσον αφορά τα δάνεια του RRF, η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες της ΕΕ που αναμένεται να κάνουν πλήρη χρήση αυτού του χρηματοδοτικού εργαλείου, απορροφώντας το σύνολο των πόρων που δικαιούται.

Οι όροι δανεισμού είναι πολύ ευνοϊκοί για τα κράτη-μέλη. Και επιτρέπουν τη χορήγηση χαμηλότοκων δανείων προς τις επιχειρήσεις για την υλοποίηση των επενδυτικών τους σχεδίων, με ποσοστό χρηματοδότησης από το δημόσιο που μπορεί να φτάνει και το 50%.

Βασική προϋπόθεση για συμμετοχή στα προγράμματα του RRF είναι η βιωσιμότητα των επενδυτικών σχεδίων των επιχειρήσεων.

Εν τέλει, πρόσβαση στα δάνεια του RRF θα έχουν τόσο μεγάλες επιχειρήσεις όσο και μικρομεσαίες. Πράγματι, ορισμένα από τα δάνεια αναμένεται να χρηματοδοτήσουν σημαντικά έργα υποδομής, τα οποία αναπόφευκτα εκτελούνται από μεγάλους ομίλους. Παράλληλα όμως υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως η χρηματοδοτική πλατφόρμα της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, στα οποία έχουν πρόσβαση και επιχειρήσεις μικρότερου μεγέθους, που θα αξιοποιήσουν τους ευνοϊκούς όρους επιτοκίου και συγχρηματοδότησης.

Ε: Στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα την προηγούμενη 10ετία λόγω της κρίσης πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση του κλάδου. Ωστόσο η τεχνολογική επανάσταση αλλάζει δραστικά τα δεδομένα και δημιουργεί νέες πιέσεις. Θα μπορούσαμε να δούμε νέο κύκλο συγχωνεύσεων λόγω των ψηφιακών εξελίξεων;

Α: Πράγματι, οι πιέσεις από πλήρως ψηφιακές τράπεζες και τεχνολογικούς κολοσσούς έχουν εντείνει τον ανταγωνισμό στην παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Θεωρώ ότι οι πιέσεις αυτές έχουν ωθήσει τις ελληνικές τράπεζες να κάνουν σημαντικά βήματα στην κατεύθυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού τους, τόσο αναφορικά με την εσωτερική λειτουργία τους, όσο και με τις υπηρεσίες που παρέχουν στους πελάτες τους. Αυτή η τάση μάλιστα επιταχύνθηκε τα τελευταία χρόνια λόγω της πανδημίας.

Μελλοντικά, πιστεύω ότι οι τράπεζες θα ακολουθήσουν περαιτέρω τη διεθνή τάση ψηφιοποίησης των υπηρεσιών τους και ότι θα ενσωματώσουν καινοτόμες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, ειδικά στους τομείς των πληρωμών και της δανειοδότησης. Οι ψηφιακές εξελίξεις θα επιταχύνουν την ανάπτυξη στρατηγικών ανάπτυξης ψηφιακών προϊόντων στα υφιστάμενα συστημικά τραπεζικά ιδρύματα.

Εξ άλλου, ο βαθμός συγκέντρωσης στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων στην Ε.Ε.. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες κατέχουν περίπου το 95% της εγχώριας αγοράς σε σχέση με το συνολικό ενεργητικό.

Επομένως, σε επίπεδο συστημικών πιστωτικών ιδρυμάτων – τουλάχιστον στην τρέχουσα χρονική συγκυρία – εκτιμώ ότι δεν συντρέχει λόγος για μεγαλύτερη συγκέντρωση. Από την άλλη, δεν θα απέκλεια το ενδεχόμενο συγχωνεύσεων σε επίπεδο μη συστημικών τραπεζών.

Ε: Οι τράπεζες έχουν βγει από τον κύκλο της αβεβαιότητας και της ανησυχίας και ατενίζουν με μεγαλύτερη αισιοδοξία το μέλλον. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν προκειμένου να εισέλθουν σε βιώσιμη πορεία ανάπτυξης;

Α: Πράγματι, οι ελληνικές τράπεζες έχουν ισχυροποιηθεί σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, δεν υπάρχει χώρος για εφησυχασμό καθώς, όπως προείπαμε, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα εξακολουθεί να παρουσιάζει τον υψηλότερο δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ε.Ε.. Οι τράπεζες πρέπει λοιπόν να υλοποιήσουν άμεσα τις στρατηγικές τους για περαιτέρω μείωση των κόκκινων δανείων, σε επίπεδα ανάλογα με αυτά των ανταγωνιστριών τους τραπεζών στο εξωτερικό, καθώς και να διασφαλίσουν ότι είναι σε θέση να απορροφήσουν πλήρως το κόστος της υλοποίησης των εν λόγω στρατηγικών.

Ατενίζοντας το μέλλον, οι προκλήσεις με τις οποίες θα έρθουν αντιμέτωπες οι τράπεζες σχετίζονται με τον ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιες αυτές προκλήσεις μπορεί να αποτελέσουν και σημαντικές ευκαιρίες για το τραπεζικό σύστημα.

Όπως αναφέρατε προηγουμένως, οι πιέσεις από την ψηφιακή μετάβαση είναι αυξημένες. Εκτός από την πλευρά των ανταγωνιστών, οι προτιμήσεις των πελατών τους έχουν και αυτές αλλάξει ενισχύοντας την τάση της ψηφιοποίησης. Όπως ανέφερα, θεωρώ ότι οι τράπεζες θα ακολουθήσουν αυτή την τάση. Δεν παύει ωστόσο να είναι μία πρόκληση, για την αντιμετώπιση της οποίας απαιτείται σωστός σχεδιασμός και στρατηγική.

Ομοίως, οι τράπεζες θα κληθούν να σχεδιάσουν στρατηγικές που να λαμβάνουν υπόψη τόσο τις ζημίες από φυσικούς κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, όσο και τις επιπτώσεις της μετάβασης σε μία οικονομία με χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν συγκεντρωμένη δραστηριότητα εντός συνόρων  – τόσο μέσω των δανείων και των επενδύσεών τους, όσο και μέσω των εξασφαλίσεων που έχουν για δάνεια που έχουν χορηγήσει. Αυτό τις καθιστά ευάλωτες στους φυσικούς κινδύνους της Ελλάδας, οι οποίοι, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, είναι αρκετά υψηλοί.

Η Τράπεζα της Ελλάδος επιδιώκει την ενημέρωση των τραπεζών σε θέματα βιωσιμότητας, που θα τις βοηθήσει να προετοιμαστούν εγκαίρως για τις επερχόμενες θεσμικές και εποπτικές απαιτήσεις για τους συναφείς κίνδυνους, αλλά και να διαμορφώσουν κατάλληλη στρατηγική.

Ε: Μεγάλες είναι οι προσδοκίες για την πορεία της εγχώριας οικονομίας τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο πολλά διαρθρωτικά προβλήματα παραμένουν όπως φυσικά και το πρόβλημα του χρέους. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις προκειμένου οι εγχώρια οικονομία να εισέλθει σε έναν ενάρετο κύκλο;

Α: Η ελληνική οικονομία έχει διανύσει σημαντικά βήματα από την περίοδο των μεγάλων «δίδυμων» ελλειμμάτων προ δεκαετίας, τα οποία εξαλείφθηκαν ως αποτέλεσμα της δημοσιονομικής προσαρμογής και των μεταρρυθμίσεων.

Επιπλέον, ενισχύθηκε η βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους. Κατά κύριο λόγω αυτό οφείλεται στην ευνοϊκή του σύνθεση, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του είναι χρέος σταθερού επιτοκίου  προς τον επίσημο τομέα με μεγάλη διάρκεια αποπληρωμών, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους.

Επίσης, αποκαταστάθηκε η ανταγωνιστικότητα σε όρους κόστους εργασίας και ενισχύθηκε η εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας.

Ωστόσο, σε όρους διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας, παραμένουμε συγκριτικά χαμηλά σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, παρά την πρόοδο που έχει συντελεστεί σε ορισμένους τομείς.

Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος φιλικότερου προς τις άμεσες επενδύσεις και την εξωστρέφεια θα ευνοούσε την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Σε αυτό συντελούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που συμβάλλουν στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, στη βελτίωση της λειτουργίας του δημόσιου τομέα, στην αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους και στην προσέλκυση ικανού και εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού – τομείς στους οποίους ακόμη υστερούμε.

Ωστόσο, ευελπιστώ ότι οι μεταρρυθμίσεις του Ταμείου Ανάκαμψης θα αντιμετωπίσουν αρκετά από αυτά τα προβλήματα. Η συνετή δημοσιονομική διαχείριση, η προσήλωση στις μεταρρυθμίσεις και η επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης θεωρώ ότι θα συμβάλουν και στην επίτευξη της αναβάθμισης επενδυτικής κατηγορίας, που αποτελεί σημαντικό βήμα για την ελληνική οικονομία.