Με αφορμή τις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, παραθέτουμε ένα κείμενο του Λεονάρντο Μποφ, μιας ηγετικής φυσιογνωμίας της Θεολογίας της Απελευθέρωσης.

Άγιος Βασίλης ή το βρέφος Ιησούς;

Leonardo Boff

Λόγω του ότι έχω μια μακριά γενειάδα και άσπρα μαλλιά, πολλά παιδιά, όταν με βλέπουν, με φωνάζουν Άγιο Βασίλη. Προσπαθώ ανεπιτυχώς να τους εξηγήσω ότι είμαι ο αδελφός του Άγιου Βασίλη και ότι η δουλειά μου είναι να επιβλέπω τα παιδιά, να παρατηρώ αν είναι καλοί μαθητές, αν φέρονται καλά στους συμμαθητές τους και αν ακούν τις συμβουλές των γονιών τους. Τους λέω ότι, μετά, θα αναφέρω τα πάντα στον Άγιο Βασίλη και εκείνος θα τους φέρει όμορφα δώρα τα Χριστούγεννα. Μια τέτοια ημέρα, κάποιο από τα παιδιά με ακολούθησε με απορία και όταν με είδε να μπαίνω σε ένα αυτοκίνητο, γύρισε στον πατέρα του και του είπε: «Μπαμπά, ο Άγιος Βασίλης δεν ήλθε με έλκηθρο, ήλθε με ένα αυτοκίνητο».

Αυτή είναι μια μορφή των Χριστουγέννων, με τις εικόνες που της αντιστοιχούν. Ο Άγιος Βασίλης είναι μια φιγούρα της αγοράς. Είναι ο παχουλός γηραιός άνδρας ο οποίος προσπαθεί να σαγηνεύσει τα παιδιά, έτσι ώστε να αναγκασθούν οι γονείς τους να τους αγοράσουν δώρα. Η μνήμη την οποία αντανακλά είναι του Αγίου Νικολάου, ο οποίος επίσης έφερνε δώρα, αλλά σήμερα έχει εξαφανισθεί παραχωρώντας τη θέση του στην παιδική φιγούρα ενός καλοπροαίρετου, αγαθού γηραιού άνδρα ο οποίος βγάζει εκπλήξεις από το σάκο του – προαγορασμένα αντικείμενα, τοποθετημένα στο σάκο.

Καθώς κάθε σπίτι έχει τηλεόραση –το ψωμί μπορεί να λείπει, αλλά η τηλεόραση ποτέ– τα παιδιά των φτωχών βλέπουν τον Άγιο Βασίλη και ονειρεύονται το μαγικό κόσμο που τους δείχνει, γεμάτο δώρα, παιδικά αυτοκίνητα, κούκλες και ηλεκτρονικά παιχνίδια, στον οποίο σπάνια μπορούν να έχουν πρόσβαση. Και υποφέρουν για αυτό, παρά τη λάμψη στα μάτια τους. Η αγορά είναι ο νέος θεός ο οποίος απαιτεί υποταγή από όλους.

Για αυτό τα παιδιά πιέζουν τους γονείς τους για να σταματήσει ο Άγιος Βασίλης στο «δικό τους» σπίτι. Μετά υποφέρουν οι γονείς, γιατί δεν μπορούν να εκπληρώσουν τις επιθυμίες των παιδιών τους που έχουν ξελογιαστεί από τα τόσα αντικείμενα-φετίχ που τους δείχνει ο Άγιος Βασίλης.

Η αγορά αποτελεί μια από τις κυριότερες δημιουργίες. Υπήρξαν και υπάρχουν πολλές μορφές αγοράς. Η δική μας, καπιταλιστικού τύπου, χαρακτηρίζεται από τον αποκλεισμό και επομένως αποτελεί ένα θύτη ατόμων και επιχειρήσεων. Είναι πλήρως ανταγωνιστική και καθόλου αλληλέγγυα. Μόνο αυτοί οι οποίοι παράγουν και καταναλώνουν έχουν σημασία. Οι φτωχοί πρέπει να ικανοποιούνται με ψίχουλα ή να ζουν άσχημα στο περιθώριο της κοινωνίας. Τα Χριστούγεννα, ο Άγιος Βασίλης είναι η κεντρική καταναλωτική φυσιογνωμία για όσους είναι μέσα στο σύστημα και μπορούν να πληρώσουν.

Η γέννηση του βρέφους Ιησού είναι διαφορετική. Γεννήθηκε σε μια ταπεινή και σεμνή οικογένεια. Τη στιγμή της γέννησής του, ανάμεσα στα ζώα, οι άγγελοι τραγουδούσαν στον ουρανό, οι βοσκοί είχαν καθηλωθεί από τα συναισθήματα και κάποιοι σοφοί ήλθαν από μακριά για να τον χαιρετήσουν.

Όταν μεγάλωσε έγινε ένας εκπληκτικός αφηγητής ιστοριών και ένας περιπλανώμενος προσκυνητής με το μήνυμα της πλήρους συμπερίληψης όλων, ξεκινώντας από τους φτωχούς, τους οποίους αποκαλούσε «ευλογημένους».

Όσοι διατηρούν την ιερή μνήμη του, ακούν τη νύχτα των Χριστουγέννων την ιστορία της γέννησής του και γιορτάζουν μια ανθρωπιστική παρουσία του Θεού, ο οποίος πήρε τη μορφή ενός παιδιού. Και τον τιμούν γευματίζοντας με την οικογένεια και τους φίλους τους. Εδώ δεν υπάρχει ούτε αγορά, ούτε αποκλεισμένοι, μόνο φως, ευτυχία και αλληλεγγύη. Η ανταλλαγή δώρων συμβολίζει το μεγαλύτερο δώρο που μας έδωσε ο Θεός: τον εαυτό του με τη μορφή ενός παιδιού.

Καλλιεργεί μέσα μας την ελπίδα ότι μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τον Άγιο Βασίλη, ο οποίος δεν μας πουλάει τίποτα παραπάνω από ψευδαισθήσεις.

Ο Ντον Πέτρο Κασανταλίγκα, βλέποντας το θείο βρέφος έγραψε: «Δεν έχω δει αυτό το αστέρι, αλλά έχω δει έναν πολύ φτωχό Θεό. Η Μαρία είχε επίγνωση, όπως επίγνωση είχε η νύχτα. Και ο βασιλιάς Ηρώδης ήταν για πάντα φοβισμένος».

Ο βασιλιάς Ηρώδης δεν είναι πλέον ένα πρόσωπο, αλλά ένα σύστημα το οποίο συνεχίζει να θυσιάζει ανθρώπινες υπάρξεις στο βωμό ενός μοναχικού καταναλωτισμού.

Απαντώντας ο Ταγίπ Ερντογάν, αποκάλεσε τον Οσμάν Καβαλά «απομεινάρι του Σόρος». Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο στενός σύμμαχος του Ερντογάν, ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Ήδη, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τους δέκα πρεσβευτές για να τους επιδώσει διάβημα διαμαρτυρίας για ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Τουρκίας, ενώ σε χωριστή ανακοίνωσή του τους κατηγόρησε για πολιτικοποίηση μιας δικαστικής υπόθεσης και άσκηση πιέσεων στο δικαστικό σώμα.

Η ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΚΑΛΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Ωστόσο, κάποτε ο Ταγίπ Ερντογάν είχε πολύ καλές σχέσεις με τον Τζορτζ Σόρος και το Ίδρυμα Ανοικτή Κοινωνία.

Το 2017 ο Αχμέτ Σεβέρ, σύμβουλος του πρώην προέδρου της Τουρκίας Αμπντουλάχ Γκιούλ, είχε αποκαλύψει ότι το 2003 κατά την διάρκεια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός, υπήρξε συνάντηση Ερντογάν-Σόρος, κατά την διάρκεια της οποίας ο Ερντογάν ζήτησε την στήριξη του Σόρος. «Εμείς είμαστε η ανοικτή κοινωνία στην Τουρκία. Υποστήριξε μας». Αυτό ήταν το επιχείρημα του Ερντογάν. Ο Egemen Bagis, ο Omer Celik, ο Hasan Kuneyt Zapsu (ο οποίος συντόνισε τις επαφές) και ο Οσμάν Καβαλά ήταν παρόντες σε αυτή την συνάντηση.

Η υποστήριξη που ζητήθηκε από τον Σόρος αφορούσε την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την ΕΕ. Για τον λόγο αυτό δημιουργήθηκε η Ανεξάρτητη Επιτροπή για την Τουρκία, η οποία χρηματοδοτήθηκε από τον Σόρος. Σε αυτή συμμετείχαν ο

πρώην πρόεδρος της Φινλανδίας και κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Μάρτι Αχτισάαρι, ο πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας Μισέλ Ροκάρ, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ολλανδίας και Ευρωπαίος Επίτροπος Χανς βαν ντερ Μπρουκ, η πρώην Ιταλίδα υπουργός Εξωτερικών Έμμα Μπονίνο και άλλοι. Όλοι αυτοί έκαναν συστηματικό lobbying υπέρ της έναρξης της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην ΕΕ.

Κατά την διάρκεια του ταξιδιού του στην Κωνσταντινούπολη το 2005, ο Τζορτζ Σόρος έγινε δεκτός από τον Ταγίπ Ερντογάν και την κυβέρνηση του. Μεταξύ του 2001 και του 2008 το Ίδρυμα Ανοικτή Κοινωνία δεν αντιμετώπισε κανένα νομικό πρόβλημα και χρηματοδότησε πολλές δραστηριότητες στην Τουρκία. Μάλιστα, αυτή την περίοδο, οι αντίπαλοι του Ερντογάν κατηγορούσαν το Ίδρυμα Ανοικτή Κοινωνία ότι ήταν ερντογανικό. Στην Τουρκία ιδρύθηκε το παράρτημα «Ανεξάρτητη Επιτροπή της Ανοικτής Κοινωνίας» με επικεφαλής τον Can Paker, ο οποίος αποχώρησε το 2011.

Η ΔΙΑΡΡΗΞΗ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Καθώς οι ενταξιακές διαδικασίες της Τουρκίας άρχισαν να βαλτώνουν και το καθεστώς Ερντογάν δεν μπορούσε να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, τα θέματα που χρηματοδοτούσε ο Σόρος, όπως οι ελευθερίες, οι δημοκρατικές αξίες και τα δικαιώματα των μειονοτήτων, μετατράπηκαν σε αγκάθια για τον Ταγίπ Ερντογάν. Οι κρατικές πρωτοβουλίες διάλυσης της κοινωνίας των πολιτών από την κυβέρνηση, αυξήθηκαν μετά τα γεγονότα στο Γκεζί και έπληξαν και την Ανοικτή Κοινωνία. Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 2015, οι προσωπικές επαφές Ερντογάν-Σόρος σταμάτησαν.

Οι κατηγορίες που αποδόθηκαν στον Οσμάν Καβαλά για υποκίνηση των διαδηλώσεων στο Γκεζί και την δημιουργία χάους και αναταραχής σε όλη τη χώρα, με ταυτόχρονη προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης-με λίγα λόγια ένα έγχρωμο πραξικόπημα-γρήγορα επεκτάθηκαν και στο Ίδρυμα Ανοικτή Κοινωνία. Ο πρόεδρος του ιδρύματος Ali Hakan Altinay συνελήφθη και ανακρίθηκε. Ο Οσμάν Καβαλά (ο κόκκινος Σόρος) συνελήφθη το 2017 και έχει φορτωθεί αλλεπάλληλες καταδίκες για

προσπάθεια ανατροπής του πολιτεύματος. Για την ακρίβεια, απαλλάχθηκε τον Φεβρουάριο του 2020 από την κατηγορία της υποκίνησης των διαδηλώσεων του Πάρκου Γκεζί το 2013, για να συλληφθεί εκ νέου λίγες ώρες αργότερα με την κατηγορία αυτή τη φορά της εμπλοκής του στο αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου 2016 κατά του Ερντογάν. Για την συγκεκριμένη κατηγορία ο εισαγγελέας έχει ζητήσει να του επιβληθεί ποινή ισόβιας κάθειρξης.

Αποτέλεσμα αυτών των διώξεων ήταν η αποχώρηση του Ιδρύματος Ανοικτή Κοινωνία από την Τουρκία το 2018.

ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ TESEV

Τα χρόνια της παρουσίας του στην Τουρκία, ο Τζορτζ Σόρος χρηματοδότησε μεταξύ άλλων και το Τουρκικό Ίδρυμα Οικονομικών και Κοινωνικών μελετών(TESEV). Στο ίδρυμα αυτό έκανε την πρακτική της η κόρη του Ταγίπ Ερντογάν, Σουμεϊγιέ.

Το ίδρυμα αυτό έχει 300 ιδρυτικά μέλη. Την εποχή της ίδρυσης του ο Can Paker ήταν ο πρώτος πρόεδρος του. Το 2015 άφησε την θέση του μετά από υπόδειξη του Σόρος και ίδρυσε το Podem.

O Hasan Cuneyt Zapsu πρώην σύμβουλος του Ερντογάν, στέλεχος του ΑΚΡ και πρώην μέλος του ΔΣ του TESEV, βρίσκεται επίσης στο Podem.

Ο αρχηγός της κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης CHP Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου είναι επίσης ιδρυτικό μέλος του TESEV, όπως και το στέλεχος του AKP Etem Sancak που διετέλεσε και μέλος του ΔΣ του TESEV.

Και ο Οσμάν Καβαλά ήταν μέλος του TESEV. Μάλιστα έχουν έναν κοινό εξάδελφο με την Μεράλ Ακσενέρ του Καλού Κόμματος. Πολλοί αποδίδουν τις διώξεις του και σε αυτό τον παράγοντα.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ

Μετά την ανάληψη της εξουσίας Ντόναλντ Τραμπ το 2011 και το πραξικόπημα στην Τουρκία το 2016, Τραμπ και Ερντογάν συνέπεσαν στις κατηγορίες κατά του Τζορτζ Σόρος. Ήταν ένα σημείο επαφής μεταξύ τους που είχε διάρκεια.

Ο Ερντογάν με την δαιμονοποίηση του Σόρος ήθελε να δείξει στην Ουάσιγκτον, ποια ήταν η θέση του για την εξέλιξη του παγκόσμιου συστήματος και της παγκοσμιοποίησης.

Με την πολιτική αλλαγή στις ΗΠΑ, ο Ερντογάν είναι υποχρεωμένος να αλλάξει το αφήγημα του για τον Οσμάν Καβαλά, Το αφήγημα στρέφεται πλέον προς το εσωτερικό και όχι προς το εξωτερικό.

Το νέο αφήγημα έχει δύο συνιστώσες. Η πρώτη είναι ότι διαχρονικά ο ξένος παράγοντας και κυρίως η Δύση επιβουλεύεται την Τουρκία και απεργάζεται τον διαμελισμό της, πολύ περισσότερο τώρα που ο Ταγίπ Ερντογάν αναδεικνύει τη χώρα του σε διεθνή δύναμη. Η δεύτερη αφορά την πάντα υπάρχουσα αντίληψη στην Τουρκία περί "εσωτερικού εχθρού”, στην συγκεκριμένη περίπτωση η αποσταθεροποιητική πέμπτη φάλαγγα του Σόρος. Σε όλα αυτά, αν προστεθεί και μια δόση αντισημιτισμού, διαμορφώνει ένα τοπίο στο οποίο ο Καβαλά μπορεί να θεωρηθεί ότι "βρίσκεται πίσω από όλα”, σε μια συνωμοσία που συνενώνει ελίτ και καταπιεσμένες μειονότητες, δημιουργώντας ένα συμπαγές μπλοκ εκλογικής στήριξης του Ερντογάν.

Η άμεση ή έμμεση εμπλοκή των Κιλιτσντάρογλου και Ακσενέρ σε προσωπικές σχέσεις ή διαδικασίες που σχετίζονταν με τον Σόρος, μειώνει το εύρος της κριτικής που θα μπορούσε να ασκήσει η αντιπολίτευση στον Τουρκο πρόεδρο.

* O Βαγγέλης Χωραφάς, διευθυντής της ιστοσελίδας γεωπολιτικής https://www.geoeurope.org/

Του Βαγγέλη Χωραφά

Ο Τζέιμς Μποντ εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1953 στο μυθιστόρημα του Ίαν Φλέμινγκ Casino Royal, το οποίο πούλησε 5.000 αντίτυπα. Σε 12 χρόνια, ο συγγραφέας εξέδωσε 12 μυθιστορήματα και 2 συλλογές διηγημάτων. Οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν το 1961 όταν το περιοδικό TIMES δημοσίευσε μια λίστα με τα δέκα αγαπημένα βιβλία του προέδρου Τζον Κένεντι και το «Από την Ρωσία με αγάπη» βρίσκονταν στην 9η θέση. Με την σειρά της, η Τζάκι Κένεντι σύστησε τα βιβλία του Φλέμινγκ στο τότε επικεφαλής της CIA Άλεν Ντάλες, ο οποίος έγινε μεγάλος θαυμαστής του 007. Από εκεί και πέρα ήταν θέμα χρόνου να ενδιαφερθεί και ο κινηματογράφος.

Ο ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ

Ο Τζέιμς Μποντ έδρασε κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και υπερασπίστηκε την Δύση και τις αξίες της, ενάντια στην ΕΣΣΔ. Η αντιπαράθεση με την ΕΣΣΔ υπάρχει, αλλά τις περισσότερες φορές γίνεται προσπάθεια να μην είναι μετωπική. Στα μυθιστορήματα του Φλέμινγκ ο εχθρός είναι η SMERSH, μια υπηρεσία αντικατασκοπείας του Κόκκινου Στρατού, που επισήμως διαλύθηκε το 1946. Στις ταινίες, η SMERSH έχει αντικατασταθεί από την τρομοκρατική οργάνωση SPECTER. Η τελευταία συνωμοτεί συνεχώς για να φέρει σε σύγκρουση την ΕΣΣΔ με την Δύση και ο 007 προσπαθεί να ματαιώσει τα σχέδια της, πολλές φορές σε συνεργασία με

Σοβιετικούς πράκτορες (Από την Ρωσία με αγάπη, Η κατάσκοπος που με αγάπησε). Η ατομική απειλή που βίωνε τότε ο κόσμος είναι πάντα παρούσα, κυρίως στο «Δόκτωρ Νο» και στο «Επιχείρηση Κεραυνός».

Στα έργα που πρωταγωνίστησε ο Ρότζερ Μουρ, η γεωπολιτική συνιστώσα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά όχι σε πρώτη θέση. Αντικαθίσταται από μεγάλα προβλήματα της εποχής. Στο «Ζήσε και άσε τους άλλους να πεθάνουν» πρωτεύοντα ρόλο έχει η διακίνηση ναρκωτικών, αλλά και η ριζοσπαστικοποίηση των μαύρων κοινοτήτων στις ΗΠΑ, στο «Ο άνθρωπος με το χρυσό πιστόλι» εισέρχεται η οικολογία με την ηλιακή ενέργεια, στο «Επιχείρηση Μουνρέϊκερ» η κατάκτηση του διαστήματος και στο «Επιχείρηση κινούμενος στόχος» οι τεχνολογίες της πληροφορικής.

Η γεωπολιτική επανέρχεται στις ταινίες που πρωταγωνιστεί ο Τίμοθι Ντάλτον. Το «Με το δάκτυλο στην σκανδάλη» αναφέρεται στην εισβολή της Ρωσίας στο Αφγανιστάν και το «Προσωπική εκδίκηση» στο πρόβλημα των ναρκωτικών στη Νότια Αμερική και στην περίπτωση του Μανουέλ Νοριέγκα του Παναμά.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βρετανική Αυτοκρατορία καταρρέει. Αλλά ο Ίαν Φλέμινγκ την διασώζει στο επίπεδο του φανταστικού, κάνοντας την το επίκεντρο του Ψυχρού Πολέμου. Και στα πλαίσια αυτά, οι αναφορές στην ειδική σχέση ΗΠΑ-Βρετανίας, δεν λείπουν από τις ταινίες του Τζέιμς Μποντ.

Ο ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Ο Τζέιμς Μποντ επιβίωσε της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου. Χρειάστηκαν έξι χρόνια για να εμφανιστεί το 1995 η «Επιχείρηση Χρυσά Μάτια», με νέο πρωταγωνιστή στον ρόλο του 007.

Το γεωπολιτικό περιβάλλον είχε αλλάξει ριζικά. Το ίδιο και ο προϊστάμενος του Τζέιμς Μποντ, ο Μ, που είναι πλέον γυναίκα. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι απειλές για την Δύση έπαψαν να είναι διακρατικές και διαχύθηκαν σε ένα πλήθος μη κρατικών οντοτήτων. Το Λονδίνο έπαψε να αποτελεί πόλο σταθερότητας και οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες δεν είναι υπεράνω υποψίας.

Στο «Το αύριο ποτέ δεν πεθαίνει» ένας μεγιστάνας του Τύπου προσπαθεί να ωθήσει σε σύγκρουση τις ΗΠΑ με την Κίνα στη Νότια Θάλασσα της Κίνας. Στο «Ο κόσμος δεν είναι αρκετός» μια εταιρεία κατασκευάζει έναν αγωγό πετρελαίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Τουρκία. Στο «Skyfall» μια οργάνωση κυβερνοτρομοκρατίας σχεδιάζει επιθέσεις στο Λονδίνο. Όλη η γκάμα των ασύμμετρων απειλών που αντιμετωπίζει η Δύση, είναι παρούσα στις ταινίες του Τζέιμς Μποντ της μεταψυχροπολεμικής περιόδου.

Και στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και στην μεταμοντέρνα περίοδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εμφανίζεται πουθενά στις ταινίες. Το ίδιο και το ΝΑΤΟ. Ο Τζέιμς Μποντ είναι ένας ήρωας του εθνικού κράτους, της εθνικής κυριαρχίας. Όχι των πολυεθνικών οργανισμών.

Σύμφωνα με την επιθυμία του Ίαν Φλέμινγκ, ο Τζέιμς Μποντ πρέπει να είναι ένας καθρέπτης της εποχής του, αλλά οπωσδήποτε πρέπει να είναι Βρετανός. Όχι μόνο ο φανταστικός ήρωας, αλλά και οι ηθοποιοί που τον υποδύονται.

*O Βαγγέλης Χωραφάς είναι διευθυντής της ιστοσελίδας γεωπολιτικής https://www.geoeurope.org/

Η Επιτροπή για πρώτη φορά φέτος, πέραν της σύστασης, την οποία μονίμως υιοθετεί για το θέμα, ψήφισε ομόφωνα ένα επιπλέον κείμενο που είναι απόφαση (Decision 22 COM 17), αποκλειστικά στοχευμένη στο ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Η Επιτροπή καλεί το Ηνωμένο Βασίλειο να αναθεωρήσει την στάση του και να συνομιλήσει με την Ελλάδα, αναγνωρίζοντας ότι το θέμα έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα -σε αντίθεση με τα όσα υποστηρίζει η βρετανική πλευρά ότι η υπόθεση αφορά στο Βρετανικό Μουσείο- και κυρίως ότι η Ελλάδα διεκδικεί δικαίως και νομίμως την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Επί της ουσίας, η UNESCO δεν έχει δυνατότητες να επιβάλλει την απόφαση της στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, η απόφαση αυτή αποτελεί έναν πολλαπλασιαστή των ηθικών πιέσεων που ασκούνται στο Λονδίνο για το θέμα και αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη.

Παρά τα εσωτερικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Βρετανία, έχει κατορθώσει να ισχυροποιήσει την γεωστρατηγική της παρουσία και σημασία σε παγκόσμιο επίπεδο, κυρίως μέσα από την συμμετοχή της στην συμμαχία AUKUS. Επομένως πιέσεις σε αυτό το επίπεδο δεν μπορεί να ασκηθούν.

Η απόφαση της UNESCO καλεί σε διάλογο τις δύο χώρες. Το Λονδίνο δεν έχει κανέναν λόγο να μπει σε αυτή την διαδικασία και παραπέμπει τον διάλογο σε επίπεδο μουσείων, του Βρετανικού και της Ακρόπολης. Αλλά και ο οποιοσδήποτε διάλογος, δεν είναι εύκολη υπόθεση, κυρίως για την Αθήνα. Γιατί δυνητικά, μπορεί να καταλήξει σε αποφάσεις που θα έχουν μεγάλο πολιτικό κόστος για οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση.

Παρά το ότι η απόφαση συντελεί στην αύξηση των ηθικών πιέσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πρόβλημα θα εξακολουθήσει να βρίσκεται καθηλωμένο στα σημερινά του πλαίσια.

Τα πλαίσια αυτά αναλύονται σε μια σχετική ανάρτηση της 31ης Ιουλίου, την οποία και αναπαράγουμε.

ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ

Σαν χθες, τον Ιούλιο του 1982 η Ελλάδα έθεσε το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα. Η Μελίνα Μερκούρη μιλώντας στην Διάσκεψη των υπουργών Πολιτισμού της UNESCO στο Μεξικό, έθεσε το ελληνικό αίτημα και διευκρίνισε ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης ότι δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα, υπάρχουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα.

Η κλοπή των Μαρμάρων του Παρθενώνα εντάσσεται στις αποικιοκρατικές πρακτικές των Μεγάλων Δυνάμεων του 19ου αιώνα. Μέχρι σήμερα η διαμάχη Ελλάδας-Βρετανίας για τον επαναπατρισμό των Μαρμάρων, συνεχίζεται.
Η διαμάχη επαναπατρισμού-διατήρησης είναι μία πολυδιάστατη διαδικασία. Σε ιδεολογικό επίπεδο εμπλέκεται με την σύγκρουση παγκοσμιοποίησης-εθνικού κράτους, κοσμοπολιτισμού-εθνικισμού και πολιτιστικού ιμπεριαλισμού-πολιτιστικής πολυμορφίας. Ταυτόχρονα, είναι και μία γεωπολιτική διαμάχη, γιατί τα θέματα πολιτισμού σχετίζονται με την ήπια ισχύ κάθε χώρας.

Η διαμάχη μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας αφορά διαφορές κρατών και όχι θεσμών όπως το Βρετανικό Μουσείο, το Μουσείο της Ακρόπολης κλπ για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Θα πρέπει σήμερα, να γίνεται κατανοητή μέσα στα νέα πλαίσια γεωπολιτικών συσχετισμών που προέκυψαν μετά το Brexit, την πολιτική που θα ακολουθήσει η ΕΕ με επικεφαλής την Γαλλία και την Γερμανία για να αποτινάξει το αποικιοκρατικό παρελθόν της, τις μελλοντικές σχέσεις της ΕΕ με την Βρετανία, τον ρόλο που θέλει να παίξει η Βρετανία στην Ανατολική Μεσόγειο κλπ.

Η υπόθεση των Μαρμάρων του Παρθενώνα, έχει μία ιστορική, μία γεωπολιτισμική και μία γεωπολιτική συνιστώσα. Πρόκειται για ένα εθνικό θέμα το οποίο χρειάζεται ειδική-και όχι γραφειοκρατική-παρακολούθηση.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Τον Νοέμβριο 2017, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ταξίδευσε στην Αφρική σε μία προσπάθεια να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική συνεργασία της χώρας του, με διάφορες χώρες της ηπείρου.

Κατά την διάρκεια της ομιλίας του στο πανεπιστήμιο του Ouagadougou στην Μπουρκίνα Φάσο, επισήμανε την έλλειψη «κοινής φαντασίας» που απαιτείται για να προχωρήσουν τα πράγματα και συνέδεσε αυτή την έλλειψη, εν μέρει, στις αδικίες της αποικιοκρατίας στο παρελθόν. Διακήρυξε ότι την επόμενη πενταετία θα διαμορφωθούν οι συνθήκες για την μόνιμη επαναφορά της αφρικανικής κληρονομιάς στην Αφρική.

Τον Μάιο 2018, η Γερμανίδα υπουργός Πολιτισμού Μόνικα Γκρούττερς έδωσε στην δημοσιότητα έναν οδηγό με κατευθύνσεις για την διαχείριση έργων τέχνης που προέρχονταν από την αποικιοκρατική περίοδο. Αυτό σηματοδότησε άλλο ένα βήμα στην προσπάθεια της γερμανικής κυβέρνησης να διαμορφώσει μία νέα πολιτική, η οποία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το αποικιακό παρελθόν της χώρας.

Τον Νοέμβριο 2018, η ομάδα που είχε δημιουργήσει ο Εμανουέλ Μακρόν υπεδείκνυε ότι τα γαλλικά μουσεία θα πρέπει να επιστρέψουν στην Αφρική χιλιάδες αρχαιολογικά ευρήματα και έργα τέχνης, τα οποία είχαν καταλήξει στην Γαλλία την εποχή της αποικιοκρατίας. Ο Γάλλος πρόεδρος υιοθέτησε τα πορίσματα της έκθεσης και συμφώνησε να επιστραφούν 26 έργα τέχνης στο Μπενίν.

Α1) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ

Τα περισσότερα από τα μεγάλα μουσεία του κόσμου ιδρύθηκαν τον 18ο και τον 19ο αιώνα, συλλέγοντας έργα τέχνης και αρχαιότητες που θα μπορούσαν να προσφέρουν μία κατανοητή γνώση του κόσμου. Στην σύγχρονη εποχή και με δεδομένο το τέλος της αποικιοκρατίας, υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν ότι ο ρόλος των μουσείων δεν είναι πλέον σαφής και οπωσδήποτε, διαφέρει από αυτόν των προηγούμενων αιώνων.

Τα μουσεία βρίσκονται στο μέσον μίας διαμάχης για το ποια θα πρέπει να είναι η προτεραιότητα. Από την μία πλευρά, υπάρχουν οι αρχές της παγκόσμιας κατανόησης και της επιστημονικής έρευνας, όπου διάφορα αντικείμενα τέχνης και αρχαιότητες συνυπάρχουν για να αφηγηθούν όχι μόνο μία τοπική ή εθνική ιστορία, αλλά όλη την ιστορία, όλη την γνώση, όλη την ανθρώπινη έκφραση. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη ότι η μετακίνηση ενός έργου από το αρχικό πολιτιστικό του περιβάλλον, συνοδεύεται και από απώλεια του περιεχομένου του.

Το Βρετανικό Μουσείο, μαζί με τα άλλα μεγάλα μουσεία, θεωρούν ότι υπάρχουν για να προωθούν την παγκόσμια κατανόηση της κοινής ανθρώπινης ιστορίας και αυτό απαιτεί την ακέραιη διατήρηση των υπαρχουσών συλλογών τους. Αυτά τα εγκυκλοπαιδικού τύπου μουσεία, θεωρούν ότι υπερβαίνουν τα εθνικά και πολιτιστικά σύνορα και ότι ο πολιτισμός, παρά το ότι έχει βαθιές ρίζες και ειδική σημασία για κάποιους λαούς, δεν ανήκει σε κανέναν, αν ειδωθεί μέσα από το πρίσμα της ανθρωπότητας.

Οι αντίπαλοι αυτής της κοσμοπολίτικης αντίληψης υποστηρίζουν ότι τα έργα τέχνης και οι αρχαιότητες δεν πρέπει να στεγάζονται στα μουσεία της Δύσης, γιατί αυτά τα παγκόσμιας κλάσης μουσεία δημιουργήθηκαν στην Βόρεια Ευρώπη και στην Βόρεια Αμερική, ως αποτελέσματα της περιόδου της αποικιοκρατίας.

Α2) ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΑΤΡΙΣΜΟ

Οι υπερασπιστές του επαναπατρισμού των έργων τέχνης και των αρχαιοτήτων, θεωρούν ότι αυτός συμβάλλει ως μία μορφή αποζημίωσης για τα λάθη του αποικιακού παρελθόντος, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την διπλωματία μεταξύ χωρών και λαών. Θεωρούν επίσης, ότι αυτά τα έργα μπορεί να κατανοηθούν και να εκτιμηθούν καλύτερα μέσα στο πλαίσιο του τόπου που δημιουργήθηκαν, αφού κάθε χώρα έχει το δικαίωμα στην πολιτιστική της κληρονομιά, η οποία με την σειρά της αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής της ταυτότητας.

Υπάρχουν και μουσεία τα οποία θεωρούν ότι ο επαναπατρισμός μπορεί να συμβολίσει την ανθρωπότητα, διαμορφώνοντας σχέσεις με τις επιμέρους κοινωνίες και διορθώνοντας λάθη του παρελθόντος.

Στην συζήτηση αυτή θα πρέπει να προστεθεί και ο παράγοντας, ότι πολλά έργα έχουν αμφίβολες και ηθικά περίπλοκες ιστορίες προέλευσης. Μ την έννοια αυτή, τα μουσεία της Δύσης που συνεχίζουν να επωφελούνται από αυτά και κατά συνέπεια, να δικαιολογούν την αποικιοκρατική τους προέλευση, εξακολουθούν να συντηρούν όψεις του πολιτιστικού ιμπεριαλισμού.

Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός εξακολουθεί να αναπτύσσεται στις κοινωνίες της Δύσης, αλλά με διαφορετικούς τρόπους από ότι στο παρελθόν. Παράλληλα, χώρες οι οποίες δεν διατηρούν πλέον την ίδια θέση που διατηρούσαν στο παρελθόν μέσα στην αλυσίδα ισχύος της Δύσης, εξακολουθούν να εμφανίζουν στοιχεία «πολιτιστικής υπεροχής», θεωρώντας ότι τα έργα διατηρούντα καλύτερα, ή είναι πιο ασφαλή, ή έχουν μεγαλύτερη επισκεψιμότητα κλπ στις ίδιες, παρά στις χώρες προέλευσης τους.

Α3) ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ

Οι υποστηρικτές της διατήρησης των έργων στα παγκόσμια(εγκυκλοπαιδικά) μουσεία, θεωρούν ότι ο πολιτισμός είναι παγκόσμιος και τα μουσεία της Δύσης εκφράζουν αυτή την παγκοσμιότητα.

Θεωρούν ότι η παράθεση έργων μίας εποχής και ενός πολιτισμού, δίπλα σε έργα μίας άλλης εποχής και πολιτισμού, είναι η βάση της εγκυκλοπαιδικότητας αυτών των μουσείων και δίνει στους επισκέπτες μία καλύτερη εικόνα της πολυπλοκότητας της ανθρωπότητας και των πολιτισμών της.

Οι οπαδοί της διατήρησης, στην συντριπτική τους πλειοψηφία, πιστεύουν σε έναν μεταμοντέρνο και μεταεθνικιστικό κόσμο στον οποίον προωθείται η διαφορετικότητα των πολιτιστικών στοιχείων που μπορεί να υπάρχουν ή να δημιουργηθούν στον καθέναν. Με την έννοια αυτή, τα Μάρμαρα του Παρθενώνα είναι τόσο ελληνικά, όσο είναι και βρετανικά.

Για κάποιους, τα επιχειρήματα περί επαναπατρισμού αντιτίθενται σε μία παγκόσμια κατανόηση του πολιτισμού και αποτελούν μία ένδειξη ότι, η πολιτικοποίηση του πολιτισμού και της τέχνης, οδηγεί σε μία διχαστική πολιτική ταυτοτήτων, σύμφωνα με την οποία, κάποιοι λαοί έχουν μία ειδική σχέση με κάποια συγκεκριμένα αντικείμενα, η οποία οφείλεται στην εθνική τους ταυτότητα.

Η παγκοσμιοποίηση περιέπλεξε τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών. Υπάρχουν αυτοί που πίστευαν ότι η παγκοσμιοποίηση ως φαινόμενο συναφές με την μεταμοντερνικότητα, θα βοηθούσε στην εξάπλωση του μεταεθνικισμού, του κοσμοπολιτισμού κλπ. Υπάρχουν όμως και αυτοί, οι οποίοι θεωρούν ότι η παγκοσμιοποίηση δεν απάλυνε, αλλά διεύρυνε τις πολιτιστικές διαφορές μεταξύ διαφόρων κρατών, όπως γίνεται αντιληπτό από το πώς λειτουργούν διάφορες κυβερνήσεις που επιζητούν να εκμεταλλευτούν τον πολιτισμό για τους δικούς τους σκοπούς.

Οι υποστηρικτές της διατήρησης θέτουν και ζητήματα ιστορίας και συνέχειας των σύγχρονων λαών. Οι ερμηνείες που δίνουν οι σύγχρονοι λαοί, σε σχέση με την ιστορική τους πορεία και τα όρια της επικράτειας τους, σε σχέση με το παρελθόν, δεν γίνονται αποδεκτά από όλους. Ένα σχετικό επιχείρημα για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, θεωρεί ότι η σύγχρονη Ελλάδα είναι πολύ διαφορετική από την Ελλάδα του 19ου αιώνα και τελείως διαφορετική από την αρχαία Ελλάδα, επομένως που θα πρέπει να επιστραφούν τα Μάρμαρα;

Για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα υπήρξαν παλιές και σύγχρονες διαμάχες. Οι πιο παλιές αφορούσαν τις διαμάχες στην Αγγλία, κυρίως την περίοδο του 19ου αιώνα για την νομιμότητα απόκτησης των μαρμάρων. Οι σύγχρονες διαμάχες επικεντρώνονται κυρίως γύρω από την Ελλάδα και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται, ή και χρησιμοποιήθηκαν σχετικά με τον επαναπατρισμό τους.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ

Οι Συνθήκες της Χάγης το 1954 και της ΟΥΝΕΣΚΟ το 1970, ορίζουν το διεθνές πλαίσιο. Η δημιουργία το 1978 της ICOM από την ΟΥΝΕΣΚΟ, δημιούργησε ένα διεθνές όργανο το οποίο το 1982 αποφάνθηκε ότι η Βρετανία έπρεπε να επαναπατρίσει τα Μάρμαρα. Η ICOM προσφέρθηκε να διευκολύνει τις επαφές μεταξύ ελληνικής και βρετανικής πλευράς, αλλά το Λονδίνο αρνήθηκε αυτή την διαμεσολάβηση.

Στον βαθμό που η ICOM δεν έχει την δυνατότητα να επιβάλλει σε ένα κράτος τις απόψεις της, παύει να έχει ιδιαίτερη σημασία ως αποφασιστικό όργανο.

Το μόνο όργανο που έχει την δυνατότητα να επιβάλλει στο Βρετανικό Μουσείο τον επαναπατρισμό των Μαρμάρων, είναι το Βρετανικό Κοινοβούλιο. Στον βαθμό που έχει μέχρι σήμερα αρνηθεί να το κάνει σε πολιτικό επίπεδο, είναι αμφίβολο αν θα το κάνει και στο μέλλον.

Β1) Η ΗΘΙΚΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ

Εδώ υπάρχουν δύο θέματα προς εξέταση.

Το πρώτο αφορά τον όρο «πολιτιστική περιουσία/πολιτιστικά αγαθά», σε ότι αφορά το θέμα του επαναπατρισμού. Το δεύτερο αφορά τα ηθικά θέματα, τα οποία λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν από τα μουσεία σε παγκόσμια κλίμακα. Στον χώρο των μουσείων, οι ηθικές απαιτήσεις είναι ακόμα πιο υψηλές και από τις νομικές απαιτήσεις και αντανακλούν την ακεραιότητα και τον χαρακτήρα των μουσείων.

Ακόμα και να μπορούσε το Βρετανικό Μουσείο να αποδείξει την νομιμότητα των πράξεων του Έλγιν, η συμπεριφορά του δεν συμβαδίζει με τα σύγχρονα ηθικά πρότυπα. Στον βαθμό που η νομική διαμάχη για τα Μάρμαρα είναι σήμερα αδιέξοδη, τα ηθικά πρότυπα δημιουργούν ένα παράθυρο τρωτότητας για το Βρετανικό Μουσείο.

Οι εκκλήσεις που γίνονται για άρση της British Museum Act 1963 από το Βρετανικό Κοινοβούλιο, λειτουργούν και αυτές μέσα στα πλαίσια των ηθικών παραμέτρων του προβλήματος.

Η Βρετανία μετά το Brexit θεωρεί ότι γίνεται αυτόνομος παίκτης στο διεθνές σύστημα. Επομένως, θα πρέπει να επιβεβαιώνει συνεχώς την ισχύ της, δηλαδή το γεωπολιτικό της βάρος. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει πολλά περιθώρια υποχωρήσεων και μάλιστα σε θέματα στα οποία έχει το επάνω χέρι.

Επομένως, η ηθική πίεση έρχεται σε αντιπαράθεση με την γεωπολιτική εικόνα που θέλει να εκπέμψει, επομένως δεν αναμένεται να έχει περιθώρια επιτυχίας, τουλάχιστον στην παρούσα φάση.

Β2) ΟΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

Υπάρχουν πιθανές λύσεις, αλλά αυτές προϋποθέτουν συνεργασία μεταξύ Βρετανίας και Ελλάδας. Το πολιτικό ερώτημα που τίθεται, είναι γιατί να συνεργαστεί το Λονδίνο με την Αθήνα. Αυτή η συνεργασία θα πρέπει να έχει και άλλα επίδικα που να ενδιαφέρουν πρωτίστως το Λονδίνο.

Η Αθήνα μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί κάποιο θέμα ιδιαίτερης σημασίας για το Λονδίνο. Η ιδεολογική προσέγγιση, δεν αποδείχτηκε μέχρι τώρα αποτελεσματική. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τζέρεμι Κόρμπιν, περί επαναπατρισμού σε περίπτωση νίκης του στις εκλογές, δεν μπόρεσαν να επαληθευτούν στην πράξη. Είχε προλάβει ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου Χάρτβιγκ Φίσερ να απαξιώσει αυτό το ενδεχόμενο, επισημαίνοντας ότι είναι μία προσωπική άποψη, η οποία αποκλίνει από αυτήν του μουσείου.

Επίσης, η μέθοδος των απειλών, δεν έχει λειτουργήσει. Η Αθήνα έχει απειλήσει να μηνύσει το Βρετανικό Μουσείο, αλλά είναι προφανές ότι ένα τέτοιο εγχείρημα δεν θα είχε καμία τύχη στα βρετανικά δικαστήρια.

Η λύση που συζητείται το τελευταίο διάστημα, είναι ο δανεισμός των Μαρμάρων, είτε για ένα χρονικό διάστημα, είτε συνεχώς. Πρόκειται για λύση που προσκρούει σε ένα βασικό προαπαιτούμενο-η Αθήνα θα πρέπει να αναγνωρίσει την ιδιοκτησία των Μαρμάρων στο Βρετανικό Μουσείο. Το θέμα θα δημιουργήσει τριβές εσωτερικά γιατί θα ήταν δύσκολο να δεχτεί μία ελληνική κυβέρνηση να αναγνωρίσει ιδιοκτησία στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ και για την Βρετανία θα ήταν δύσκολο να περάσει στην κοινή γνώμη, παρά μόνο αν αφορούσε βραχυχρόνιο δανεισμό.

Η πρόταση να δανείσει και η Ελλάδα έργα τέχνης στο Βρετανικό Μουσείο, για όσον καιρό τα Μάρμαρα θα βρίσκονταν στην Αθήνα δεν έγινε δεκτή, αφού η προϋπόθεση της αναγνώρισης της ιδιοκτησίας αποτελούσε αναγκαία συνθήκη και για αυτή την ανταλλαγή. Πρόκειται για μία ίδια στρατηγική με αυτή που ακολούθησε η Ιταλία το 2006, για ανταλλαγή με το New York Metropolitan Museum.

Κάποιες τελευταίες νομικές ερμηνείες, επισημαίνουν ότι το θέμα της ιδιοκτησίας των Μαρμάρων ισχύει μόνο στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ σε διεθνές επίπεδο, το θέμα παρουσιάζει περιπλοκές. Εδώ δημιουργούνται δύο τάσεις. Η μία θεωρεί ότι το θέμα της ιδιοκτησίας θα πρέπει να τεθεί στο περιθώριο, ενώ η άλλη θεωρεί ότι αφού δεν εξασφαλίζεται το θέμα της ιδιοκτησίας, τότε η όλη υπόθεση δεν πρέπει να προχωρήσει.

Στο βαθμό που η απλή ανταλλαγή δεν προχωράει, εμφανίζονται και άλλες λύσεις. Μία από αυτές είναι η υιοθέτηση από την Ελλάδα ενός νόμου αντι-ιδιοποίησης που θα προηγηθεί του δανεισμού. Αυτός ο νόμος θα πρέπει να εμποδίζει τον οποιονδήποτε, περιλαμβανομένου και του ελληνικού κράτους, να κατάσχει ή να ιδιοποιηθεί τα Μάρμαρα κατά την διάρκεια του δανεισμού τους. Το Ηνωμένο Βασίλειο πέρασε έναν τέτοιο νόμο το 2007, κατά την διάρκεια δανεισμού έργων τέχνης από την Ρωσία στο Somerset House. Η Ελλάδα θα μπορούσε να υιοθετήσει έναν ανάλογο νόμο, αλλά είναι βέβαιο ότι αυτό θα δημιουργούσε μεγάλα πολιτικά προβλήματα.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν συνέδεσαν το θέμα του επαναπατρισμού με το Brexit και τις διαπραγματεύσεις, ενώ το ίδιο έγινε και από την πλευρά της ΕΕ. Αν και υπήρξαν πληροφορίες τον Φεβρουάριο 2020 ότι οι Βρυξέλλες θα περιλάμβαναν το θέμα στην διαπραγμάτευση για το Brexit (υπήρξε μία παράγραφος που εισήλθε στο κείμενο της διαπραγμάτευσης με την στήριξη της Ιταλίας, αλλά δεν καλύπτει το ελληνικό αίτημα γιατί αναφέρεται σε κλεμμένες αρχαιότητες και το Λονδίνο δεν αντιμετωπίζει τα Μάρμαρα ως τέτοια ) εν τούτοις, η ΕΕ δεν υπήρχε περίπτωση να διακινδυνεύσει μία συμφωνία με την Βρετανία, για μία υπόθεση που συνέβη πριν από 200 χρόνια. Επίσης, παρά την θετική του προδιάθεση (διακήρυξη του 1999 κλπ), το Ευρωκοινοβούλιο δεν αποτελεί ισχυρό θεσμό ο οποίος θα μπορούσε να επηρεάσει την βρετανική κυβέρνηση. Επομένως, σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν υπήρχε και δεν υπάρχει κάποιος μοχλός πίεσης προς το Λονδίνο.

Το θέμα παραμένει αυστηρά διμερές, μεταξύ δύο κρατών και όχι μεταξύ δύο μουσείων, ή δύο αφηγημάτων. Επίσης, δεν αποτελεί ευρωπαϊκό θέμα, αφού οι ελληνικές κυβερνήσεις απέφυγαν να το μετατρέψουν σε τέτοιο.

Με τα δεδομένα αυτά, οι λύσεις που υπάρχουν είναι:

• Πρώτον, να δεχτεί η ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει μία διαδικασία ανταλλαγής με το Βρετανικό Μουσείο, αφού πρώτα αναγνωρίσει την ιδιοκτησία των Μαρμάρων από το Βρετανικό Μουσείο. Και αυτή η λύση θα έχει μεγάλο εσωτερικό πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση.
• Δεύτερον, να ψηφίσει η κυβέρνηση έναν νόμο «αντι-ιδιοποίησης», παρόμοιο με τον βρετανικό νόμο του 2007. Και αυτή η λύση θα έχει εσωτερικό πολιτικό κόστος, εκτιμάται όμως ότι μπορεί να είναι μικρότερο.
• Τρίτον, η λύση της απλής ανταλλαγής δεν εξετάζεται σήμερα από βρετανικής πλευράς. Ωστόσο, προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να ασκηθούν μεγαλύτερες πιέσεις.
• Τέταρτον, η επιστροφή των Μαρμάρων(μέσα από ηθικές πιέσεις κλπ) δεν εξετάζεται από βρετανικής πλευράς. Επομένως, δεν υπάρχει σημείο σύγκλισης. Αυτή θα ήταν η βέλτιστη λύση και οι πιέσεις θα πρέπει να συνεχιστούν και προς αυτή την κατεύθυνση.

Η Ελλάδα θα πρέπει να ασκεί πίεση προς την Βρετανία, σταθερά και να εκμεταλλευτεί την διεθνή συγκυρία. Για να το επιτύχει αυτό θα πρέπει να δημιουργήσει την κατάλληλη υποδομή-το υπουργείο Πολιτισμού δεν αρκεί-να υλοποιήσει τις κατάλληλες καμπάνιες και να έχει σε μόνιμη εγρήγορση τον ελληνισμό της διασποράς.

Πρόκειται για ένα εθνικό θέμα.

O Βαγγέλης Χωραφάς, διευθυντής της ιστοσελίδας γεωπολιτικής https://www.geoeurope.org/