Η άνοδος των ψηφιακών νομάδων στην Ελλάδα

Μετά την εισαγωγή της Digital Nomad Visa, οι αιτήσεις αυξήθηκαν θεαματικά – από 10 το 2021 σε 595 το 2022. Η δυναμική αυτή ενισχύθηκε μετά το 2023, καθώς βελτιώθηκε το θεσμικό πλαίσιο και εντάθηκαν οι τοπικές δράσεις προσέλκυσης. Οι Αθήνα και Θεσσαλονίκη αποτελούν βασικούς κόμβους, ενώ Κρήτη, Σύρος, Καλαμάτα και μικρότερες νησιωτικές κοινότητες αναπτύσσουν έργα «work from» και τοπικά προγράμματα στέγασης.

Οι ψηφιακοί νομάδες προέρχονται κυρίως από χώρες εκτός ΕΕ, με μέση ηλικία 30-40 ετών. Οι περισσότεροι είναι πτυχιούχοι, συχνά με μεταπτυχιακό, και δραστηριοποιούνται σε IT, ψηφιακό μάρκετινγκ, design και freelance υπηρεσίες. Προτιμούν γρήγορο internet, coworking χώρους, ευέλικτη στέγαση, αίσθηση κοινότητας και πρόσβαση σε θάλασσα ή φύση. Η παραμονή τους ποικίλλει από λίγες εβδομάδες έως 12 μήνες, σύμφωνα με τη Visa.

Γιατί επιλέγουν την Ελλάδα

Τα κύρια κίνητρα είναι η ποιότητα ζωής, το κλίμα, η θάλασσα και ο πολιτισμός, σε συνδυασμό με το χαμηλότερο κόστος διαβίωσης σε σχέση με δυτικές πρωτεύουσες. Η νομοθεσία προσφέρει φορολογικά κίνητρα, ενώ οι βελτιωμένες ψηφιακές υποδομές και τα events για νομάδες ενισχύουν την ελκυστικότητα.

Οι νομάδες δίνουν έμφαση σε σταθερό fibre ή 5G internet, ποιοτικούς συνεργατικούς χώρους με meeting rooms και events areas, ασφαλή μακροχρόνια διαμονή, υποστήριξη σε γραφειοκρατικά ή φορολογικά θέματα και εύκολη πρόσβαση σε υγεία και μεταφορές. Οι χώροι με πιστοποιήσεις ευεξίας ή ESG είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς.

Βραχυχρόνιοι και μακροχρόνιοι νομάδες

Οι επισκέπτες που μένουν λίγες εβδομάδες επιλέγουν τουριστικούς προορισμούς με φυσική ομορφιά και εμπειρίες, ενώ όσοι παραμένουν 6-12 μήνες ή περισσότερο, αναζητούν φορολογική σταθερότητα, άνετη στέγαση και χώρους co-living. Οι πρώτοι λειτουργούν περισσότερο ως τουρίστες, ενώ οι δεύτεροι εντάσσονται στην τοπική κοινωνία, χρησιμοποιούν δημόσιες μεταφορές και στηρίζουν τοπικές επιχειρήσεις.

Τα εμπόδια περιλαμβάνουν φορολογική ασάφεια για παραμονές άνω των 183 ημερών, γραφειοκρατία στη διαδικασία visa, αστάθεια internet σε απομακρυσμένα νησιά και αύξηση τιμών στέγασης σε δημοφιλείς περιοχές. Προτείνονται ένα ενιαίο ψηφιακό κέντρο εξυπηρέτησης (one-stop hub), σαφέστεροι φορολογικοί κανόνες, επενδύσεις σε υποδομές και συνεργασίες μεταξύ δήμων και ιδιωτών.

Το οικοσύστημα συνεργασιών

Πρωτοβουλίες όπως τα “Work From Syros” και “Work From Kalamata” συνδυάζουν καταλύματα, coworking χώρους και εκδηλώσεις, ενισχύοντας τη δικτύωση. Η ViOS ανοίγει νέο χώρο στο Ψυχικό με γυμναστήριο, χώρους χαλάρωσης, σάουνα και αίθουσες μασάζ, απαντώντας στις ανάγκες των απαιτητικών νομάδων.

Η Ελλάδα έχει πλέον καθιερωθεί στον διεθνή χάρτη των ψηφιακών νομάδων· το μέλλον θα εξαρτηθεί από τη σταθερότητα των θεσμών, τη συνέχιση των επενδύσεων και τη διαρκή βελτίωση των υποδομών.

Η ευκολία στην υλοποίηση του “workation” και οι υποδομές υψηλής τεχνολογίας έχουν κατατάξει το Τόκιο στην πρώτη θέση, αφήνοντας πίσω την περσινή πρωταθλήτρια Βουδαπέστη και τη Ρίο ντε Τζανέιρο.

Αθήνα: ανερχόμενο αστέρι στον παγκόσμιο ψηφιακό χάρτη

Στην ίδια έρευνα, η Αθήνα κατέλαβε τη 12η θέση μεταξύ 40 διεθνών πόλεων. Μια αξιοσημείωτη επίδοση που αντανακλά τη δυναμική της ως πηγή έλξης για ψηφιακούς νομάδες. Η ελληνική πρωτεύουσα συνδυάζει αξιοπρεπή τιμολόγηση, πληθώρα ευέλικτων χώρων (co-working), καλή συνδεσιμότητα και ζεστό περιβάλλον εργασίας.

To 78% των εργαζομένων θεωρεί την πολιτική «εργασία από παντού» σημαντικό κριτήριο επιλογής εργασίας. Πράγματι, 87% δηλώνει ότι η δυνατότητα αυτή ενισχύει την παραγωγικότητά του, ενώ 85% αναφέρει μείωση του burnout και 87% βελτίωση στην ισορροπία εργασίας‑ζωής. Η ευελιξία αυτή, τελικά, λειτουργεί και ως «δελεαστικό» εργαλείο για τη διατήρηση του προσωπικού.

Για να προσδιορίσει τις καλύτερες χώρες για όσους επιθυμούν να ταξιδέψουν και να εργαστούν στο εξωτερικό, το VisaGuide.World , ένας διαδικτυακός δωρεάν οδηγός πληροφοριών για βίζες παγκοσμίως, τις κατέταξε με βάση τους ακόλουθους παράγοντες:

• Ταχύτητα Διαδικτύου 15%
• Φορολογικές πολιτικές και αφορολόγητο 20%
• Απαιτήσεις εισοδήματος για αιτήσεις βίζας 15%
• Κόστος ζωής σε ευρώ 30%
• Βαθμολογία υγειονομικής περίθαλψης 10%
• Δημοφιλής τουριστικός προορισμός 10%

Στη συνέχεια δόθηκε σε κάθε χώρα σταθμισμένα ποσοστά και βαθμολογία σε μια κλίμακα από το 1 έως το 5.

«Οι ψηφιακοί νομάδες προτιμούν τον ηλιόλουστο καιρό και τα φιλόξενα μέρη με πολλούς τουρίστες», λέει στο CNBC Make It ο Lum Kamishi, project manager στο VisaGuide.World.

Οι ψηφιακοί νομάδες ψηφίζουν την Ισπανία

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, η Ισπανία βρέθηκε στην κορυφή της λίστας.

Από το 2023, η βίζα εξ αποστάσεως εργασίας της Ισπανίας επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν στη χώρα για έως και ένα χρόνο, εφόσον έχουν εισόδημα τουλάχιστον διπλάσιο του κατώτατου μισθού της Ισπανίας, άνω των 2.600 ευρώ ή 2.750 δολαρίων το μήνα.

Οι υποψήφιοι πρέπει να μην έχουν ποινικό μητρώο στην Ισπανία ή οπουδήποτε αλλού για πέντε χρόνια πριν υποβάλουν αίτηση, ασφάλιση υγείας, μονοετή σύμβαση εργασίας με εταιρεία εκτός Ισπανίας και τουλάχιστον τρία χρόνια εργασιακή εμπειρία ή πτυχίο κολεγίου στον τομέα τους, σύμφωνα με το Υπουργείο Ένταξης, Κοινωνικής Ασφάλισης και Μετανάστευσης της Ισπανίας .

Το 2024, η Ισπανία ανακοίνωσε ότι επέτρεπε σε συζύγους και οικογένειες να ακολουθούν του επιτυχόντες αιτούντες για την ψηφιακή νομαδική βίζα. Ο αιτών πρέπει να δείξει επιπλέον 1.000 $ επιπλέον το μήνα σε εισόδημα για το πρώτο επιπλέον μέλος της οικογένειας. Μετά από αυτό, οι αιτούντες πρέπει να έχουν επιπλέον 335 $ ανά άτομο ανά μήνα.

Οι 10 καλύτερες χώρες για ψηφιακούς νομάδες

1. Ισπανία
2. Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
3. Μαυροβούνιο
4. Μπαχάμες
5. Ουγγαρία
6. Καναδάς
7. Ρουμανία
8. Πορτογαλία
9. Βραζιλία
10. Κουρασάο

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι η Νο. 2 καλύτερη χώρα για ψηφιακούς νομάδες. Έλαβε βαθμολογία 4,4 και κατατάχθηκε ως η χώρα με την υψηλότερη βαθμολογία για την ταχύτητα του Διαδικτύου.

Ο Kamishi λέει ότι αν και οι ψηφιακοί νομάδες δεν χρειάζεται να πληρώνουν φόρους και το κόστος ασφάλισης υγείας είναι χαμηλότερο εκεί, αυτό που κράτησε πίσω τη χώρα ήταν το κόστος ζωής.

«Είναι μια πολύ πιο ακριβή χώρα για να ζεις και έχει χαμηλότερη βαθμολογία στο κόστος ζωής, που είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας για τους ψηφιακούς νομάδες», προσθέτει ο Kamishi.

Προκειμένου να επωφεληθούν από την «εικονική βίζα εργασίας» των ΗΑΕ, οι αιτούντες πρέπει να έχουν απόδειξη απασχόλησης με σύμβαση ενός έτους και ελάχιστο μηνιαίο εισόδημα 3.500 $. Η ψηφιακή νομαδική βίζα διαρκεί ένα χρόνο με δυνατότητα ανανέωσής της.

Πολύ χαμηλά η Ελλάδα

Η Ισπανία, αλλά και η Πορτογαλία φιγουράρουν στην πρώτη δεκάδα, η Ιταλία είναι στην 25η και η Ελλάδα είναι πολύ χαμηλά: στην 48η θέση σε σύνολο 55 χωρών, με σκορ μόλις 1,70.

Οι ψηφιακοί νομάδες προτιμούν ολοένα και περισσότερο τις αναδυόμενες ευρωπαϊκές πόλεις έναντι των ακριβών παγκόσμιων μητροπόλεων, όπως το Λονδίνο και το Άμστερνταμ, όπως δείχνει τελευταία έρευνα του Fortune.

Η ελκυστικότητα της Ευρώπης προκύπτει από την μοναδική της σύνθεση 40 και πλέον αλληλοσυνδεδεμένων χωρών, με ισχυρές υποδομές, γρήγορη συνδεσιμότητα και εξαιρετική ποιότητα ζωής. Πολλές χώρες προσφέρουν πλέον εξειδικευμένες θεωρήσεις και φορολογικά κίνητρα που απευθύνονται ειδικά σε απομακρυσμένους εργαζόμενους.

Οι ελληνικές πόλεις έχουν επίσης ισχυρή παρουσία, με την Καλαμάτα να κατατάσσεται δεύτερη. Η βίζα ψηφιακού νομάδα της χώρας επιτρέπει τουλάχιστον ετήσια διαμονή, ενώ η ευρεία πρόσβαση στο γρήγορο ίντερνετ και οι προσιτές κατοικίες προσελκύουν διεθνή ταλέντα. Η Τουρκία είναι παρούσα με την Σμύρνη στην τρίτη θέση, συνδυάζοντας σύγχρονες ανέσεις με ιστορικό χαρακτήρα.

Περαιτέρω, η πρωτεύουσα της Μάλτας, Βαλέτα, κατατάσσεται τέταρτη, με την αρχιτεκτονική της να είναι προστατευόμενη από την UNESCO και με ισχυρές υποδομές ψηφιακής τεχνολογίας. Η ειδική Άδεια Διαμονής για Ψηφιακούς Νομάδες και η προοδευτική νομοθεσία γύρω από τα κρυπτονομίσματα και τα διαδικτυακά παιχνίδια, προσθέτουν στην έλξη της.

Αναλυτικά, οι καλύτερες πόλεις για απομακρυσμένη εργασία στην Ευρώπη σύμφωνα με την ανωτέρω έρευνα, είναι με σειρά κατάταξης, οι εξής: Βλόρα στην Αλβανία, Καλαμάτα στην Ελλάδα, Σμύρνη στην Τουρκία, Βαλέτα στη Μάλτα, Μάλαγα στην Ισπανία, Πάτρα-Ελλάδα, Τίρανα- Αλβανία, Δυρράχιο- Αλβανία, Βαλένθια-Ισπανία, Κατάνια στην Ιταλία στην ίδια θέση με την Αθήνα και τη Λάρισα στην Ελλάδα, Λευκωσία στην Κύπρο, Ρώμη στην Ιταλία, Θεσσαλονίκη στην Ελλάδα, Κωνσταντινούπολη στην Τουρκία, Νάπολη και Μπολόνια στην Ιταλία, Σπλιτ στην Κροατία, Ποντίγκορα στο Μαυροβούνιο, Ζαντάρ και Πούλα στην Κροατία, Φάρο στην Πορτογαλία, ενώ στις τελευταίες θέσεις της λίστας ισοβαθμούν η Μαδρίτη στην Ισπανία και η Τιμισοάρα στη Ρουμανία.

Άλλωστε, η τάση του bleasure (business and pleasure) εξαπλώνεται ραγδαία.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, το VisaGuide.World, ο γνωστός δωρεάν διαδικτυακός οδηγός πληροφοριών για βίζες παγκοσμίως, δημοσίευσε μια λίστα με τις κορυφαίες χώρες για τους ψηφιακούς νομάδες το 2024.

Τα κριτήρια που καθόρισαν την επιλογή βασίζονται σε παράγοντες που επηρεάζουν τον τρόπο ζωής ενός ψηφιακού νομά. Στις τρεις πρώτες θέσεις βρίσκονται η Ισπανία, η Αργεντινή και η Ρουμανία.

Μεταξύ άλλων, οι παράγοντες που κατέταξαν τις χώρες στις συγκεκριμένες θέσεις περιλαμβάνουν την ταχύτητα internet, τις πολιτικές φορολόγησης και τη διάρκεια απαλλαγής από φόρους, το κόστος ζωής σε Ευρώ, τη βαθμολογία του συστήματος υγείας, και τον τουρισμό.

Ενώ για χρόνια την πρώτη θέση καταλάμβανε η Πορτογαλία, φέτος η Ισπανία την αντικατέστησε, με βαθμολογία 4,50 στα 5. Από το 2023, η βίζα στην Ισπανία επιτρέπει σε ψηφιακούς νομάδες να ζουν στη χώρα και να εργάζονται απομακρυσμένα έως και ένα χρόνο, εφόσον το εισόδημά τους είναι πάνω από €2,140 τον μήνα.

Σημαντικό ρόλο στη διάκριση της Ισπανίας διαδραμάτισε το διαδίκτυο με τις υψηλές ταχύτητες, το χαμηλό προαπαιτούμενο μηνιαίο εισόδημα, και φυσικά ο καλός καιρός και το κλίμα. Επιπλέον, το κόστος διαβίωσης στην Ισπανία είναι σχετικά χαμηλό, ενώ οι ψηφιακοί νομάδες μπορούν να επεκτείνουν τη βίζα τους για έως και πέντε χρόνια.

Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν ιδιωτική ασφάλιση υγείας, συμβόλαιο εργασίας ενός έτους με εταιρεία εκτός Ισπανίας και τουλάχιστον τρία χρόνια εμπειρίας ή πτυχίο από πανεπιστήμιο στον τομέα τους, σύμφωνα με το υπουργείο Συμπερίληψης, Κοινωνικής Ασφάλισης και Μετανάστευσης της Ισπανίας.

Τα μέλη της οικογένειας ενός ψηφιακού νομά μπορούν να ακολουθήσουν, με την προϋπόθεση ότι διαθέτουν υψηλότερα εισοδήματα από το ελάχιστο απαιτούμενο ποσό. Ειδικότερα, ο κάθε υποψήφιος πρέπει να παρουσιάζει επιπλέον €923,90 περισσότερα ανά μήνα σε εισόδημα για ένα μέλος της οικογένειας.

Η Ρουμανία κατέκτησε την 3η θέση με βαθμολογία 3.74 ως μια από τις καλύτερες χώρες για τους ψηφιακούς νομάδες το 2024. Είναι πολύ γνωστή, άλλωστε, για τις φανταστικές ταχύτητες Internet, από τις ταχύτερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η έννοια του «ψηφιακού νομάδα» έχει ταυτιστεί με ελεύθερους επαγγελματίες που ταξιδεύουν με σακίδια σε διάφορες χώρες ή εργάζονται σε παραλίες από τους φορητούς υπολογιστές τους.

Ωστόσο, πλέον οι αυτοαπασχολούμενοι ψηφιακοί νομάδες αποτελούν ένα σχετικά μικρό κομμάτι της συνολικής κοινότητας. Αν και ο αριθμός τους έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από την πανδημία, σύμφωνα με στοιχεία της MBO Partners, δεν ήταν η κύρια ομάδα που προσπαθούν να προσελκύσουν οι κυβερνήσεις, όπως υποστηρίζουν ειδικοί στους Financial Times.

«Η «νομαδική» βίζα κατά ειρωνικό τρόπο δεν γίνεται για νομάδες», δήλωσε ο Gonçalo Hall, Διευθύνων Σύμβουλος της NomadX, μιας εταιρείας συμβούλων απομακρυσμένης εργασίας, που συμβουλεύει τις κυβερνήσεις για το πώς να ξεκινήσουν ψηφιακές κοινότητες νομάδων.

«Οι περισσότερες κυβερνήσεις βλέπουν τις [νομαδικές βίζες] ως τρόπο προσέλκυσης απομακρυσμένων εργαζομένων με σαφή πρόθεση να τους κάνουν να μείνουν και να γίνουν μόνιμοι κάτοικοι στις χώρες τους».

Ο συνολικός αριθμός των ψηφιακών νομάδων στις ΗΠΑ έφτασε τα 17,3 εκατομμύρια το 2023, σύμφωνα με την MBO Partners, εκ των οποίων μόλις 6,6 εκατομμύρια ήταν αυτοαπασχολούμενοι. Η έρευνα παρακολουθεί μόνο Αμερικανούς, που πιστεύεται ότι είναι η μεγαλύτερη ομάδα ψηφιακών νομάδων ανά εθνικότητα. Οι απομακρυσμένοι μισθωτοί δεν παίρνουν θέσεις εργασίας από τους ντόπιους και η καταναλωτική τους δραστηριότητα συμβάλλει στην οικονομία υποδοχής τους.

Μεσόγειος…
Οι FT επισημαίνουν ότι η Ιταλία τον περασμένο μήνα έγινε η πιο πρόσφατη χώρα που εισήγαγε ψηφιακή νομαδική βίζα, ακολουθώντας το παράδειγμα πολλών ευρωπαϊκών χωρών , όπως η Πορτογαλία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Μάλτα και η Ισπανία, που προσπαθούν να προσελκύσουν ένα αυξανόμενο παγκόσμιο εργατικό δυναμικό εξ αποστάσεως.

Παρόμοια προγράμματα έχουν επίσης εισαχθεί μεταξύ άλλων στα Μπαρμπάντος, τη Βραζιλία, το Πράσινο Ακρωτήριο, την Κόστα Ρίκα, τον Μαυρίκιο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αν και δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για τον αριθμό των χωρών που έχουν εισαγάγει τις βίζες, οι φορολογικοί εμπειρογνώμονες επισημαίνουν πηγές που έχουν συγκεντρωθεί από ψηφιακούς νομάδες, όπως το nomadgirl.co, το οποίο λέει ότι υπάρχουν τώρα 58 χώρες που τις προσφέρουν.

Η Daida Hadzic, εμπειρογνώμονας σε παγκόσμιους φόρους κινητικότητας στην KPMG, είπε ότι οι γηράσκουσες κοινωνίες ήταν ένας λόγος που οι κυβερνήσεις προσπαθούσαν να προσελκύσουν εταιρικούς υπαλλήλους από απόσταση χρησιμοποιώντας ψηφιακές νομαδικές βίζες. Εάν τέτοιοι υπάλληλοι εγκατασταθούν μόνιμα στη χώρα, θα συνεισφέρουν τις δεξιότητες και την εργασία τους μακροπρόθεσμα.

«Η κινητήρια δύναμη πίσω από τις ψηφιακές νομαδικές βίζες είναι ότι αυτές οι χώρες ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την εργασία», είπε.

Η Giorgia Maffini, φορολογική εμπειρογνώμονας στην PwC UK, είπε ότι οι χώρες που προσφέρουν ψηφιακές νομαδικές βίζες τείνουν να είναι «λίγο λιγότερο ανταγωνιστικές» στην προσέλκυση ξένων εργαζομένων, αναφέροντας ως παραδείγματα την Κόστα Ρίκα, την Κροατία και την Ινδονησία.

Ο Steve King, ερευνητής στην εταιρεία συμβούλων εργατικού δυναμικού MBO Partners με έδρα τις ΗΠΑ, είπε ότι οι χώρες με προγράμματα ψηφιακής βίζας για νομάδες προτιμούν συχνά τους μισθωτούς.

Παραλείποντας τον χειμώνα…
«Πολλές χώρες βλέπουν τους ψηφιακούς νομάδες με παραδοσιακές θέσεις εργασίας ως τουρίστες που θα ξοδέψουν χρήματα σε τοπικό επίπεδο, αλλά δεν θα πάρουν τοπικές δουλειές ή θα αποτελέσουν βάρος για τις τοπικές κοινωνικές υπηρεσίες», είπε.

Η Marta Aguilar, η οποία ζει στην Ισπανία, είπε ότι πέρασε σχεδόν τον μισό χρόνο ταξιδεύοντας στον κόσμο ενώ εργαζόταν για την Coverflex, μια εταιρεία ευέλικτης εργασίας με έδρα την Πορτογαλία. Η εταιρεία δεν έχει γραφεία και οι υπάλληλοι εργάζονται εξ ολοκλήρου εξ αποστάσεως, με προϋπολογισμό 1.000 ευρώ ετησίως.

«Δεν μου αρέσει ο χειμώνας. Λοιπόν, δεν έχω χειμώνα για δύο χρόνια. Απλώς τον παρέλειψα», δηλώνει η Aguilar.

Ωστόσο, το διεθνές φορολογικό σύστημα είναι συχνά δύσκολο να προσαρμοστεί στη νέα αυτή τάση, καθώς οι κανόνες δεν σχεδιάστηκαν για ένα πιο ευκίνητο εργατικό δυναμικό.

Για τις εταιρείες, ένας βασικός κίνδυνος όταν οι εργαζόμενοι εργάζονται εξ αποστάσεως είναι ότι η χώρα στην οποία βρίσκονται μπορεί να θεωρηθεί de facto επιχειρηματικό υποκατάστημα ή «μόνιμη εγκατάσταση» του εργοδότη για φορολογικούς σκοπούς. Αυτό επιβάλλει απαιτήσεις φορολογικής αναφοράς στην επιχείρηση και σημαίνει ότι ορισμένα από τα κέρδη της επιχείρησης είναι δυνητικά υπόχρεα για φόρο στη χώρα στην οποία εργάζεται ο εργαζόμενος.

Οι απομακρυσμένοι εργαζόμενοι μπορούν επίσης να εκτεθούν σε φόρους εισοδήματος και κοινωνικής ασφάλισης επί των κερδών που παράγονται κατά την εργασία στο εξωτερικό και ενδεχομένως να καταλήξουν υπόχρεοι φόρου σε πολλά μέρη, εκθέτοντας επίσης την ευθύνη του εργοδότη.

Φορολογία
Πολλά διακυβερνητικά όργανα, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, του ΟΟΣΑ και του ΟΗΕ, εξετάζουν τρόπους για να διευκολύνουν τις επιχειρήσεις και τις χώρες. Τον Φεβρουάριο, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνέστησε η φορολόγηση των απομακρυσμένων εργαζομένων να πραγματοποιείται στη χώρα κατοικίας του εργοδότη, με ορισμένα φορολογικά έσοδα να μοιράζονται με τη χώρα διαμονής του εργαζομένου.

Οι ειδικοί προειδοποιούν επίσης ότι ορισμένες χώρες κινδυνεύουν να χάσουν φορολογικά έσοδα καθώς οι εργαζόμενοι μετακομίζουν — ιδιαίτερα εάν μετακινούνται σε δικαιοδοσίες με χαμηλότερη φορολογία.

«Το πρόβλημα, ας πούμε, με το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ότι εξαρτόμαστε τόσο από την εργασία και ο καιρός μας δεν είναι καλός. [Η τάση για πιο απομακρυσμένη εργασία] μπορεί κάλλιστα να οδηγήσει πολλούς ανθρώπους να πάνε, ας πούμε, στην Ελλάδα, και να υπονομεύσουν τη φορολογική μας βάση», δήλωσε ο Grant Wardell-Johnson, επικεφαλής της παγκόσμιας φορολογικής πολιτικής στην KPMG International.

Αυτοί οι κίνδυνοι πιστεύεται ότι είναι μικροί, προς το παρόν. Οι πρόχειρες εκτιμήσεις του ΔΝΤ το 2022 διαπίστωσαν ότι η αυξημένη εξ αποστάσεως εργασία ανακατανέμει περίπου 40 δισεκατομμύρια δολάρια του φόρου εισοδήματος που πληρώνουν οι εργαζόμενοι παγκοσμίως. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 1,25 τοις εκατό της παγκόσμιας φορολογικής βάσης εισοδήματος. Τα πιθανά έσοδα είτε απωλεσθέντα είτε κερδισμένα μεταξύ των χωρών βρέθηκαν μεταξύ 0,1 και 0,2 τοις εκατό του ΑΕΠ.

Οι μικρές αναδυόμενες οικονομίες της αγοράς «με φορολογικούς συντελεστές κάτω του μέσου όρου και καλή ικανότητα εξ αποστάσεως εργασίας» συνήθως κερδίζουν τα μέγιστα από την τάση, διαπίστωσε η έρευνα. Ωστόσο, η ανάπτυξη της τηλεργασίας έχει επιβραδυνθεί τελευταία. Σύμφωνα με το MBO, ο αριθμός των ψηφιακών νομάδων στις ΗΠΑ αυξήθηκε μόλις κατά 2 τοις εκατό πέρυσι.

Τι ισχύει στην Ελλάδα
Η Ελλάδα αφενός αναρριχάται μεταξύ των χωρών του κόσμου, που προσελκύουν ψηφιακούς νομάδες στον κόσμο, αφετέρου, σε κάποιους τομείς, όπως η κυβερνοασφάλεια – παράγοντας, που μετρά ιδιαίτερα για την κοινότητα των ψηφιακών νομάδων – η χώρα μας όχι απλά ανεβαίνει στην κατάταξη, αλλά πλασάρεται στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως.

Για την ακρίβεια, τα στοιχεία του Global Remote Work Index 2023 δείχνουν ότι οι digital nomads του πλανήτη θεωρούν την Ελλάδα ως την 6η καλύτερη χώρα στον κόσμο σε ό,τι αφορά στην κυβερνοσφάλεια, πεδίο που εξετάζουν πολύ ενδελεχώς οι ψηφιακοί νομάδες, όταν επιλέγουν τον ιδανικό προορισμό, για να ζήσουν και να εργαστούν.

Στην κορυφή η Δανία
Η Ευρώπη σκοράρει εξαιρετικά στην παγκόσμια λίστα των πιο δημοφιλών προορισμών του Global Remote Work Index 2023, καθώς καταλαμβάνει τις 14 από τις 15 πρώτες θέσεις της κατάταξης. Η Δανία κατακτά την παγκόσμια πρωτιά ως ο πιο ελκυστικός προορισμός στον κόσμο για εξ αποστάσεως εργαζόμενους, ενώ ακολουθούν μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες: Ολλανδία, Γερμανία, Ισπανία, Σουηδία, Πορτογαλία, Εσθονία, Λιθουανία, Ιρλανδία, Σλοβακία, Φινλανδία, Βέλγιο και Ισλανδία.

Έχει δρόμο να διανύσει
Ενώ η Ελλάδα βρίσκεται πολύ ψηλά στη βαθμολογία του Global Remote Work Index 2023 όσον αφορά την ψηφιακή ασφάλεια, παραμένει σε πιο χαμηλές θέσεις στα άλλα τρία κριτήρια, που εξετάζει η εταιρεία NordLayer, που συνέταξε τον εν λόγω δείκτη, αλλά και οι ίδιοι οι ψηφιακοί νομάδες. Για παράδειγμα, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 35η θέση στο κριτήριο «κοινωνική ασφάλεια», είναι 42η ανάμεσα σε 108 χώρες στο πεδίο «οικονομική ασφάλεια», ενώ κατέχει την 46η θέση στις «ψηφιακές και φυσικές υποδομές».

Πρακτικά, η Ελλάδα πετυχαίνει καλύτερες επιδόσεις από χώρες, όπως η Σλοβενία, η Νέα Ζηλανδία, η Κύπρος, η Ουγγαρία, η Σερβία, η Ρουμανία ή η Κίνα, που κατέχουν χαμηλότερες από την Ελλάδα θέσεις στην κατάταξη των πιο ελκυστικών προορισμών για digital nomads. Αντίθετα, η χώρα μας έχει χειρότερες επιδόσεις από την Ιαπωνία, τη Σιγκαπούρη, την Ελβετία και τη Μάλτα, οι οποίες καταλαμβάνουν τις αμέσως υψηλότερες – από την Ελλάδα – θέσεις της κατάταξης για το 2023.

Μάλιστα, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, αποτελούν παγκοσμίως την 9η αγορά στην κατηγορία αυτή, με συνολικά 1,037 εκατ. ψηφιακούς νομάδες.

Για τον λόγο αυτόν, η Υπηρεσία ΕΟΤ Κάτω Χωρών διοργάνωσε από τις 28 Ιουνίου έως τις 11 Ιουλίου ταξίδι εξοικείωσης (fam trip) στην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη με τη συμμετοχή των Ολλανδέζων bloggers Alieke Ingerman και Danielle Dom από το blog «Working Remotely», που ειδικεύεται στην παροχή συμβουλών σε εταιρείες και επαγγελματίες για τη ζωή των ψηφιακών νομάδων σε άλλες χώρες.

Στη διάρκεια του ταξιδιού τους στην Ελλάδα ανάρτησαν ποικίλα posts και stories στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ το προσεχές διάστημα θα δημοσιεύσουν σχετικά άρθρα στο «Working Remotely», καθώς και στο blog της Υπηρεσίας ΕΟΤ Κάτω Χωρών. Ακόμα, θα παρουσιάσουν την εμπειρία τους από την Ελλάδα στους επισκέπτες της έκθεσης τουρισμού Vakantiebeurs, που θα πραγματοποιηθεί στην Ουτρέχτη από τις 11 έως τις 14 Ιανουαρίου 2024.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο των FT:

Το όνειρο του digital nomad (ψηφιακός νομάς) είναι σχεδόν τόσο παλιό όσο και το ίδιο το διαδίκτυο. Ο Στίβεν Κ Ρόμπερτς -ένας πρωτοπόρος που διέσχισε τις ΗΠΑ με ποδήλατο με υπολογιστή πριν από 30 και πλέον χρόνια- έγραψε το 1994 για τη δημιουργία ενός «Εικονικού Τεχνολογικού Νομαδικού (Technomadic) Στόλου … από ταξιδιώτες σε όλο τον κόσμο» με το σκεπτικό ότι «η φυσική τοποθεσία καθίσταται υποδεέστερη όταν μεταφέρετε την ουσία της ζωής σας στις αναθυμιάσεις του δικτύου». Όμως, έπρεπε να κάνει την εμφάνισή της η  Covid-19 για να απογειωθεί πραγματικά ο όρος. Η πανδημία δημιούργησε τις τέλειες συνθήκες: οι εργαζόμενοι ήθελαν αλλαγή μετά την πλήξη των lockdowns- οι εταιρείες είχαν συνειδητοποιήσει ότι μπορούσαν να εμπιστευτούν το προσωπικό τους να εργάζεται εξ αποστάσεως- και οι εξαρτώμενες από τον τουρισμό χώρες αναζητούσαν απεγνωσμένα επισκέπτες.

Ξαφνικά φάνηκε ότι ήταν δυνατό για κάθε υπάλληλο να εργάζεται όπου ήθελε -όχι μόνο για τους ελεύθερους επαγγελματίες, μερικοί από τους οποίους το έκαναν ήδη, αλλά και για τους απλούς εργαζόμενους. Δεκάδες χώρες θέσπισαν τη «βίζα για τον ψηφιακό νομά», προκειμένου να την επισημοποιήσουν και να επωφεληθούν από την τάση αυτή. Δυστυχώς για τους ρομαντικούς, αυτό το όνειρο της ελευθερίας συγκρούστηκε με την πραγματικότητα της φορολόγησης, του μεταναστευτικού, της κυβερνοασφάλειας και της εργατικής νομοθεσίας.

Οι εταιρείες δεν έχουν εξανλτήσει τον ψηφιακό νομαδισμό, όμως τον μετατρέπουν σε μια λιγότερο επικίνδυνη και πιο ελεγχόμενη μορφή. Με άλλα λόγια, ο ψηφιακός νομαδισμός «επιχειρηματοποιείται». Οι εταιρείες που θέλουν να έχουν ευχαριστημένο το προσωπικό τους «άρχισαν να σκέφτονται πώς μπορούν να τον εντάξουν στην πρόταση στους εργαζομένους τους -θέλουν να ελέγχουν (το προσωπικό), αλλά θέλουν η βάση των εργαζομένων τους να αισθάνεται ότι παίρνει κάτι πίσω», αναφέρει η Κλαιρ Πέπερ της Vialto Partners, η οποία συμβουλεύει εταιρείες σε θέματα διασυνοριακής παγκόσμιας μετακίνησης, όπως η μετανάστευση, η φορολογία, τα ταξίδια, η μισθοδοσία και η εξ αποστάσεως εργασία.

Το πιο συνηθισμένο επιτρεπόμενο χρονικό διάστημα είναι 20 έως 30 ημέρες -ο ασφαλέστερος τρόπος για την αποφυγή φορολογικών προβλημάτων. Όταν η Vialto διεξήγαγε πέρυσι έρευνα σε περισσότερες από 800 εταιρείες σχετικά με τις πολιτικές τους για την εξ αποστάσεως εργασία, μόλις το 7% την υποστήριξε για διάστημα περισσότερο των 60 ημερών. 

Η Cisco και η Ρόδος

Ορισμένες επιχειρήσεις έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα και έχουν κάνει συμφωνίες με συγκεκριμένες περιοχές. Η τεχνολογική εταιρεία Cisco πρόσφατα έστειλε 17 υπαλλήλους στη Ρόδο για τρεις μήνες σε συνεργασία με την τοπική διοίκηση. Το προσωπικό εργαζόταν εξ αποστάσεως από το νησί, όμως συμμετείχε επίσης σε εθελοντικές δραστηριότητες -μια προσπάθεια να καταδειχθεί ότι οι ψηφιακοί νομάδες μπορούν να ωφελήσουν τις κοινότητες και δεν χρειάζεται να είναι αποσυνδεδεμένοι και απόμακροι. Πρόκειται για μια εύλογη ανησυχία.

Από την άλλη υπάρχουν αντιδράσεις και ήδη ακούγονται οργισμένες φωνές από μέρη όπως η Πόλη του Μεξικού και το νησί της Μαδέρα στην Πορτογαλία, όπου οι ψηφιακοί νομάδες κατηγορούνται ότι ανεβάζουν τις τιμές των ακινήτων και ότι προτιμούν τα καφέ με γρήγορο WiFi, αντί να γνωρίσουν τους ντόπιους. Στο μεταξύ πέρυσι ο ΟΟΣΑ έγραψε ότι «το όφελος για τις χώρες υποδοχής από τους ψηφιακούς νομάδες παραμένει ασαφές». Στις περισσότερες χώρες, οι ψηφιακοί νομάδες καθίστανται φορολογικοί κάτοικοι μόνο μετά από 183 ημέρες, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ και συνήθως δεν τους επιτρέπεται να συμμετέχουν στην τοπική αγορά εργασίας, κάτι που σημαίνει ότι η κύρια συνεισφορά τους είναι απλώς η κατανάλωση.

Ο Τζιανμπάολο Μπαρόζι, διευθυντής ανθρωπίνου δυναμικού στη Cisco, είπε ότι «ο τυπικός ψηφιακός νομάς είναι ελεύθερος επαγγελματίας, προγραμματιστής ιστοσελίδων που μπορεί να δουλέψει από οπουδήποτε, αλλά αυτό με το οποίο πειραματιζόμαστε -το οποίο είναι πολύ πιο ισχυρό για τη φιλοξενία του τόπου- είναι αυτοί οι εταιρικοί ψηφιακοί νομάδες. Δεν στείλαμε τρία άτομα, στείλαμε 17, οπότε είναι σημαντικός αριθμός. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν μια ορισμένη κοινή ταυτότητα». Φυσικά, η Cisco έχει έννομο συμφέρον από τη συνεχιζόμενη δημοτικότητα της απομακρυσμένης εργασίας, αλλά παρόλα αυτά φαίνεται να είναι ένα αξιόλογο και ενδιαφέρον πείραμα. Εν κατακλείδι, το γεγονός ότι οι εταιρείες επιτρέπουν στο προσωπικό τους να εργάζεται από κάπου αλλού για μικρό χρονικό διάστημα είναι καλό υποστηρίζει η συντάκτρια του κειμένου.

Ωστόσο, η συντάκτρια δεν θεωρεί ότι είναι απολύτως σωστό να χρησιμοποιείται ο όρος «νομαδισμός». Όπως αναφέρει, μίλησε την περασμένη εβδομάδα με τη Λούσι Ρότζερς, μια επιστήμονα και μηχανικό που γράφει ένα βιβλίο. Πέρυσι, σκέφτηκε: «Αφού δουλεύω από την κρεβατοκάμαρά μου, γιατί να μην το κάνω από οπουδήποτε;». Μάζεψε τα πράγματά της σε μια αποθήκη, νοίκιασε το σπίτι της για ένα χρόνο και πήγε στη Χιλή όπου έμεινε με μια ντόπια οικογένεια και έκανε μαθήματα ισπανικών. Τώρα βρίσκεται σε ένα νησί στην Ταϊλάνδη. «Θα σε βασανίσω», της είπε σκανταλιάρικα, πριν γυρίσει το λάπτοπ της ώστε να μπορεί να τη δει με φόντο μια κεραμιδί θάλασσα και μια αιώρα να λικνίζεται. «Πείτε με παλιό ρομαντικό, αλλά αυτό είναι που αποκαλώ η ζωή του πραγματικού ονείρου του ψηφιακού νομά», καταλήγει Σάρα Ο΄Κόνορ.

Είναι γεγονός, ότι ο συγκεκριμένος τρόπος ζωής γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής ιδίως, στον απόηχο της πανδημίας, η οποία επέβαλε την εξ αποστάσεως εργασία. Ο αριθμός των Αμερικανών ψηφιακών νομάδων αυξήθηκε κατά 9% σε μόλις, 12 μήνες από το 2021 έως το 2022, σε συνολικά σχεδόν 17 εκατομμύρια, σύμφωνα με την πλατφόρμα θέσεων εργασίας MBO Partners.

Τι είναι ωστόσο, αυτό που αποτρέπει τα περισσότερα άτομα από το να υιοθετήσουν το συγκεκριμένο τρόπο ζωής; Σύμφωνα με τα όσα μεταδίδει το CNBC, η οικογένεια και τα παιδιά. 

Οι ψηφιακοί νομάδες όταν είναι συγχρόνως, και γονείς αντιμετωπίζουν πολλαπλά εμπόδια όπως ο σχολικός προγραμματισμός, φόβοι και ανησυχίες για την υγεία και την ασφάλεια των παιδιών, ακόμη και ζητήματα που σχετίζονται με την ικανότητά τους να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν μακροχρόνιες φιλίες.

Κάποιες οικογένειες ωστόσο, δεν δίστασαν να πάρουν αυτό το ρίσκο. Δύο ζευγάρια με παιδιά μάλιστα, αποκαλύπτουν στο CNBC, πώς τα κατάφεραν ζώντας ως ψηφιακοί νομάδες μαζί με τις οικογένειές τους.

Οικογένεια Κέλερ: Γαλλική Πολυνησία

Ο Σαμ Κέλερ είναι ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Working Without Borders, η οποία αυτοαποκαλείται «η πρώτη εταιρεία στον κόσμο που παρέχει coworking retreats για οικογένειες με παιδιά και εφήβους». Είναι επίσης,  πατέρας δύο παιδιών ηλικίας ως 12 ετών.

Εργασία χωρίς σύνορα

Ο Κέλερ μαζί με τη σύζυγό του, πήρε την απόφαση να ταξιδέψει τον κόσμο. Η σύζυγος του Κέλερ, εργάζεται για την Airbnb, η οποία της επιτρέπει να εργάζεται από όπου θέλει γεγονός που διευκόλυνε την κατάσταση. Έτσι μαζί με τα παιδιά τους έλαβαν την απόφαση – και μάλιστα, κατά τη διάρκεια της πανδημίας – να εγκαταλείψουν την Καλιφόρνια και να εγκατασταθούν στη Γαλλική Πολυνησία, ως ψηφιακοί νομάδες.

Η εκπαίδευση χαρακτηρίζεται συχνά, ως η μεγαλύτερη πρόκληση για τους ψηφιακούς νομάδες με παιδιά. Η πλοήγηση σε ένα άγνωστο σχολικό σύστημα, συχνά σε μια εντελώς νέα γλώσσα, μπορεί να είναι δύσκολη.

«Διαπιστώσαμε ότι [στη Γαλλική Πολυνησία] υπάρχει ένας αρκετά μεγάλος αριθμός ιδιωτικών σχολείων που δέχονται παιδιά για μικρά χρονικά διαστήματα όπως μερικές εβδομάδες ή ένα μήνα. Στη συνέχεια, υπάρχουν πολλά σχολεία που έχουν δημιουργηθεί για να παρέχουν διαδικτυακή υποστήριξη, ή ακόμη και διαδικτυακά σχολεία», εξηγεί ο Κέλερ.

Η εκπαίδευση στο σπίτι είναι μια άλλη επιλογή για μερικούς, αλλά ο Κέλερ προτιμά να την αποκαλεί «παγκόσμια εκπαίδευση», η οποία, όπως λέει, «αγκαλιάζει αυτή την έννοια του να βλέπεις τον κόσμο ως την τάξη σου». 

Οικογένεια Έλετζ – Πένερ: 20 χώρες

Το Μπαλί είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς για ψηφιακούς νομάδες. Οι Μάρτιν Πένερ και Ταρίν Έλεντζ Πένερ μαζί με τα τρία τους παιδιά, ηλικίας μεταξύ επτά και 12 ετών, έφυγαν από το Σιάτλ το 2018. Από τότε, η οικογένεια έχει επισκεφτεί σχεδόν 20 διαφορετικές χώρες, όπως η Ιαπωνία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα, το Μεξικό, το Μαρόκο, η Τουρκία και η Σρι Λάνκα. Συνήθως, μένουν σε ένα μέρος για έναν έως τρεις μήνες. Η Πένερ εξομολογείται πως τα παιδιά ήταν ένας από τους λόγους για τον οποίο  αποφάσισαν να φύγουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Έλετζ Πένερ αναφέρει πως το ζευγάρι ήθελε να περνάει περισσότερο χρόνο με τα παιδιά του. Αλλά δεν είναι όλα διασκέδαση και παιχνίδια. Υπάρχουν επίσης πρακτικά στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη, αναφέρουν. «Μία από τις προκλήσεις ήταν να βρούμε μια ισορροπία με τον χρόνο και τον χώρο μας», είπε. «Έχουμε περάσει τόσο μεγάλες περιόδους που είμαστε μαζί, κάθε στιγμή της ημέρας που ξυπνάμε. Όλοι χρειαζόμαστε ένα διάλειμμα και χώρο, συνήθως πηγαίνοντας στη δουλειά ή στο σχολείο. Παρόλο που αυτό είναι αυτό που επιλέγουμε, εξακολουθεί να απαιτεί κάποια ισορροπία και μπορεί να είναι δύσκολο να βρεθεί και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένταση», προσθέτει.

Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, η εκπαίδευση χαρακτηρίζεται ως μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες για τους παγκόσμιους νομάδες με παιδιά. «Τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ από όταν ξεκινήσαμε για πρώτη φορά. Είναι δεκαπλάσιος ο αριθμός των επιλογών που μπορείτε να βρείτε και να συνδέσετε ως μια παγκόσμια σχολική οικογένεια», αναφέρει. «Έχουμε πάει σε σχολεία σε διάφορες χώρες σε όλο τον κόσμο. Σήμερα, υπάρχουν διαπιστευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης», καταλήγει.

Από τη Λετονία μέχρι την Κροατία και την Ισλανδία, προσφέρουν στους ψηφιακούς νομάδες μακροπρόθεσμες βίζες για να προσελκύσουν τους πλέον εύπορους από αυτούς. Απευθύνονται, όμως, σε όσους είναι υψηλής εξειδίκευσης και προπαντός υψηλόμισθοι, καθώς τα περισσότερα από τα σχετικά προγράμματα θέτουν όρο στους ενδιαφερομένους να έχουν αποδοχές πάνω από 2.000 ευρώ ή ακόμη και πάνω από 3.500 ευρώ.

Σε κάποιες άλλες χώρες, όπως στην Ιταλία και την Ισπανία, δρομολογούνται αντίστοιχα σχήματα βίζας ισχύος έως και πέντε ετών, που θα προσφερθούν σε όσους εγκαταστάθηκαν στο έδαφός τους εν μέσω της πανδημίας και συνεχίζουν την τηλεργασία. Η Ισπανία σχεδιάζει φοροαπαλλαγές για όσους ψηφιακούς νομάδες προέρχονται από τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. Από τον κανόνα δεν εξαιρείται και η Ελλάδα, που όπως και η Εσθονία προσπαθεί να δελεάσει τους περιπλανώμενους εργαζομένους προσφέροντάς τους φοροαπαλλαγές και προνόμια. Στα τέλη του περασμένου έτους η Μάλτα εισήγαγε την «άδεια παραμονής των νομάδων», που επιτρέπει σε πολίτες τρίτων χωρών με μηνιαίες αποδοχές ύψους τουλάχιστον 2.700 ευρώ να εγκαθίστανται στο έδαφός της επί ένα έτος. Εκτοτε έχει ήδη εγκρίνει πάνω από 400 σχετικές αιτήσεις, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Βρετανία.

Οι ψηφιακοί νομάδες, όχι μόνον προσφέρουν στις τοπικές οικονομίες αλλά είναι περιζήτητοι ως ταλέντα στις νέες τεχνολογίες. Μιλώντας στην WSJ καθηγητές του Χάρβαρντ τονίζουν πως «σήμερα οι χώρες ανταγωνίζονται για ταλέντα όπως ακριβώς ανταγωνίζονται και οι επιχειρήσεις για να προσελκύσουν τους ικανότερους». Πράγματι, πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, ακόμη και χωριά στην Ευρώπη, υιοθετούν την ίδια τακτική και εκπονούν δικά τους σχέδια και προγράμματα προκειμένου να τονώσουν την τοπική οικονομία τους και να διατηρήσουν στην περιοχή τους θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, υπάρχει το λεγόμενο Εθνικό δίκτυο χωριών υποδοχής των απασχολούμενων με τηλεργασία. Εχει αναλάβει να διευκολύνει τους ξένους να εγκατασταθούν σε χωριά με λιγότερους από 5.000 κατοίκους. Στην ιστοσελίδα του παρέχονται πληροφορίες για το πού μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να βρουν στέγη, τι ταχύτητες wi-fi υπάρχουν στην περιοχή και ποια είναι τα ενδιαφέροντα στοιχεία της.

Στην Ιταλία επίσης, στο Ποντρεμόλι, μια μικρή κωμόπολη μόλις 7.300 κατοίκων στους λόφους της Τοσκάνης, ομάδα με την επωνυμία «Αρχίστε να εργάζεστε στο Ποντρεμόλι 2020» αναλαμβάνει να διευκολύνει την προσαρμογή και εγκατάσταση όσων ξένων σκέπτονται να εγκατασταθούν στην περιοχή και τους προσφέρει δωρεάν ξεναγήσεις. Από τη στιγμή που έρθουν στην πόλη, τους φέρνει σε επαφή με το προσωπικό των σχολείων της περιοχής, με μεσίτες ακινήτων και με τις τοπικές αρχές. Η πρωτοβουλία εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2020 από δύο κατοίκους του Ποντρεμόλι που είχαν διαπιστώσει ότι πολλοί Αμερικανοί άδραξαν την ευκαιρία της πανδημίας και της τηλεργασίας για να εγκατασταθούν σε ωραίες περιοχές της Ευρώπης.