Τα επίσημα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Η ισλανδική οικονομία όχι μόνο απέφυγε την ύφεση, αλλά κατέγραψε ανάπτυξη ΑΕΠ 4,1%, αφήνοντας πίσω της πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, ενώ ταυτόχρονα η ανεργία διατηρήθηκε σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Η επιτυχία του μέτρου οδήγησε σε μια βαθιά αλλαγή στην αγορά εργασίας της χώρας, καθώς πλέον το 86% έως 90% του εργατικού δυναμικού έχει εξασφαλίσει δικαίωμα σε μειωμένο ωράριο ή 4ήμερη εργασία, χωρίς καμία περικοπή αποδοχών.

Κατακόρυφη μείωση του burnout

Η εφαρμογή του νέου μοντέλου στηρίχθηκε σε πολυετείς επιστημονικές αξιολογήσεις από οργανισμούς όπως το βρετανικό think tank Autonomy και ο ισλανδικός φορέας Alda (Ένωση για τη Βιώσιμη Δημοκρατία). Τα συμπεράσματα που προέκυψαν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά.

Οι ερευνητές κατέγραψαν θεαματική πτώση των επιπέδων εργασιακού στρες και επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), ενώ οι εργαζόμενοι δήλωσαν ότι βελτιώθηκε σημαντικά η ψυχική και σωματική τους υγεία, καθώς απέκτησαν περισσότερο χρόνο για την οικογένεια, την προσωπική ζωή και την ξεκούραση.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις διαπίστωσαν ότι η παραγωγικότητα όχι μόνο δεν μειώθηκε, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκε, καθώς οι εργαζόμενοι εμφανίζονταν πιο συγκεντρωμένοι, αποδοτικοί και ξεκούραστοι.

Το μεγαλύτερο εργασιακό πείραμα στον κόσμο

Η μετάβαση προς το νέο μοντέλο ξεκίνησε μέσα από δύο μεγάλες πιλοτικές δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2015-2019 από το Δημοτικό Συμβούλιο του Ρέικιαβικ και την κεντρική κυβέρνηση της Ισλανδίας.

Στις δοκιμές συμμετείχαν περισσότεροι από 2.500 εργαζόμενοι, δηλαδή περίπου το 1% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, αποδεικνύοντας ότι το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε πολλούς διαφορετικούς τομείς της οικονομίας.

Στα πιλοτικά προγράμματα συμμετείχαν όχι μόνο εργαζόμενοι γραφείου, αλλά και επαγγελματίες πρώτης γραμμής, όπως προσωπικό σε νηπιαγωγεία και σχολεία, εργαζόμενοι σε νοσοκομεία και δομές κοινωνικής πρόνοιας, αλλά και αστυνομικά τμήματα και δημόσιες υπηρεσίες.

Η βασική φιλοσοφία του μοντέλου προέβλεπε τη μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας από 40 σε 35 ή 36 ώρες. Για να λειτουργήσει το σύστημα, επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί αναδιοργάνωσαν τις διαδικασίες τους, περιόρισαν τις περιττές συσκέψεις και μείωσαν τις χρονοβόρες εργασίες χαμηλής αξίας.

Η «δικαίωση» της Gen Z

Η επιτυχία του ισλανδικού μοντέλου συνδέεται άμεσα με τη νέα φιλοσοφία εργασίας που προωθεί η Gen Z, η οποία αλλάζει σταδιακά τους κανόνες της παγκόσμιας αγοράς εργασίας.

Οι νεότερες γενιές εργαζομένων απομακρύνονται από την κουλτούρα της διαρκούς υπερεργασίας και ζητούν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, ευελιξία και καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και προσωπική ζωή.

Για τη Gen Z, η εργασία δεν θεωρείται πλέον το μοναδικό κέντρο της καθημερινότητας, αλλά ένα κομμάτι ζωής που πρέπει να συνυπάρχει με την προσωπική ευτυχία, την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Η Ισλανδία απέδειξε στην πράξη ότι ο σεβασμός στον προσωπικό χρόνο των εργαζομένων δεν υπονομεύει την οικονομία ή την κερδοφορία των επιχειρήσεων. Αντίθετα, δημιουργεί πιο πιστό, πιο υγιές και τελικά πιο αποδοτικό ανθρώπινο δυναμικό.

Ένας νέος παγκόσμιος οδηγός για το μέλλον της εργασίας

Η επιτυχία του ισλανδικού πειράματος επηρέασε ήδη πολλές χώρες και αγορές εργασίας διεθνώς. Τα εγχώρια συνδικάτα αξιοποίησαν τα επιστημονικά δεδομένα για να ενσωματώσουν το νέο μοντέλο σε συλλογικές συμβάσεις, μετατρέποντας τη 4ήμερη εργασία σε μόνιμη πραγματικότητα.

Σήμερα, η Ισλανδία λειτουργεί ως βασικό παράδειγμα για αντίστοιχες πρωτοβουλίες που εξετάζονται ή εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Ισπανία, η Γερμανία και η Νέα Ζηλανδία, ενισχύοντας τη διεθνή συζήτηση για το μέλλον της εργασίας και τον ρόλο της ανθρώπινης ευημερίας στην οικονομική ανάπτυξη.

Στην πρωτοβουλία της μη-κερδοσκοπικής εταιρίας «4 Day Week Global» (4DWG) και της εταιρίας συμβούλων διοίκησης «Intraprenör» συμμετέχουν 45 επιχειρήσεις και εκτιμάται ότι στο πρόγραμμα - «πιλότος» θα συμμετάσχουν συνολικά 600 επιχειρήσεις. Την επιστημονική επίβλεψη και αξιολόγηση της διάρκειας έξι μηνών δοκιμής έχει το Πανεπιστήμιο του Μούνστερ.

Η «4DWG», η οποία έχει ήδη δρομολογήσει ανάλογα προγράμματα σε άλλες χώρες, εκτιμά ότι ο περιορισμός των ημερών εργασίας με τη διατήρηση των αποδοχών στο ίδιο επίπεδο θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας για τους εργοδότες και σε καλύτερη διαβίωση των εργαζομένων, κάτι που αναμένεται να προσελκύσει περισσότερους υποψήφιους, οι οποίοι είτε δεν μπορούν είτε δεν επιθυμούν να εργάζονται πέντε ημέρες την εβδομάδα.

Σύμφωνα με τους συντονιστές του προγράμματος στην Γερμανία, όπου εφαρμόζονται πολύ πιο εξελιγμένες τεχνικές ανάλυσης δεδομένων σε σχέση με παλαιότερες αντίστοιχες δοκιμές σε άλλες αγορές, θα προκύψει τελικά μια πιο σαφής εικόνα για το εγχείρημα, αν και υπάρχουν σοβαρές επιφυλάξεις σχετικά με το εάν θα ήταν εφικτή μια μετάβαση του συνόλου των εργαζομένων σε καθεστώς 4ήμερης εργασίας.

Τις προηγούμενες δεκαετίες δοκιμάστηκαν κατά καιρούς διάφορα μοντέλα, με στόχο να απαντήσουν στην ανάγκη των εργαζομένων να συνδυάσουν την εργασία τους με καλύτερη ποιότητα ζωής. Το ενδιαφέρον για την 4ήμερη εργασία εκτοξεύθηκε ιδιαίτερα στις αρχές της δεκαετίας του '70, με το συνηθέστερο μοντέλο να προβλέπει 10 ώρες εργασίας την ημέρα για τέσσερις ημέρες την εβδομάδα. Στα συμπεράσματα εκείνης της εποχής αναφέρεται ότι αρχικά οι εργαζόμενοι είχαν καλύτερη διάθεση, ωστόσο πολύ σύντομα το εργασιακό στρες επιδεινώθηκε, λόγω της εντατικοποίησης της εργασίας. Σήμερα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας (ΙLO), ο μέσος όρος των ωρών εργασίας παγκοσμίως φθάνει τις 44 ώρες την εβδομάδα.

«Η υπόθεση στην οποία στηριζόμαστε σε αυτό το πρόγραμμα είναι ότι οι μειωμένες ώρες εργασίας θα δώσουν στους εργαζόμενους περισσότερο χρόνο ανάκαμψης και, επομένως, μεγαλύτερη παραγωγικότητα», δήλωσε η Γιούλια Μπάκμαν από το πανεπιστήμιο του Μύνστερ στην παρουσίαση του εγχειρήματος. «Είναι κάπως παράδοξο. Αν ρωτήσει κανείς τους πολιτικούς, θα πουν ότι όλοι πρέπει να δουλεύουν περισσότερες ώρες, όχι λιγότερες. Μια 4ήμερη εβδομάδα όμως αποτελεί ένα ισχυρό πλεονέκτημα προκειμένου να καταστούν ελκυστικότεροι συγκεκριμένοι κλάδοι της οικονομίας για τους κατάλληλους εργαζόμενους. Αυτό είναι και ο βασικός στόχος των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα», εξηγεί ο Κάρστεν Μάιερ, συνιδρυτής της «Intraprenör» και εκτιμά ότι το 4ήμερο μοντέλο θα είχε θετική επίπτωση στην ψυχολογική και σωματική ευεξία των εργαζομένων, θα περιόριζε τις ημέρες απουσίας λόγω ασθένειας, καθώς οι άνθρωποι θα είχαν περισσότερες ευκαιρίες για άσκηση και υγιεινή ζωή, ενώ, στην περίπτωση των ανδρών, θα αυξάνονταν οι πιθανότητες να εμπλακούν περισσότερο στην ανατροφή των παιδιών τους, επιτρέποντας έτσι σε περισσότερες γυναίκες να επιστρέψουν πλήρως στην αγορά εργασίας. «Το μοντέλο που εξετάζουμε είναι το 100-80-100, δηλαδή 100% αποδοχές για 80% εργασία και 100% παραγωγικότητα», εξηγεί. Επιπλέον, επισημαίνει ότι το 90% των εταιριών που έχουν κατά καιρούς συμμετάσχει σε ανάλογο πρόγραμμα ανά τον κόσμο, έχουν παραμείνει σε κάποιου είδους μοντέλο μειωμένου χρόνου εργασίας και έχουν να αναφέρουν κατά μέσο όρο 25% αύξηση της παραγωγικότητας.

Πρόσφατα ο υπουργός Οικονομίας Ρόμπερτ Χάμπέκ υπολόγισε σε 2 εκατομμύρια τις κενές θέσεις εργασίας στην Γερμανία και σε 90 δισεκατομμύρια τις απώλειες για την γερμανική οικονομία το 2023 μόνο από αυτό. Προέβλεψε μάλιστα ότι έως το 2035, εάν δεν αλλάξει κάτι, οι θέσεις θα μπορούσαν να έχουν αυξηθεί σε 5 εκατομμύρια. Σύμφωνα επιπλέον με τα στοιχεία της ασφαλιστικής εταιρίας DAK, την περσινή χρονιά οι εργαζόμενοι πήραν κατά μέσο όρο 20 ημέρες ασθένειας, επιβαρύνοντας την οικονομία κατά 26 δισεκατομμύρια ευρώ.

Σε πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Forsa, το 71% των ερωτηθέντων θα ήθελε να έχει την επιλογή για εβδομάδα τεσσάρων ημερών, ενώ το 77% δήλωσε ότι θα συμφωνούσε με ένα σχετικό κυβερνητικό σχέδιο. Την ίδια άποψη εκφράζουν επίσης δύο στους τρεις εργαζόμενους. Σε αντίστοιχη έρευνα του Ινστιτούτου «Χανς Μπέκλερ», τα ποσοστά υπερβαίνουν το 80%.

Το μοντέλο φαίνεται ότι είναι ήδη ιδιαίτερα ελκυστικό για τις τράπεζες. Όπως αναφέρει η Handelsblatt, η Volksbank στο Καϊζεσλάουτερν το εφαρμόζει από το καλοκαίρι του 2022, με εβδομάδα 34,5 αντί 39 ωρών και ίδιο μισθό και έχει καταφέρει να θεωρείται καλύτερος εργοδότης για τους υποψήφιους εργαζόμενους στον τραπεζικό τομέα. Τις Παρασκευές οι πελάτες μπορούν να εξυπηρετηθούν μόνο τηλεφωνικώς ή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, καθώς τα καταστήματα της τράπεζας παραμένουν κλειστά. Ανάλογο μοντέλο εφαρμόζουν η Volksbank στο Νόις του Ντίσελντορφ και η Sparda Bank στο Βερολίνο. Η Reiffeisen επιτρέπει επίσης στους υπαλλήλους της να επιλέξουν αν θα εργάζονται πέντε ημέρες ή τέσσερις, με αντίστοιχη μείωση των ημερών διακοπών, προκειμένου να παραμένει ανοιχτή και τις Παρασκευές.

Από την άλλη πλευρά, όπως δηλώνει στην Deutsche Welle ο οικονομολόγος του Γερμανικού Ινστιτούτου Έρευνας Εργασίας (ΙΑΒ), η εβδομάδα των τεσσάρων ημερών θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση των εργοδοτών, εάν δεν συνοδεύεται από αύξηση της παραγωγικότητας, ενώ, όπως εκτιμά, το μοντέλο δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους τομείς. «Αν το εφαρμόζαμε παντού με τον ίδιο τρόπο, στο τέλος θα ζημιώναμε την παραγωγικότητα», προειδοποιεί. Σε ανάλογο πνεύμα, ο πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) Μαρσέλ Φράτσερ, θεωρεί ότι η εισαγωγή της 4ήμερης εργασίας θα μπορούσε να έχει αποτέλεσμα μόνο εάν σήμαινε και περιορισμό των αποδοχών.

Τα πρώτα συμπεράσματα από το πρόγραμμα αναμένεται να είναι διαθέσιμα το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους.

Πρόκειται για την μεγαλύτερη δοκιμή «νέου τύπου» εργασίας που συμβαίνει και αφορμή γι΄αυτό ήταν τα δύο χρόνια πανδημίας.

Όπως αναφέρει o Guardian, η πιλοτική δοκιμή θα διαρκέσει έξι μήνες και διεξάγεται από εταιρίες και ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του Boston College.

Μοντέλο 100-80-100

Η δοκιμή βασίζεται στο μοντέλο «100:80:100» δηλαδή 100% του μισθού για το 80% του χρόνου, με αντάλλαγμα τη δέσμευση για διατήρηση της παραγωγικότητας στο 100%.

«Καθώς βγαίνουμε από την πανδημία, όλο και περισσότερες εταιρείες αναγνωρίζουν ότι το νέο σύνορο του ανταγωνισμού είναι η ποιότητα ζωής και ότι η εργασία με μειωμένο ωράριο και με επίκεντρο την παραγωγή είναι το όχημα που θα τους δώσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», σχολίασε  CEO μίας μη κερδοσκοπικής εταιρίας που συμμετέχει στο εν λόγω πρόγραμμα.

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν υπηρεσίες εκπαίδευσης, συμβουλευτικές υπηρεσίες για τον εργασιακό χώρο, ινστιτούτα υγείας, υπηρεσίες πρόσληψης προσωπικού σε κτίρια και κατασκευές, εταιρίες τροφίμων, ποτών και εταιρίες παροχής digital marketing.

Συμμετέχουν τα Πανεπιστήμια του Κέιμπριτζ και της Οξφόρδης

Από την πλευρά τους οι ερευνητές θα συνεργαστούν με κάθε συμμετέχοντα οργανισμό για να μετρήσουν τον αντίκτυπο στην παραγωγικότητα της επιχείρησης και την ευημερία των εργαζομένων της, καθώς και τον αντίκτυπο στο περιβάλλον και την ισότητα των φύλων.

Οι υποστηριζόμενες από την κυβέρνηση δοκιμές τετραήμερης εργασίας πρόκειται επίσης να ξεκινήσουν μέσα στο 2022 στην Ισπανία και τη Σκωτία.