Έτσι, η κυβέρνηση συνασπισμού της χώρας χρησιμοποιεί τον φετινό προϋπολογισμό για να προσπαθήσει να κρατήσει τους νέους πτυχιούχους στην Πορτογαλία. Η προτεινόμενη πολιτική είναι μια πολυετής φοροαπαλλαγή για άτομα ηλικίας 18 έως 35 ετών με ετήσιους μισθούς έως 28.000 ευρώ.

Ωστόσο σύμφωνα με τον Guardian, η φορολογική ελάφρυνση θα εξακολουθεί να μην αφήνει στους νέους αρκετά χρήματα ώστε να παραμείνουν στην Πορτογαλία. Για να είχε επιτυχία το εγχείρημα θα έπρεπε αρχικά οι μισθοί να είναι υψηλότεροι, ωστόσο, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, μόνο το 2% των εργαζομένων στη χώρα ηλικίας 18 έως 35 ετών κερδίζει περισσότερα από 41.000 ευρώ ετησίως.

Μάλιστα μόνο κατά την περίοδο από το 2010 έως το 2021, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ έδειξαν ότι το brain drain για την ελληνική αγορά εργασίας αναλογούσε σε 592.200 άτομα. Αντίστοιχα, η εισερχόμενη μετανάστευση Ελλήνων (brain gain) ήταν 342.900 άτομα, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται εκροή 249.300 ατόμων.

Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για ένα αρκετά μεγάλο μέρος του πληθυσμού και ίσως αυτή τη στιγμή να μην θεωρείται εφικτό να υπολογισθεί πόσοι από αυτούς τους Έλληνες, άνδρες και γυναίκες, παρέμειναν εκτός συνόρων και εξακολουθούν να εργάζονται στους τόπους όπου επέλεξαν να εγκατασταθούν στα χρόνια της «βαριάς» ύφεσης και πόσοι τελικά αποφάσισαν ή βρήκαν τον κατάλληλο τρόπο για να γυρίσουν στην πατρίδα.

Η οικονομία της Ελλάδας δίχως αμφιβολία βελτιώθηκε πολύ τα τελευταία χρόνια και δεν έχει καμιά σχέση με τις εικόνες που έβλεπε κανείς την περίοδο των σκληρών μνημονίων.

Ο στόχος είναι να πετύχει η χώρα το brain gain. Την επάνοδο των Ελλήνων οι οποίοι μετανάστευσαν σε διάφορες χώρες, σε αναζήτηση μιας καλύτερης επαγγελματικής και όχι μόνο τύχης. Ήδη υπάρχουν θετικές ενδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση, με την προσπάθεια σαφώς να μην σταματά. Μεγάλο στοίχημα αποτελεί η επιστροφή, αν όχι όλων, τουλάχιστον ενός μεγάλου μέρους των συγκεκριμένων ανθρώπων.

Η ενίσχυση των προοπτικών της χώρας και της οικονομίας της, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και η ποιότητα του εργασιακού περιβάλλοντος αφενός κατάφεραν να περιορίσουν σταδιακά το φαινόμενο της διαρροής ανθρώπινου κεφαλαίου προς το εξωτερικό, αφετέρου πρόσφεραν το έναυσμα για την έναρξη της… αντίστροφης διαδικασίας. Του επαναπατρισμού εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων.

Μια διαδικασία που εξελίσσεται ίσως σε πιο αργούς ρυθμούς σε σχέση με το επιθυμητό, ωστόσο θεωρείται προφανές ότι πλέον το πρόσημο είναι θετικό: Γυρίζει κόσμος στην Ελλάδα και έπαψε να φεύγει.

Το «μυστικό» σε αυτή την υπόθεση δεν είναι άλλο από τη δυνατότητα της ελληνικής οικονομίας και των ελληνικών επιχειρήσεων κάθε μεγέθους να συνεχίσουν να παράγουν καλές θέσεις εργασίας, με τις αντίστοιχες οικονομικές αποδοχές για τους εργαζομένους και την καθιέρωση όρων εργασίας και συνθηκών τέτοιων που θα μπορούν να προσελκύουν έναν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό στελεχών ή προσωπικού.

Ο ίδιος δρόμος άλλωστε πρέπει να ακολουθηθεί για να μπορέσει η Ελλάδα να κρατήσει τα «μυαλά» εδώ και να ελαχιστοποιήσει τη περαιτέρω διαρροή ανθρώπινου δυναμικού.

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, το brain drain δεν ήταν αποκλειστικά σύμπτωμα της οικονομικής κρίσης. Αντανακλούσε –και αντανακλά- ευρύτερες παραγωγικές και διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, οι οποίες αναδείχθηκαν και επιδεινώθηκαν την τελευταία δεκαετία.

Μεταξύ αυτών, το στρεβλό παραγωγικό μοντέλο που δεν ευνοεί τη δημιουργία ποιοτικών, παραγωγικών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, το σχετικά χαμηλό επίπεδο των οικονομικών απολαβών που έχουν οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα (παράδειγμα η απόκλιση του καθαρού μέσου ετήσιου εισοδήματος των πτυχιούχων έναντι του μέσου όρου της Ε.Ε.), οι μη ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας και το χαμηλό επίπεδο υποκειμενικής και υλικής ευημερίας, όπως αυτό μετράται με τους δείκτες ποιότητας ζωής.

Η εδραίωση νέων κανόνων στην σύγχρονη αγοράς εργασίας, βεβαίως και συνδράμει προς την επίτευξη του στόχου, για την ενίσχυση του ρεύματος της επιστροφής όσων έφυγαν από την Ελλάδα στα πολύ δύσκολα χρόνια για την ελληνική οικονομία.

Η υψηλή ζήτηση σε θέσεις εργασίας σε κλάδους οι οποίοι απαιτούν τεχνογνωσία και εξειδίκευση, όπως ο ταχέως αναπτυσσόμενος τομέας της πληροφορικής στην Ελλάδα, λόγω και των σοβαρών ελλείψεων σε ανθρώπινο δυναμικό έναντι του όγκου των ψηφιακών έργων που πρέπει να ολοκληρωθούν και να παραδωθούν τα επόμενα χρόνια, είναι ένα από τα μεγαλύτερα παραδείγματα αυτής της αναστροφής του αρνητικού κλίματος, από το τέλος των μνημονίων και μετά.

Οι επενδύσεις που γίνονται, επίσης, στη χώρα, συμπληρώνουν αυτό το «παζλ», σε καιρούς που η ύφεση έχει πια δώσει τη θέση της στην ανάπτυξη.

Αφού αναγνώρισε ότι «είναι πάρα πολλά τα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι νέοι άνθρωποι στην Ελλάδα, δεν ήταν ένας τόπος φιλόξενος η Ελλάδα για πολλά χρόνια, δεκαετίες», συμφώνησε ότι αυτός ήταν και ένας από τους βασικούς λόγους που έφυγαν όλοι αυτοί οι νέοι άνθρωποι.

«Δεν ήταν μόνο οικονομικοί λόγοι, αλλά και λόγοι που έχουν να κάνουν με τις ευκαιρίες, την αξιοκρατία, την ενδυνάμωση των νέων ανθρώπων στα πρώτα βήματα της οικογενειακής ή επαγγελματικής ζωής. Να αισθάνονται ένα κράτος αρωγό δίπλα στις προσπάθειές τους», σημείωσε, εστιάζοντας στη συνέχεια σε εκείνα τα μέτρα και κίνητρα που στόχο έχουν «να βελτιώσουν το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών, ειδικά των νέων.

Ενώ αμέσως μετά μίλησε για την πολιτική ίσων ευκαιριών στο εργασιακό περιβάλλον, πολιτικών που θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης, το Σχέδιο Ελλάδα 2.0 και που στόχο έχουν, «περισσότερη ισονομία μέσα στις επιχειρήσεις για τους πιο ευάλωτους.

Για τις γυναίκες που δεν μπορούν να ανελιχθούν επαγγελματικά, ή όταν παίρνουν χαμηλότερους μισθούς να μπορούν να κάνουν καταγγελία σε τέτοια φαινόμενα. Επίσης για τα μέλη της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ, που επίσης συναντούν διακρίσεις». Εξήγγειλε δε, τη χρηματοδότηση ειδικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και για τους εργοδότες.

Στο ερώτημα για τις πολιτικές για εκείνους που δεν έφυγαν ποτέ από τη χώρα, ο υπουργός Επικρατείας υπογράμμισε ότι «ήδη στον ιδιωτικό τομέα η εισφορά αλληλεγγύης έχει ανασταλεί και ο στόχος είναι – εφόσον πηγαίνουν καλά τα δημόσια οικονομικά – να καταργηθεί εντελώς για όλους, δημοσίους και ιδιωτικούς υπαλλήλους».

Μιλώντας στην ΕΡΤ1, ο κ. Σκέρτσος, αφού αναγνώρισε εν πρώτοις ότι «είναι πάρα πολλά τα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι νέοι άνθρωποι στην Ελλάδα, δεν ήταν ένας τόπος φιλόξενος η Ελλάδα για πολλά χρόνια, δεκαετίες», συμφώνησε ότι αυτός ήταν και ένας από τους βασικούς λόγους που έφυγαν όλοι αυτοί οι νέοι άνθρωποι.

«Δεν ήταν μόνο οικονομικοί λόγοι, αλλά και λόγοι που έχουν να κάνουν με τις ευκαιρίες, την αξιοκρατία, την ενδυνάμωση των νέων ανθρώπων στα πρώτα βήματα της οικογενειακής ή επαγγελματικής ζωής. Να αισθάνονται ένα κράτος αρωγό δίπλα στις προσπάθειές τους», σημείωσε, εστιάζοντας στη συνέχεια σε εκείνα τα μέτρα και κίνητρα που στόχο έχουν «να βελτιώσουν το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών, ειδικά των νέων. Δεν ξέρω αν είναι ευρέως γνωστό, κάποιος που επιστρέφει στην Ελλάδα από το εξωτερικό, έχει 50% χαμηλότερη φορολογία εισοδήματος για τα επόμενα επτά χρόνια. Πρέπει να ξέρει ότι έχει μια προβλεψιμότητα στη ζωή του, πρέπει να ξέρει ότι το εισόδημα, αν και υψηλότερο στο εξωτερικό, θα είναι σε ένα καλό επίπεδο και στην Ελλάδα», επιχειρηματολόγησε ο κ. Σκέρτσος.

Ενώ αμέσως μετά μίλησε για την πολιτική ίσων ευκαιριών στο εργασιακό περιβάλλον, πολιτικών που θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης, το Σχέδιο Ελλάδα 2.0 και που στόχο έχουν, «περισσότερη ισονομία μέσα στις επιχειρήσεις για τους πιο ευάλωτους. Για τις γυναίκες που δεν μπορούν να ανελιχθούν επαγγελματικά, ή όταν παίρνουν χαμηλότερους μισθούς να μπορούν να κάνουν καταγγελία σε τέτοια φαινόμενα. Επίσης για τα μέλη της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ, που επίσης συναντούν διακρίσεις». Εξήγγειλε δε, τη χρηματοδότηση ειδικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και για τους εργοδότες.

Απευθυνόμενος, τέλος, σε όλους εκείνους που βρίσκονται την ώρα αυτή στο εξωτερικό, αναγνώρισε ότι έχουν δίκιο να αμφιβάλλουν για το εάν όλα αυτά συμβαίνουν πράγματι. Το δέχεται, άλλωστε, και ο ίδιος ως ερώτημα – «το δέχομαι από ανθρώπους που δεν είναι δικαιούχοι όλων αυτών των πολιτικών. Ναι, γίνονται τα τελευταία 2- 2,5 χρόνια πολλές από αυτές τις πολιτικές. Είναι στοιχεία που χτίζουν σταδιακά μια πολιτική που αλλάζει και αναδιανέμει πόρους, δυνατότητες και ευκαιρίες προς τους νέους».

Στο ερώτημα, όμως, για τις πολιτικές για εκείνους που δεν έφυγαν ποτέ από τη χώρα, ο υπουργός Επικρατείας υπογράμμισε ότι «ήδη στον ιδιωτικό τομέα η εισφορά αλληλεγγύης έχει ανασταλεί και ο στόχος είναι – εφόσον πηγαίνουν καλά τα δημόσια οικονομικά – να καταργηθεί εντελώς για όλους, δημοσίους και ιδιωτικούς υπαλλήλους».

Η πιο βαθιά όμως απώλεια, όπως επισημαίνει η ΤτΕ σε έκθεσή της, είναι η μαζική φυγή στο εξωτερικό ενός σημαντικού τμήματος του ανθρώπινου δυναμικού με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, δεξιότητες και επαγγελματικά προσόντα. Και τούτο γιατί οι επιπτώσεις είναι μακροπρόθεσμες. Μπορεί το φαινόμενο αυτό να αναστραφεί;

Το προφίλ των Ελλήνων που έφυγαν

Στην Ελλάδα, το 2010 καταγράφηκε ένα μεγάλο κύμα μετανάστευσης νέων επιστημόνων και επαγγελματιών. Το κύμα αυτό εντάθηκε το 2012 και μονιμοποιήθηκε τα επόμενα έτη λαμβάνοντας διαστάσεις μεγάλης φυγής, με τις ετήσιες εκροές ατόμων στην ηλικιακή ομάδα των 25-44 ετών να ξεπερνούν τις 50 χιλιάδες.

Συνολικά, μεταξύ 2008 και 2017 μετανάστευσαν περισσότερα από 467 χιλιάδες άτομα της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας. Αν και η Ελλάδα διαθέτει πλούσια μεταναστευτική εμπειρία, το σύγχρονο κύμα μετανάστευσης παρουσιάζει δύο σημαντικές διαφορές σε σχέση με τα ιστορικά προηγούμενα. Πρώτον, περισσότεροι από 1 στους 3 αποδήμους είναι γυναίκες, με αρνητικές συνέπειες για τον ήδη χαμηλό δείκτη γονιμότητας, και δεύτερον, στην πλειονότητά τους είναι άτομα που διαθέτουν υψηλής ποιότητας ανθρώπινο κεφάλαιο.

Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με την ΤτΕ, σχετίζονται με την άνοδο του εκπαιδευτικού επιπέδου στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, καθώς και με τη ζήτηση εργασίας από τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες αποτέλεσαν τις χώρες υποδοχής για μεγάλο τμήμα αποδήμων.

Οι περισσότερες έρευνες είναι ενδεικτικές του υψηλού μορφωτικού επιπέδου των Ελλήνων που μεταναστεύουν, με τους πτυχιούχους μηχανικούς και πτυχιούχους πληροφορικής να αποτελούν ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό. Η υψηλή ανεργία των πτυχιούχων ανώτατης εκπαίδευσης, ήδη στα χρόνια πριν από την κρίση, πλήττει κυρίως τους επιστημονικούς κλάδους στους οποίους υπάρχει υπερεκπαίδευση.

Η ισχνή σύνδεση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας σε συνδυασμό με τους εξαιρετικά χαμηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης αποτέλεσαν κρίσιμους παράγοντες στην απόφαση μετανάστευσης. Η απώλεια ανθρώπινου δυναμικού υψηλής μόρφωσης και κατάρτισης υποβαθμίζει τη σημασία της χώρας ως προορισμού επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας και δυσχεραίνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας και τη μετάβασή της στην “οικονομία της γνώσης”.

Εξίσου σημαντικές είναι και οι δευτερογενείς επιδράσεις, όπως αναδεικνύονται από τις επιδράσεις διαγενεακής αναπαραγωγής προτύπων συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και απόκτησης υψηλότερου εκπαιδευτικού επιπέδου.

Οι προτάσεις της ΤτΕ για την αναστροφή του φαινομένου

Αναμφισβήτητα, η επιταχυνόμενη ανάπτυξη και η μείωση του ποσοστού ανεργίας αποτελούν βασικούς παράγοντες ανακοπής της έντασης του φαινομένου. Ωστόσο, ο επαναπατρισμός των αποδήμων με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν δεν προϋποθέτει μόνο την επίτευξη υψηλού ρυθμού ανάπτυξης, αλλά κυρίως τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και αμοιβής, καθώς και ένα εργασιακό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αξιοκρατία και ευκαιρίες προόδου και εξέλιξης.

Για να γίνει όμως αυτό, σημειώνει η ΤτΕ, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι παθογένειες εκείνες που αποτελούν την πηγή του προβλήματος, δηλαδή επιτρέπουν την ύπαρξη και διεύρυνση της αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δεξιοτήτων. Παράλληλα, θα πρέπει να επιτευχθεί η ταχεία ολοκλήρωση του μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας, δίνοντας έμφαση σε εκείνους τους κλάδους που χρησιμοποιούν τους παραγωγικούς συντελεστές με τον πλέον αποδοτικό τρόπο για την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η ΤτΕ καταθέτει τρεις προτάσεις:

α) Παροχή άμεσων φορολογικών κινήτρων σε επαναπατριζόμενους επιστήμονες και σε επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν τέτοιους επιστήμονες (για παράδειγμα μειωμένοι συντελεστές φορολόγησης και μειωμένες ασφαλιστικές εισφορές), καθώς και επενδυτικών κινήτρων. Παρόμοια φορολογικά κίνητρα μπορούν να δοθούν και σε νεοφυείς επιχειρήσεις που ιδρύονται από επαναπατριζόμενους επιστήμονες, ενώ παράλληλα η παροχή φορολογικών κινήτρων για την ομαλή ένταξη των νεοεισερχόμενων ηλικίας κάτω των 25 ετών στην αγορά εργασίας μπορεί να ανακόψει την τάση φυγής. Εξάλλου, η στήριξη του επιχειρείν και της νεοφυούς επιχειρηματικότητας επιδρά ευεργετικά στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας.

β) Οι επιχειρήσεις των κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας είναι σε θέση να συμμετέχουν σε προγράμματα σύμπραξης με επιχειρήσεις του εξωτερικού, στα οποία η συμμετοχή των αποδήμων ως γέφυρας γνώσεων αποφέρει σημαντικά οφέλη για την εγχώρια οικονομία μέσω της μεταφοράς τεχνολογίας, τεχνογνωσίας και εμπειρογνωμοσύνης σε σύγχρονους τρόπους παραγωγής και διοίκησης που απέκτησαν κατά την παραμονή τους στο εξωτερικό.

γ)Καταγραφή των αναντιστοιχιών στην αγορά εργασίας επιτρέπει την αποτελεσματική αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος με γνώμονα τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Δράσεις πολιτικής προς την κατεύθυνση αυτή είναι:

Η καταπολέμηση του ψηφιακού αναλφαβητισμού. Το κράτος, σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και τον ακαδημαϊκό χώρο, θα πρέπει να αναλάβει στοχευμένη δράση για την ψηφιακή αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να υποστηρίξει έμπρακτα τη διά βίου μάθηση και εκπαίδευση.
Η επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών.

Η αγορά εργασίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, της ψηφιακής επανάστασης και της οικονομίας της γνώσης αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα. Ένα από τα βασικά κριτήρια για την τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να είναι η ικανότητά της να εξυπηρετεί τις ανάγκες μιας οικονομικής πραγματικότητας που στηρίζεται όλο και περισσότερο στις προηγμένες δεξιότητες. Ένα πρόγραμμα σπουδών που σχεδιάζεται από εκπαιδευτικούς και βασίζεται στην εισροή πληροφόρησης από τους κοινωνικούς εταίρους έχει αυξημένες πιθανότητες να οδηγήσει σε ισχυρά αποτελέσματα σε όρους παραγωγικότητας εργασίας.
Η ενίσχυση των ανθρωπιστικών σπουδών στο πρόγραμμα της εγκύκλιας εκπαίδευσης καταπολεμά το λειτουργικό αναλφαβητισμό και περιορίζει το χρησιμοθηρικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Συνεισφέρει στην καλλιέργεια των κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων του μαθητή (soft skills), όπως επικοινωνία, ομαδικότητα και ενσυναίσθηση, που είναι απαραίτητες στη σύγχρονη αγορά εργασίας.

Η δυνατότητα χρηματοδότησης των ερευνητικών πανεπιστημιακών προγραμμάτων από τον ιδιωτικό τομέα με σκοπό την άμεση χρησιμοποίηση του ερευνητικού προϊόντος στην παραγωγική διαδικασία. Η επιστημονική έρευνα απαιτεί σοβαρή και διαρκή χρηματοδότηση, αξιοκρατία, εξωστρέφεια και στενή συνεργασία με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Απαιτεί επίσης κουλτούρα επιχειρηματικού ρίσκου και ανάληψης επενδύσεων σε καινοτόμες δραστηριότητες, οι οποίες αποφέρουν κέρδος σε βάθος χρόνου.

Η διασύνδεση των ελληνικών πανεπιστημίων με ξένα πανεπιστημιακά ιδρύματα και η ανάπτυξη κέντρων αριστείας μπορούν να προσελκύσουν μια κρίσιμη μάζα επιστημόνων και ερευνητών.

Η δημιουργία δομών κινητικότητας ερευνητών (“brain circulation”), καθώς και προγραμμάτων μετακίνησης για λόγους επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (Erasmus+), θα βοηθήσει πολλαπλά το ελληνικό οικοσύστημα έρευνας και ανάπτυξης με τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τον επαναπατρισμό επιστημόνων και ερευνητών, αφού τους παρέχεται η δυνατότητα να αξιοποιήσουν αποδοτικά την εμπειρία που απέκτησαν στο εξωτερικό, μετατρέποντας το brain drain σε brain regain.

Η βελτίωση των εσωτερικών συνδέσεων, η ενίσχυση των συνεργασιών πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, η αμφίδρομη κυκλική ροή πληροφοριών μέσα από δίκτυα “τριπλής έλικας”, με στόχο τη στενή και αποτελεσματική σύνδεση της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας, των τριών δηλαδή πλευρών του “τριγώνου της γνώσης”.

Οι εταιρικές σχέσεις πανεπιστημίου-βιομηχανίας με τη μορφή τεχνοβλαστών (university spin-offs) αποτελούν όχημα για την αξιοποίηση του καινοτόμου αποτελέσματος της ακαδημαϊκής έρευνας και την κατοχύρωση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και απαιτούν αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο μεμονωμένων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ εξάλλου, μετά την κρίση (από το 2009 και έπειτα) τα ποσοστά ανεργίας των πτυχιούχων υπερδιπλασιάστηκαν καθώς η μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού των ανέργων σημειώθηκε μεταξύ των αποφοίτων ανώτατης εκπαίδευσης (179,1%), ενώ η Ελλάδα καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ των 28 όσον αφορά την απασχόληση αποφοίτων της ανώτατης εκπαίδευσης.

Η ανάσχεση αυτής της τάσης (του brain drain) αλλά και ο επαναπατρισμός αυτού του ανθρώπινου δυναμικού αναμφισβήτητα θα πρέπει να αποτελέσει εθνικό στόχο, τη στιγμή που διάφορες μελέτες υπολογίζουν πως ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί στα 9,9 εκατομμύρια ως το 2030, στα 8,9 εκατομμύρια ως το 2050 και στα 7,7 εκατομμύρια ως το 2080, από περίπου 10,6 εκατομμύρια σήμερα. Με δείκτη ολικής γονιμότητας 1,33 (ο προβλεπόμενος μέσος αριθμών παιδιών ανά γυναίκα), η Ελλάδα έχει εξάλλου σήμερα σχεδόν τη χαμηλότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρώντας έναν από τους πιο γερασμένους πληθυσμούς στην Ευρώπη, καθώς πάνω από το ένα πέμπτο των κατοίκων της (το 21%) είναι άνω των 65 ετών.

Το παραπάνω αναφέρει σχετική έρευνα της ICAP People Solutions, στο πλαίσιο του 4ου Human Capital Summit. Η φετινή έρευνα, 4η στη σειρά, επιβεβαιώνει την εικόνα που κατέδειξαν οι προηγούμενες ενώ εντοπίζει και κάποιες ποιοτικές εξελίξεις, αναφέρει το in.gr.

Συγκεκριμένα, παρόλο που το δείγμα είναι κατά τα ¾ διαφορετικό από της περσινής έρευνας, ως κοινά χαρακτηριστικά παραμένουν ότι, το εκπαιδευτικό επίπεδο των συμμετεχόντων είναι πολύ υψηλό, (πτυχιούχοι κατά 92%), ότι εργάζονται κατά πλειοψηφία στο Ηνωμένο Βασίλειο και την υπόλοιπη Ευρώπη, ότι μοιράζονται κυρίως μεταξύ οικονομικών σπουδών και STEM, και ότι κατά 60% μετακινήθηκαν στο εξωτερικό αφού είχαν ήδη εργαστεί στην Ελλάδα.

«Πρωταθλητές» στη μετανάστευση εμφανίζονται οι άνδρες (64%), ενώ σε επίπεδο ηλικίας το 31% είναι άνω των 41 ετών, 19% είναι από 36-40 ετών, 25% είναι από 31-35 ετών, 19% από 26-30 ετών και 6% από 18-25 ετών. Οι μισοί από τους συμμετέχοντες είναι ανύπαντροι, ένα 16% παντρεμένοι και ένα 29% έχει και παιδιά.

Οι κλάδοι

Οι κυριότεροι κλάδοι όπου απασχολούνται είναι η πληροφορική, ο κατασκευαστικός/ενεργειακός και ο τραπεζοασφαλιστικός. Ακολουθούν εκπαίδευση και υπηρεσίες υγείας. Είναι κατά το ήμισυ απλοί υπάλληλοι, όμως έχει αυξηθεί ο αριθμός αυτών που έχουν υπεύθυνη θέση και αυτό αποτυπώνεται και στις αμοιβές τους. Ελάχιστοι απασχολούνται ως επιχειρηματίες. Πάνω από τους μισούς εργάζονται στο εξωτερικό για πάνω από 3 χρόνια.

Η αναχώρηση και η προϋπόθεση για… επιστροφή

Δηλώνουν ως πρώτη αιτία αναχώρησης την έλλειψη αξιοκρατίας και τη διαφθορά, με δεύτερη αιτία την οικονομική κρίση. Όμως βασικές προϋποθέσεις επιστροφής αναφέρονται η εύρεση εργασίας με αντίστοιχες αποδοχές και η βελτίωση της οικονομίας γενικά.

Πάντως ένα μικρό ποσοστό που έχει επιστρέψει δηλώνει ότι οι βασικοί λόγοι επιστροφής ήταν οικογενειακές υποχρεώσεις σε σχέση με γονείς ή παιδιά.

Συνδέονται με την Ελλάδα μέσω της μουσικής, του κινηματογράφου, της θρησκείας και εν γένει της παράδοσης και μόνο ένα τρίτο δηλώνει ότι υποστηρίζει την Ελλάδα στο εξωτερικό με διάφορους τρόπους. Άλλο ένα τρίτο δηλώνει ότι δε σκοπεύει να επιστρέψει στη χώρα.

Στο πλαίσιο των εργασιών του Συνεδρίου, ο κ. Άκης Σκέρτσος, Γενικός Διευθυντής του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) σχολίασε επίσης τα αποτελέσματα της έρευνας αναφέροντας επιγραμματικά ότι η εξίσωση απλά δε βγαίνει όσο συνεχίζουμε να έχουμε αναιμικούς ρυθμούς ανάπτυξης και να συντηρούμε ένα εχθρικό περιβάλλον προς τους νέους και τις επιχειρήσεις με αναξιοκρατία, κακούς θεσμούς, αναποτελεσματική παιδεία και υψηλούς φόρους στην παραγωγή και την εργασία. Σημείωσε ότι, προς το παρόν μετράμε τους ανθρώπους που φεύγουν από τη χώρα μας και όχι το αντίστροφο ενώ παράλληλα, κινδυνεύουμε να γίνουμε σταδιακά μια χώρα γερόντων, χωρίς οικονομικό δυναμισμό. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε άμεσα πρωτοβουλίες για μαζικές επενδύσεις και δράσεις ώστε ο πληθυσμός της χώρας να αυξηθεί σημαντικά μέχρι το 2030.

Πιο συγκεκριμένα, δήλωσε ότι «στο μείζον θέμα του brain drain είναι προτιμότερο να μιλάμε με συγκεκριμένα παραδείγματα που αναδεικνύουν τους πρακτικούς λόγους που διώχνουν από τη χώρα μας τα καλύτερα μυαλά που διαθέτουμε. Αναφέρομαι φυσικά στην υπερφορολόγηση της εργασίας. Αν συγκρίνουμε λοιπόν έναν μισθωτό με μηνιαίο καθαρό εισόδημα 1730 ευρώ/μήνα στην Ελλάδα και την Κύπρο, θα διαπιστώσουμε ότι οι φόροι και οι εισφορές που αποδίδει στο Κυπριακό κράτος αποτελούν μόλις το 14% του μικτού μισθού του ενώ στο Ελληνικό το 45%.
Ο ίδιος εργαζόμενος «κοστίζει» δηλαδή σε μια Κυπριακή επιχείρηση 24.157 ευρώ ετησίως, ενώ σε μια Ελληνική επιχείρηση 37.518 ευρώ. Συνεπώς έχουμε τέσσερα «κρατούμενα» για τους φίλους Κύπριους: καλύτερα αμειβόμενους εργαζόμενους, πιο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, πιο ανταποδοτικές δημόσιες υπηρεσίες και ένα συνολικά πιο ελκυστικό κράτος για ξένες και εγχώριες επενδύσεις. Η μείωση της υπερφορολόγησης της εργασίας ώστε να υπάρξει αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των Ελληνικών επιχειρήσεων, αποτελεί μείζονα προτεραιότητα για περισσότερες επενδύσεις, νέες θέσεις απασχόλησης και επαναπατρισμό των άξιων Ελλήνων και Ελληνίδων που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα μας στα δύσκολα χρόνια της κρίσης.»