Ωστόσο, η εκτόξευση των εσόδων χάρη στις υψηλότερες τιμές ενέργειας είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας, σημειώνει στην τελευταία του αναφορά το think tank Bruegel.

Ελαφρώς περισσότερο από το ήμισυ της αύξησης του εμπορικού πλεονάσματος της Ρωσίας οφείλεται στη δραστική πτώση των ρωσικών εισαγωγών, η οποία- με τη σειρά της- θα μπορούσε τελικά να υπονομεύσει την παραγωγική ικανότητα της Ρωσίας.

Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας σταμάτησε να δημοσιεύει λεπτομερή εμπορικά στοιχεία μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Για να σχηματίσει εικόνα για την τρέχουσα κατάσταση, το Bruegel συνέλεξε στοιχεία από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κίνα, Ηνωμένες Πολιτείες, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ινδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Τουρκία, συνθέτοντας έτσι τις αλλαγές στο εμπορικό ισοζύγιο της Ρωσίας.

Αυτές οι 34 χώρες αντιπροσώπευαν περίπου το 75% των εξαγωγών και των εισαγωγών της Ρωσίας το 2019.

Όπως είναι φυσικό, τη μεγαλύτερη μείωση εισαγωγών καταγράφουν προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο κυρώσεων που έχει επιβάλλει η Δύση, γεγονός που- όπως υποστηρίζει το Bruegel- «έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα ότι το μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα της Ρωσίας αντανακλά την αναποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων.»

Ινδία, Κίνα και Τουρκία οι νέοι εμπορικοί εταίροι

Οι εξαγωγές ενέργειας της Ρωσίας έχουν εκτραπεί προς την Ινδία και την Κίνα, αν και η ΕΕ εξακολουθούσε να αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ήμισυ των ρωσικών εσόδων από εξαγωγές ενέργειας τον Ιούνιο του 2022.
Η Τουρκία κέρδισε μεγάλο μερίδιο των ρωσικών εξαγωγών εκτός ενέργειας, καθώς το μερίδιο της ΕΕ μειώθηκε στο 40%.

Το 2019, το μηνιαίο εμπορικό πλεόνασμα της Ρωσίας με τις 34 χώρες που μελέτησε το Bruegel ανήλθε σε 10 – 15 δισεκατομμύρια δολάρια. Προερχόταν από το πλεόνασμα για ορυκτά καύσιμα και συναφή προϊόντα που ήταν 15 – 20 δισεκατομμύρια δολάρια το μήνα, ενώ για άλλα αγαθά η Ρωσία κατέγραφε έλλειμμα περίπου 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων/μήνα. Ο COVID-19 μείωσε τα έσοδα από ορυκτά καύσιμα, καθώς η ζήτηση και οι τιμές μειώθηκαν.

Από τις αρχές του 2021, ωστόσο, η ζήτηση και οι τιμές ορυκτών καυσίμων άρχισαν να αυξάνονται και έτσι αυξήθηκαν και τα έσοδα. Με την έναρξη του πολέμου ήρθε το μεγάλο άλμα στις τιμές.

Ο πόλεμος επέφερε επίσης άλμα στο εμπορικό ισοζύγιο της Ρωσίας σε αγαθά εκτός από τα ορυκτά καύσιμα: τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2022, τα μηνιαία πλεονάσματα ανήλθαν σε περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια – αύξηση περίπου 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων/μήνα από την προπολεμική περίοδο. Τα πλεονάσματα αυτά μειώθηκαν ελαφρά στη συνέχεια, μέχρι τον Ιούνιο του 2022.

Από τη συνολική αύξηση του εμπορικού πλεονάσματος της Ρωσίας με τις 34 χώρες (που ξεπέρασε τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια), τα ορυκτά καύσιμα ανήλθαν σε 29,4 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ τα αγαθά εκτός των ορυκτών καυσίμων αντιστοιχούσαν σε 30,7 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι κυρώσεις της Δύσης περιλαμβάνουν απαγόρευση εξαγωγών σε στρατηγικά αγαθά όπως προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και εξαρτήματα για χρήση σε κατασκευές ηλεκτρονικών, τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, αεροδιαστημικής και διύλισης πετρελαίου.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ δεν ισχύουν μόνο για προϊόντα που εξάγονται από αμερικανικές εταιρείες, αλλά και για προϊόντα που παράγονται σε άλλες χώρες χρησιμοποιώντας τεχνολογίες των ΗΠΑ.

Εξαίρεση σε αυτό το τοπίο αποτελούν οι εμπορικές σχέσεις Ρωσίας- Τουρκίας. Τα τουρκικά προϊόντα κερδίζουν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στη ρωσική αγορά και τον Ιούνιο του 2022 οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Ρωσία ξεπέρασαν τα προπολεμικά επίπεδα.

Η πτώση των εισαγωγών στη Ρωσία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα των άμεσων κυρώσεων. Αντανακλά, επίσης, τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι ρωσικές εταιρείες στο να πληρώσουν για τα αγαθά που θέλουν να εισάγουν, αφού σε κάποιες ρωσικές τράπεζες έχουν επιβληθεί κυρώσεις ενώ συνολικά η Ρωσία έχει αποκλειστεί από το διεθνές διατραπεζικό σύστημα SWIFT.

Η ΕΕ των 27 κρατών – μελών μέχρι στιγμής έχει διαθέσει 314 δισ. ευρώ για να μετριάσει τον αντίκτυπο της ενεργειακής κρίσης στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διαθέσει 178 δισ. ευρώ, όπως έδειξαν οι αναθεωρημένες εκτιμήσεις της Bruegel.

Το αυξανόμενο δημοσιονομικό βάρος – οι δαπάνες της ΕΕ αντιστοιχούν στο 1,7% του ΑΕΠ της – συμπίπτει με τον αυξανόμενο πληθωρισμό και τις ζοφερές προβλέψεις για την οικονομία.

Οι υπουργοί της ΕΕ διαπραγματεύονται ένα έκτακτο σχέδιο που θα μεταφέρει τα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας στα ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

«Αρχικά σχεδιάστηκε να είναι μια προσωρινή αντίδραση σε κάτι που υποτίθεται ότι θα ήταν ένα προσωρινό πρόβλημα. Αυτά τα μέτρα τελικά διογκώθηκαν και έγιναν διαρθρωτικά», αναφέρει η Σιμόν Ταλιαπιέτρα, ερευνήτρια του Brugel. «Ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί καθώς οι ενεργειακές τιμές παραμένουν ανεβασμένες. Κι αυτό σίγουρα δεν είναι βιώσιμο από πλευράς δημοσίων οικονομικών».

Το αυξανόμενο κόστος της ενεργειακής κρίσης απειλεί να βαθύνει το οικονομικό χάσμα μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, σύμφωνα με την Tαλιαπιέτρα.

«Αυτό το επίπεδο παρέμβασης συνεπάγεται επίσης τον κίνδυνο κατακερματισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη: οι κυβερνήσεις που διαθέτουν περισσότερο δημοσιονομικό χώρο θα διαχειριστούν αναπόφευκτα καλύτερα την ενεργειακή κρίση ανταγωνιζόμενες τους γείτονές τους που έχουν περιορισμένους ενεργειακούς πόρους κατά τους χειμερινούς μήνες», αναφέρει. «Είναι επομένως σημαντικό να σχεδιαστούν πολιτικές που μπορούν να διασφαλίσουν τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και να τις συντονίσουν — ιδίως μεταξύ των χωρών της ΕΕ».

Τώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να προχωρήσει στο αποφασιστικό βήμα της σταδιακής απαγόρευσης εισαγωγών πετρελαίου από τη Ρωσία και πολλοί είναι αυτοί που εκτιμούν ότι μία τέτοια απόφαση μπορεί να γυρίσει σε μπούμεραγκ για την Ευρώπη.

Το Ινστιτούτο Bruegel προειδοποιεί ότι η σταδιακή απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ δεν είναι η καλύτερη επιλογή.

Επίσης, υπάρχει το πρόβλημα του τι ακριβώς προσδιορίζεται ως «ρωσικό πετρέλαιο». Πρόκειται για το θαλάσσιο αργό πετρέλαιο ή και αυτό που μεταφέρεται μέσω αγωγών; Τι θα γίνει με τα επεξεργασμένα προϊόντα;

Υπάρχει, τέλος, ο κίνδυνος το Κρεμλίνο να προχωρήσει σε αντίποινα με περιορισμό ή διακοπή της παροχής φυσικού αερίου. Με το προηγούμενο Πολωνίας και Βουλγαρίας, αυτό το ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί κατηγορηματικά.

Η Ρωσία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σαουδική Αραβία, παράγοντας περίπου 10,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως (bpd) αργού πετρελαίου.

Η Ευρώπη είναι μακράν ο μεγαλύτερος πελάτης της: αγοράζει 2,4 εκατομμύρια βαρέλια αργού καθημερινά, μαζί με 1,4 εκατομμύρια bpd σε άλλα διυλισμένα προϊόντα. Μόνο η Γερμανία και η Ολλανδία καταναλώνουν 1,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Αυτό καθιστά τη Ρωσία τον κορυφαίο προμηθευτή πετρελαίου της ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 25% των συνολικών εισαγωγών.

Πέρυσι, η ΕΕ πλήρωσε 71 δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων από τη Ρωσία.

Ο αγωγός Druzhba (που σημαίνει «Φιλία» και είναι ο μεγαλύτερος αγωγός του κόσμου με μήκος 4.000 χιλιομέτρων) λειτουργεί υπό τον κρατικά ελεγχόμενο γίγαντα της Ρωσίας Transneft. Μεταφέρει πάνω από ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως από το Ταταρστάν απευθείας σε διυλιστήρια στην Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, την Τσεχία, την Αυστρία και τη Γερμανία, τα οποία στη συνέχεια μετατρέπουν τον «μαύρο χρυσό» σε ντίζελ, βενζίνη, νάφθα και λιπαντικές ουσίες.

Ωστόσο, οι μεγαλύτερες ποσότητες φτάνουν δια θαλάσσης, κυρίως στα λιμάνια του Ρότερνταμ και της γαλλικής Χάβρης.

«Μία καλύτερη εναλλακτική στο σταδιακό εμπάργκο ρωσικού πετρελαίου θα ήταν ένα πιο ευέλικτο εργαλείο που μπορεί να αυξομειώνει την πίεση στη Ρωσία ανάλογα με την κατάσταση στην Ουκρανία» υποστηρίζει το Ινστιτούτο Bruegel. «Ένας τιμωρητικός δασμός σε όλες τις ρωσικές εξαγωγές αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και φυσικού αερίου. Αυτό θα μείωνε άμεσα τα έσοδα της Ρωσίας. Παρόλα αυτά, η Ρωσία θα συνέχιζε να έχει κίνητρο εξαγωγών σε πελάτες στη Δύση, άρα δεν θα ήταν πιθανό να προχωρήσει άμεσα σε προετοιμασία για εξαγωγές ορυκτών καυσίμων σε τρίτες χώρες. Ένας δασμός θα μπορούσε, επίσης, να προσαρμόζεται ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις. Ένας τιμωρητικός δασμός σε όλες τις ενεργειακές εισαγωγές από τη Ρωσία θα ήταν μία καλύτερη επιλογή από τη σταδιακή εξάλειψη συγκεκριμένων καυσίμων» καταλήγει το Bruegel.

Η Ευρώπη καταβάλλει περίπου 850 εκατομμύρια ευρώ καθημερινά για εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Περιορισμένες εναλλακτικές πηγές

Το μεγαλύτερο μέρος της πλεονάζουσας διαθεσιμότητας πετρελαίου βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Μαζί διαθέτουν περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια/ημέρα (mb/d) πλεονάζουσας ποσότητας, αλλά δεν είναι όλα άμεσα διαθέσιμα.

Εκτός του ΟΠΕΚ+, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται ότι θα προσθέσουν 1,4 mb/d φέτος, με μικρότερες αυξήσεις από τον Καναδά, τη Γουιάνα και τη Βραζιλία, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.

Στις ΗΠΑ, αναμένεται ανάπτυξη του κλάδου σχιστόλιθου πετρελαίου, με αύξηση των γεωτρήσεων και του επιπέδου άντλησης. Ωστόσο, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού, τα προβλήματα της αλυσίδας εφοδιασμού και η κλιμάκωση του κόστους παραγωγής μπορούν να περιορίσουν την ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα.

Ελλείψει ταχύτερης αύξησης της παραγωγής, τα αποθέματα πετρελαίου θα πρέπει να εξισορροπήσουν την αγορά τους επόμενους μήνες. Αλλά ακόμη και πριν από τη σύγκρουση τις επιθέσεις της Ρωσίας στην Ουκρανία, τα αποθέματα πετρελαίου της βιομηχανίας εξαντλούνταν γρήγορα, σημειώνει ο ΟΟΣΑ.

Στα τέλη Ιανουαρίου, τα αποθέματα του ΟΟΣΑ ήταν 335 mb κάτω από τον μέσο όρο της πενταετίας και στα χαμηλά οκτώ ετών, γεγονός που προκλήθηκε από την ισχυρή οικονομική ανάκαμψη του 2021 και την αποτυχία του ΟΠΕΚ + να επιτύχει τους στόχους παραγωγής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η θέση της Ελλάδας μοιάζει επισφαλής, καθώς είναι από τις ελάχιστες χώρες- μέλη του ΟΟΣΑ, με μηδενικά δημόσια αποθέματα πετρελαίου, σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού.

Στα καλά νέα για την οικονομία αναφέρει την υπέρβαση των στόχων των πλεονασμάτων τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τη σχετική αποκλιμάκωση των τιμών στις αγορές, τη βελτίωση της θέσης της Ελλάδας στις αγορές, αλλά και τη δυνατότητα πρόωρης αποπληρωμής μέρους του δανείου του ΔΝΤ, αναφέρει το in.gr.

Την ίδια στιγμή προβληματισμένος εμφανίζεται για τους ρυθμούς ανάπτυξης, ξεκαθαρίζοντας ότι μόνο με βιώσιμη ισχυρή ανάπτυξη η Ελλάδα θα είναι όντως στο σωστό δρόμο, στηριζόμενη στα δικά της πόδια.

Όπως προειδοποιεί το μεγάλο ζήτημα δεν είναι τι θα συμβεί στο εγγύς μέλλον, διάστημα που ούτως ή άλλως τα ποσά που έχει να πληρώσει η Ελλάδα για το χρέος της είναι μικρά και ίσως καλύπτοντας και από το «μαξιλάρι» κεφαλαίων, αλλά τι θα γίνει «σε τρία-τέσσερα χρόνια από τώρα, οπότε όλο και περισσότερα δάνεια θα αρχίζουν να ωριμάζουν και μέχρι τότε δεν ξέρουμε εάν η ανάπτυξη θα παραμείνει ισχυρή ή θα έχει αποδυναμωθεί».

Υπάρχουν καλά νέα για την ελληνική οικονομία

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Ινστιτούτου Bruegel στις Βρυξέλλες, Ζολτ Ντάρβας, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, καλωσορίζει τα καλά νέα για την ελληνική οικονομία, σημειώνοντας πως τα αμέσως επόμενα χρόνια οι συνθήκες είναι αρκετά ευνοϊκές για τη χώρα λόγω της συμφωνίας για το χρέος.

Υπογραμμίζει ωστόσο την ανάγκη να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις που αφορούν τη φορολογία και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος προκειμένου να διατηρηθεί η ανάπτυξη σε υψηλά επίπεδα.

«Τα καλά νέα είναι ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια το πρωτογενές πλεόνασμα είναι μεγαλύτερο από αυτό που αναμενόταν. Δείχνει ότι η κυβέρνηση μπορεί να δημιουργήσει πλεόνασμα. Επίσης, καλά νέα είναι ότι οι τιμές στις αγορές έχουν πέσει κάπως, ενώ είχαμε και κάποιες αναβαθμίσεις», σχολιάζει ο κ. Ντάρβας, τονίζοντας ωστόσο ότι «το μεγάλο ζήτημα, όμως δεν είναι τι θα συμβεί στο εγγύς μέλλον».

Τα δύσκολα όμως είναι μπροστά

Όπως αναφέρει, σε αυτά τα χρόνια η Ελλάδα έχει να αποπληρώσει πολύ μικρό ποσό από το χρέος της και αυτό μπορεί να γίνει εύκολα χρησιμοποιώντας και το «μαξιλάρι» μετρητών.

Αυτό που είναι πιο σημαντικό, σημειώνει, είναι τι θα γίνει «σε τρία-τέσσερα χρόνια από τώρα, οπότε όλο και περισσότερα δάνεια θα αρχίζουν να ωριμάζουν και μέχρι τότε δεν ξέρουμε εάν η ανάπτυξη θα παραμείνει ισχυρή ή θα έχει αποδυναμωθεί».

Όπως εξηγεί ο κ. Ντάρβας, «κάθε βαθιά ύφεση ακολουθείται από κάποια ανάκαμψη», αλλά μόνο εάν αυτή παραμείνει «ισχυρή», η Ελλάδα θα είναι όντως στο σωστό δρόμο, «πλήρως εκτός προγράμματος και στηριζόμενη στα δικά της πόδια».

Θετική η πρόωρη αποπληρωμή του ΔΝΤ

Ο κ. Ντάρβας χαιρετίζει την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να αποπληρώσει πρόωρα τα δάνεια του ΔΝΤ.

«Η πρόωρη αποπληρωμή του ΔΝΤ είναι μια πολύ καλή ιδέα γιατί έχουν υψηλό επιτόκιο και επομένως το να αποφευχθεί αυτό το επιτόκιο είναι μια πολύ καλή επιλογή. Και οι άλλες χώρες που είχαν δάνεια από το ΔΝΤ έκαναν το ίδιο, όπως η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, γιατί είναι ξεκάθαρο πως αυτά τα δάνεια είναι πιο ακριβά από τα ευρωπαϊκά» σημειώνει.

Επόμενη προτεραιότητα η μείωση της φορολογίας

Η αμέσως επόμενη προτεραιότητα της Ελλάδας θα πρέπει να είναι η μείωση των φόρων, τονίζει.

«Οι φόροι είναι πολύ υψηλοί στην Ελλάδα και την ίδια στιγμή η φορολογική βάση είναι πολύ μικρή. Πολλοί άνθρωποι και εταιρείες συνεχίζουν να μην πληρώνουν φόρους, αλλά αυτοί που πληρώνουν υπόκεινται σε πολύ υψηλούς συντελεστές», σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος του think tank των Βρυξελλών, εκφράζοντας την άποψη ότι η μείωση των φόρων και η διεύρυνση της φορολογικής βάσης είναι επίσης σημαντική για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων.

«Αυτό θα έβαζε τα δημόσια οικονομικά σε μια πιο σταθερή και βιώσιμη βάση. Καθώς επίσης και όλες οι μεταρρυθμίσεις που έχουν να κάνουν με τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος προκειμένου να γίνει πιο φιλικό για τις ξένες επενδύσεις» αναφέρει ο ίδιος, ενώ υπογραμμίζει ότι πιο σημαντικό για την Ελλάδα από την πώληση ομολόγων, είναι η προσέλκυση μεγαλύτερου όγκου άμεσων ξένων επενδύσεων.

«Αυτό που κάνει η κυβέρνηση τώρα είναι μια προσπάθεια να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της για τη μεταμνημονιακή περίοδο, κάτι που είναι σίγουρα πολύ σημαντικό. Εκτός όμως από αυτό, είναι αναγκαίο και για την ενίσχυση τής εμπιστοσύνης να προχωρήσει η φορολογική μεταρρύθμιση», καταλήγει ο κ. Ντάρβας

Η κ. Δεμερτζή, επισημαίνει πως η Ελλάδα είναι ακόμα σε αναζήτηση ενός σταθερού μοντέλου ανάπτυξης προκειμένου να προστατευτεί από ενδεχόμενα μελλοντικά σοκ.

«Οι βασικοί κίνδυνοι έχουν ξεπεραστεί αλλά αυτό δε σημαίνει ότι είμαστε εκτός κινδύνου. Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα παραμένουν και μάλιστα η δυνατότητα ανάπτυξης για τη χώρα δεν είναι κάτι εύκολο. Το καινούργιο παραγωγικό μοντέλο, για παράδειγμα, είναι το πιο βασικό ζήτημα κατά την άποψή μου.

Ποια είναι η κατεύθυνση που θέλει να ακολουθήσει η Ελλάδα σχετικά με την ανάπτυξη; Σε αυτό έχει μεγάλη σημασία να αναπτύξει μια στρατηγική γνώμη. Μόνο έτσι θα μπορέσει να πείσει τα ξένα κεφάλαια να έρθουν να επενδύσουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Προς το παρόν η θεσμική οργάνωση στην Ελλάδα είναι αυτό που πρέπει να βελτιωθεί. Δεν υπάρχει καλή θεσμική οργάνωση για να βοηθήσει τους επενδυτές να πουν ότι υπάρχει αυτή η σιγουριά στην Ελλάδα ότι θα μπορέσουν να αποδώσουν οι επενδύσεις τους. Οπότε, παρ’ όλο που πιστεύω ότι έχουμε βγει εκτός κινδύνου, αυτό δε σημαίνει ότι υπάρχει σταθερό μοντέλο ανάπτυξης το οποίο πείθει τους ξένους επενδυτές», προσθέτει, μιλώντας στο ΑΠΕ.

Όπως αναφέρει, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ειδικά η Ευρωζώνη βρίσκονται σε μια περίοδο που δεν είναι εύφορο το έδαφος για σημαντικές αλλαγές στην κατεύθυνση της περαιτέρω ενοποίησης.

Ο βασικός λόγος, σύμφωνα με την ελληνίδα ερευνήτρια, είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών-μελών καθώς και των πολιτών απέναντι στους θεσμούς.Παράλληλα, αναφέρει πως είναι αδύνατο κανείς να μπορέσει να προβλέψει τι σοκ θα υπάρχουν στην παγκόσμια οικονομία. «Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι το σοκ που μελλοντικά θα υπάρξει, δε θα είναι το ίδιο με αυτό που έχουμε δει.

Κατά την άποψή μου οι κίνδυνοι που υπάρχουν αυτή τη στιγμή είναι περισσότερο ψηφιακοί. Δηλαδή ο επόμενος κίνδυνος θα έρχεται από αυτήν την κατηγορία. Τώρα πόσο προετοιμασμένοι είμαστε, αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα και είναι γεγονός ότι οι αδύναμοι κρίκοι είναι αυτοί που θα υποστούν το μεγαλύτερο κίνδυνο, όπως άλλωστε έγινε και στην προηγούμενη κρίση».

Η ίδια επισημαίνει ακόμη πως «η Ελλάδα είναι μια χώρα που δεν ήταν καλά προετοιμασμένη για τέτοιου είδους κινδύνους και παραμένει ευάλωτη. Εφόσον δεν υπάρχει αναπτυξιακό μοντέλο, εφόσον δεν υπάρχει μεγάλο περιθώριο μακροοικονομικής πολιτικής, η Ελλάδα παραμένει ένας κρίκος που είναι αδύναμος σε οποιοδήποτε σοκ μας χτυπήσει στο μέλλον.

Τώρα, ούτε ξέρω τι είδους σοκ θα υπάρξει ούτε πότε θα υπάρξει. Δε νομίζω ότι είναι λογικό να κάνει κανείς τέτοιου είδους προβλέψεις. Αυτό που όμως είναι απαραίτητο είναι να καταφέρουμε να μεγαλώσουμε την ευλυγισία της οικονομίας έτσι ώστε να μπορέσει να αντέξει σε ενδεχόμενους νέους κινδύνους».

Μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Αθήνα 9.84, ο κ. Ντάρβας σημείωσε ότι κατά την άποψή του η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση είναι πολύ σημαντική για την βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος, αναφέρει το protothema.

«Επίσης είναι σημαντική από άποψη δικαίου. Οι νέοι συνταξιούχοι είναι σε διαφορετικό πλαίσιο από ό,τι οι παλαιότεροι» δήλωσε.

Όπως συμπλήρωσε, «γενικότερα αν η Ελλάδα θέλει να διαπραγματευθεί τόσο νωρίς πάνω σε ό,τι έχει συμφωνήσει λίγους μήνες πριν, δίνει την εντύπωση στους ξένους επενδυτές και στις αγορές ότι αυτή η χώρα μπορεί να μην είναι σοβαρή. Οπότε σε ό,τι αφορά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων σου λένε ‘ας είμαστε προσεκτικοί, ας περιμένουμε να δούμε τί πραγματικά θα κάνει η χώρα’».

«Δεν θα συμβούλευα λοιπόν να ζητηθεί η ακύρωση της μεταρρύθμισης αυτής. Γνωρίζω ότι περικοπές είναι πολύ επώδυνες αλλά κατά την άποψή μου δυστυχώς είναι απαραίτητες», συμπλήρωσε ο ίδιος.

Μάλιστα, θεωρεί ότι οι αγορές μπορεί να αντιδράσουν νευρικά, στην περίπτωση που η ανάπτυξη στην Ελλάδα επιβραδυνθεί, σε τέτοιο βαθμό που να αναγκαστεί η χώρα να επιστρέψει σε νέο Μνημόνιο.

Παράλληλα, δύο έτεροι οικονομολόγοι, ο διευθυντής του ευρωπαϊκού ινστιτούτου CEPS Ντάνιελ Γκρος και ο Φρίντριχ Χέινεμαν, επικεφαλής του τμήματος δημόσιων οικονομικών στο φημισμένο γερμανικό κέντρο έρευνας ZEW, επιδεικνύουν έλλειψη εμπιστοσύνης προς την ελληνική κυβέρνηση και προειδοποιούν για το ενδεχόμενο προεκλογικών παροχών και μη τήρησης των δεσμεύσεων.

Επιπλέον, ο Χέινεμαν θεωρεί ότι η μη πλήρης συμμετοχή του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα «αντιπροσωπεύει ένα πολύ ασθενέστερο αξιόπιστο πλαίσιο δεσμεύσεων» στην μεταπρογραμματική περίοδο.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του κορυφαίου think tank Bruegel, Ζολτ Ντάρβας, μιλώντας στον ΑΘΗΝΑ 984 και την εκπομπή «Αθήνα – Βρυξέλλες» ήταν ξεκάθαρος σε ό,τι αφορά τις προϋποθέσεις διατηρήσιμης εξόδου της Ελλάδας στις αγορές, αναφέρει το protothema.  

 «Αν η ελάφρυνση χρέους δεν είναι επαρκής και η Ελλάδα επιστρέψει στις αγορές, βλέπω ένα σημαντικό κίνδυνο για ακόμα ένα πρόγραμμα σε μερικά χρόνια και άλλη μία κρίση στη χώρα» συμπλήρωσε.
 
Ο καθηγητής οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης επεσήμανε παράλληλα ότι η συμμετοχή του ΔΝΤ στην επόμενη μέρα του τρέχοντος ελληνικού προγράμματος εξαρτάται από την πρόθεση της νέας πολιτικής ηγεσίας στη Γερμανία, τονίζοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη την ακριβότερη πρόσβαση σε δανεισμό που παρέχει το Ταμείο. 

Παράλληλα, ο επικεφαλής οικονομολόγος του Bruegel εμφανίστηκε απαισιόδοξος για την περαιτέρω μεταρρύθμιση των θεσμών της ΕΕ, τονίζοντας ωστόσο ότι αυτό δε θεωρεί ότι θα δημιουργήσει πρόβλημα στη λειτουργία της Ευρωζώνης. 

«Δείτε το παράδειγμα του προϋπολογισμού της Ευρωζώνης», επεσήμανε. «Σύμφωνα με τη γερμανική άποψη αυτός θα πρέπει να είναι σχετικά μικρός και να περιλαμβάνει μόνο μία υποστήριξη σε διαρθρωτικές αλλαγές. Σύμφωνα με τη γαλλική πρόταση, θα πρέπει να είναι μεγαλύτερος και να στηρίζει τις επενδύσεις. Πώς θα συγκεραστούν οι δύο απόψεις είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς. Η δική μου πρόβλεψη είναι ότι η απόφαση θα είναι πιο κοντά στις γερμανικές θέσεις. Αυτό σημαίνει ότι ο προϋπολογισμός θα είναι σχετικά μικρός και δε θα αλλάξουν πολλά».

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι θέσεις του για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου: «Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο ESM θα μετασχηματιστεί σε Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο, αλλά πέρα από μια αλλαγή ονόματος δεν βλέπω πρακτικά αλλαγές στη λειτουργία του θεσμού. Ακόμα όμως κι αν δεν προχωρήσουν σημαντικές μεταρρυθμίσεις στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, δε νομίζω ότι η Ευρωζώνη θα αντιμετωπίσει κρίσεις ή θα καταρρεύσει από αυτό. Θεωρώ ότι με την τραπεζική ενοποίηση και τους θεσμούς που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια, η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση ενισχύθηκε. Δε θα με φόβιζε, λοιπόν, αν δεν προχωρούσαν νέες μεταρρυθμίσεις». 
 
«Καμπανάκι» για τα κονδύλια συνοχής 

Με δεδομένο, λοιπόν, ότι δεν αναμένεται σημαντική αύξηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, ο κ. Ντάρβας προέβλεψε ότι είναι πιθανή μια αναδιανομή των κονδυλίων με μείωση αυτών που κατευθύνονται στα διαρθρωτικά ταμεία συνοχής και στην κοινή αγροτική πολιτική.

«Χώρες με θετική συνεισφορά στον προϋπολιγισμό όπως η Γερμανία, η Δανία ή η Ολλανδία αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των κονδυλίων συνοχής και αυτών της κοινής αγροτικής πολιτικής» τόνισε. «Δε θα με εξέπλητε αν αυτά τα κονδύλια μειωθούν προκειμένου να χρηματοδοτηθούν προτεραιότητες όπως η κοινή αμυντική συνεργασία και το μεταναστευτικό» επεσήμανε χαρακτηριστικά.