Όταν το ωράριο τελειώνει μόνο στα χαρτιά

Ένα από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια είναι η εξαφάνιση του πραγματικού τέλους της εργάσιμης ημέρας.Ο εργαζόμενος μπορεί να έχει φύγει από το γραφείο, αλλά συνεχίζει να ελέγχει emails, μηνύματα και ειδοποιήσεις. Σκέφτεται τι πρέπει να γίνει την επόμενη ημέρα ή επιστρέφει στον υπολογιστή για «μόνο δέκα λεπτά», τα οποία συχνά γίνονται πολύ περισσότερα.Η τεχνολογία έχει κάνει αυτή τη μετάβαση σχεδόν αόρατη. Laptop και smartphone επιτρέπουν στην εργασία να ακολουθεί τον εργαζόμενο παντού.

Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα. Σε έρευνα που είχε παρουσιάσει το MoneyPress για την ψυχική υγεία των εργαζομένων, το 66% δήλωνε ότι το στρες από την εργασία επηρεάζει την προσωπική του ζωή, ενώ μόλις το 48% θεωρούσε ότι μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά τα επίπεδα στρες.

Το burnout δεν αρχίζει με την κατάρρευση

Η επαγγελματική εξουθένωση συχνά συνδέεται στο μυαλό μας με κάποιον που δεν μπορεί πλέον να εργαστεί.Στην πραγματικότητα μπορεί να προηγηθεί μια μεγάλη περίοδος κατά την οποία ο εργαζόμενος εξακολουθεί να είναι παραγωγικός και συνεπής, αλλά πληρώνει όλο και μεγαλύτερο προσωπικό κόστος.Η κούραση δεν υποχωρεί με μία καλή νύχτα ύπνου. Η συγκέντρωση γίνεται δυσκολότερη. Μικρά προβλήματα προκαλούν δυσανάλογο εκνευρισμό και η αίσθηση ότι «δεν τελειώνει ποτέ η δουλειά» γίνεται μόνιμη.

Δεν είναι τυχαίο ότι το 55% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει πως βιώνει επαγγελματική εξουθένωση, σύμφωνα με έρευνα σε 4.457 εργαζομένους που είχε παρουσιάσει το MoneyPress.

Η προσωπική ζωή αρχίζει να υποχωρεί

Ένα ακόμη ισχυρό προειδοποιητικό σημάδι εμφανίζεται όταν οι δραστηριότητες εκτός εργασίας αρχίζουν να αντιμετωπίζονται σαν εμπόδια.Ένα γεύμα, μια έξοδος, η άσκηση ή ακόμη και ο ύπνος μπορεί να θεωρούνται χρόνος που «κλέβεται» από τη δουλειά.Στην αρχή ακυρώνεται μια συνάντηση επειδή υπάρχει μια σημαντική προθεσμία. Μετά ακυρώνεται μια δεύτερη. Σταδιακά, όμως, η εξαίρεση μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινή πρακτική.

Το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο στις νεότερες γενιές. Έρευνα που παρουσίασε το MoneyPress για τους νέους εργαζομένους κατέγραφε θετική ισορροπία ζωής και εργασίας μόλις στο 21%, ενώ το 53% ανέφερε άγχος και στρες.

Όταν η ξεκούραση προκαλεί ενοχές

Υπάρχει και ένα λιγότερο εμφανές σημάδι: η ενοχή όταν κάποιος δεν εργάζεται.Ο εργαζόμενος δυσκολεύεται να απολαύσει μια ελεύθερη ημέρα επειδή σκέφτεται τις εκκρεμότητες. Οι διακοπές συνοδεύονται από το laptop και τα Σαββατοκύριακα μετατρέπονται σε ευκαιρία να «κλείσουν» όσα δεν πρόλαβε μέσα στην εβδομάδα.Σε αυτή τη φάση, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσες ώρες εργάζεται κάποιος αλλά εάν μπορεί πραγματικά να αποσυνδεθεί από την εργασία.

Η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη δυσκολότερη όταν υπάρχει οικονομική πίεση. Το MoneyPress έχει ήδη αναδείξει πώς οι χαμηλότερες αμοιβές και η οικονομική ανασφάλεια μπορούν να οδηγήσουν σε υπερεργασία, καθώς εργαζόμενοι αναζητούν περισσότερες ώρες ή ακόμη και δεύτερη απασχόληση για να ενισχύσουν το εισόδημά τους.

Το σώμα αρχίζει να στέλνει μηνύματα

Η υπερβολική εργασία δεν έχει μόνο ψυχολογικό αποτύπωμα.Κόπωση, δυσκολία στον ύπνο και αίσθημα συνεχούς εξάντλησης μπορεί να αποτελέσουν ενδείξεις ότι η πίεση έχει ξεπεράσει τα φυσιολογικά επίπεδα — χωρίς βέβαια κάθε τέτοιο σύμπτωμα να σημαίνει αυτομάτως burnout.Τα ελληνικά στοιχεία είναι ενδεικτικά. Σε άλλη έρευνα που είχε δημοσιεύσει το MoneyPress, περίπου τρεις στους τέσσερις εργαζομένους συγκεκριμένων κατηγοριών επιχειρήσεων δήλωναν ότι μετά τη δουλειά ένιωθαν πάντα ή συχνά πραγματική σωματική εξάντληση.Το κρίσιμο σημείο είναι όταν η ξεκούραση παύει να αρκεί για να αποκαταστήσει την ενέργεια.

Το πρόβλημα αφορά και τις επιχειρήσεις

Η επαγγελματική εξουθένωση συχνά αντιμετωπίζεται ως ατομικό πρόβλημα του εργαζομένου. Για μια επιχείρηση, όμως, έχει άμεσο οικονομικό κόστος.Επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη δέσμευση του προσωπικού, τις απουσίες και τελικά την ικανότητα μιας εταιρείας να κρατήσει τους ανθρώπους της.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πρόσφατη έρευνα που παρουσίασε το MoneyPress για τη σχέση εργαζομένων και επιχειρήσεων έδειξε ότι 69% εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης από την εργασία του, με την κακή διοίκηση, τις περιορισμένες προοπτικές εξέλιξης και το burnout να συγκαταλέγονται στους λόγους.Γι' αυτό η ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής δεν αποτελεί απλώς «παροχή» προς το προσωπικό. Μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διατήρησης ανθρώπινου δυναμικού.

Τα έξι σημάδια που αξίζει να προσέξει κάποιος

Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό τεστ που να δείχνει ότι η δουλειά έχει καταλάβει υπερβολικό χώρο στη ζωή ενός ανθρώπου.Υπάρχουν όμως ορισμένα επαναλαμβανόμενα σημάδια: η αδυναμία αποσύνδεσης μετά το ωράριο, η μόνιμη κόπωση, η εγκατάλειψη δραστηριοτήτων και σχέσεων, οι ενοχές κατά την ξεκούραση, ο συνεχής εκνευρισμός και η αίσθηση ότι όσο και αν εργάζεται κάποιος οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ.

Το MoneyPress έχει παρουσιάσει και πρακτικές για την αντιμετώπιση της εργασιακής εξάντλησης, όμως το πρώτο βήμα είναι συνήθως η αναγνώριση ότι το πρόβλημα υπάρχει.

Η επαγγελματική φιλοδοξία, η συνέπεια και η διάθεση για εξέλιξη μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά πλεονεκτήματα. Το όριο αρχίζει να ξεπερνιέται όταν η δουλειά δεν αποτελεί πλέον ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής, αλλά αρχίζει να γίνεται ολόκληρη η ζωή.

Σε μια συγκυρία όπου τόσο η προσέλκυση όσο και η διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για τις επιχειρήσεις, τα ευρήματα της νέας έρευνας του kariera.gr, μέσω LinkedIn Polls, αναδεικνύουν το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στις προσδοκίες των εργαζομένων και στις πρακτικές που εφαρμόζουν οι εργοδότες.

Σύμφωνα με την έρευνα του kariera, το 48% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι στην εταιρεία τους δεν υλοποιείται καμία ουσιαστική ενέργεια για τη διατήρηση των ταλέντων, ενώ το 28% σημειώνει ότι οι σχετικές δεσμεύσεις μένουν σε επίπεδο εξαγγελιών, χωρίς πρακτική εφαρμογή.

Αντίθετα, μόλις το 8% αναφέρει την ύπαρξη σαφούς και οργανωμένου πλάνου διατήρησης εργαζομένων, ενώ ένα επιπλέον 16% αναγνωρίζει ότι υπάρχει κάποιος σχεδιασμός, ο οποίος όμως δεν εφαρμόζεται με συνέπεια.

Η κατάσταση αυτή αντικατοπτρίζεται και στη στάση των εργαζομένων απέναντι στην αγορά εργασίας. Η αναζήτηση αγγελιών «από περιέργεια» δεν είναι καθόλου αθώα, καθώς το 43% δηλώνει έτοιμο να αποχωρήσει αν προκύψει μια καλύτερη ευκαιρία, ενώ το 26% βρίσκεται ήδη σε ενεργή αναζήτηση νέας θέσης.

Συνολικά, το 69% του εργατικού δυναμικού εμφανίζεται ουσιαστικά «με το ένα πόδι στην έξοδο», ενώ το 31% παρακολουθεί τις εξελίξεις στην αγορά χωρίς άμεση πρόθεση αποχώρησης.

Οι βασικοί λόγοι αποχώρησης

Αναλύοντας τα αίτια που ωθούν τους εργαζομένους στην αναζήτηση νέας απασχόλησης, η έρευνα ανατρέπει την κυρίαρχη αντίληψη ότι ο μισθός αποτελεί τον βασικό παράγοντα.

Η κακή διοίκηση αναδεικνύεται ως η βασική αιτία αποχώρησης για το 29% των ερωτηθέντων, ενώ το 25% επισημαίνει την έλλειψη προοπτικών εξέλιξης. Παράλληλα, το 24% δηλώνει ότι το burnout αποτελεί καθοριστικό λόγο αποχώρησης και το 22% αναφέρει ότι δεν λαμβάνει καμία μορφή αναγνώρισης ή αύξησης αποδοχών.

Οι εργοδότες καλούνται να διαχειριστούν την πολύπλοκη πρόκληση της αντιπρότασης, προκειμένου να διατηρήσουν ταλαντούχα στελέχη. Σε περίπτωση καλύτερης πρότασης από ανταγωνιστική εταιρεία, η πλειονότητα των εργαζομένων (56%) δηλώνει ότι θα αξιολογήσει συνολικά την κατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη και παράγοντες πέρα από τις οικονομικές απολαβές.

Το 29% δηλώνει ότι θα αποχωρήσει οριστικά, έχοντας ήδη λάβει την απόφασή του, ενώ το 14% θα εξετάσει την πιθανότητα παραμονής εφόσον η αντιπρόταση είναι συμφέρουσα. Μόλις το 1% δηλώνει απόλυτη αφοσίωση και αναφέρει ότι θα παρέμενε στον εργοδότη του ανεξαρτήτως πρότασης.

Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν την ανάγκη οι επιχειρήσεις να επανασχεδιάσουν τη στρατηγική τους, δίνοντας έμφαση στο αποτελεσματικό management και στην ενίσχυση μιας υγιούς εργασιακής κουλτούρας. Η επένδυση στους ανθρώπους, μέσα από σαφές πλάνο ανάπτυξης και ποιοτική καθημερινή συνεργασία, δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαία συνθήκη για τη διατήρηση των ταλέντων και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι σε 30 χώρες δηλώνουν ότι έχουν υπερβολικό φόρτο εργασίας, το 34% αισθάνεται ότι η δουλειά του δεν αναγνωρίζεται και το 16% λέει ότι αντιμετωπίζει βία ή λεκτική παρενόχληση στον χώρο εργασίας, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε νωρίτερα φέτος από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία.

Επαγγελματική εξουθένωση

Όπως δήλωσε στο Euronews Health η Sonia Nawrocka από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Συνδικάτων (ETUI), «ιδίως μετά την πανδημία, είδαμε μια έκρηξη ανθρώπων με προβλήματα ψυχικής υγείας, ιδίως εκείνων που προκαλούνται από ή συνδέονται με την εργασία, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής εξουθένωσης».

Οι εταιρείες στην Ευρώπη δαπάνησαν περίπου 19,6 δισ. δολάρια (16,9 δισ. ευρώ) NB το 2023 για πρωτοβουλίες ευεξίας στον χώρο εργασίας, που κυμαίνονται από προγράμματα ενσυνειδητότητας και διαχείρισης στρες έως ατομική καθοδήγηση ψυχικής υγείας, και σήμερα περίπου το 29% των Ευρωπαίων εργαζομένων έχει πρόσβαση σε αυτά.

Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι

Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι αυτά τα προγράμματα συχνά δεν αντιμετωπίζουν τα δομικά ζητήματα που είναι γνωστά ως ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι: εργασιακή καταπόνηση, πολλές ώρες εργασίας, εργασιακή ανασφάλεια, έλλειψη αναγνώρισης και εκφοβισμός, για να μην αναφέρουμε τις ευρύτερες οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές που αναδιαμορφώνουν την ίδια την εργασία.

Οι ειδικοί λένε ότι η ευημερία των εργαζομένων πρέπει να είναι ένας μακροπρόθεσμος, ολιστικός στόχος, και όχι ένα αποσπασματικό πρόγραμμα που σχεδιάζεται από το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού (HR) μιας εταιρείας ή υπαγορεύεται από τις προσωπικές απόψεις ενός στελέχους.

«Νομίζω ότι αυτό λείπει πραγματικά από τον χώρο εργασίας αυτή τη στιγμή· όλα είναι υπερβολικά απλοϊκά, υπερβολικά μηχανιστικά και δεν βλέπουμε αποτελέσματα», είπε στο Euronews Health η Jolanta Burke, ερευνήτρια της θετικής ψυχολογίας και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Royal College of Surgeons in Ireland (RCSI).

Πώς διαμορφώνεται η εμπειρία των εργαζομένων

Η Manal Azzi, ανώτερη ειδικός για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) η προσέγγιση μιας εταιρείας σε θέματα προσλήψεων, προαγωγών, αξιολογήσεων απόδοσης, στυλ διοίκησης, επικοινωνίας και πόρων διαμορφώνει την εμπειρία των εργαζομένων και προσφέρει ευκαιρίες για τη δημιουργία πιο υγιών από ψυχικής άποψης χώρων εργασίας.

Σύμφωνα με έκθεση της εταιρείας ψηφιακής υγείας TELUS Health, οι μάνατζερ που ηγούνται ψυχικά υγιών και παραγωγικών ομάδων τείνουν να έχουν πέντε κοινά χαρακτηριστικά: γνήσιο ενδιαφέρον για την ευημερία του προσωπικού, ομαδικό προσανατολισμό που αποφεύγει τον ανθυγιεινό ανταγωνισμό, συμπερίληψη, αποφασιστικότητα και ικανότητα να καλλιεργούν αίσθηση σκοπού πέρα από τις καθημερινές εργασίες.

Κίνητρα για δράση

Ωστόσο, σύμφωνα με την Azzi, πολλοί εργοδότες εξακολουθούν να διστάζουν να αντιμετωπίσουν τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στον χώρο εργασίας.

Το δημοσίευμα του Euronews αναφέρει πως το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς η κατάθλιψη και τα καρδιαγγειακά προβλήματα που προκαλούνται από το εργασιακό στρες κοστίζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση πάνω από 100 δισ. ευρώ τον χρόνο, με τους εργοδότες να επωμίζονται πάνω από το 80% αυτού του κόστους, σύμφωνα με μελέτη του ETUI.

«Υπάρχουν μεγάλα κίνητρα για τους εργοδότες να αναλάβουν δράση, γιατί αρχίζει να τους κοστίζει», συμπληρώνει η Manal Azzi.

Όπως προκύπτει και από τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, οι Έλληνες εργαζόμενοι κάνουν τις περισσότερες υπερωρίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Συγκεκριμένα, στο β' τρίμηνο του 2025, πάνω από ένας στους πέντε Ελληνες εργαζόμενους (20,9%) ηλικίας 20-64 ετών εργάστηκε περισσότερα από 45 ώρες την εβδομάδα αθροιστικά, στην κύρια και τη δεύτερη απασχόλησή του.

Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ (10,8%) και μακράν το υψηλότερο, ακολουθούμενο από αυτό των εργαζόμενων στην Κύπρο (16,6%) και τη Μάλτα (14,6%). Στον αντίποδα τα χαμηλότερα ποσοστά εμφανίζει η Βουλγαρία (2,5%), η Λετονία (4,1%) και η Ρουμανία (5,9%).

«Το ζητούμενο δεν είναι να δουλεύουμε περισσότερο, αλλά καλύτερα» δήλωσε ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος στη γενική συνέλευση του ΣΕΒ, αποτυπώνοντας το παράδοξο της ελληνικής οικονομίας: πολλές ώρες εργασίας, με μικρή απόδοση. Όσο για τις αποδοχές, υπενθύμισε πως ο βιομηχανικός τομέας έχει ήδη αυξήσει μισθούς κατά 35% πάνω από τον μέσο όρο – μια διακριτική απάντηση στο περσινό κάλεσμα του πρωθυπουργού για «γενναίες αυξήσεις».

Υπενθυμίζεται πως η χώρα μας κατέγραψε αλματώδη αύξηση των υπερωριών στον τουρισμό (κατά 681%) και στην εστίαση (κατά 180%) με την εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας στους κλάδους του τουρισμού, της εστίασης, της βιομηχανίας και του λιανεμπορίου.

Για το 2025 οι δηλωμένες υπερωρίες έφτασαν τα 4 εκατ. ώρες, αυξημένες κατά 1,8 εκατ. σε σχέση με το 2024, σύμφωνα με το ΠΣ «ΕΡΓΑΝΗ». Παρά το αυξημένο ωράριο ο Έλληνας εργαζόμενος δεν λαμβάνει υψηλότερες αμοιβές, γι’ αυτό και η χώρα μας παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε. στους μέσους ετήσιους μισθούς.

Οι μέσες πραγματικές αποδοχές των μισθωτών στην Ελλάδα έχουν σημειώσει συνολική μείωση της τάξης του 32,8% την περίοδο 2009-2024. Μόνο το 2024 η εξέλιξη των μέσων μισθών και των ημερομισθίων στην Ελλάδα βρίσκεται στο 67,2, όταν υπολογίζεται στο 106,6 στην υπόλοιπη Ε.Ε., άρα καταγράφεται διαφορά 39,4 μονάδων.

Υποχωρεί η part time εργασία

Από τα στοιχεία της Eurostat προκύπτει επίσης ότι είναι λίγοι οι Ελληνες, σε σχέση με τις άλλες χώρες της ΕΕ, που εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης.

Ειδικότερα, μόνο το 6,1% εργαζόταν έως 19 ώρες την εβδομάδα στο β' τρίμηνο φέτος έναντι 16,9% κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Το υψηλότερο ποσοστό μερικής απασχόλησης σημειώνεται στην Ολλανδία (26,8%), τη Δανία (25,5%) και την Αυστρία (25,3%), ενώ το χαμηλότερο στη Ρουμανία (3,5%) και τη Βουλγαρία (4,6%).

Πάνω από 7 στους 10 απασχολούμενους στην ΕΕ (72%) εργάζονται από 20 έως 44 ώρες την εβδομάδα, με τα υψηλότερα ποσοστά να σημειώνονται στη Βουλγαρία (90,6%) και τη Λετονία (86,9%).

Αυτό προκύπτει από έρευνα της ΕΥ Ελλάδος, της Hellas EAP και του Εργαστηρίου Πειραματικής Ψυχολογίας του Τμήματος Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μεταξύ 22 Μαΐου και 20 Ιουνίου 2025, σε διευρυμένο δείγμα 4.457 εργαζόμενων όλων των ηλικιών, από μικρούς και μεγάλους οργανισμούς του ιδιωτικού και Δημόσιου τομέα. Διερεύνησε εννέα παραμέτρους: άγχος, κατάθλιψη, σωματοποίηση, θυμός, μοναξιά, ποιότητα ζωής εργαζόμενου (wellbeing), εργασιακή ποιότητα ζωής, στάσεις απέναντι στην απομακρυσμένη εργασία και στάσεις απέναντι στην ψυχική υγεία.

Πρόκειται για την τρίτη έκδοση της έρευνας που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά τον Μάιο του 2021, την περίοδο της πανδημίας, ενώ ακολούθησε η δεύτερη έκδοσή της το 2023.

Συνειδητοποίηση και αποδοχή των ζητημάτων ψυχικής υγείας

Το πιο ενθαρρυντικό εύρημα – και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας – αποτελεί η ένδειξη ότι, σύμφωνα με τους εργαζόμενους, τα ζητήματα της ψυχικής υγείας και του wellbeing αποτελούν, πλέον, για αυτούς, υψηλή προτεραιότητα. 79% δηλώνουν ότι νοιάζονται τώρα περισσότερο για την ψυχική υγεία, τόσο τη δική τους, όσο και των άλλων, ενώ 69% δηλώνουν διατεθειμένοι να αναζητήσουν βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας όταν αντιμετωπίζουν αυξημένο άγχος. Συγχρόνως, είναι ενθαρρυντικό ότι 45%, από 38% το 2023, θεωρούν ότι τα τελευταία δύο χρόνια έχουν γίνει ενέργειες που έχουν συμβάλει στη μείωση του στίγματος σε σχέση με την ψυχική υγεία.

Επιδεινώνονται τα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους, θυμού και σωματοποίησης

Παρόλα αυτά, η έρευνα κατέγραψε αυξημένα ποσοστά για μια σειρά από συμπτώματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη. Έτσι, 44% των συμμετεχόντων (από 35% το 2021) αισθάνονται μελαγχολία, και 47% (από 35% το 2021) απαισιοδοξία για το μέλλον, ενώ 4% (από 2% το 2023) έχουν σκεφτεί έντονα να δώσουν τέλος στη ζωή τους.

Αυξημένα παρουσιάζονται και τα συμπτώματα που σχετίζονται με το άγχος: 80% των ερωτώμενων στην Ελλάδα (από 75% το 2023) αισθάνονται νευρικότητα ή εσωτερική ταραχή, 50% (από 44% δύο χρόνια πριν) βρίσκονται σε υπερένταση, ενώ 13% (από 10%) βιώνουν κρίσεις πανικού.

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και τα συμπτώματα θυμού: 80% (από 75% το 2023) αισθάνονται εκνευρισμό, 32% (από 28%) έχουν ξεσπάσματα θυμού που δεν μπορούν να ελέγξουν, και 14% (από 10%) έχουν την επιθυμία ή να χτυπήσουν ή να τραυματίσουν ή να βλάψουν κάποιον.

Μικτά είναι τα ευρήματα ως προς τα συμπτώματα μοναξιάς: το ποσοστό όσων αισθάνονται μοναξιά εμφανίζεται μειωμένο στο 35%, από 46% το 2023. Η σχετική βελτίωση αυτού του δείκτη, θα μπορούσε να αποδοθεί στην αυξημένη φυσική παρουσία στο γραφείο, καθώς το ποσοστό των ερωτηθέντων του δείγματος που εργάζονταν διά ζώσης έφτασε στο 61%, από 52% το 2023 και 30% το 2021. Ωστόσο, 25% – από 19% το 2023 – αισθάνονται ότι τους λείπει μια συντροφιά, και 21%, από 14%, ότι νιώθουν απομονωμένοι.

Τα προβλήματα αυτά, οδηγούν σε αυξημένα φαινόμενα σωματοποίησης, δηλαδή έκφρασης των ψυχολογικών ή συναισθηματικών προβλημάτων ως σωματικών συμπτωμάτων, όπως η κεφαλαλγία κατά το έντονο στρες. Συνολικά, 47% των συμμετεχόντων εμφάνισαν αδυναμία και ζαλάδα (από 41% το 2023), 24% (από 19%) έχουν ναυτία ή στομαχικές διαταραχές, και 33% (από 28%) αισθάνονται αδυναμία σε διάφορα μέρη του σώματος.

Πιο επιβαρυμένες οι γυναίκες και οι νεότεροι

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι γυναίκες και οι νεότεροι ηλικιακά εργαζόμενοι στην Ελλάδα εξακολουθούν, όπως και στις δύο προηγούμενες έρευνες, να είναι πιο επιβαρυμένοι. Συγχρόνως, οι εργαζόμενοι σε μεγάλες εταιρείες (με περισσότερους από 700 εργαζόμενους) έχουν στατιστικώς σημαντικά καλύτερες τιμές σε όλες τις μεταβλητές, με τους ελεύθερους επαγγελματίες να έχουν τις καλύτερες σε όλες τις μεταβλητές. Τέλος, οι εργαζόμενοι σε διοικητικές θέσεις έχουν στατιστικώς σημαντικά χαμηλότερες τιμές άγχους, κατάθλιψης, σωματοποίησης, θυμού και μοναξιάς από τους υπόλοιπους εργαζόμενους.

Ευεξία και εργασιακή ποιότητα ζωής

Ο αντίκτυπος της βεβαρημένης ψυχολογίας στην εργασιακή ποιότητα ζωής και γενικότερα στην ευεξία (wellbeing) των εργαζόμενων είναι εμφανής. Μόλις το 48% (από 52% το 2023) δηλώνουν ότι μπορούν να διαχειριστούν τα επίπεδα του στρες που έχουν, ενώ 66% (από 64%) αισθάνονται ότι το στρες από την εργασία τους επηρεάζει την προσωπική τους ζωή. Επιπλέον, 55% αισθάνονται ότι βιώνουν επαγγελματική εξουθένωση (burnout).

Η πίεση που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι δεν προέρχεται μόνο από την εργασία τους: 55% αισθάνονται έντονη ανησυχία και στρες σε σχέση με το μέλλον (γεωπολιτικές αναταραχές, κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις, κλιματική αλλαγή, κ.λπ.). Συγχρόνως, 37% αισθάνονται έντονη ανησυχία για την επίδραση που έχουν ή θα έχουν στην εργασία τους οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη (AI), η αυτοματοποίηση, κ.λπ. Την ίδια ώρα, ένας στους τρεις (32%) έχει βιώσει τα τελευταία δύο χρόνια κάποιας μορφής παρενόχληση (λεκτική, σεξουαλική, κ.λπ.) στον εργασιακό χώρο, και αυτό επηρεάζει την ψυχική του υγεία.

Παρά τα προβλήματα αυτά, 61% αισθάνονται ότι εύκολα προσαρμόζονται στις καθημερινές αλλαγές και διαχειρίζονται τις υποχρεώσεις τους αποτελεσματικά, ενώ 79% αισθάνονται ικανοί να παίρνουν αποφάσεις.

Απόδοση και παραγωγικότητα

Η ψυχολογική καταπόνηση των εργαζόμενων έχει αρνητικές επιπτώσεις και στην απόδοση/παραγωγικότητά τους: 61%, από 53% το 2023, δηλώνουν ότι νιώθουν κουρασμένοι όταν ξεκινάει η ημέρα τους, και τέσσερις στους δέκα αισθάνονται συχνά ότι δεν μπορούν να συγκεντρωθούν στη δουλειά τους, ενώ μόλις 30% – από 37% πριν δύο χρόνια – αισθάνονται κινητοποιημένοι και χαρούμενοι στην εργασία τους.

Υποστήριξη και φροντίδα από τους οργανισμούς

Η ανταπόκριση των οργανισμών στην ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι εργαζόμενοί τους, δε φαίνεται να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των τελευταίων. Μόλις 21% πιστεύουν ότι ο οργανισμός στον οποίο εργάζονται φροντίζει για την ψυχική υγεία και ευεξία τους, 33% γνωρίζουν πού πρέπει να απευθυνθούν για να λάβουν υποστήριξη μέσα στον οργανισμό τους, και 23% δηλώνουν ότι ο οργανισμός τους δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους εργαζόμενους να μιλούν ανοιχτά για τα θέματα ψυχικής υγείας.

Και, ενώ για τέσσερις στους πέντε (79%) είναι σημαντικό να είναι καλά εκπαιδευμένος ο προϊστάμενός τους, ώστε να μπορεί να τους υποστηρίξει σε πρώτο στάδιο σε θέματα ψυχικής υγείας, μόλις 28% δηλώνουν ότι ο προϊστάμενός τους επικοινωνεί συχνά μαζί τους για να δει πώς είναι, και μόλις 29% αισθάνονται άνετα να μιλούν στον προϊστάμενό τους για κάποιο θέμα ψυχικής υγείας που μπορεί να αντιμετωπίζουν (π.χ., στρες, άγχος, κ.λπ.).

Σε ερώτηση σχετικά με τις δράσεις που θα πρέπει να αναλάβουν οι οργανισμοί τους για τα ζητήματα ψυχικής υγείας και ευεξίας, οι απαντήσεις των συμμετεχόντων μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τέσσερις κύριες κατηγορίες: (1) ψυχική υγεία και ευεξία, (2) ανάπτυξη ηγεσίας και κουλτούρας, (3) εργασιακό περιβάλλον και αρμονία προσωπικής-επαγγελματικής ζωής, και (4) ολοκληρωμένο πλαίσιο υποστήριξης ηγεσίας και ευημερίας προσωπικού.

Συγκεκριμένα – όσον αφορά τις δράσεις που συγκέντρωσαν τις περισσότερες απαντήσεις – 48% ανέφεραν την καταλληλότερη επιλογή προϊσταμένων, 47% ζητούν εκπαιδεύσεις των στελεχών στη φροντίδα της ψυχικής ευεξίας των εργαζόμενων και εκπαιδεύσεις σε θέματα διαχείρισης στρες και αυτοφροντίδας, 46% καλλιέργεια κουλτούρας σεβασμού του χρόνου μέσα από νέους τρόπους εργασίας (θεσμοθέτηση κανόνων διεξαγωγής συναντήσεων ή συνεργασίας, ανθρωποκεντρικές διαδικασίες με την υποστήριξη της τεχνολογίας, περιορισμός της γραφειοκρατίας) και 42% την παρουσία ψυχολόγου στον χώρο εργασίας.

Θετική ψήφος για την απομακρυσμένη εργασία

Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η μεγάλη πλειονότητα των εργαζόμενων αντιμετωπίζουν θετικά την απομακρυσμένη εργασία. Σχεδόν εννέα στους δέκα (88%, όπως και το 2023) θεωρούν σημαντικό να τους δίνει η δουλειά τους τη δυνατότητα να εργάζονται από απόσταση, ενώ 60% δηλώνουν πιο αποτελεσματικοί ενώ εργάζονται από απόσταση. Συγχρόνως, το ποσοστό όσων αισθάνονται αυξημένο στρες όταν εργάζονται εξ αποστάσεως, έχει μειωθεί στο 8%, από 10% το 2023 και 23% την περίοδο της πανδημίας, το 2021. Ωστόσο, διαπιστώνεται μία ανησυχία για τον αντίκτυπο της τηλεργασίας στην επαγγελματική τους εξέλιξη, καθώς μόνο 45% αισθάνονται σιγουριά ότι μπορούν να εξελιχθούν στην καριέρα τους ενώ εργάζονται απομακρυσμένα.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, η Ευτυχία Κασελάκη, Εταίρος, Organization, Change and People Consulting, EY Ελλάδος, δήλωσε:

«Η εκτίμηση που διατυπώθηκε το 2021, ότι τα ανησυχητικά ευρήματα σχετικά με την ψυχική υγεία των εργαζόμενων ήταν απόρροια των έκτακτων συνθηκών της πανδημίας, σήμερα φαίνεται να διαψεύδεται. Τα ζητήματα αυτά έχουν βαθύτερα αίτια και σωρευτικό ή και μονιμότερο χαρακτήρα. Είναι δεδομένο ότι τα ζητήματα του wellbeing είναι απαραίτητο να βρίσκονται στο επίκεντρο της στρατηγικής των οργανισμών, ώστε να διευκολύνεται για τους ανθρώπους τους η βέλτιστη δυνατή αρμονία και διαχείριση των σύνθετων προκλήσεων της ζωής τους.

Η ανάπτυξη των επιχειρήσεων περνάει μέσα από την επένδυση στους ανθρώπους τους, στις νέες δεξιότητες και σχέσεις που απαιτεί η συνδιαμόρφωση του μελλοντικά βιώσιμου επιχειρηματικού μοντέλου, στην ικανότητά τους να επαυξάνουν τη λειτουργία τους συνεργαζόμενοι με το ΑΙ και, βέβαια, στην ψυχική τους υγεία και αρμονία, που ενεργοποιούν τη δημιουργικότητα και συνεισφορά. Είμαστε δίπλα στις επιχειρήσεις για τη συμβολή στην ανάπτυξη ηγετών που συνδέονται, συναισθάνονται, εξελίσσονται μαζί με τους ανθρώπους τους και που, μέσα από νέους τρόπους εργασίας και νέες δεξιότητες των ανθρώπων τους, αντιμετωπίζουν με ανθεκτικότητα και δημιουργικότητα τις προκλήσεις».

Η Τατιάνα Τούντα, Πρόεδρος & CEO της Hellas EAP, τονίζει ότι: «Η ψυχική υγεία δεν είναι ένα “αόρατο” ζήτημα. Είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει όχι μόνο την εργασία, αλλά συνολικά τη ζωή, τις σχέσεις και την ποιότητα της καθημερινότητάς μας. Βλέπουμε όλο και περισσότερους εργαζόμενους να αναζητούν βοήθεια για το άγχος, την εξουθένωση και τα σωματικά συμπτώματα που πηγάζουν από την ψυχολογική πίεση που αισθάνονται, αλλά, ταυτόχρονα, και μια αυξανόμενη ανάγκη για ανθρώπινη επαφή, για ουσιαστικό νοιάξιμο και για ενσυναίσθηση.

Είναι ενθαρρυντικό ότι μεγαλώνει η διάθεση να μιλήσουν ανοιχτά, να σπάσουν το στίγμα και να ζητήσουν υποστήριξη – κάτι που αφορά όχι μόνο το εργασιακό περιβάλλον, αλλά και τον τρόπο που πρέπει να στεκόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλον ως κοινωνία. Αυτό το κλίμα εμπιστοσύνης και αλλαγής είναι μια μεγάλη ευκαιρία και για τους οργανισμούς. Όσοι επενδύουν σε μια κουλτούρα φροντίδας, σε εκπαίδευση στελεχών και σε δράσεις που καλλιεργούν την ευεξία ολιστικά (wellbeing), αλλά και που ενισχύουν την αλληλεπίδραση, τον σεβασμό και το αίσθημα κοινότητας, κερδίζουν όχι μόνο την εμπιστοσύνη των ανθρώπων τους, αλλά και συμβάλλουν σε έναν πιο υγιή κοινωνικό ιστό. Για εμάς, που βρισκόμαστε δίπλα στους εργαζόμενους και στις οικογένειές τους καθημερινά, φροντίζοντας την ψυχική τους υγεία και ευεξία, είναι ξεκάθαρο: η “καλή” ψυχική υγεία είναι το θεμέλιο της ανθρώπινης ανθεκτικότητας, της ουσιαστικής ευημερίας και της βιώσιμης ανάπτυξης».

Ο Διευθυντής του Εργαστηρίου Πειραματικής Ψυχολογίας του Τμήματος Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, Καθηγητής Πέτρος Ρούσσος, επισημαίνει πως:

«Τα ευρήματα της φετινής έρευνας αναδεικνύουν την ψυχική υγεία και την ευεξία των εργαζομένων ως κρίσιμους παράγοντες για τη λειτουργία και τη βιωσιμότητα των οργανισμών. Τα συμπτώματα που συνδέονται με την κατάθλιψη, το άγχος και τον θυμό επιβεβαιώνουν την ανάγκη συστηματικής παρακολούθησης και παρέμβασης, όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Είναι πλέον σαφές ότι η ψυχική υγεία δεν αποτελεί μεμονωμένο ατομικό ζήτημα, αλλά οργανωσιακό κεφάλαιο, που επηρεάζει άμεσα την παραγωγικότητα, τη δέσμευση και την καινοτομία. Η στρατηγική ενσωμάτωση πολιτικών ψυχικής υγείας και ευεξίας στους οργανισμούς δεν είναι απλώς καλή πρακτική, αλλά βασική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητα και την ικανότητα προσαρμογής τους στις συνεχείς αλλαγές.

Ο σχεδιασμός πολιτικών που στηρίζουν την πρόληψη, την στήριξη της ψυχικής υγείας και την ανάπτυξη μιας κουλτούρας φροντίδας αποτελεί βασικό βήμα για οργανισμούς που θέλουν να ανταποκριθούν με επιτυχία στις προκλήσεις της εποχής. Η πρόκληση, ωστόσο, για τους οργανισμούς δεν είναι μόνο να ανταποκριθούν στις τρέχουσες ανάγκες, αλλά να προετοιμαστούν και για το μέλλον. Η ψυχική υγεία πρέπει να ιδωθεί ως επένδυση που ενισχύει τη επιχειρησιακή ευρωστία και την ικανότητα καινοτομίας, σε ένα περιβάλλον όπου οι αλλαγές είναι συνεχείς και απρόβλεπτες. Η ουσιαστική φροντίδα των εργαζομένων μετατρέπεται, έτσι, σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και σε δείκτη υπεύθυνης ηγεσίας».