Η Ρεάλ Μαδρίτης διατηρήθηκε στην κορυφή της σχετικής λίστας, καταγράφοντας έσοδα κοντά στα €1,2 δισ. κατά τη διάρκεια της σεζόν 2024/25. Ακολουθούν η Μπαρτσελόνα (€975 εκατ.), η Μπάγερν Μονάχου (€861 εκατ.), η Παρί Σεν-Ζερμέν (€837 εκατ.) και η Λίβερπουλ (€836 εκατ.).

Εμπορικά έσοδα: βασικός μοχλός ανάπτυξης

Τα έσοδα από εμπορικές δραστηριότητες (€5,3 δισ.) παρέμειναν η μεγαλύτερη πηγή εσόδων για τους συλλόγους της Money League για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, αντιπροσωπεύοντας το 43% των συνολικών εσόδων για το 2024/25. Αυτό οφείλεται στην αλλαγή των επιχειρηματικών μοντέλων των συλλόγων, με έμφαση στην περαιτέρω αξιοποίηση των υποδομών του γηπέδου και πέριξ αυτού, τις ημέρες χωρίς αγώνα, στην αύξηση των εσόδων από χορηγίες και στην καλύτερη απόδοση του λιανεμπορίου (retail). Τα εμπορικά έσοδα αντιστοιχούν σχεδόν στο μισό (48%) των συνολικών εσόδων των συλλόγων της πρώτης δεκάδας, αλλά μόλις στο ένα τρίτο (32%) για τους συλλόγους που κατατάσσονται από την 11η έως την 20ή θέση.

Matchday και broadcast έσοδα

Τα έσοδα από τις ημέρες διεξαγωγής αγώνων (matchday revenue) σημείωσαν ετήσια αύξηση της τάξης του 16% και παρέμειναν η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή εσόδων, αποφέροντας €2,4 δισ. στους συλλόγους της Money League (19% των συνολικών εσόδων). Η αναβάθμιση της εμπειρίας των φιλάθλων, σε συνδυασμό με την αυξημένη αξιοποίηση πρόσθετων «πηγών» εσόδων, όπως τα Personal Seat Licenses (PSL), συνέβαλαν καθοριστικά στην αύξηση αυτή.

Τα έσοδα από δικαιώματα μετάδοσης αγώνων (broadcast revenue)  αυξήθηκαν κατά 10%, αντιπροσωπεύοντας το 38% των συνολικών εσόδων. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην επίδραση του FIFA Club World Cup όπου δέκα σύλλογοι της Money League συμμετείχαν στο περσινό τουρνουά, γεγονός που οδήγησε σε αύξηση κατά 17% των εσόδων από τηλεοπτικά δικαιώματα για τους συγκεκριμένους συλλόγους. Παράλληλα, η επέκταση των τριών βασικών διοργανώσεων των ανδρικών συλλόγων της UEFA με περισσότερες ομάδες και αγώνες, συνέβαλε επίσης στη συνολική αύξηση των εσόδων.

Παρότι τα έσοδα, τόσο των συλλόγων της πρώτης δεκάδας, όσο και εκείνων που κατατάσσονται από την 11η έως την 20ή θέση έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία (κατά 60% και 84% αντίστοιχα), οι παράγοντες που οδηγούν σε αυτή την ανάπτυξη διαφέρουν.

Ο Tim Bridge, Lead Partner του Deloitte Sports Business Group, σημειώνει σχετικά: «Η φετινή Money League αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη εμπορική εξέλιξη  της ποδοσφαιρικής ελίτ, καθώς οι σύλλογοι αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερο έλεγχο στις δυνατότητες δημιουργίας εσόδων. Δεν είναι τυχαίο ότι οι σύλλογοι που βρίσκονται στις υψηλότερες θέσεις της κατάταξης (1^η έως 10^η θέση) είναι εκείνοι που μπορούν να επενδύουν συστηματικά στην ανάπτυξη των εμπορικών τους εσόδων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου τα εγχώρια τηλεοπτικά δικαιώματα εμφανίζουν σημάδια στασιμότητας.

Παράλληλα, παρατηρείται σημαντική μετατόπιση στα επιχειρηματικά μοντέλα ορισμένων συλλόγων, με αυξημένη έμφαση στη μεγιστοποίηση της αξίας του brand και των υποδομών των γηπέδων. Η παρουσία ξενοδοχείων, εστιατορίων και ζυθοποιείων εντός των εγκαταστάσεων είναι πλέον συνηθισμένη και αποτυπώνει μια στρατηγική επιλογή διαφοροποίησης των εσόδων μέσω της δημιουργίας προορισμών ψυχαγωγίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η καινοτόμος αυτή προσέγγιση διευρύνει σημαντικά τις πηγές εσόδων, επιτρέποντας στους συλλόγους να αξιοποιήσουν ευκαιρίες πέρα από την παραδοσιακή εμπειρία της ημέρας του αγώνα, με στόχο τη διασφάλιση πιο βιώσιμων οικονομικών προοπτικών».

Ισπανική κυριαρχία στην κορυφή της Money League

Η Ρεάλ Μαδρίτης εδραίωσε τη θέση της στην κορυφή της Money League, δημιουργώντας έσοδα κοντά στα €1,2 δισ. για το 2024/25. Παρότι κατέγραψε μείωση 6% στα έσοδα αγώνων, τα εμπορικά της έσοδα αυξήθηκαν κατά 23%, ενισχυμένα από βελτιωμένες πωλήσεις προϊόντων και νέους εμπορικές συνεργασίες.

Για πρώτη φορά από τη σεζόν 2019/20, η Μπαρτσελόνα (2η θέση) επέστρεψε στην πρώτη τριάδα της Money League, καταγράφοντας έσοδα €975 εκατ., παρά το γεγονός ότι συνέχισε να αγωνίζεται εκτός Spotify Camp Nou τη σεζόν 2024/25. Ο σύλλογος κατέγραψε αύξηση εσόδων 27% σε σχέση με το 2023/24 (όταν κατείχε την 6η θέση), κυρίως λόγω της εισαγωγής PSLs στο πλαίσιο της ανακατασκευής του σταδίου της.

Αγγλική παρουσία στη λίστα

Η αγωνιστική επιτυχία παρέμεινε καθοριστικός παράγοντας για τη θέση των συλλόγων στη Money League. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Λίβερπουλ αναδείχθηκε ως ο αγγλικός σύλλογος με τα υψηλότερα έσοδα (€836 εκατ.), ανεβαίνοντας στην πέμπτη θέση. Η άνοδος αυτή οφείλεται στην επιστροφή του συλλόγου στο UEFA Champions League (UCL) και στην αύξηση 7% των εμπορικών εσόδων, μετά τη διοργάνωση περισσότερων εκδηλώσεων εκτός αγωνιστικών ημερών στο Anfield.

Αντίθετα, η Μάντσεστερ Σίτι (€829 εκατ.), υποχώρησε τέσσερις θέσεις καταλαμβάνοντας την έκτη, λόγω χαμηλότερης κατάταξης στην Premier League και πρόωρου αποκλεισμού από το Champions League σε σύγκριση με την προηγούμενη σεζόν.

Η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ υποχώρησε από την τέταρτη στην όγδοη θέση, καθώς τα έσοδά της από τις μεταδόσεις μειώθηκαν από €258 εκατ. σε €206 εκατ., κυρίως λόγω απουσίας από το Champions League καθώς και από το γεγονός ότι βρίσκεται στην 15^η θέση στο εγχώριο πρωτάθλημα.

FIFA Club World Cup και Ligue 1Η συμμετοχή στο FIFA Club World Cup 2025 απέφερε σημαντικά έσοδα για τους συλλόγους της φετινής Money League. Η Μπάγερν Μονάχου (€861 εκατ.) επωφελήθηκε από την αύξηση των τηλεοπτικών εσόδων λόγω της συμμετοχής της στη διοργάνωση, επιστρέφοντας στην πρώτη τριάδα για πρώτη φορά από τη σεζόν 2020/21. Η πορτογαλική Μπενφίκα (19η θέση, €283 εκατ.) συμμετείχε επίσης στη διοργάνωση και εμφανίστηκε στη Money League για πρώτη φορά από το 2005/06, αποτελώντας τον πρώτο σύλλογο εκτός των «big five» πρωταθλημάτων μετά το 2020/21.

Επίσης, για πρώτη φορά από τη σεζόν 2021/22, η κατάταξη περιλάμβανε μόνο έναν γαλλικό σύλλογο, την Παρί Σεν-Ζερμέν (€837 εκατ., 4η θέση), η οποία αποτελεί τον μοναδικό εκπρόσωπο της Ligue 1, καθώς το πρωτάθλημα αντιμετώπισε προκλήσεις με τα εγχώρια τηλεοπτικά δικαιώματα για τη σεζόν 2024/25.

Όπως προσθέτει ο Tim Bridge: «Η αγωνιστική απόδοση παραμένει βασικός παράγοντας για την άνοδο των συλλόγων στις ανώτερες θέσεις της κατάταξης, με πολλούς να επωφελούνται από τις νέες και διευρυμένες ευρωπαϊκές και διεθνείς διοργανώσεις. Τη σεζόν 2024/25, οι σύλλογοι της Money League συμμετείχαν κατά μέσο όρο σε περισσότερους αγώνες σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, γεγονός που αντικατοπτρίζει τόσο την εξέλιξη των διοργανώσεων όσο και την αγωνιστική επιτυχία πολλών συμμετεχόντων. Παρότι αυτή η ανάπτυξη δημιουργεί σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες, απαιτείται ισορροπία μεταξύ της μεγιστοποίησης των εσόδων και της προστασίας τόσο της αξίας του αγωνιστικού προϊόντος όσο και της υγείας των παικτών, εν μέσω ενός ολοένα και πιο απαιτητικού αγωνιστικού προγράμματος».

 Οι κορυφαίοι σύλλογοι του γυναικείου ποδοσφαίρου ξεπερνούν για πρώτη φορά τα €150 εκατ. σε έσοδα.

Για τέταρτη χρονιά, η Deloitte Football Money League παρουσιάζει 15 από τους κορυφαίους συλλόγους γυναικείου ποδοσφαίρου παγκοσμίως. Σε μια ακόμη χρονιά ρεκόρ, οι σύλλογοι αυτοί κατέγραψαν για πρώτη φορά μέσο όρο εσόδων άνω των €10 εκατ., με συνολικά έσοδα €158 εκατ., αυξημένα κατά 35% σε σχέση με πέρυσι.

Η Άρσεναλ (Γυναικών) κατέλαβε την πρώτη θέση στη φετινή λίστα, εκθρονίζοντας για πρώτη φορά την Μπαρτσελόνα (Γυναικών), με έσοδα €25,6 εκατ., αυξημένα κατά 43% σε σχέση με την προηγούμενη σεζόν. Η σημαντική επένδυση στη συλλογή και αξιοποίηση δεδομένων φιλάθλων, καθώς και σε στοχευμένες δράσεις ενεργοποίησης και εμπλοκής του κοινού, οδήγησαν σε προσέλευση άνω των 35.000 θεατών σε πέντε διαφορετικές ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις κατά τη διάρκεια της σεζόν 2024/25. Η Τσέλσι (Γυναικών) ακολουθεί στη δεύτερη θέση (€25,4 εκατ.), καταγράφοντας τα υψηλότερα εμπορικά έσοδα μεταξύ των 15 κορυφαίων συλλόγων (€19,1 εκατ.), ενώ η Μπαρτσελόνα (Γυναικών) με €22 εκατ. συμπληρώνει την πρώτη τριάδα, μετά από μία ακόμη επιτυχημένη εγχώρια σεζόν.

Η Jennifer Haskel, Κnowledge and Ιnsight Lead του Deloitte Sports Business Group, υπογραμμίζει ότι: «Παρότι η ανάπτυξη στο γυναικείο ποδόσφαιρο έχει επιταχυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, η μετάβαση από τη φάση της “start-up” στη φάση της ωρίμανσης/εδραίωσης απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και συνεχή προσπάθεια  για τη δημιουργία σταθερών βάσεων.

Καθώς επιτυγχάνονται νέα ορόσημα, συμπεριλαμβανομένων νέων και μεγαλύτερων διοργανώσεων σε διεθνές επίπεδο, οι ηγέτες του κλάδου οφείλουν να συνεχίσουν να καινοτομούν, προστατεύοντας παράλληλα τις ανάγκες των φιλάθλων και των παικτών, ώστε να διαμορφωθεί ένα πιο βιώσιμο μέλλον για το άθλημα».

Η Σύμβαση Μετόχων, που υπεγράφη στις 21 Μαΐου μεταξύ των εταιρειών ΔΕΠΑ Εμπορίας Α.Ε., Clavenia Ltd, EUSIF Larissa Α.Ε. και Volton Α.Ε. για την από κοινού συμμετοχή τους στη «Λάρισα Θερμοηλεκτρική A.E.», προβλέπει την υλοποίηση μιας εκ των μεγαλύτερων ενεργειακών επενδύσεων στην Ελλάδα, συνολικού ύψους περίπου € 600 εκατ..

Το έργο έχει λάβει όλες τις απαραίτητες άδειες και είναι έτοιμο να προχωρήσει στην κατασκευή, μετά την Οριστική Επενδυτική Απόφαση (Final Investment Decision – FID) των μετόχων. Η νέα μονάδα θα αποτελεί ένα από τα πλέον αποδοτικά εργοστάσια συνδυασμένου κύκλου (CCGT) στην Ελλάδα.

Σημειώνεται πως η ΔΕΠΑ Εμπορίας A.E. θα αναλάβει την εμπορική προμήθεια φυσικού αερίου για τις ανάγκες λειτουργίας της νέας μονάδας, καθώς και το ρόλο του διαχειριστή ενέργειας. Η νέα στρατηγική επένδυση στη Λάρισα αναμένεται να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος να διευρύνει τον ανταγωνισμό στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οδηγώντας παράλληλα τη ΔΕΠΑ Εμπορίας A.E. πιο κοντά στο στόχο της να αποτελεί ένα ολοκληρωμένο ενεργειακό φορέα.

Ο Δημήτρης Νεκτάριος, Deloitte Partner, Infrastructure & Capital Projects Leader, Strategy & Transactions, δήλωσε σχετικά: «Είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι που συμβάλαμε ως χρηματοοικονομικός σύμβουλος της ΔΕΠΑ Εμπορίας A.E. σε μια από τις μεγαλύτερες ενεργειακές επενδύσεις της χώρας. Η συμφωνία αυτή ενισχύει ουσιαστικά τη θέση της ΔΕΠΑ Εμπορίας στην εγχώρια αγορά ενέργειας και αποτελεί κομβικό βήμα προς την κατεύθυνση της ενεργειακής ασφάλειας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Στην Deloitte, με αποδεδειγμένη τεχνογνωσία σε σύνθετα έργα υποδομών, επενδύουμε διαχρονικά στην υποστήριξη στρατηγικών έργων με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο για την οικονομία και την κοινωνία».

Οι προλήψεις αφορούν διάφορες περιοχές.

Δείτε τις διαθέσιμές θέσεις και κάντε αίτηση:

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας «Deloitte’s 2022 Gen Z and Millenial Survey», η οποία διεξήχθη σε 46 χώρες παγκοσμίως και αφορούσε 23.220 ερωτηθέντες, η ανησυχία για το κόστος ζωής μπορεί να είναι σύμπτωμα της εποχής, δεδομένου και του αυξημένου πληθωρισμού, αλλά αφορά επίσης και ζητήματα που αυτές οι γενιές εκφράζουν τα τελευταία 11 χρόνια που η Deloitte διεξάγει την έρευνα.

Συγκεκριμένα, δεν αισθάνονται οικονομική ασφάλεια σε προσωπικό επίπεδο, και σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο ανησυχούν βαθιά για την οικονομική ανισότητα.

Μόλις το ένα τέταρτο των Gen Zs (25%) και των Millennials (21%) είπαν ότι μπορούν να πληρώσουν με άνεση τα μηνιαία τους έξοδα, και σχεδόν οι μισοί ζουν με το άγχος για τον επόμενο μισθό. Αυτό πιθανά επηρεάζει την ικανότητά τους να αποταμιεύουν και εξηγεί γιατί τρεις στους δέκα ερωτηθέντες δεν νιώθουν σίγουροι ότι θα μπορέσουν να συνταξιοδοτηθούν με οικονομική άνεση. Στο μεταξύ, περίπου τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι η οικονομική ανισότητα αυξάνεται, και μόνο το 28% πιστεύει ότι η οικονομική κατάσταση της χώρας τους θα βελτιωθεί τον επόμενο χρόνο.

Μερικοί Gen Zs και Millennials αναλαμβάνουν δεύτερη δουλειά και επαναπροσδιορίζουν τις εργασιακές τους συνήθειες για να αντιμετωπίσουν τα οικονομικά τους προβλήματα. Το 43% των Gen Zs και το 33% των millennials έχουν πέρα από την κύρια εργασία τους και μια δουλειά μερικούς ή πλήρους απασχόλησης. Αξιοποιούν επίσης τα οικονομικά οφέλη της απομακρυσμένης εργασίας ενώ ένα μικρό αλλά αυξανόμενο ποσοστό εργαζομένων μετακομίζει σε λιγότερο ακριβές πόλεις.

Η αφοσίωση των εργαζομένων είναι αυξημένη σε σχέση με την περσινή έρευνα, πιθανώς επειδή πολλοί άλλαξαν δουλειά τον τελευταίο χρόνο. Ωστόσο τέσσερις στους δέκα Gen Zs και σχεδόν ένα τέταρτο Millennials θέλουν ακόμη να παραιτηθούν από τη δουλειά τους μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, και σχεδόν το ένα τρίτο θα το έκανε χωρίς να έχει βρει άλλη εργασία.

Ο μισθός, τα προβλήματα ψυχικής υγείας στον χώρο εργασίας και η εργασιακή εξουθένωση είναι οι κύριοι λόγοι που οι ερωτηθέντες παραιτήθηκαν από τη δουλειά τους τα τελευταία δύο χρόνια. Ωστόσο, στην επιλογή νέας εργασίας κορυφαίες προτεραιότητες είναι η ισορροπία προσωπικής ζωής και εργασίας καθώς επίσης η εκπαίδευση και η εξέλιξη.

Οι ερωτηθέντες βλέπουν την ευέλικτη εργασία ως έναν τρόπο για να βρουν ισορροπία στη ζωή τους: Αποταμιεύουν χρήματα και έχουν χρόνο για τους ανθρώπους τους και τις δραστηριότητες που τους ενδιαφέρουν. Τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων είπαν ότι θα προτιμούσαν υβριδική ή εξ αποστάσεως εργασία και πολλοί από αυτούς θα ήθελαν πιο ευέλικτο ωράριο.

Ο εταιρικός σκοπός εξακολουθεί να είναι καθοριστικός για την προσέλκυση και τη διατήρηση των εργαζομένων. Σχεδόν δύο στους πέντε ερωτηθέντες είπαν ότι έχουν απορρίψει μια ανάθεση εργασίας ή μια θέση επειδή δεν συμβάδιζε με τις αξίες τους. Στο μεταξύ, όσοι είναι ικανοποιημένοι με τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο των εργοδοτών τους- όπως και με τις προσπάθειές τους για τη δημιουργία μιας πιο συμπεριληπτικής κουλτούρας και κουλτούρας διαφορετικότητας- είναι πιο πιθανό να παραμείνουν με τον εργοδότη τους μακροπρόθεσμα.

Η κλιματική αλλαγή συνεχίζει να αποτελεί βασική ανησυχία για τους Gen Zs και τους millennials. Τρία τέταρτα των ερωτηθέντων συμφωνούν ότι ο κόσμος βρίσκεται σε οριακό σημείο ως προς την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και σχεδόν δύο τρίτα έχουν ήδη επηρεαστεί προσωπικά από έντονα καιρικά φαινόμενα, τονίζοντας την ανάγκη για επείγουσα δράση.

Εννιά στους δέκα ερωτηθέντες καταβάλλουν προσπάθειες να προστατέψουν το περιβάλλον – πρωταρχικά εστιάζοντας σε καθημερινές ενέργειες, όπως το να χρησιμοποιούν μεταχειρισμένα και ανακυκλώσιμα προϊόντα ή με το να αγοράζουν τοπικά και βιολογικά τρόφιμα. Οι Gen Zs και οι Millennials είναι διατεθειμένοι να ξοδέψουν περισσότερα σε βιώσιμα προϊόντα αλλά οι οικονομικοί περιορισμοί μπορεί να καθιστούν δύσκολη την επένδυση σε πιο ακριβά αντικείμενα όπως φωτοβολταϊκά και ηλεκτρικά οχήματα. Ωστόσο, οι μισοί από τους ερωτηθέντες είπαν ότι σχεδιάζουν να κάνουν αυτές τις αγορές στο μέλλον.

Μόνο λίγοι ερωτηθέντες υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις κάνουν αρκετά για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή. Αποτέλεσμα αυτού είναι ότι οι Gen Zs και Millennials ζητούν περισσότερη δράση, ασκώντας πίεση στους εργοδότες τους να επενδύσουν σε ορατές καθημερινές περιβαλλοντικές δράσεις στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν άμεσα. Η απαγόρευση για τη χρήση πλαστικών μιας χρήσης ήταν η προκρινόμενη πρόταση ακολουθουμένη από οφέλη και εκπαίδευση σχετικά με τη βιωσιμότητα-ενθαρρύνοντας εν τέλει τους εργαζόμενους να κάνουν πιο οικολογικές επιλογές στην καθημερινή τους ζωή.

Τα επίπεδα άγχους συνεχίζουν να είναι υψηλά ανάμεσα στους ερωτηθέντες, κυρίως στους Gen Zs. Σχεδόν μισοί από τους Gen Zs (46%) και τέσσερις στους δέκα Millennials (38%) είναι αγχωμένοι όλη ή την περισσότερη ώρα. Και σχεδόν οι μισοί από τους ερωτηθέντες νιώθουν εξαντλημένοι λόγω της πίεσης από το φόρτο εργασίας -σχεδόν το ίδιο ποσοστό των ερωτηθέντων δηλώνει ότι πολλοί από τους συναδέλφους τους έφυγαν πρόσφατα από την εργασία τους λόγω εργασιακής εξάντλησης. Αυτό σηματοδοτεί ένα πρόβλημα διατήρησης των εργαζομένων, όμως ένας στους πέντε Gen Zs και millennials δεν πιστεύουν ότι οι εργοδότες τους το παίρνουν στα σοβαρά ή ότι λαμβάνουν μέτρα για να το αποτρέψουν.

Η έρευνα ανέδειξε ότι οι Gen Zs και οι Millennials πιστεύουν πως οι εργοδότες τους έχουν επικεντρωθεί περισσότερο στην ευημερία (well-being) και στην ψυχική τους υγεία από την έναρξη της πανδημίας και μετά. Ωστόσο λιγότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες πιστεύουν ότι αυτό είχε ουσιαστικό αντίκτυπο στους εργαζόμενους.

Το έργο αφορά στην παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών αναφορικά με υπηρεσίες που θα βασίζονται σε τεχνολογίες αιχμής και καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα, τα οποία θα ενεργοποιηθούν από την τρέχουσα φάση σχεδιασμού των υποδομών και θα οδηγήσουν σε μια βιώσιμη, ψηφιακή και αειφόρο προοπτική ανάπτυξης για το Ελληνικό.

Η ομάδα συμβούλων που ανέλαβε το έργο αποτελείται από την ηγέτιδα στην αγορά παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών Deloitte, η οποία δραστηριοποιείται παγκοσμίως και σε σειρά έργων που αφορούν στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση στρατηγικών έξυπνης πόλης με ενδεικτικά παραδείγματα το “The NEOM” στη Σαουδική Αραβία και το «Porto Nuova Development» στο Μιλάνο, καθώς και από τη διεθνώς αναγνωρισμένη εταιρεία συμβούλων μηχανικών AFRY, η οποία διαθέτει επίσης εκτενή εμπειρία έχοντας υλοποιήσει σχετικά έργα στη Βόρεια Ευρώπη όπως στο Nyhamnen, Malmö στη Σουηδία, αλλά και το Red Sea Development project στο Κατάρ. Το έργο θα υλοποιηθεί σε συνεργασία και με εταιρείες συμβούλων υψηλής εξειδίκευσης στους κλάδους της ενέργειας, της τεχνολογίας και των τηλεπικοινωνιών όπως η CIGA Energy, η CIMA Data Analytics και η ENOMIX.

Ως γνωστόν, η LAMDA Development επιλέχθηκε από το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) για να υλοποιήσει το αναπτυξιακό της σχέδιο για την περιοχή του πρώην Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών (αεροδρόμιο Ελληνικού) και την παραλιακή ζώνη του Αγίου Κοσμά (“The Ellinikon Project”). Το έργο του Ελληνικού αποτελεί σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα έργα αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη και το πιο φιλόδοξο αναπτυξιακό έργο που έχει υλοποιηθεί ποτέ στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον στρατηγικό σχεδιασμό του, το έργο πρόκειται να αποτελέσει εφαλτήριο για σημαντικές νέες επενδύσεις σε πολλούς κλάδους της οικονομίας μεταξύ των οποίων το real estate, ο τουρισμός, το περιβάλλον, ο πολιτισμός, η επιχειρηματικότητα και η καινοτομία.

Στόχος της LAMDA Development είναι η δημιουργία μιας Έξυπνης Πόλης στην περιοχή του Ελληνικού προς όφελος των κατοίκων, των επισκεπτών και των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Με το έργο αυτό η εταιρεία επιτυγχάνει την ανάδειξη ενός παγκόσμιου παραδείγματος μιας έξυπνης πόλης και πιο συγκεκριμένα «μιας έξυπνης τελευταίας τεχνολογίας αστικής περιοχής που πρωτοπορεί στο μέλλον της κατοικίας, της εργασίας και της ψυχαγωγίας μέσα από την αξιοποίηση της τεχνολογίας με γνώμονα τη δημιουργία συνθηκών βιωσιμότητας και την εξυπηρέτηση των αναγκών του αύριο».

Σύμφωνα με τον κ. Οδυσσέα Αθανασίου, Διευθύνοντα Σύμβουλο της LAMDA Development «Όραμά μας είναι να αναδείξουμε το Ελληνικό σε έναν «φάρο» άμεσων ξένων επενδύσεων και στρατηγικών συνεργασιών. Το Ελληνικό θα είναι η πρώτη έξυπνη πόλη στην Ελλάδα με εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών και με καινοτομίες που ξεκινούν από τον σχεδιασμό. Θα είναι πλήρως εξοπλισμένο, σε όλη την έκτασή του, με αισθητήρες και συστήματα ελέγχου που θα αναλύουν δεδομένα και θα ελέγχουν την κατανάλωση ενέργειας και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα».

Σημειώνεται ότι το έργο του Ελληνικού βρίσκεται σε φάση σχεδιασμού (greenfield) και για το λόγο αυτό η LAMDA Development σκοπεύει να διερευνήσει από νωρίς το πώς οι λύσεις έξυπνης πόλης (έξυπνες υποδομές, δίκτυα, τεχνολογίες και λογισμικό) θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για τη δημιουργία της “Ellinikon Smart City”, καθώς και το πώς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την υποστήριξη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών στους τομείς της ενέργειας και των ΤΠΕ.

Σύμφωνα με τον κ. Σωτήρη Μπατζιά, Director του Τμήματος Στρατηγικής της Deloitte στην Ελλάδα και συντονιστή του έργου, «ο αναπτυξιακός σχεδιασμός και το όραμα της LAMDA Development για το Ελληνικό είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη δυνατότητά της να δημιουργήσει μια βιώσιμη πόλη παρέχοντας έξυπνες υπηρεσίες, αλλά και να αυξήσει περαιτέρω την αξία της από το έργο της ανάπτυξης. Παράλληλα, η LAMDA Development, αξιοποιώντας τη θέση της στην ανάπτυξη του έργου στο Ελληνικό, έχει την ευκαιρία να διαφοροποιήσει το χαρτοφυλάκιό της, εισερχόμενη σε νέους επιχειρηματικούς τομείς και διερευνώντας ευκαιρίες επενδύσεων και συνεργασίας. Για όλους εμάς στην Deloitte το έργο αυτό αποτελεί σημαντική πρόκληση και η συμμετοχή μας σε αυτό το κορυφαίο για τα ελληνικά - και όχι μόνο - δεδομένα project είναι το επιστέγασμα της ισχυρής τεχνογνωσίας και εμπειρίας μας».

Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης έρευνας, η Deloitte πραγματοποίησε 791 συνεντεύξεις σε στελέχη από 58 χώρες, σχετικά με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν και τις ευκαιρίες που έχουν σήμερα.

Η διατήρηση της οικογενειακής ιδιοκτησίας είναι ένας από τους βασικότερους μακροπρόθεσμους στόχους τους, ωστόσο μόνο το 41% νιώθει σιγουριά για τα ήδη διαμορφωμένα σχέδια διαδοχής, αναφέρει το newmoney.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Carl Allegretti, Global Deloitte Private Leader της Deloitte, «Παρά την έμφαση που δίνουν τα περισσότερα στελέχη στους μακροπρόθεσμους στόχους, για τις οικογενειακές επιχειρήσεις είναι εξίσου σημαντική η επιδίωξη των άμεσων προτεραιοτήτων, οι οποίες ακόμα και εάν φαίνονται απολύτως απαραίτητες τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ενδέχεται να μη συμβάλλουν ουσιαστικά στο όραμα και τους στόχους της εταιρείας. Η αντιμετώπιση των βραχυπρόθεσμων προτεραιοτήτων ως αλληλένδετων με τις μακροπρόθεσμες προσδοκίες συνδράμει θετικά στη διατήρηση της οικογενειακής παράδοσης και κληρονομιάς, αλλά και του οικογενειακού κεφαλαίου».

Οικογενειακή κληρονομιά
Η διατήρηση της ιδιοκτησίας και του οικογενειακού κεφαλαίου καθώς και η διασφάλιση της κληρονομιάς αποτελούν τρεις από τις κυριότερες προκλήσεις για κάθε οικογενειακή επιχείρηση. Ωστόσο, πολλά στελέχη δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει ένα επίσημο σχέδιο διαδοχής. Για παράδειγμα, παρ’ όλο που το 68% των στελεχών δήλωσαν ότι σκοπεύουν να διατηρήσουν την επιχείρηση στα χέρια της οικογένειας, μόνο το 26% έχει ένα δηλωμένο σχέδιο διαδοχής για τη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου, ενώ ακόμη λιγότεροι είναι όσοι έχουν ανάλογο πλάνο για τις θέσεις των ανώτατων στελεχών.

Επιπλέον, λιγότερο από το ένα τρίτο των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η οικογένεια έχει κοινό όραμα για τη μελλοντική ανάπτυξη της επιχείρησης. Το ίδιο ποσοστό των ερωτηθέντων θα ήταν διατεθειμένο να προσφέρει ένα ποσοστό του οικογενειακού ελέγχου επί της επιχείρησης, προκειμένου να διασφαλίσει μακροπρόθεσμη οικονομική επιτυχία.

Ένας εναλλακτικός τρόπος προσέλκυσης κεφαλαίων, που τα στελέχη μπορούν να λάβουν υπόψη τους, είναι η πώληση μειοψηφικού πακέτου μετοχών σε άλλες οικογενειακές επιχειρήσεις ή γραφεία. Με αυτόν τον τρόπο, διατηρείται το όραμα της επιχείρησης, παράλληλα με την οικογενειακή δομή της.

Ο Βασίλης Καφάτος, Clients & Industries Leader και Consulting Partner της Deloitte Ελλάδος δήλωσε: «Στην Deloitte εργαζόμαστε με ήθος και επιμονή στηρίζοντας τις οικογενειακές επιχειρήσεις, τις οποίες θεωρούμε ζωτικό κομμάτι της ελληνικής οικονομίας. Στόχος μας είναι να τους δώσουμε τα απαραίτητα εφόδια και να προωθήσουμε τις στρατηγικές που θα τις βοηθήσουν όχι απλά να επιβιώσουν αλλά να αναπτυχθούν μακροπρόθεσμα, με σεβασμό πάντοτε στο δικό τους προσωπικό χαρακτήρα και όραμα».

Καινοτομία και ευελιξία, τα κλειδιά για την επιτυχία
Αναφορικά με τα εργαλεία διατήρησης σταθερότητας και μελλοντικής επιτυχίας της επιχείρησης, οι πιο δημοφιλείς απαντήσεις είναι η ευελιξία (61%) και η καινοτομία (39%). Ωστόσο, η πιθανότητα αρνητικής έκβασης και μείωσης του πλούτου της οικογένειας λειτουργούν ανασταλτικά στην πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους.

Επιπλέον καταγράφηκε πως μόλις το 26% των επιχειρήσεων εφαρμόζει τη διαφοροποίηση στις δραστηριότητές του, ως στρατηγική διατήρησης της ευρωστίας του μακροπρόθεσμα, ενώ υπάρχει η πρόθεση από πληθώρα άλλων επιχειρήσεων για γεωγραφική επέκταση ή διεύρυνση της δραστηριοποίησής τους και σε άλλους κλάδους.

Από το μακροπρόθεσμο στο βραχυπρόθεσμο
Η Deloitte θέλοντας να βοηθήσει τις οικογενειακές εταιρείες να συνδέσουν το παρόν με το μέλλον τους, έχει αναπτύξει μια προσέγγιση «zoom out/zoom in» στην ανάπτυξη στρατηγικής, η οποία ευθυγραμμίζει τις βραχυπρόθεσμες πρωτοβουλίες με το όραμα των ηγετών για την αγορά σε βάθος 10 με 20 ετών.

Όπως προσθέτει ο Carl Allegretti «η ευθυγράμμιση του οράματος και των αξιών είναι εφικτή για σχεδόν οποιαδήποτε οικογενειακή επιχείρηση, εφόσον διαθέτει σωστή πειθαρχία, δομή διακυβέρνησης και καλές πρακτικές επικοινωνίας. Σημαντική πιθανότητα βιωσιμότητας και επιτυχίας μακροπρόθεσμα, θα έχουν όσες οικογένειες πετύχουν την αποσαφήνιση των προσδοκιών τους για τα επόμενα 10 με 20 χρόνια, και τις πρωτοβουλίες τους σε διάστημα 6-12 μηνών, ενώ παράλληλα θα διατηρήσουν μια σαφή οπτική και για τα δύο.».

Στην έκθεση περιγράφονται αναλυτικά και όσα αναμένεται να αλλάξουν σε επτά βασικούς επιχειρηματικούς τομείς, όπως στη Λιανική Τραπεζική, την Εταιρική Τραπεζική Διακυβέρνηση, το Σύστημα Συναλλαγών, το Επενδυτικό Τραπεζικό Σύστημα, τα Συστήματα Πληρωμών και Διακανονισμού, τη Διαχείριση του Πλούτου και τις υποδομές της αγοράς, αναφέρει το in.gr.

Το συμπέρασμα της έκθεσης είναι η ανάγκη κατανόησης από πλευράς τραπεζών ότι οφείλουν να επανεξετάσουν τις μετασχηματιστικές μεθόδους που ακολουθούν και να αντιληφθούν ότι πρόκειται για μία ολιστική και πολυετή διαδικασία, η οποία ξεκινάει από την επιβεβαίωση του ρόλου τους στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η υιοθέτηση μίας πελατοκεντρικής νοοτροπίας, η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πελατών, η διευκόλυνση της ροής κεφαλαίων και η προσφορά πίστωσης δεδομένων στην παγκόσμια οικονομία θα ισχυροποιήσουν το στόχο των τραπεζών.

Όπως αναφέρεται, «προτεραιότητα πρέπει να δοθεί το 2019, στον εκσυγχρονισμό της συμμόρφωσης με το δυναμικό κανονιστικό περιβάλλον και στην εστίαση της αύξησης της αποτελεσματικότητας των ήδη υπαρχόντων ρυθμιστικών συστημάτων. Η στρατηγική επαναπροσδιορισμού της φορολογίας στη νέα υπό διαμόρφωση ισορροπία του συστήματος θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Οι εταιρείες απαιτείται να θέσουν νέα πλαίσια, που θα έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώσουν τις αναδυόμενες πηγές δεδομένων αλλά και σενάρια μοντελοποίησης».

Η έκθεση της Deloitte αναφέρει ότι η επιτυχία των τραπεζών στον ψηφιακό μετασχηματισμό θα εξαρτηθεί τελικά από τη συνύπαρξη της στρατηγικής, της τεχνολογίας και των λειτουργικοτήτων σε όλη την αλυσίδα.

Στόχος η υλοποίηση μίας «συμφωνικής επιχείρησης», στην οποία οι τεχνολογίες και οι λύσεις που θα εφαρμόζονται να αλληλοσυμπληρώνονται άψογα, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη αξία. Βασικά εργαλεία για αυτό, αποτελούν η σωστή διαχείριση του όγκου των δεδομένων, ο εκμοντερνισμός του πυρήνα των υποδομών και η ενοποίηση των AI τεχνολογιών, σημειώνεται.

Επιπροσθέτως, αναφέρεται ότι «οι τράπεζες πρέπει να υιοθετήσουν μια νέα προσέγγιση στη διαχείριση ταλέντων, για να προετοιμαστούν για το μέλλον της εργασίας. Η αυτοματοποίηση, η οικονομία gig, το crowdsourcing και οι δημογραφικές μετατοπίσεις ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά το εργασιακό περιβάλλον. Η δημιουργία αξίας για τους πελάτες και τα ουσιαστικά κίνητρα για τους εργαζόμενους θα συνεισφέρουν θετικά στην ανταγωνιστικότητα των τραπεζών».

Επίσης σημαντικό στοιχείο που τονίζεται στην έρευνα της Deloitte είναι η ανάγκη ενσωμάτωσης στρατηγικής αντίληψης στη λειτουργία διαχείρισης κινδύνων, αλλά και η επανεκτίμηση των δύο πρώτων γραμμών άμυνας.

Οι συνεχείς κυβερνοεπιθέσεις ανέδειξαν την ανάγκη ενδελεχούς κατανόησης του οικοσυστήματος και των εγγενών αδυναμιών των δικτύων των τραπεζών. Επίσης, στον ευαίσθητο κόσμο της μετά-GDPR εποχής, η κακή διαχείριση των δεδομένων αποτελεί σπίθα κρίσης στο τραπεζικό σύστημα, ενώ οι καταναλωτές απαιτούν μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τον τρόπο συλλογής, επεξεργασίας και κοινής χρήσης των δεδομένων τους.

Η χρήση εναλλακτικών δεδομένων, όπως τα βιομετρικά στοιχεία και οι νέες τεχνολογίες, περιπλέκουν την κατάσταση, καθώς η απλή ενημέρωση των πολιτικών απορρήτου δεν επαρκεί.

Σύμφωνα με την έκθεση, στους τομείς του τραπεζικού συστήματος, όπως η Λιανική Τραπεζική, η Εταιρική Τραπεζική Διακυβέρνηση, το Σύστημα Συναλλαγών, το Επενδυτικό Τραπεζικό Σύστημα, τα Συστήματα Πληρωμών και Διακανονισμού, η Διαχείριση του Πλούτου και οι υποδομές της αγοράς αναμένονται αλλαγές το 2019.

Ο ανταγωνισμός των τιμών στις καταθέσεις είναι πιθανό να αυξηθεί λόγω των υψηλότερων επιτοκίων, αλλά δεν προβλέπεται να επιδεινωθεί η πιστωτική ποιότητα, καθώς μια πιθανή επιβράδυνση το 2020 θα μπορούσε να μεταβάλει τη δυναμική του ανταγωνισμού.

Οι τράπεζες αναμένεται να δραστηριοποιηθούν περισσότερο στο χώρο της Fintech, είτε με την ίδρυση αυτόνομων ψηφιακών τραπεζών είτε μέσω εταιρικών σχέσεων.

Ο Νίκος Χριστοδούλου, Consulting Leading Partner, αναφέρει ότι «Πέραν των ανωτέρω, το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα αντιμετωπίζει πρόσθετες προκλήσεις που προέρχονται από την ανάγκη επιτάχυνσης της διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων», και συμπληρώνει: «το πολύπλοκο, ατελές και συχνά μεταβαλλόμενο νομοθετικό πλαίσιο, τη μείωση του φυσικού δικτύου καταστημάτων και τη διαχείριση του προσωπικού, το οποίο παραμένει πλεονάζον σε παραδοσιακές δραστηριότητες ενώ υπολείπεται σε τομείς όπως οι τεχνολογίες αιχμής, η διαχείριση κινδύνου και η ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων».

Στην Εταιρική Τραπεζική Διακυβέρνηση αναμένεται να ενταθεί ο ανταγωνισμός για τα επιχειρηματικά δάνεια. Ωστόσο, δεδομένης της υψηλότερης πιθανότητας ύφεσης τα επόμενα χρόνια, οι τράπεζες θα πρέπει να προσαρμόσουν ανάλογα τους κινδύνους το 2019. Για να μετριαστεί το ρίσκο, οι τράπεζες οφείλουν να ενισχύσουν την εξειδικευμένη τεχνογνωσία τους στον τομέα των δανείων για την ελαχιστοποίηση πιθανών ζημιών και καλύτερη διαχείριση τους.

Εξελίξεις, όπως τα παγκόσμια πρότυπα καινοτομίας (gpi) της SWIFT στη διαχείριση ρευστών διαθεσίμων, θα ενισχύσουν τις ταχύτερες και πιο διαφανείς διασυνοριακές πληρωμές. Επιπλέον, το 2019 αποτελεί καίριο έτος στη διαμόρφωση των επενδυτικών τραπεζών σε πιο απλές και ευέλικτες, αλλά πιο ισχυρές και σταθερές. Νευραλγικό ρόλο θα διαδραματίσει η επανεξέταση του μοντέλου συμμετοχής του πελάτη, με την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών και λύσεων.

Η Αλεξάνδρα Κωστάρα, Financial Services Industry Leading Partner, δηλώνει σχετικά: «To τραπεζικό σύστημα στην Ελλάδα, μετά από 10 χρόνια κρίσης και έχοντας ολοκληρώσει την αναδιάρθρωσή του, έχει αρχίσει να ανακάμπτει γεγονός που υποστηρίζεται από τη βελτίωση της ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος και την σταδιακή υποχώρηση του αποθέματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, τo οποίο ωστόσο παραμένει ακόμα υψηλό» και συμπληρώνει:

«Οι ελληνικές τράπεζες βρίσκονται σε διαδικασία λειτουργικού μετασχηματισμού και εκσυγχρονισμού, προκειμένου να ανταποκριθούν στις ψηφιακές και τεχνολογικές προκλήσεις του κλάδου που επιβάλλει ένα νέο τραπεζικό πρότυπο λειτουργείας και εξυπηρέτησης. Στην Deloitte Ελλάδος, χάρη στην γνώση και εμπειρία των ειδικών μας στον τραπεζικό κλάδο, παρέχουμε εξατομικευμένες λύσεις στους πελάτες μας για να αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις, να μεγιστοποιήσουν τις ευκαιρίες της αγοράς και να δημιουργήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα».

Σύμφωνα με την έκθεση, η αύξηση των τελών με βάση τον όγκο των πληρωμών αναμένεται να καταστεί όλο και πιο δύσκολη για τους εκδότες καρτών το 2019. Οι φθηνότερες ψηφιακές λύσεις από τους μη παραδοσιακούς παίκτες και τα δαπανηρά προγράμματα ανταμοιβής ενδέχεται να δυσχεράνουν τους εκδότες καρτών να αυξήσουν τα έσοδα από τα τέλη. Εντούτοις, η εστίαση στην αύξηση του χαρτοφυλακίου καρτών εξακολουθεί να είναι πρωταρχικής σημασίας.

Η επιχειρηματική διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων στις τράπεζες αναμένεται να συνεχίσει να μεγαλώνει το 2019, δεδομένης της ζήτησης, του brand equity και της κλίμακας. Τα έσοδα για τους μεγαλύτερους διαχειριστές παγκόσμιου πλούτου εκτιμάται ότι θα αυξηθούν σε ποσοστό 4% CAGR τα επόμενα δύο χρόνια.

Οι συναλλαγές σε πολλαπλές πλατφόρμες τεχνολογίας επιβάλλεται να ενσωματώσουν τα διαφορετικά συστήματα, γεγονός που λόγω ιδιαίτερα αυξημένης ανάγκης, θα επιταχυνθεί το 2019. Το επόμενο κύμα εκσυγχρονισμού, μετά τις μετοχές, θα επικεντρωθεί ως επί το πλείστον, σε σταθερό εισόδημα.