Στην έκθεση «Regional Economic Prospects, May 2024», οι οικονομολόγοι της EBRD σημειώνουν ότι -αν και το ελληνικό ΑΕΠ αυξήθηκε «μόλις κατά 2% το 2023», όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά- οι συνολικές βραχυπρόθεσμες προοπτικές παραμένουν θετικές, «με την ανάπτυξη να αναμένεται να επιταχυνθεί στο 2,3% το 2024 και στο 2,6% το 2025».

Συγκεκριμένα, το κεφάλαιο που αναφέρεται στην ελληνική οικονομία αναφέρει:

«Έπειτα από μια ισχυρή ανάκαμψη μετά την πανδημία το 2021 και το 2022, το ΑΕΠ αυξήθηκε μόλις κατά 2% το 2023, αν και εξακολουθεί να υπερβαίνει σημαντικά τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Τόσο η ιδιωτική, όσο και η δημόσια κατανάλωση, αυξήθηκαν κατά σχεδόν 2%, οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου αυξήθηκαν κατά 4% και οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν κατά 3,7%, υπερβαίνοντας την αύξηση των εισαγωγών (2,1%).

Οι αφίξεις και οι εισπράξεις τουριστών αυξήθηκαν σημαντικά το 2023, ξεπερνώντας τα προπανδημικά επίπεδα. Οι δείκτες εμπιστοσύνης άρχισαν επίσης να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ενώ η αποκλιμάκωση των τιμών της ενέργειας συνέβαλε στον αποπληθωρισμό το 2023. Ο συνολικός ετήσιος πληθωρισμός ήταν 3,5% το τελευταίο τρίμηνο του 2023, έχοντας φθάσει σε διψήφια ποσοστά το 2022.

Επιπλέον, η Ελλάδα επέστρεψε στην επενδυτική βαθμίδα πιστοληπτικής ικανότητας κατά τη διάρκεια του 2023 για τρεις από τους τέσσερις κύριους οίκους αξιολόγησης. Ο προϋπολογισμός κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα 1,9% του ΑΕΠ το 2023 και οι δημοσιονομικές προοπτικές εκτιμάται ότι είναι σύμφωνες με τις διατάξεις του υφιστάμενου Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, το οποίο επανενεργοποιείται από το 2024.

Η οικονομική εμπιστοσύνη βελτιώνεται σταθερά, με τον Δείκτη Υπευθύνων Προμηθειών (PMI) να παρουσιάζει ανοδική τάση το πρώτο τρίμηνο του 2024 (56,9 τον Μάρτιο του 2024, το υψηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο του 2022) και τον Δείκτη Οικονομικού Κλίματος (ESI) να φθάνει σε υψηλό 7 μηνών (108,4 τον Μάρτιο του 2024). Και οι δύο δείκτες παραμένουν σε σχετικά υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ.

Έχει σημειωθεί καλή πρόοδος στην υλοποίηση έργων που χρηματοδοτούνται από το RRF, μετριασμός των καθοδικών κινδύνων που προέρχονται από τις παγκόσμιες και περιφερειακές αναταράξεις, καθώς και από τις καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα. Συνεπώς, οι συνολικές βραχυπρόθεσμες προοπτικές παραμένουν θετικές, με την ανάπτυξη να αναμένεται να επιταχυνθεί στο 2,3% το 2024 και στο 2,6% το 2025.

Οι βασικοί καθοδικοί κίνδυνοι παραμένουν και σχετίζονται με πιθανές καθυστερήσεις στην αξιοποίηση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και με πιθανές αδυναμίες σε βασικές εξαγωγικές αγορές και χώρες προέλευσης του τουρισμού».

Εξαντλείται το «μέρισμα της ειρήνης»

Σε ό,τι αφορά τις γενικότερες προβλέψεις για τις χώρες όπου έχει παρουσία η EBRD, η Τράπεζα χαμήλωσε τις εκτιμήσεις της για ανάπτυξη κατά 0,2% (στο 3%) εξαιτίας της «πιο αργής από την αναμενόμενη ανάπτυξη στις αρχές του 2024 στην Κεντρική Ευρώπη και τις χώρες της Βαλτικής, ακολουθώντας την αδύναμη ανάπτυξη στη Γερμανία».

Όπως σημειώνει η έκθεση, «οι γεωπολιτικές εντάσεις έχουν βαθύτατο αντίκτυπο στις περιοχές της EBRD και πέραν αυτών, οδηγώντας σε ταχύ κατακερματισμό του εμπορίου και των επενδύσεων και σε αξιοσημείωτη αύξηση των αμυντικών δαπανών. Καθώς το “μέρισμα της ειρήνης” έχει απομειωθεί, από τον Φεβρουάριο του 2022, το εμπόριο όπλων ως ποσοστό των εισαγωγών και εξαγωγών των οικονομιών της ΕΕ στις περιοχές της EBRD αυξήθηκε από 0,1% (σταθερό για χρόνια) σε 0,3% έως 0,5%».

Η EBRD σημειώνει τον κατακερματισμό του εμπορίου και των άμεσων ξένων επενδύσεων, ενώ για τη νότια και ανατολική Μεσόγειο εκτιμά ότι ο πόλεμος στη Γάζα θα έχει αρνητικές επιπτώσεις μέχρι και τα τέλη του 2025.

«Η ανάπτυξη στη νότια και ανατολική Μεσόγειο αναμένεται να επιταχυνθεί από 2,7% το 2023 σε 3,4% το 2024 και 3,9% το 2025», αναφέρει η έκθεση. «Αυτό αντιπροσωπεύει αναθεώρηση προς τα κάτω της προηγούμενης πρόβλεψης για το 2024 λόγω της βραδύτερης υλοποίησης μεγάλων δημόσιων επενδυτικών έργων στην Αίγυπτο και των δευτερογενών επιπτώσεων από τον πόλεμο στη Γάζα.

Ενώ ο αντίκτυπος του πολέμου στις κρατικές αποδόσεις στην Αίγυπτο και την Ιορδανία αποδείχθηκε βραχύβιος, η αρνητική επίδραση στις αφίξεις τουριστών στην Ιορδανία και τον Λίβανο μπορεί να αποδειχθεί πιο διαρκής».

Αν και τα κράτη όπου δραστηριοποιείτα η EBRD (και εκτείνονται σε τρεις διαφορετικές ηπείρους) κατέγραψαν ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2021 (7,2%) μετά το τέλος της πανδημίας, το 2022 «προσγειώθηκαν» σε ανάπτυξη 3,3%, καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία και της ενεργειακής κρίσης άρχισαν να βαραίνουν τις εθνικές οικονομίες.

Όπως σημειώνουν οι οικονομολόγοι της EBRD, μπορεί οι τιμές της ενέργειας (και συγκεκριμένα του φυσικού αερίου) στην Ευρώπη να υποχώρησαν κατά 70% στο δεύτερο μισό του 2022, ωστόσο παραμένουν αισθητά υψηλότερες από ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες και οι αγορές εκτιμούν ότι θα παραμείνουν υψηλότερες από το μέσο όρο της περιόδου 2017-2021, με νέες αυξήσεις να αναμένονται τον επερχόμενο χειμώνα.

Παράλληλα, η EBRD σημειώνει ότι εξαντλούνται τα «αποθέματα» ρευστότητας που είχαν συγκεντρώσει τα νοικοκυριά στη διάρκεια της πανδημίας, γεγονός που περιορίζει την καταναλώση.

Όσο για τον πληθωρισμό, «η προηγούμενη εμπειρία, συμπεριλαμβανομένης της εκτόξευσης του πληθωρισμού το 2000 και το 2008» σημειώνει το κείμενο των προβλέψεων, «υποδηλώνει ότι ο αποπληθωρισμός τείνει να είναι σχετικά αργός. Με βάση τις τρέχουσες προβολές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ο πληθωρισμός στις περιοχές δράσης της EBRD θα μειωνόταν περίπου με τον ίδιο ρυθμό όπως το 2009, εν μέσω της βαθιάς ύφεσης που ακολούθησε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-09. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο πληθωρισμός κορυφώθηκε σε πολύ υψηλότερο επίπεδο το 2022 σε σύγκριση με το 2008, προβλέπεται ότι θα παραμείνει πάνω από τα προ-πανδημίας επίπεδα (περίπου 4% κατά μέσο όρο) τουλάχιστον μέχρι το 2025.»

Ελλάδα: Μέτρια επιβράδυνση της ανάπτυξης

«Στην Ελλάδα, η ισχυρή ανάκαμψη συνεχίστηκε το 2022» σημειώνει η EBRD, «αλλά επιβραδύνθηκε το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά περισσότερο από 8% σε ετήσια βάση τους πρώτους έξι μήνες του 2022, χάρη στην έντονη ιδιωτική κατανάλωση, την αύξηση των κρατικών δαπανών και την ισχυρή αύξηση των εξαγωγών. Ο τουρισμός σημείωσε επίσης εξαιρετικά καλές επιδόσεις το 2022.
Ωστόσο, η καταναλωτική εμπιστοσύνη και η εμπιστοσύνη των παραγωγών έγινε όλο και πιο εύθραυστη το δεύτερο εξάμηνο του έτους, συμβάλλοντας στην απότομη πτώση της ανάπτυξης το τρίτο τρίμηνο.

Συνολικά, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 5,9% το 2022, κάπως υψηλότερο από το αναμενόμενο. Οι δείκτες για τη βιομηχανική παραγωγή και την εμπιστοσύνη τους πρώτους μήνες του 2023 ήταν ως επί το πλείστον θετικοί. Ο ετήσιος πληθωρισμός μειώνεται με ταχείς ρυθμούς αφού ξεπέρασε το 12% σε ένα σημείο του 2022, πέφτοντας στο 5,4% τον Μάρτιο του 2023.

Η κυβέρνηση απάντησε στην ενεργειακή κρίση με υποστηρικτικά μέτρα, τα οποία έχουν σημαντικό δημοσιονομικό κόστος, αλλά ο προϋπολογισμός βρίσκεται σε τροχιά επιστροφής σε πρωτογενή πλεονάσματα το 2023. Το δημόσιο χρέος παραμένει το υψηλότερο στην Ευρώπη (ως ποσοστό του ΑΕΠ), αλλά ο λόγος μειώθηκε απότομα τα τελευταία δύο χρόνια, από πάνω από 200% του ΑΕΠ (τέλος του 2020) σε περίπου 170% στο τέλος του 2022, ως αποτέλεσμα της υψηλής ονομαστικής αύξησης του ΑΕΠ και μέτρων περαιτέρω ελάφρυνσης του χρέους.

Ενώ η οικονομία επιβραδύνεται, οι συνολικές βραχυπρόθεσμες προοπτικές παραμένουν θετικές. Μια μέτρια επιβράδυνση της ανάπτυξης, η οποία αντανακλά τις παγκόσμιες εξελίξεις, προβλέπεται το 2023 (ανάπτυξη ΑΕΠ 2,4%), καθώς και το 2024 (ανάπτυξη ΑΕΠ 2,3%).

Η υλοποίηση έργων, που χρηματοδοτούνται τόσο με δάνεια όσο και με επιχορηγήσεις, στο πλαίσιο του προγράμματος Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης της ΕΕ προχωράει καλά και μετριάζει τους καθοδικούς κινδύνους που προέρχονται από την παγκόσμια και τις περιφερειακές αναταράξεις.»

Οι προβλέψεις για την Τουρκία

«Η οικονομία της Τουρκίας αναπτύχθηκε κατά 5,6% το 2022» αναφέρει το κείμενο των προβλέψεων της EBRD «κυρίως λόγω της κατανάλωσης των νοικοκυριών και υποστηριζόμενη από την ανορθόδοξη και χαλαρή νομισματική πολιτική, η οποία είδε τον πληθωρισμό να κορυφώνεται στο 85% σε ετήσια βάση τον Οκτώβριο του 2022.

Ένα αυξανόμενο φάσμα ρυθμίσεων που ελέγχουν την κατανομή των πιστώσεων συνέβαλαν σε μια μείωση του πληθωρισμού έκτοτε, αν και ο ρυθμός παραμένει πολύ υψηλός, περίπου στο 50 %.

Βασικοί οικονομικοί δείκτες υποδηλώνουν ένα ισχυρό ξεκίνημα για το 2023, αν και οι δυσμενείς επιπτώσεις των σεισμών τον Φεβρουαρίου γίνονται εμφανείς. Οι επίσημες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι οι ζημιές που προκάλεσαν οι σεισμοί ανέρχονται σε 100 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, γεγονός που συνεπάγεται ένα σημαντικό κόστος ανασυγκρότησης.

Ανησυχίες σχετικά με τις εξωτερικές υποχρεώσεις της χώρας, τα χαμηλά επίπεδα συναλλαγματικών αποθεμάτων και οι προοπτικές μετά τις εκλογές αυξάνουν την πίεση στη λίρα, η οποία έχει υποτιμηθεί κατά 4% έναντι του δολαρίου από την αρχή του έτους, παρά τα διάφορα μέτρα για τον περιορισμό της ζήτησης συναλλάγματος.

Ενώ οι ισχυρές δαπάνες των νοικοκυριών και της κυβέρνησης θα συνεχίσουν να στηρίζουν την ανάπτυξη, υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα όσον αφορά στην κατεύθυνση των οικονομικών πολιτικών μετά τις εκλογές.

Ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα των εκλογών, οι αρχές θα πρέπει να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων εξωτερικών ανισορροπιών, οι οποίες είναι πιθανό να αποδυναμώσουν την οικονομική δραστηριότητα στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Η παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,5% το 2023. Η ανοικοδόμηση που απαιτούν οι σεισμοί είναι πιθανό να στηρίξει την ανάπτυξη το 2024, και η οικονομία στην Τουρκία αναμένεται να αναπτυχθεί κατά 3%» καταλήγει η EBRD.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η EBRD συμμετείχε σε ένα πράσινο ομόλογο που εξέδωσε η Lamda Development, επενδύοντας 20 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της χρηματοδότησης στοιχείων βιωσιμότητας στο Ελληνικό, συμπεριλαμβανομένων των πράσινων κτηρίων, της πράσινης ενέργειας και των τεχνολογιών έξυπνων πόλεων. Επένδυσε επίσης επιπλέον 50 εκατ. ευρώ στην κοινοπραξία της με την Dimand, αυξάνοντας το συνολικό ποσό στα 71,5 εκατ. ευρώ. Η συνεργασία επικεντρώνεται σε έργα αστικής ανάπλασης, ανακαίνισης και αξιοποίησης βιομηχανικών εκτάσεων.

Επίσης, συνεργάζεται στενά με τις ελληνικές αρχές για την εφαρμογή του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της χώρας, μέρος του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και την επακόλουθη διάθεση χρηματοδότησης στην ελληνική οικονομία. Σε λιγότερο από ένα χρόνο, η Τράπεζα έχει διαθέσει περισσότερο από το 20 τοις εκατό του συνολικού ποσού των 500 εκατομμυρίων ευρώ που διαχειρίζεται, μέσω τριών έργων.

Το πρώτο έργο ήταν μια επένδυση 150 εκατ. ευρώ στον ΟΤΕ για τη στήριξη της ανάπτυξης της ευρυζωνικής υποδομής «fibre to the home» φέρνοντας την οπτική ίνα σε περίπου 371.000 νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε 12 περιοχές εκτός των μεγάλων πόλεων της Ελλάδας, βελτιώνοντας την πρόσβαση στη συνδεσιμότητα και την υψηλή ταχύτητα internet και προωθώντας την ένταξη της περιφέρειας.

Όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση, η Τράπεζα παρείχε επίσης 10 εκατ. ευρώ στην εταιρεία παραγωγής συσκευασιών Α. Χατζόπουλος Α.Ε., για να υποστηρίξει τη μετάβαση της στην παραγωγή πιο βιώσιμων προϊόντων και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Η πιο πρόσφατη επένδυσή της ήταν ένα δάνειο 12 εκατ. ευρώ στην εταιρεία Παπουτσάνης Α.Ε., για τη συνεχή αναβάθμιση των συστημάτων παραγωγής της και τη μείωση των ενεργειακών αναγκών της. Αυτό ήταν επίσης το πρώτο έργο σε μικρομεσαία επιχείρηση (ΜΜΕ), υπό το Ελληνικό Πλαίσιο Συγχρηματοδότησης της EBRD.

Επιπλέον, το 2022, η EBRD ξεκίνησε 43 νέα συμβουλευτικά έργα με περισσότερες από 50 ελληνικές ΜΜΕ, που επικεντρώνονται σε τομείς όπως η προώθηση των εξαγωγών, η στρατηγική, η ψηφιοποίηση, οι λειτουργίες, η διαχείριση ποιότητας κ.λπ. Πραγματοποίησε 13 σεμινάρια και εργαστήρια σχετικά με τις εξαγωγές, τη βιωσιμότητα και τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και θέματα εταιρικής διακυβέρνησης (ESG), την ανάλυση των ξένων αγορών και την άντληση κεφαλαίων από το χρηματιστήριο.

Επίσης, η Τράπεζα ξεκίνησε το πρόγραμμα Star Venture στην Ελλάδα, μέσω του οποίου επελέγησαν επτά νεοσύστατες εταιρείες τεχνολογίας για να λάβουν υποστήριξη με τη μορφή συμβουλευτικών υπηρεσιών, καθοδήγησης, εργαστηρίων διάγνωσης επιχειρήσεων και πρόσβασης στη χρηματοδότηση.

Οι δραστηριότητες του συμβουλευτικού προγράμματος για μικρές επιχειρήσεις της EBRD χρηματοδοτούνται από την Ελλάδα, την ΕΕ (μέσω του Ευρωπαϊκού Κόμβου Επενδυτικών Συμβουλών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων) και το TaiwanBusiness-EBRD Technical Cooperation Fund.

Τέλος, μέσω του Ελληνικού Μηχανισμού Προετοιμασίας Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), η EBRD υποστήριξε την προετοιμασία οκτώ έργων ΣΔΙΤ, τα οποία ανέρχονται σε συνολικό κεφάλαιο ύψους 1,2 δις ευρώ. Τα έργα αυτά καλύπτουν τομείς όπως η αστική ανάπλαση (σχολεία και κτήρια δημόσιας διοίκησης), οι κοινωνικές υποδομές (φοιτητικά καταλύματα και νοσοκομεία) και η διαχείριση των υδάτινων πόρων (δίκτυα άρδευσης και φράγματα).

Η Τράπεζα συνέβαλε επίσης στην ολοκλήρωση δύο στρατηγικών εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης: μία στρατηγική για την εθνική αγορά ηλεκτροκίνησης και μία για την οικοδόμηση ενός εργαλείου προτεραιοποίησης ΣΔΙΤ, που στοχεύει σε πιθανώς αναθέτουσες τοπικές αρχές στις μεταβατικές περιοχές της χώρας, όπως η Δυτική Μακεδονία, η Μεγαλόπολη και μερικά νησιά.

Υπενθυμίζεται πως η EBRD ξεκίνησε να λειτουργεί στην Ελλάδα σε προσωρινή βάση το 2015 για να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη της χώρας. Μέχρι σήμερα, η Τράπεζα έχει επενδύσει περισσότερα από 6,4 δις ευρώ σε 100 έργα στον ιδιωτικό τομέα, σε χρηματοοικονομικά ιδρύματα και στους τομείς της ενέργειας και των υποδομών, μεταξύ άλλων.

Ειδικότερα, σύμφωνα με την έκθεση που δημοσιοποιήθηκε σήμερα Τετάρτη, το ελληνικό ΑΕΠ αναμένεται να κλείσε το 2022 με ισχυρό ρυθμό ανάπτυξης 5,2%, ενώ το 2023 αναμένεται να κατεβάσει ταχύτητα στο 2,2%.

Στις προβλέψεις του Μαΐου, η EBRD έκανε λόγο για ανάπτυξη της τάξεως του 2,3% τον τρέχον έτος και αρνητικό ρυθμό -1,3% το 2023.

Όπως επισημαίνεται, μετά τη σημαντική ανάκαμψη από την πανδημία το 2021, η οικονομία συνέχισε να σημειώνει ισχυρή ανάπτυξη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 8% σε ετήσια βάση το α΄ τρίμηνο και κατά 7,7% το β΄ τρίμηνο.

Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης εξηγούνται σε κάποιο βαθμό από τη χαμηλή βάση σύγκρισης με το πρώτο εξάμηνο του 2021, αλλά οφείλονται και στην ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση και την αύξηση των κρατικών δαπανών.

Οι ισχυρές επιδόσεις των εξαγωγών συνεχίστηκαν, όπως και των εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας, οι οποίες ως ποσοστό στο ΑΕΠ πλησιάζουν τώρα αυτές της Γερμανίας.

O τουριστικός τομέα συμβάλει, επίσης, ξανά ισχυρά στη φετινή ανάπτυξη, καθώς η επίδοσή του αναμένεται αντίστοιχη με αυτή του 2019, όταν είχε σημειώσει ρεκόρ.

Ωστόσο, οι βραχυπρόθεσμοι δείκτες εμπιστοσύνης έχουν αρχίσει να κινούνται σε αρνητική κατεύθυνση, σημειώνει η EBRD. O Δείκτης Υπευθύνων Προμηθειών (PMI) μειώθηκε στις 48,8 μονάδες τον Αύγουστο λόγω της εξασθένησης της ζήτησης και των χαμηλότερων παραγγελιών – καθώς οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας είναι αντιμέτωπες με αυξημένη αβεβαιότητα και αναταραχή και η Ευρωζώνη διατρέχει τον κίνδυνο ύφεσης.

«Καθώς η επιβράδυνση της ανάπτυξης στο τελευταίο διάστημα του έτους φαίνεται αναπόφευκτη, η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να φθάσει το 5,2% στο σύνολο του 2022 και το 2,2% το 2023, με την ανάπτυξη να συνεχίζεται, εν μέρει λόγω της υλοποίησης των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται με επιχορηγήσεις και δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ», αναφέρει η έκθεση της EBRD.

Οι επιχειρήσεις θα λάβουν συμβουλευτικές υπηρεσίες για την οργάνωση και ανάπτυξή τους, ώστε να μπορέσουν να αξιοποιήσουν στο μέγιστο τις δυνατότητές τους.

Οι επιχειρήσεις παρουσιάστηκαν στην εναρκτήρια εκδήλωση του προγράμματος που πραγματοποιήθηκε στη Θερμοκοιτίδα Επιχειρήσεων «Thea Incubator», την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, παρουσία του υφυπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων Γιάννη Τσακίρη.

«Αυτό που πραγματικά λείπει από το ελληνικό οικοσύστημα είναι το εργαλείο που μπορεί να στηρίξει νεοσύστατες εταιρείες που δεν είναι έτοιμες για τη πρώτη τους ή την επόμενη χρηματοδότηση αλλά έχουν εξαιρετικές ιδέες. Αυτό το πρόγραμμα μπορεί να τους φέρει στο φως, ώστε να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση. Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν ήδη καλά αποτελέσματα από την πρώιμη εφαρμογή του προγράμματος και θα περιμέναμε ακόμη περισσότερα αποτελέσματα. Είμαστε εδώ και ενθαρρύνουμε την EBRD να επιδιώξει στενότερη συνεργασία με τους εθνικούς θεσμούς» ανέφερε στην ομιλία του ο Γ. Τσακίρης.

Η επικεφαλής της EBRD σε Ελλάδα και Κύπρο Andreea Moraru τόνισε ότι «Είμαστε εξαιρετικά χαρούμενοι που ξεκινάμε το πρόγραμμα υποστήριξης νεοφυών επιχειρήσεων προσφέροντας συμβουλευτική και mentoring στην Ελλάδα. Η χώρα έχει ένα πολύ δυναμικό οικοσύστημα με επιχειρήσεις με υψηλή ποιότητα και προοπτικές, πολλούς επιταχυντές accelerators και ένα πολλά υποσχόμενο επενδυτικό κοινό. Παρ’ όλα αυτά αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν ακόμα προκλήσεις για τις νεοφυείς επιχειρήσεις όπως η δυσκολία στη πρόσβαση χρηματοδότησης και η ανάπτυξη των πωλήσεών τους, και είμαστε εδώ για να τις υποστηρίξουμε. Αυτό δε θα ήταν δυνατό χωρίς τη βοήθεια του Ειδικού Ταμείου Τεχνικής Συνεργασίας TaiwanBusiness – EBRD Technical Cooperation Fund.»

O εκπρόσωπος του Γραφείου Αντιπροσωπείας της Ταϊπέι στην Ελλάδα Sherman Kuo έκανε λόγο για «ένα ορόσημο στην ιστορία της συνεργασίας μας με την EBRD. Το πρόγραμμα Star Venture είναι το πρώτο έργο του Ειδικού Ταμείου Τεχνικής Συνεργασίας TaiwanBusiness – EBRD Technical Cooperation Fund μέσω του οποίου σε συνεργασία με την EBRD βοηθάει τις νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ελλάδα. Το Ταμείο έχει συνεισφέρει 500.000 ευρώ στο ταχέως αναπτυσσόμενο οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων στη χώρα.»

Οι επτά start up που επελέγησαν και θα υποστηριχθούν από το TaiwanBusiness – EBRD Technical Cooperation Fund είναι:

Cyclopt: “Ό,τι δεν μπορείς να μετρήσεις δεν μπορείς και να το βελτιώσεις” είναι το σύνθημα της εταιρείας Cyclopt που παρέχει καινοτόμες υπηρεσίες για τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας ανάπτυξης λογισμικού και τη συνεχή παρακολούθηση της ποιότητας του παραγόμενου κώδικα.

BIOPIX-T: ένα δυναμικό Start-up που σχεδιάζει και παράγει πρωτοπόρα Συστήματα Μοριακής Διάγνωσης για το σημείο φροντίδας (point-of-care)

Mobito: H Mobito έχει αναπτύξει μια προηγμένη B2B πλατφόρμα διαχείρισης δεδομένων παρέχοντας ένα κεντρικό σύστημα αξιολόγησης, επικοινωνίας, ανταλλαγής και τιμολόγησης δεδομένων που χρησιμοποιείται από ηγέτιδες εταιρείες του κλάδου.

Terracom: μια καινοτόμος εταιρεία λογισμικού, με μακρόχρονη παρουσία στο χώρο της φυσικής ασφάλειας, και σημαντική εξωστρεφή δραστηριότητα που περιλαμβάνει πάνω από 1.100 πελάτες σε 89 χώρες.

Natech: Μία εκ των λίγων ευρωπαϊκών Fintechs που αναπτύσσει ολοκληρωμένο λογισμικό για χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, e-wallets, digital banks.

InAccel: Η εταιρία InAccel βοηθάει τις εταιρίες να τρέχουν πολύ πιο γρηγορά και πολύ πιο αποδοτικά τις εφαρμογές τους (εφαρμογές μηχανικής μάθησης, μηχανική όραση, βιο-πληροφορικη και επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων) χρησιμοποιώντας τους πιο σύγχρονους επιταχυντές hardware.

Keyvoto: Μια πλατφόρμα διαχείρισης προϊοντικής πληροφορίας, που βοηθά προμηθευτές και λιανέμπορους να αναβαθμίσουν το ψηφιακό τους ράφι.

Το Star Venture πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Advice for Small Businesses» της EBRD που χρηματοδοτείται από την Ελληνική Δημοκρατία και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Τα πράγματα δεν πάνε καθόλου καλά και εκεί που πάμε να ηρεμήσουμε, προκύπτει κάτι που βάζει νέες... φωτιές. Μπορεί πολλοί να... διασκέδασαν με την εικόνα του Πούτιν στην παρέλαση της Κόκκινης Πλατείας, αλλά, σύμφωνα με τους Αμερικανούς, ο εισβολέας, δεν πρόκειται να σταματήσει και ετοιμάζεται να μπουκάρει για να... απελευθερώσει την Υπερδνειστερία.

Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης

Ετοιμάζεται δηλαδή να μπει στη Μολδαβία και να έρθει ακόμη πιο κοντά σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ο φίλος του Πούτιν, Λευκορώσος Πρόεδρος Λουκασένκο, συγκεντρώνει δυνάμεις στα νότια της χώρας του, προκειμένου να... απασχολήσει ουκρανικά στρατεύματα ή ακόμη και να επιτεθεί, όταν πάρει το πράσινο φως από το... αφεντικό του στο Κρεμλίνο. Και ενώ ο ρωσικός επεκτατισμός φαίνεται να έχει ακόμη πολλά επεισόδια, η Ουκρανία για λόγους ανωτέρας βίας, έκοψε τη ροή φυσικού αερίου σε αγωγό που μεταφέρει το 1/3 των ποσοτήτων από τη Ρωσία προς την Ευρώπη!

Τα σενάρια είναι δύο. Είτε η χώρα του Ζελένσκι πρέπει να το κάνει για αντικειμενικούς λόγους είτε το κάνει για να... ξυπνήσει τους Ευρωπαίους, ώστε να λάβουν πιο δραστικά μέτρα κατά της Ρωσίας. Αν συμβαίνει το δεύτερο, μάλλον δεν αποτελεί μια καλή επιλογή. Πιθανόν όμως, να συμβαίνει, αν ληφθεί υπόψιν ότι η Ουκρανία ποντάρει περισσότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες ενέκριναν πακέτο-μαμούθ, ύψους 40 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της αντιαεροπορικής άμυνας της! 

Πληθωρισμός-"φωτιά"

Για πρώτη φορά μετά από 27 χρόνια, βρεθήκαμε με διψήφιο πληθωρισμό τον Απρίλιο, στο 10,2%. Με τη μόνη διαφορά ότι τώρα έχουμε ευρώ και το 1995, είχαμε δραχμή με επιτόκια δανεισμού 15%-17%!

Τέσσερις "πύραυλοι" έπληξαν την τσέπη μας τον περασμένο μήνα και όλοι έχουν να κάνουν κυρίως με τις τιμές των ενεργειακών προϊόντων. Σε ένα χρόνο, το φυσικό αέριο έχει αυξηθεί 122,6%, το ρεύμα 88,8%, το πετρέλαιο θέρμανσης 65,1% και τα καύσιμα 29%! Σε αυτά θα προσθέσουμε το ψωμάκι με αύξηση 10%, τα κρέατα με 14,1%, τα νωπά λαχανικά με 13% και τα γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά με 11,7%. Τα φρούτα αυξήθηκαν κατά 8,6%, ενώ την ίδια στιγμή, προκαλεί προβληματισμό η εκτίναξη του τιμάριθμου στο λεγόμενο "τουριστικό πακέτο". Οι τιμές των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων εκτινάχθηκαν  κατά 17,7%, τα αεροπορικά εισιτήρια κατά 15,7% και οι τιμές των ξενοδοχείων 16,1%! Και ευτυχώς, που έχουν συγκρατηθεί οι τιμές σε εστιατόρια-ζαχαροπλαστεία-καφενεία, όπου οι αυξήσεις διαμορφώθηκαν στο 3,3%.

Τα μέτρα της κυβέρνησης για να... μαζευτούν οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματος, ελπίζουμε ότι θα φανούν κάποια στιγμή, αλλά δεν ξέρουμε ποια νέα... επεισόδια μας περιμένουν λόγω της καταστροφικής ανοησίας του Πούτιν. Τα πάντα θυμίζουν κινούμενη άμμο και αν δεν ξυπνήσουν οι Ευρωπαίοι, τότε δεν αποκλείεται κάποια στιγμή ο Πούτιν να φάει το κεφάλι του, αλλά ταυτόχρονα να πανηγυρίζει και για τη ζημιά που έχει προκαλέσει στους υπολοίπους! Δεν πάνε καλά τα πράγματα, αλλά υπάρχουν και ενδείξεις που παραπέμπουν σε κορύφωση των χειρότερων συνεπειών στις αγορές. Και ο Θεός να βάλει το χέρι του...

Η EBRD στηρίζει...

Σωρευτική ανάπτυξη κοντά στο 6,4% αναμένει για την Ελληνική οικονομία, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), με βάση τα σημερινά δεδομένα. Καθόλου άσχημα! Θα πρόκειται ουσιαστικά για μια καθαρή αύξηση του ΑΕΠ κατά 5,7% σε σχέση με το 2019 ή 14,7%, σε σχέση με τα χαμηλά του υφεσιακού 2020. Ελπίζουμε ότι θα βρεθούμε στα 192 δισ. ευρώ στο τέλος του 2023 από 167 δισ. ευρώ στο τέλος του 2020. Αυτό φυσικά, τελεί υπό... αμφισβήτηση, καθώς δεν γνωρίζουμε τι μας ξημερώνει.

Ισχυροί πυλώνες για να κρατηθούμε ως χώρα στο... ύψος μας, σύμφωνα με την EBRD, είναι οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, ο τουρισμός, οι επενδύσεις, οι εξαγωγές και η κατανάλωση. Η τράπεζα δεν ανησυχεί για το υψηλό δημόσιο χρέος της Ελλάδας, αλλά ούτε και για την ανοδική πορεία των επιτοκίων, καθώς, δεν βρισκόμαστε στο... 2010. Όπως επισημαίνει στην έκθεση της, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να επηρεάσει την οικονομία, όχι τόσο μέσω άμεσων συνδέσεων, αλλά εμμέσως, μέσω υψηλότερων ενεργειακών τιμών, των προβλημάτων στην αλυσίδα εφοδιασμού, της αύξησης του κόστους χρηματοδότησης και πιθανώς των χαμηλότερων από ό,τι αναμενόταν τουριστικών αφίξεων, εάν η ύφεση επικρατήσει σε μεγάλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Παρά τους συγκεκριμένους κινδύνους και τις αντιξοότητες, η EBRD βλέπει την άνοδο του ΑΕΠ στο 2,9% φέτος και στο 3,5% το 2023. Από την... EBRD και στου Θεού τ΄ αυτί!

"Περάστε για δάνεια"

Μέσα σε όλα αυτά τα... μαύρα, χθες είχαμε την πρόσκληση από το υπουργείο Οικονομικών για την κατάθεση επενδυτικών σχεδίων από τις επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται να χρηματοδοτηθούν μέσω του τραπεζικού συστήματος στο πλαίσιο των προγραμμάτων του σχεδίου "Ελλάδα 2.0" και του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η λειτουργία της σχετικής πλατφόρμας είναι γεγονός από χθες και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αποστείλουν τα επενδυτικά τους σχέδια ηλεκτρονικά, ώστε στη συνέχεια να αξιολογηθούν και να τύχουν ευνοϊκής χρηματοδότησης, χάρη στους δανειακούς πόρους του "Ελλάδα 2.0". Επιπρόσθετα, η πλατφόρμα έχει διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρχει η μέγιστη δυνατή διαφάνεια και πληροφόρηση των επενδυτών. Οι επενδυτές μπορούν, πλέον, να ανεβάζουν τα επενδυτικά τους σχέδια και μέσω της πλατφόρμας, ενώ από την 1η Ιουνίου καθίσταται υποχρεωτική η χρήση της για την κατάθεση των επενδυτικών σχεδίων. Επισημαίνεται ότι το δανειακό σκέλος του «Ελλάδα 2.0», ύψους 12,7 δισ. ευρώ, θα οδηγήσει σε σημαντική ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων, μέσα στα επόμενα χρόνια, επιτρέποντας τη διατήρηση ενός υψηλού ρυθμού ανάπτυξης, παρά τις αντίξοες συνθήκες που επικρατούν διεθνώς.

Το Πρόγραμμα απευθύνεται σε όλες τις ελληνικές επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους και νομικής μορφής, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να λάβουν για την επένδυσή τους έως το 50% του κόστους από πόρους του «Ελλάδα 2.0», με σταθερό επιτόκιο που σήμερα είναι 0,35%, όπως ορίζεται στη σχετική Υπουργική Απόφαση. Οι επενδύσεις του «Ελλάδα 2.0» επικεντρώνονται στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, δεδομένου ότι το 37% των δαπανών τους θα αφορούν στο κλίμα και το 20% στην προώθηση της ψηφιακής μετάβασης των ιδιωτικών επιχειρήσεων.

H πλατφόρμα υποβολής επενδυτικών σχεδίων είναι διαθέσιμη προς τις επιχειρήσεις στον παρακάτω ιστότοπο: https://rrf-gobeyond.gr/welcome. Τέλος, υπενθυμίζεται ότι προς το παρόν, στο πρόγραμμα συμμετέχουν οι τράπεζες Εθνική, Πειραιώς, Alpha Bank, Eurobank, Optima Bank, Παγκρήτια Τράπεζα και Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και οι δύο διεθνείς τράπεζες, δηλαδή η (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Με το καλό!

Όπως σημειώνει η ισχυρή ανάκαμψη το 2021 είχε ως αιτία τις αυξημένες επενδύσεις και την κατανάλωση, καθώς και μια μερική ανάκαμψη του τουρισμού. Οι τουριστικές αφίξεις διπλασιάστηκαν στην περσινή χρονιά σε σχέση με το 2020, αν και παρέμειναν αρκετά χαμηλότερα από εκείνες του 2019.

Η εμπιστοσύνη επέστρεψε σε όλους τους οικονομικούς κλάδους, καθώς το οικονομικό κλίμα επέστρεψε σε προ-πανδημικά επίπεδα (114,0 μονάδες) τον Φεβρουάριο του 2022 ενώ ο δείκτης υπεύθυνων προμηθειών (PMI) είναι επίσης σε υψηλά επίπεδα τους τελευταίους μήνες.

Η δυναμική ανάπτυξης σε ολόκληρο τον ελληνικό μεταποιητικό τομέα έχει επιβραδυνθεί το 2022, αλλά παραμένει σημαντική, με την παραγωγή του μεταποιητικού τομέα να αυξάνεται (αύξηση 2,6% σε ετήσια βάση τον Ιανουάριο του 2022).

Η ανεργία συνέχισε να μειώνεται, φθάνοντας στο 13,2% το δ’ τρίμηνο του 2021, στο χαμηλότερο ποσοστό από το 2010, και μειώθηκε περαιτέρω στο 11,9% τον Φεβρουάριο του 2022.

Ωστόσο, ο πληθωρισμός έχει ανακάμψει σημαντικά στη διάρκεια του 2022, και διαμορφώθηκε στο 8,9% τον Μάρτιο (σσ. πριν λίγο δημοσιοποιήθηκαν και τα στοιχεία Απριλίου με τον πληθωρισμό να διαμορφώνεται στο 10,2%). Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 7,4% του ΑΕΠ το 2021, εξαιτίας εκτεταμένων προγραμμάτων στήριξης λόγω της πανδημίας.

Κοιτάζοντας στο μέλλον, ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να επηρεάσει την οικονομία όχι τόσο άμεσα, αλλά έμμεσα από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, τα αυξημένα κόστη χρηματοδότησης και πιθανόν τις χαμηλότερες τουριστικές αφίξεις σε σχέση με τις προσδοκίες, αν επικρατήσει ύφεση στις μεγαλύτερες χώρες της δυτικής Ευρώπης.

Μεγάλη βοήθεια στην ανάκαμψη της οικονομίας αποτελούν οι αυξημένες εκταμιεύσεις κεφαλαίων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Το πρώτο έργο αφορά στη Μελέτη για την εθνική στρατηγική ανάπτυξης της ηλεκτροκίνησης (e-mobility) στην Ελλάδα η οποία περιλαμβάνει την αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης και των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων προοπτικών της αγοράς ως προς την ετοιμότητα διείσδυσης ηλεκτροκίνητων οχημάτων, καθώς και την διαμόρφωση απαιτήσεων για τις συνεπακόλουθες υποδομές φόρτισης οχημάτων εντός των πόλεων αλλά και στο οδικό δίκτυο της χώρας. Το έργο ανατέθηκε από την EBRD σε κοινοπραξία της PLANET με τη Γερμανική Dornier Consulting. Πρόκειται για την ανάπτυξη του πλαισίου το οποίο θα επιτρέψει τη μετάβαση σε βιώσιμες οδικές μεταφορές αλλά και σε ένα μέλλον με μηδενικές εκπομπές ρύπων, σύμφωνα πάντα με τις Ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Το δεύτερο έργο αφορά στην τεχνική, χρηματοοικονομική και νομική υποστήριξη για την ωρίμανση και υλοποίηση με μοντέλο ΣΔΙΤ του αρδευτικού δικτύου και φράγματος Μιναγιώτικου στην Πελοπόννησο, το οποίο περιλαμβάνει ταμιευτήρα χωρητικότητας 11 εκατ. κυβικών μέτρων για την άρδευση 35.000 στρεμμάτων με ωφελούμενους 3.500 αγρότες και προϋπολογισμό 98.5 εκατ. ευρώ. Το έργο ανατέθηκε από την EBRD στην PLANET ηγούμενης διεθνούς κοινοπραξίας. Πρόκειται για ένα έργο που έρχεται να αντιμετωπίσει ένα βασικό πρόβλημα του αγροτικού τομέα, αυτό των πεπαλαιωμένων αρδευτικών δικτύων, συντελώντας στην κάλυψη των αρδευτικών αναγκών της περιοχής, τη μείωση του αρδευτικού κόστους αλλά και της σπατάλης νερού.

Ο Χρήστος Γιαννακόπουλος, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της PLANET δήλωσε σχετικά «Είναι μεγάλη χαρά και ευθύνη παράλληλα για εμάς στην PLANET, η ανάληψη αυτών των δύο ιδιαιτέρως σημαντικών για τη χώρα Έργων. Άλλωστε συνιστά σταθερή στρατηγική επιλογή της εταιρείας μας η διεκδίκηση και υλοποίηση έργων που συμβάλλουν καθοριστικά στην εφαρμογή πολιτικών και στην επίτευξη των εθνικών στόχων για πράσινη ανάπτυξη».

Ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών κ. Θόδωρος Σκυλακάκης, δήλωσε σχετικά:

«Η υπογραφή αυτού του Προσυμφώνου Συνεργασίας (Memorandum of Understanding-MoU) μεταξύ της EBRD και της Ελληνικής Κυβέρνησης για την διαχείριση από την EBRD δανείων του Ελληνικού Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ύψους 1 δισ. ευρώ, για τη χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων, αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς μια φιλόδοξη συνεργασία μεταξύ μας, με στόχο την προώθηση νέων ιδιωτικών επενδύσεων στην Ελλάδα. Οι νέες αυτές επενδύσεις θα διευκολύνουν την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της ελληνικής οικονομίας και θα τη βοηθήσουν να επιτύχει υψηλότερη ανάπτυξη, δημιουργώντας παράλληλα νέες θέσεις εργασίας τα επόμενα χρόνια, καθώς θα υλοποιείται το Σχέδιο».

Τόνισε αρχικά πως η τράπεζα  επικεντρώνεται στην "πράσινη μετάβαση", ξεκινώντας από την ανατολική Ευρώπη και προχωρώντας σταδιακά προς την Τουρκία και τις άλλες χώρες της Μεσογείου. Σημείωσε πως η EBRD κλήθηκε να συνδράμει και την Ελλάδα στην οικονομική κρίση, υποστηρίζοντας τον ιδιωτικό τομέα. "Βλέπουμε με χαρά τις βελτιώσεις στην Ελλάδα και τις εκκολαπτόμενες εταιρείες που δημιουργούνται" σημείωσε η κα Basso, υπογραμμίζοντας και την αλλαγή ατζέντας στη χώρα μας στον τομέα της κλιματικής αλλαγής, μιας από' τις βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

"Για εμάς η Ελλάδα είναι success story" δήλωσε και στάθηκε στις συνέπειες της πανδημίας στις οικονομίες όλων των χωρών. Η πρόεδρος της EBRD, σημείωσε πως τώρα που οι χώρες σταδιακά θα αρχίσουν να ανακάμπτουν, είναι μεγάλη ευκαιρία να γίνει αυτό σε νέα θεμέλια με έμφαση στις "πράσινες" πολιτικές. "Η κρίση έχει εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες, στην εργασία και είναι προτεραιότητα μας να στηρίξουμε τους νέους και να επικεντρωθούμε στους ανθρώπους που επλήγησαν περισσότερο" ανέφερε η κα Basso . Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των γυναικών που έχουν ζημιωθεί σε μεγάλο βαθμό εν μέσω της πανδημίας, λόγω της φύσης των επαγγελμάτων που ασκούν σε συνδυασμό με την μητρότητα, ενώ κα Basso τόνισε πως πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα δίνονται ίσες ευκαιρίες σε όλους, για να παραμείνει η κοινωνία ενωμένη. Κλείνοντας, στάθηκε στην στήριξη της EBRD σε νεοφυείς επιχειρήσεις και στην Ελλάδα, δηλώνοντας πως αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να βοηθηθούν όσοι βρίσκονται σε ανάγκη.