Η απόφαση αυτή σημαίνει ότι:

επιτρέπεται η πρόωρη αποπληρωμή: η παραίτηση αυτή επιτρέπει στην Ελλάδα να προχωρήσει τις επόμενες ημέρες σε μια τρίτη πρόωρη αποπληρωμή δανείων GLF (του πρώτου προγράμματος στήριξης του 2010), συνολικού ύψους 5,29 δισεκατομμυρίων ευρώ, χρησιμοποιώντας χρήματα από έναν ειδικό λογαριασμό ταμειακών διαθεσίμων που δημιουργήθηκε στο τέλος του προγράμματος προσαρμογής.

βελτίωση του χρέους: Σύμφωνα με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο του ESM, Pierre Gramegna, η κίνηση αυτή στέλνει «ένα ακόμη θετικό μήνυμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, βελτιώνει τη διάρθρωση του χρέους της Ελλάδας και αντικατοπτρίζει τη βελτιωμένη δημοσιονομική θέση της χώρας».

δεν απαιτείται αναλογική αποπληρωμή: χάρη στην «παραίτηση» (waiver) η Ελλάδα δεν υποχρεούται να προβεί σε αναλογική πρόωρη αποπληρωμή προς τον ESM και τον EFSF, κάτι που θα ήταν υποχρεωτικό σύμφωνα με τις δανειακές συμφωνίες.

Ουσιαστικά, η απόφαση διευκολύνει την Ελλάδα να μειώσει περαιτέρω το χρέος της προς την GLF (στην οποία εκκρεμούν 31,6 δισ. ευρώ από τα συνολικά 52,9 δισ. που είχε λάβει στο Α’ Μνημόνιο του 2010) χωρίς να αναγκαστεί να επιβαρυνθεί με ταυτόχρονη αποπληρωμή προς τον ESM/EFSF.

Συγκεκριμένα η ανακοίνωση του ESM και του EFSF αναφέρει τα εξής:

«Ο ESM και ο EFSF παραιτούνται από την υποχρέωση αποπληρωμής της Ελλάδας, επιτρέποντας μια τρίτη πρόωρη αποπληρωμή των δανείων GLF»

Τα Διοικητικά Συμβούλια του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) συμφώνησαν σήμερα να παραιτηθούν από την υποχρέωση υποχρεωτικής αναλογικής αποπληρωμής δανείων ESM/EFSF σε σχέση με μια πρόωρη αποπληρωμή προς τους δανειστές της Ελληνικής Δανειακής Διευκόλυνσης (GLF).

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) ενέκρινε επίσης τη χρήση κεφαλαίων από τον ειδικό λογαριασμό ταμειακών διαθεσίμων (σσ: εννοεί το περιβόητο «μαξιλαράκι» των ταμειακών διαθεσίμων του κράτους που «κλειδώθηκε» σε λογαριασμό της ΤτΕ) ο οποίος δημιουργήθηκε στο τέλος του προγράμματος προσαρμογής, για τη διενέργεια αυτής της πρόωρης αποπληρωμής.

Σύμφωνα με τις δανειακές συμφωνίες ESM και EFSF με την Ελλάδα, σε περίπτωση πρόωρης αποπληρωμής προς ορισμένους επίσημους πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων των δανειστών της GLF, ένα αναλογικό ποσό της χρηματοδοτικής βοήθειας που παρασχέθηκε στο πλαίσιο των διευκολύνσεων ESM και EFSF καθίσταται άμεσα απαιτητό και πληρωτέο”.

Ωστόσο, χάρη στις παραιτήσεις που παραχωρήθηκαν σήμερα από τον ESM και τον EFSF (“waiver”) , η Ελλάδα δεν θα υποχρεωθεί να προβεί σε αναλογική πρόωρη αποπληρωμή σε κανέναν από τους δύο θεσμούς».

O Διευθύνων Σύμβουλος του ESM και Διευθύνων Σύμβουλος του EFSF Pierre Gramegna, δήλωσε τα εξής:

«Η Ελλάδα συνεχίζει να σημειώνει αξιοσημείωτη πρόοδο στην ενίσχυση της οικονομίας της. Αυτή η πρόσθετη πρόωρη αποπληρωμή του δανείου GLF στέλνει ένα ακόμη θετικό μήνυμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, βελτιώνει τη διάρθρωση του χρέους της Ελλάδας και αντικατοπτρίζει τη βελτιούμενη δημοσιονομική θέση της χώρας. Ο ESM και ο EFSF παραμένουν δεσμευμένοι να υποστηρίζουν τις ελληνικές αρχές στις προσπάθειές τους για την προώθηση της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του χρέους».

Οι παραιτήσεις και η χρήση των ταμειακών διαθεσίμων χορηγήθηκαν ως απάντηση σε επίσημο αίτημα από την ελληνική κυβέρνηση, που πρότεινε την πρόωρη αποπληρωμή δανείων στο πλαίσιο της GLF που λήγουν εντός του 2033 και του 2041, για ένα συνολικό ποσό 5,29 δισεκατομμυρίων ευρώ, με τη χρήση των ταμειακών διαθεσίμων.

Η GLF ήταν μέρος του πρώτου προγράμματος χρηματοδοτικής στήριξης για την Ελλάδα, που συμφωνήθηκε τον Μάιο του 2010. Αποτελούνταν από διμερή δάνεια από 14 χώρες της ευρωζώνης, ύψους 52,9 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων 31,6 δισεκατομμύρια παραμένουν επί του παρόντος εκκρεμή.

Η Ελλάδα ολοκλήρωσε την αποπληρωμή των δανείων της προς το ΔΝΤ δύο χρόνια νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα το 2022. Η τελευταία πρόωρη αποπληρωμή των δανείων GLF έλαβε χώρα το 2024.

Συγκεκριμένα τα διοικητικά συμβούλια του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) συμφώνησαν σήμερα να παραιτηθούν από την υποχρέωση αποπληρωμής των δανείων ESM/EFSF που συνδέεται με μια πρόωρη εξόφληση δανείων του Greek Loan Facility (GLF).

Οι εξαιρέσεις χορηγήθηκαν ως απάντηση σε επίσημο αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης, το οποίο πρότεινε πρόωρη αποπληρωμή των πληρωμών κεφαλαίου που αρχικά οφειλόταν το 2026-2028 στους δανειστές GLF ύψους 7,935 δισ. ευρώ. Πρόκειται για τα δάνεια που δόθηκαν στη χώρα μας στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος διάσωσης το οποίο συμφωνήθηκε το Μάιο του 2010 και περιελάμβανε διμερή δάνεια από τις χώρες της Ευρωζώνης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

"Η Ελλάδα συνεχίζει να κάνει σημαντικά βήματα στην οικονομική της ανάπτυξη. Είναι μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες στην ΕΕ και έχει επιστρέψει στην επενδυτική βαθμίδα", σημειώνει σε σχετική ανακοίνωση ο Διευθύνων Σύμβουλος του ESM και Διευθύνων Σύμβουλος του EFSF, Pierre Gramegna και προσθέτει: "Η προγραμματισμένη πρόωρη αποπληρωμή των δανείων GLF είναι άλλο ένα θετικό μήνυμα για τις χρηματοπιστωτικές αγορές και καταδεικνύει τη βελτίωση της δημοσιονομικής θέσης της Ελλάδας. Η αποπληρωμή θα δημιουργήσει κάποια εξοικονόμηση πόρων για τον ελληνικό προϋπολογισμό και θα ενισχύσει επίσης τη διαχείριση της ρευστότητας. Αυτές είναι αξιοσημείωτες εξελίξεις για τον ESM και τον EFSF, που κατέχουν περίπου το 54% του δημόσιου χρέους της Ελλάδας. Τα συμφέροντά μας είναι κοινά και θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε τις ελληνικές αρχές στις προσπάθειές τους να ενισχύσουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα του χρέους".

Το Greek Loan Facility - η Ελληνική Δανειακή Διευκόλυνση - ήταν μέρος του πρώτου προγράμματος χρηματοδοτικής στήριξης για την Ελλάδα, που συμφωνήθηκε τον Μάιο του 2010. Αποτελούνταν από διμερή δάνεια από 14 χώρες της ζώνης του ευρώ, ύψους 52,9 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 39,5 δισ. ευρώ παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Σημειώνεται ότι η Ελλάδα ολοκλήρωσε την αποπληρωμή των δανείων της από το ΔΝΤ δύο χρόνια νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα το 2022 και πραγματοποίησε την πρώτη πρόωρη αποπληρωμή των δανείων GLF το 2023.

«Ο ρόλος του ESM στην Ελλάδα είναι γνωστός και σημαντικός» δήλωσε ο κ. Φιορέτι, εξηγώντας, «χρηματοδότησε τα τελευταία τρία προγράμματα και τώρα είμαστε εταίρος της Ελλάδας. Ενδιαφερόμαστε για την επιτυχία της ελληνικής οικονομίας και της κοινωνίας».

Ο ίδιος δήλωσε ικανοποιημένος από τον τρόπο που αποδίδει ο τραπεζικός τομέας σημειώνοντας ότι «οι τράπεζες είναι πολύ πιο δυνατές και ανθεκτικές σε όλους τους δείκτες. Υπάρχουν κάποιες αδυναμίες που μπορούν να διορθωθούν».

Παράλληλα, σημείωσε: «Η δεξαμενή των πελατών έχει μικρύνει πολύ. Η ζήτηση έχει αλλάξει και η παροχή των προϊόντων είναι ακόμα παλιά. Είναι δύσκολο να βρουν οι τράπεζες καλούς πελάτες για να τους δανείσουν. Οι τράπεζες έχουν εξελιχθεί και είναι σταθερές, αλλά πρέπει να εκμοντερνιστούν και να βρουν καινούργια επιχειρηματικά μοντέλα».

Από την πλευρά της, η κυρία Cristina Torrella, Senior Director της FitchRatings, στάθηκε στην επενδυτική βαθμίδα που κέρδισε η Ελλάδα, λέγοντας ότι «η αύξηση του επενδυτικού βαθμού της Ελλάδας, ήταν πολύ θετικό βήμα για τις τράπεζες που έχουν ακόμα χαμηλό βαθμό. Πρέπει επίσης να έχουμε στο μυαλό μας ότι υπάρχει πιθανότητα για μεγαλύτερη αύξηση ακόμα. Βλέπουμε πρόοδο των ελληνικών τραπεζών. Υπάρχει μείωση του κόστους κινδύνου».

Ερωτώμενη, πάντως, σχετικά με την εξωστρέφεια των ελληνικών τραπεζών, σημείωσε ότι, «το ερώτημα περισσότερο είναι τι συμβαίνει στην εγχώρια αγορά. Βλέπω ευκαιρίες με εξειδικευμένους εταίρους όπως οι ασφαλιστικές. Υπάρχουν περιθώρια ανάπτυξης σε αυτούς τους τομείς γιατί έχει να κάνει με τη βιωσιμότητα αλλά και του επιχειρηματικού μοντέλου. Μπορούν να κοιτάξουν προς τα έξω αλλά έχουν περιθώρια και στην ελληνική αγορά».

«Οι ελληνικές τράπεζες βρίσκονται σε τεράστια αναδιοργάνωση. Από αυτό προκύπτουν κίνδυνοι για την μετοχική βάση και την καλύτερη απόδοση που είναι το ζητούμενο. Αν διατηρήσουμε μια στιβαρή πολιτική μερισμάτων, νομίζω ότι θα πάνε καλά οι ελληνικές τράπεζες», ανέφερε ο κ. Γιώργος Τρυφινόπουλος, Επικεφαλής Στρατηγικής του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Ο ίδιος, συμπλήρωσε: «Χρειαζόμαστε μεγαλύτερες τράπεζες αλλά ταυτόχρονα πρέπει να υπάρχει και ο ανταγωνισμός. Θα πρέπει να επικεντρώνονται στα επιχειρηματικά μοντέλα τους».

Στο ζήτημα των πολύ μικρών καταθέσεων των ελληνικών νοικοκυριών, στάθηκε ο κ. Κώστας Σαραφόπουλος, Chief Investment Officer, της Alpha Bank.

«Υπήρχε πολύ χαμηλό επίπεδο καταθέσεων. Κυρίως στην Ελλάδα, αυτό είναι ένα υποπροϊόν από τη βάση. Οι περισσότεροι λογαριασμοί αποταμίευσης της Ελλάδας έχουν 4.000 - 5.000 ευρώ. Ένας λογαριασμός που έχει τόσα, χρησιμοποιείται για καθημερινά έξοδα, για ρευστότητα όχι για αποταμίευση. Οι τράπεζες συνεργάζονται με την κυβέρνηση για να δώσουμε ένα καλό επιτόκιο σε κάθε νοικοκυριό. Από την αρχή υπάρχει μια καλή συνεργασία και συνεννόηση.

Το 4% είναι ένας αριθμός. Ένας πολύ υψηλός αριθμός θα αυξήσει και το κόστος. Το 2,5% επιτόκιο είναι αρκετά καλά ποσοστό για μια οικονομία σαν την Ελλάδα. Αρχικά μπορεί να δούμε μια μικρή πτώση για την κερδοφορία. Μόλις σταθεροποιηθούν τα επιτόκια, τα προϊόντα νέας γενιάς θα παίξουν σημαντικό ρόλο σε μια βιώσιμη κερδοφορία στο μέλλον».

Αισιοδοξία συνέστησε η κυρία Μαρία Νεφέλη Μπερνίτσα, Partner Bernitsas Law, εξηγώντας: «Αυτά που συμβαίνουν τα τελευταία 10 χρόνια πρέπει να μας κάνουν αισιόδοξους γιατί υπάρχει αύξηση του ανταγωνισμού. Υπάρχει ζήτηση, η οικονομία πηγαίνει καλύτερα, έχουμε μάθει από τα λάθη του παρελθόντος. Πριν την οικονομική κρίση, υπήρχε πολύς ανταγωνισμός, οι ρυθμιστικές αρχές δεν μπορούσαν να ρυθμίσουν και τα 20 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα περισσότερα χρειάστηκε να κλείσουν. Ξεκινάμε από αυτό το πλαίσιο και σήμερα έχουμε μόνο 4 συστημικές τράπεζες».

Στην ανάρτησή του ο μηχανισμός αναφέρει:

«Η Ελλάδα πέτυχε ένα ορόσημο που αξίζει να γιορταστεί - ανέκτησε επενδυτική βαθμίδα από έναν από τους μεγαλύτερους οίκους αξιολόγησης λόγω των αξιοσημείωτων προσπαθειών των κυβερνήσεων και του λαού της Ελλάδας.

» Η προσαρμογή ήταν δύσκολη, αλλά κατά την τελευταία δεκαετία εισήγαγαν διαρκείς μεταρρυθμίσεις, ανοικοδόμησαν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και εργάστηκαν για μια πιο βιώσιμη οικονομία. Μαζί με την υποστήριξη του ESM, η Ελλάδα έσπειρε τους σπόρους για μια εντυπωσιακή ανάκαμψη.

Η προώθηση του εθνικού σχεδίου ανάκαμψης, οι επενδύσεις και η παραμονή σε μια συνετή δημοσιονομική πορεία θα ενισχύσουν την επιτυχία και την εμπιστοσύνη της αγοράς».

Σύμφωνα με την έκθεση αυτό δημιούργησε χώρο για ένα από τα μεγαλύτερα πακέτα δημοσιονομικής στήριξης μεταξύ των χωρών της ζώνης του ευρώ για τα νοικοκυριά και τις  επιχειρήσεις, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις υψηλές τιμές της ενέργειας.

Κατακόρυφη μείωση του χρέους

Το δημόσιο χρέος μειώθηκε κατακόρυφα και η Ελλάδα βγήκε από την ενισχυμένη εποπτεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Αύγουστο, ως αποτέλεσμα της ουσιαστικής οικονομικής προόδου της χώρας τα τελευταία χρόνια.

Η οικονομική δραστηριότητα αυξήθηκε κατά 5,9% το 2022, επαναφέροντας την Ελλάδα στην οικονομική τροχιά της πριν από την πανδημία. Η οικονομία επωφελήθηκε από μια ισχυρή αγορά εργασίας, την επιστροφή της τουριστικής δραστηριότητας στα προ πανδημίας επίπεδα, αλλά και τις ωφέλειες που δημιούργησε το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ελλάδας – το οποίο επωφελήθηκε από τη σημαντική οικονομική στήριξη από το πακέτο της ΕΕ Next Generation.

Βελτίωση  στο ισοζύγιο

Σύμφωνα με τον ESM, το πρωτογενές ισοζύγιο εκτινάχθηκε στο 0,1% του ΑΕΠ, σημειώνοντας σημαντική βελτίωση από το -4,7% του ΑΕΠ του 2021. Τα φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν με ρυθμό ρεκόρ, δίνοντας περιθώριο στην κυβέρνηση να παρέχει εκτεταμένη οικονομική στήριξη σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Αυτή η δημοσιονομική ελάφρυνση βοήθησε στην προστασία της οικονομίας από τις επιπτώσεις του υψηλού πληθωρισμού.

Η ανάπτυξη και ο πληθωρισμός προκάλεσαν πτώση της αναλογίας χρέους προς ΑΕΠ κατά 23 ποσοστιαίες μονάδες στο 171% του ΑΕΠ, τη δεύτερη μεγαλύτερη ετήσια μείωση του δείκτη δημόσιου χρέους που καταγράφηκε ποτέ στην ιστορία της ευρωζώνης.

Ωστόσο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε περαιτέρω από ένα ήδη αδύναμο σημείο εκκίνησης.

Οι αυξήσεις στα επιτόκια

Οι όροι χρηματοδότησης έγιναν αυστηρότεροι κατά τη διάρκεια του έτους, εν μέσω των αυξήσεων των επιτοκίων της ΕΚΤ, με αποτέλεσμα τα μέσα κρατικά περιθώρια για την Ελλάδα να σκαρφαλώνουν στις 230 μονάδες βάσης, υπερδιπλάσια από τον μέσο όρο του 2021.

Ωστόσο, οι επενδυτές καθησυχάστηκαν από τη δέσμευση της ΕΚΤ να αντιμετωπίσει την αδικαιολόγητη και άτακτη δυναμική της αγοράς που συνιστά σοβαρή απειλή για τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, μέσω της εισαγωγής του Μέσου Προστασίας Μεταδόσεων.

Εξάλλου, τα πραγματικά επιτόκια αποπληρωμής του ελληνικού δημόσιου χρέους δεν είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις μεταβολές των αγορών χάρη στις μακροπρόθεσμες λήξεις και τα χαμηλά επιτόκια με τα οποία έχει ρυθμιστεί. Επισημαίνει, μάλιστα, ότι το «μαξιλάρι» ρευστότητας της χώρας διατηρείται σε «άνετα επίπεδα».

Ο τραπεζικός τομέας

Αναφορικά με τον τραπεζικό κλάδο ο ESM επισημαίνει ότι οι δείκτες φερεγγυότητας των τραπεζών παρέμειναν επαρκείς. Με τη βοήθεια του συστήματος προστασίας περιουσιακών στοιχείων που υποστηρίζεται από την κυβέρνηση και της ισχυρής επενδυτικής ζήτησης, οι τράπεζες μείωσαν το συνολικό τους δείκτη NPE στο 8,7%.

Το μεγαλύτερο μέρος των μη εξυπηρετούμενων δανείων παραμένουν μη ρυθμισμένα. Το γεγονός αυτό, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη αποτελεσματικής εφαρμογής του πτωχευτικού πλαισίου.

Ενισχυμένη εποπτεία

Η Ελλάδα βγήκε από την ενισχυμένη εποπτεία τον Αύγουστο του 2022 μετά από ουσιαστική πρόοδο στην εφαρμογή των μεταρρυθμιστικών δεσμεύσεων σε ένα ευρύ φάσμα τομέων.

Στα αξιοσημείωτα επιτεύγματα περιλαμβάνονται ο νέος πτωχευτικός νόμος, η ανάπτυξη στρατηγικής εκποίησης για το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ο εκσυγχρονισμός της εργατικής νομοθεσίας και η εισαγωγή νέου νομοθετικού πλαισίου για τις κρατικές επιχειρήσεις.

 Οι εκτιμήσεις για το μέλλον

Οι μακροοικονομικές προοπτικές της Ελλάδας για το 2023 βασίζονται σε μια αναμενόμενη επιβράδυνση, τονίζει ο ESM. Η ανάπτυξη προβλέπεται στο 1,2% το 2023 και ο πληθωρισμός στο 4,5%.

Η Ελλάδα διατηρεί την ικανότητα να αποπληρώσει όλες τις υποχρεώσεις που οφείλονται στον ESM/EFSF τους επόμενους 12 μήνες.

Το buffer μετρητών προβλέπεται «να παραμείνει άνετο». Οι κρατικές αξιολογήσεις της Ελλάδας βελτιώθηκαν καθώς οι μεγάλοι οίκοι αξιολόγησης έφεραν τη χώρα πιο κοντά στην επενδυτική βαθμίδα.

Οι προκλήσεις

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ESM, σε μεγαλύτερο ορίζοντα, η Ελλάδα αντιμετωπίζει προκλήσεις όσον αφορά τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους και την ικανότητα αποπληρωμής του που πηγάζουν από το υψηλό ακόμη επίπεδο του δημόσιου και εξωτερικού χρέους, των μεγάλων και διευρυνόμενων εξωτερικών ελλειμμάτων, της αδύναμης αύξησης της παραγωγικότητας και των τρωτών σημείων του τραπεζικού τομέα.

Για να μετριάσει αυτές τις προκλήσεις, η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει σταθερά προσηλωμένη στη δημοσιονομική σύνεση και την αυστηρή εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Η αξία αυτής της όγδοης μείωσης ανέρχεται στα 122,5 εκατ. ευρώ. Το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε επίσης να μειώσει το περιθώριο ενίσχυσης στο μηδέν από την 1η Ιανουαρίου 2023 και μετά. Αυτό ολοκληρώνει τη μείωση του περιθωρίου ενίσχυσης, στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους.

Επιπλέον, στο πλαίσιο των μέτρων ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), ενεργώντας ως αντιπρόσωπος των κρατών μελών της ευρωζώνης και μετά την έγκρισή τους, θα αποδεσμεύσει περίπου 603 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα (όγδοη και τελευταία δόση) από τα κέρδη των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών από αγορά ελληνικών ομολόγων (ANFA και SMP).

«Η Ελλάδα έχει σημειώσει συνεχή πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, ενώ αντιμετωπίζει ικανά τις προκλητικές οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα είχαν εκδώσει θετική αξιολόγηση σχετικά με τις μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις της Ελλάδας που θα ολοκληρωθούν έως το φθινόπωρο του 2022, δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος του ESM και του EFSF, Πιερ Γκραμένια. «Αυτό άνοιξε το δρόμο γι'αυτήν τη δόση των μέτρων ελάφρυνσης του χρέους που συνδέονται με αυτές τις δεσμεύσεις. Η συνολική αξία όλων των μεσοπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους ανέρχεται σε 11,5 δισεκατομμύρια ευρώ».

Ο Πιερ Γκραμένια πρόσθεσε επίσης τα εξής: «Χάρη στις ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις που έχει εφαρμόσει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, η οικονομία της έχει γίνει πολύ πιο δυναμική και ανθεκτική. Η χώρα βγήκε από το πλαίσιο ενισχυμένης εποπτείας και η οικονομική ανάπτυξη ήταν από τις υψηλότερες στην ΕΕ το 2022. Η υπεύθυνη και βιώσιμη δημοσιονομική πολιτική πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα και πρέπει να συνεχιστούν περαιτέρω προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τη μείωση και την εξυγίανση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών, της μεταρρύθμισης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και της εργατικής νομοθεσίας».

Το περιθώριο ενίσχυσης 2% σχετίζεται με το δάνειο του EFSF για την Ελλάδα ύψους 11,3 δισ. ευρώ (μέρος του δεύτερου ελληνικού προγράμματος), το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση εξαγοράς χρέους το 2012. Το περιθώριο είχε αρχικά προβλεφθεί να ισχύει για αυτό δάνειο από το 2017 και μετά. Στο πλαίσιο των βραχυπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους, το περιθώριο αύξησης επιτοκίου μειώθηκε στο μηδέν για το έτος 2017.

Στο πλαίσιο των επακόλουθων μεσοπρόθεσμων μέτρων ελάφρυνσης του χρέους για την Ελλάδα, συμφωνήθηκε ένας μηχανισμός υπό όρους για τη μείωση του περιθωρίου κλιμάκωσης σε μηδέν, αρχής γενομένης από το έτος 2018. Τέτοιες μειώσεις εφαρμόστηκαν με αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου σε σχέση με τις περιόδους εξαμήνου έως το τέλος του 2022, με βάση τη θετική αξιολόγηση της συνεχιζόμενης εφαρμογής των βασικών μεταρρυθμίσεων από την Ελλάδα στο πλαίσιο του προγράμματος ESM και τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις της πολιτικής μετά το πρόγραμμα. Στην ίδια βάση ελήφθη και η απόφαση για τη μείωση του περιθωρίου από την 1η Ιανουαρίου 2023 και μετά.

Όσον αφορά τη μεταφορά ποσών ισοδύναμου εισοδήματος SMP/ANFA στην Ελλάδα σε εξαμηνιαία βάση, υπενθυμίζεται ότι αυτό εξαρτάται από τη συμμόρφωση της χώρας με τις δεσμεύσεις πολιτικής της. Ήταν ένα από τα μεσοπρόθεσμα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους για την Ελλάδα που αναφέρεται στη δήλωση του Eurogroup της 22ας Ιουνίου 2018.

Η μείωση του περιθωρίου ενίσχυσης και η μεταφορά ισοδύναμων ποσών εισοδήματος SMP/ANFA αντιπροσωπεύουν την όγδοη δόση των μέτρων ελάφρυνσης του χρέους που υπόκεινται σε πολιτική για την Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο του ελληνικού υπουργείου Οικονομικών τα δάνεια αυτά αφορούν το πρώτο πακέτο διάσωσης της ελληνικής οικονομίας.

Το Reuters από τον περασμένο Σεπτέμβριο με δημοσίευμά του ανέφερε ότι η Ελλάδα σχεδιάζει την πρόωρη αποπληρωμή των εν λόγω δανείων, κάτι που επιβεβαίωσε στο πρακτορείο ο Έλληνας αξιωματούχος της κυβέρνησης.

«Πληρώσαμε πρόωρα σήμερα το ποσό των 2,7 δισ. ευρώ», δήλωσε ο Έλληνας αξιωματούχος.

Ιδιαίτερη μνεία το πρακτορείο Reuters κάνει στην πρόωρη αποπληρωμή των δανείων ύψους 28 δισ. ευρώ, τα οποία έλαβε το διάστημα 2010 έως το 2014. Υπενθυμίζεται ότι η αποπληρωμή αυτή έγινε τον περασμένο Απρίλιο δύο χρόνια νωρίτερα από την κανονική προθεσμία.

Κατόπιν της καταβολής αυτής η Ελλάδα θα έχει αποπληρώσει 8 δισ. ευρώ από τα συνολικά 53 δισ. ευρώ που έχει λάβει από το πρόγραμμα Greek Loan Facility (GLF) και τα οποία έχουν καταληκτική προθεσμία καταβολής το 2041.

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο του ελληνικού υπουργείου Οικονομικών τα δάνεια αυτά αφορούν το πρώτο πακέτο διάσωσης της ελληνικής οικονομίας.

Το Reuters από τον περασμένο Σεπτέμβριο με δημοσίευμά του ανέφερε ότι η Ελλάδα σχεδιάζει την πρόωρη αποπληρωμή των εν λόγω δανείων, κάτι που επιβεβαίωσε στο πρακτορείο ο Έλληνας αξιωματούχος της κυβέρνησης.

«Πληρώσαμε πρόωρα σήμερα το ποσό των 2,7 δισ. ευρώ», δήλωσε ο Έλληνας αξιωματούχος.

Ιδιαίτερη μνεία το πρακτορείο Reuters κάνει στην πρόωρη αποπληρωμή των δανείων ύψους 28 δισ. ευρώ, τα οποία έλαβε το διάστημα 2010 έως το 2014. Υπενθυμίζεται ότι η αποπληρωμή αυτή έγινε τον περασμένο Απρίλιο δύο χρόνια νωρίτερα από την κανονική προθεσμία.

Κατόπιν της καταβολής αυτής η Ελλάδα θα έχει αποπληρώσει 8 δισ. ευρώ από τα συνολικά 53 δισ. ευρώ που έχει λάβει από το πρόγραμμα Greek Loan Facility (GLF) και τα οποία έχουν καταληκτική προθεσμία καταβολής το 2041.

To Συμβούλιο Διευθυντών του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) αποφάσισε να εξαλείψει για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως την 17η Ιουνίου 2022, την προσαύξηση του επιτοκίου, για δάνειο που είχε λάβει η Ελλάδα το 2012.

Η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων μέτρων για την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους μετά την τελευταία θετική αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η ελάφρυνση από τα μέτρα αυτά ανέρχεται σε 103,3 εκατ. ευρώ.

Επιπλέον, ο ESM μεταβίβασε την Παρασκευή στην Ελλάδα το ποσό των 644,42 εκατ. ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί σε κέρδη που είχαν κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης από ελληνικά ομόλογα (SMP και ANFA).

O επικεφαλής του ESM και του EFSF, Κλάους Ρέγκλινγκ, δήλωσε ότι «η Ελλάδα έχει κάνει συνεχή πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στις δύσκολες συνθήκες της πανδημικής κρίσης και του οικονομικού αντίκτυπου από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η κυβέρνηση υλοποίησε μεταρρυθμίσεις που αφορούν στη δημοσιονομική διαχείριση, τη φορολογία της περιουσίας, το σύστημα δικαιοσύνης και το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αξιολόγησαν θετικά την ολοκλήρωση των μεταρρυθμιστικών δεσμεύσεων της Ελλάδας στο πρώτο εξάμηνο του 2022, ανοίγοντας τον δρόμο για αυτή τη δόση των μέτρων ελάφρυνσης του χρέους που συνδέεται με τις παραπάνω δεσμεύσεις».

Επίσης, ο κ. Ρέγκλινγκ σημείωσε ότι «η μεταρρυθμιστική πρόοδος της Ελλάδας και η επικείμενη ολοκλήρωση του πλαισίου ενισχυμένης εποπτείας είναι ενδείξεις της οικονομικής ανάκαμψης και ομαλοποίησης της χώρας. Περαιτέρω προσπάθειες πρέπει να συνεχισθούν, ιδιαίτερα όσον αφορά στις πολιτικές για τον χρηματοπιστωτικό τομέα, την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Δημοσίου, την πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη και τη νομοθεσία για τα εργασιακά».

Η προσαύξηση του επιτοκίου 2% αφορούσε δάνειο ύψους 11,3 δισ. ευρώ που είχε πάρει η Ελλάδα από το EFSF, στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματός της, για τη χρηματοδότηση της επαναγοράς χρέους το 2012.

Αναλυτικά, ο ESM για την Ελλάδα αναφέρει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία ρίχνει σκιές πάνω στις οικονομικές προοπτικές της χώρας. Το μέγεθος του αντίκτυπου του πολέμου μένει να φανεί, ωστόσο είναι πιθανό να επηρεαστεί εξαιτίας της εξάρτησης από τον τουρισμό αλλά και από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Όπως τονίζεται, η ελληνική οικονομία έχει ανακάμψει δυναμικά από τις συνέπειες της πανδημίας, με ώθηση από την ισχυρή εγχώρια ζήτηση και από τον τουρισμό.

«Το δημοσιονομικό έλλειμμα έστρωσε το έδαφος για ένα μεγάλο πακέτο δημοσιονομικής στήριξης προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Οι συνθήκες της αγοράς παρέμειναν ευνοϊκές, υποστηριζόμενες από τη διευκολυντική κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ και το σχέδιο ανάκαμψης της NGEU. Εν τω μεταξύ, οι τράπεζες ενίσχυσαν τους ισολογισμούς τους», σημειώνει ο ESM.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται πως η Ελλάδα διαθέτει την απαιτούμενη ρευστότητα, έχοντας σταθερή πρόσβαση στην αγορά και χαμηλές χρηματοδοτικές ανάγκες που αντικατοπτρίζουν μια μακράς διάρκειας μέση ωρίμαση, ενώ λαμβάνει σημαντική οικονομική υποστήριξη από την NGEU. Όμως, όπως αναφέρει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, μακροπρόθεσμα η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη λόγω των μακροοικονομικών ανισορροπιών, ιδιαίτερα εξαιτίας του πολύ υψηλού δημόσιου χρέους της αλλά και λόγω του επίμονου επενδυτικού κενού, της χαμηλής παραγωγικότητας και των πολλών κόκκινων δανείων.

«Για να διορθώσει αυτές τις αδυναμίες, η Ελλάδα έχει ξεκινήσει ένα φιλόδοξο project για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας της. Οι προτεραιότητες στο μεταρρυθμιστικό πεδίο περιλαμβάνουν την αντιμετώπιση μακροχρόνιων αδυναμιών στις υποδομές, στον κλάδο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένου και του συστήματος δικαιοσύνης», συμπληρώνει ο ESM.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία: μια νέα σοβαρή κρίση

Για την Ευρώπη ο ESM αναφέρει, πως εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία- ο οποίος έχει συγκλονίσει τον κόσμο, καθώς πέραν των απωλειών έχει προκαλέσει μαζικές εκτοπίσεις και καταστροφές- , η οικονομική ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ, η οποία βρισκόταν σε ισχυρή τροχιά ανάκαμψης μετά την πανδημική κρίση, αναπόφευκτα αναθεωρήθηκε προς τα κάτω. Παράλληλα, τονίζεται πως η σύγκρουση έχει προκαλέσει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, επιδεινώνοντας ακόμα περισσότερο τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην αύξηση του πληθωρισμού, όπως αποδεικνύει η απότομη αύξηση των τιμών στην ενέργεια και τα τρόφιμα. «Ο οικονομικός αντίκτυπος της σύγκρουσης μπορεί να είναι διαρκέσει αρκετά χρόνια», εκτιμά ο ESM.

Ταυτόχρονα επισημαίνεται πως η επιδείνωση των εμπορικών όρων, καθώς οι τιμές εισαγωγών αυξάνονται περισσότερο από τις τιμές εξαγωγών, προκαλεί απώλειες στα περιουσιακά στοιχεία και στο πραγματικό εισόδημα. Για τις χώρες πουν εισάγουν ενέργεια, η αύξηση των τιμών προκαλεί μεταφορά εισοδήματος και πλούτου στο εξωτερικό. Για τη ζώνη του ευρώ, αυτή η απώλεια ανερχόταν σε περίπου 2,5% του ΑΕΠ έως το πρώτο τρίμηνο του 2022, επίδοση που συνιστά τη μεγαλύτερη απώλεια που έχει καταγραφεί.

Ο ESM τονίζει πως ο πόλεμος αποτέλεσε αφορμή για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας και τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να προχωρήσουμε στην πράσινη μετάβαση. Παράλληλα, η σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει το έναυσμα για πιο εκτεταμένες αλλαγές, όπως η διαμόρφωση μιας νέας οικονομικής παγκόσμιας τάξης, κάτι που θα μπορούσε να μειώσει την παγκοσμιοποίηση και να αλλάξει τις εμπορικές ροές.

«Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία εντός της Ευρώπης θα πρέπει να αυξηθεί περαιτέρω», υπογραμμίζει ο ESM.

Τα πρόσθετα μέτρα που απαιτούνται για την ενίσχυση της αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης

Αναφορικά με τα πρόσθετα μέτρα που απαιτούνται για την ενίσχυση της αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας αναφέρει πως αρχικά θα πρέπει να ολοκληρωθεί η τραπεζική ένωση. Για να συμβεί αυτό θα απαιτήσει την εφαρμογή πολλών πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένης μίας μορφής ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων. Εάν οι καταθέτες σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ δεν προστατεύονται ισότιμα ενόψει μιας μεγάλης κρίσης, το ευρώ δεν έχει την ίδια αξία σε ολόκληρη τη νομισματική ένωση – κάτι που δεν ευθυγραμμίζεται με το πνεύμα του ενιαίου νομίσματος. Οι καταθέτες θα πρέπει να προστατεύονται εξίσου, ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται.

Σύμφωνα με τον ESM, το δεύτερο μέτρο που κρίνεται αναγκαίο είναι το γεγονός πως θα πρέπει να σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος όσον αφορά στη δημιουργία μιας ένωσης κεφαλαιαγορών. Μια βαθιά και ολοκληρωμένη ένωση κεφαλαιαγορών είναι απαραίτητη για τη δημιουργία σημαντικών ιδιωτικών επενδύσεων -που θα λειτουργούν συμπληρωματικά στις δημόσιες επενδύσεις- γεγονός που θα βοηθήσει στη μεταμόρφωση των οικονομιών και στην τόνωση των δυνατοτήτων ανάπτυξής τους. Επί του παρόντος, στην ΟΝΕ συνυπάρχουν 19 εγχώριες κεφαλαιαγορές. Απαιτούνται φιλόδοξα βήματα προς την επίτευξη μιας ενιαίας αγοράς κεφαλαίων. Κάτι τέτοιο, θα απαιτήσει σημαντικές αλλαγές, όπως η εναρμόνιση τμημάτων της εθνικής νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας. Αν και δύσκολο, το παραπάνω εγχείρημα θα συμβάλει στην καλύτερη κατανομή κεφαλαίων σε ολόκληρη την ΕΕ, ενισχύοντας τη δυνητική ανάπτυξη και αυξάνοντας τον επιμερισμό των κινδύνων μέσω των αγορών, γεγονός που θα μειώσει τον κατακερματισμό και θα προωθήσει τη σύγκλιση εντός της ζώνης του ευρώ.

Τρίτον, απαιτείται μια κεντρική δημοσιονομική ικανότητα (central fiscal capacity) με στόχο την μακροοικονομική σταθεροποίηση. Η απάντηση στην πανδημία ήταν αποτελεσματική και αποτελούσε μια αξιοσημείωτη πράξη αλληλεγγύης, αλλά η φύση της πανδημικής κρίσης διέφερε από την προηγούμενη κρίση χρέους και από την τρέχουσα κρίση που προκλήθηκε από τις πολεμικές συγκρούσεις. Στην κρίση της πανδημίας, οι χώρες-μέλη δεν υπέφεραν από μακροοικονομικές ανισορροπίες, αλλά αντίθετα επλήγησαν από ένα συμμετρικό σοκ και όλες επωφελήθηκαν από το μεγάλο, αλλά προσωρινό, πανευρωπαϊκό πακέτο στήριξης.

Τέλος, ο ESM εκτιμά πως χρειάζεται μία μεταρρύθμιση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ ώστε να παρέχεται ένα ουσιαστικό πλαίσιο συντονισμού για τη νομισματική ένωση.

Μεταρρύθμιση του ESM για μια ισχυρότερη ζώνη του ευρώ

Όπως τονίζει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, δέκα χρόνια μετά τη δημιουργία του, ο ESM εισέρχεται σε μια νέα φάση. Στις αρχές του περασμένου έτους, οι χώρες μέλη του ESM υπέγραψαν τη συμφωνία για την τροποποίηση της Συνθήκης του ESM, η οποία παρέχει τη νομική βάση για τον ESM ώστε να εκτελεί νέες αποστολές. Αυτή η μεταρρύθμιση είχε αρχικά εγκριθεί από τους αρχηγούς κρατών τον Δεκέμβριο του 2018 και από το Eurogroup τον Νοέμβριο του 2020. Μετά την επικύρωση της συνθήκης για τη μεταρρύθμισή του, ο ESM θα διαδραματίσει ισχυρότερο ρόλο στην προετοιμασία και την παρακολούθηση μελλοντικών προγραμμάτων, ενώ θα ενισχύσει τα προληπτικά πιστωτικά όριά του καθιστώντας τη διαδικασία επιλεξιμότητάς τους πιο διαφανή και πιο προβλέψιμη.

Όμως, όπως σημειώνεται, το σημαντικότερο είναι πως ο ESM θα είναι επιχειρησιακά έτοιμος να παράσχει το backstop για το SRF, διπλασιάζοντας ουσιαστικά τους πόρους του SRF σε περίπτωση που εξαντληθούν. Ως εκ τούτου, το πιστωτικό όριο που παρέχεται από τον ESM θα χρησιμοποιηθεί μόνο ως έσχατη λύση κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής κρίσης. Το δάνειο θα μπορεί να αποπληρωθεί εντός τριών έως πέντε ετών μέσω εισφορών από τις τράπεζες, διασφαλίζοντας έτσι τη δημοσιονομική του ουδετερότητα. Το ονομαστικό ανώτατο όριο των δανείων του ESM προς το SRF έχει οριστεί στα 68 δισ. ευρώ.

Μόλις τεθεί σε ισχύ το backstop για το SRF, ο ESM θα αφαιρέσει το μέσο άμεσης ανακεφαλαιοποίησης για τις τράπεζες από την εργαλειοθήκη του. Μέσα από πολλές προσπάθειες, δοκιμές, λάθη και δέσμευση, η ζώνη του ευρώ και το νόμισμά της παρέμειναν ισχυρά και προσβλέπουν σε ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον, ειδικά όταν η Ευρωζώνη εστιάζει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς της. Ο ESM έχει προετοιμαστεί για το μέλλον και, όπως και στο παρελθόν, είναι έτοιμος να συμβάλει στη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη ζώνη του ευρώ.