Με βάση τις απαντήσεις ανώτατων στελεχών από 101 τράπεζες από 31 χώρες, η έκθεση αποτυπώνει έναν κλάδο που αναδιαμορφώνει τις προτεραιότητές του, καθώς αυξάνονται οι γεωπολιτικές εντάσεις, διαφοροποιούνται οι ρυθμιστικές προσεγγίσεις και διευρύνονται οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την τεχνολογία, επεκτείνοντας την ατζέντα των Chief Risk Officers (CROs).

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις παραμένουν ιδιαίτερα καθοριστικές στην Ευρώπη και την περιοχή Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, όπου το 95% και το 90% των CROs, αντίστοιχα, δηλώνουν ότι αυτές επηρεάζουν τη στρατηγική τους ατζέντα.

Οι παραδοσιακοί κίνδυνοι ξανά στο προσκήνιο

Ύστερα από αρκετά χρόνια, κατά τα οποία κυριάρχησαν οι μη χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι, ο πιστωτικός κίνδυνος επανέρχεται ως κορυφαία προτεραιότητα (62%), λόγω της αυξανόμενης ανησυχίας για επισφαλείς απαιτήσεις και του εντεινόμενου ανταγωνισμού από μη τραπεζικούς φορείς (non-banks). Το χρηματοοικονομικό έγκλημα καταγράφει, επίσης, σημαντική άνοδο, φτάνοντας το 43%, από 23% πέρυσι, ενώ έντονη είναι και η αύξηση των ανησυχιών για τις ψηφιακές απάτες, που διαμορφώνονται στο 59%, από 23%.

Παράλληλα, οι CROs των τραπεζών του δείγματος, επισημαίνουν ότι η ταχεία ανάπτυξη του private credit (μορφή χρηματοδότησης μέσω άμεσων δανείων από μη τραπεζικούς φορείς, τα οποία δεν διαπραγματεύονται σε δημόσιες αγορές), προσθέτει νέα επίπεδα πολυπλοκότητας στην αξιολόγηση κινδύνων. Περισσότεροι από το ένα τρίτο δηλώνουν ότι το private credit αυξάνει την πολυπλοκότητα της ανάλυσης εκθέσεων σε κινδύνους, ενώ 26% αναφέρουν αυξανόμενες συγκεντρώσεις πιστωτικού κινδύνου και κινδύνων αντισυμβαλλόμενων μερών.

Την ίδια στιγμή, το cybersecurity παραμένει ο σημαντικότερος βραχυπρόθεσμος κίνδυνος για τις τράπεζες (86%), αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη κλιμάκωση των κυβερνοαπειλών.

Αργή υλοποίηση τεχνολογιών

Παρότι περισσότεροι από τους μισούς CROs (55%) αναγνωρίζουν τις προηγμένες τεχνολογίες ως κορυφαία προτεραιότητα, το χάσμα μεταξύ στρατηγικής πρόθεσης και επιχειρησιακής υλοποίησης παραμένει σημαντικό, καθώς το 72% δηλώνουν ότι η υιοθέτηση του AI στη λειτουργία διαχείρισης κινδύνων παραμένει σε αρχικό στάδιο, με τον ρυθμό προόδου να έχει μεταβληθεί ελάχιστα από το 2024.

Οι CROs αξιοποιούν ήδη το AI, κυρίως για τον εντοπισμό απάτης και χρηματοοικονομικού εγκλήματος, με το 61% να αναφέρουν ενεργή χρήση του στους συγκεκριμένους τομείς. Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της παρακολούθησης cyber και λειτουργικών κινδύνων (41%), ενώ 33% την αξιοποιούν για την υποστήριξη μοντέλων πιστωτικού κινδύνου και κινδύνου αγορών. Ο σημαντικότερος περιοριστικός παράγοντας για την περαιτέρω υλοποίηση τεχνολογιών, παραμένει η ποιότητα και η διαθεσιμότητα των δεδομένων, με το 80% των CROs να την θεωρούν ως το βασικό εμπόδιο στην υιοθέτηση.

Κοιτάζοντας προς το μέλλον, οι CROs εκτιμούν ότι το AI θα αξιοποιηθεί εντονότερα για τον εντοπισμό απάτης, την παρακολούθηση κυβερνοκινδύνων και τη μοντελοποίηση πιστωτικού κινδύνου.

Εντείνονται οι πιέσεις για εξειδικευμένο ανθρώπινο κεφάλαιο

Οι CROs βρίσκονται αντιμέτωποι με ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις για ψηφιακές δεξιότητες. Ωστόσο, το 30% εκτιμούν ότι οι ομάδες διαχείρισης κινδύνου θα συρρικνωθούν τα επόμενα τρία χρόνια, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με το 16% της περσινής χρονιάς. Το 2024, το 68% των συμμετεχόντων ανέμεναν αύξηση προσλήψεων, έναντι μόλις 49% σήμερα.

Η ψηφιακή επάρκεια – που καλύπτει τεχνολογία, δεδομένα, AI και δεξιότητες προγραμματισμού – αναδεικνύεται πλέον ως το σημαντικότερο σύνολο δεξιοτήτων για τις ομάδες risk management, με το 71% των CROs να την αξιολογούν ως κρίσιμη. Ταυτόχρονα, το 64% σχεδιάζουν την αυτοματοποίηση ρόλων, ενώ το 55% αναμένουν αύξηση υβριδικών ρόλων ανθρώπου-AI. Η αναβάθμιση δεξιοτήτων (upskilling) αναδεικνύεται σε κεντρικό άξονα προσαρμογής, με το 79% να δίνουν έμφαση στις δεξιότητες δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης.

Τα digital assets διευρύνουν το φάσμα κινδύνων

Οι ανησυχίες που σχετίζονται με τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία αυξάνονται ταχύτατα, με τον κίνδυνο κυβερνοασφάλειας να φτάνει το 83% και το χρηματοοικονομικό έγκλημα, το 78%. Ωστόσο, η υιοθέτηση παραμένει άνιση: 60% των τραπεζών δεν διαθέτουν ακόμη στρατηγική για τα digital assets, ενώ όσες προχωρούν, εστιάζουν κυρίως σε ζητήματα έκθεσης πελατών σε κίνδυνο (29%) και σε υπηρεσίες σχετικές με digital assets (16%).

Σχολιάζοντας την έκθεση, ο Γιώργος Πουλόπουλος, Εταίρος και Επικεφαλής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Ο ρόλος του Chief Risk Officer έχει εξελιχθεί την τελευταία 15ετία, από μια λειτουργία εποπτείας σε ρόλο με κεντρική συμβολή στη στρατηγική των τραπεζών. Η επανεμφάνιση παραδοσιακών κινδύνων, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες τεχνολογικές και γεωπολιτικές προκλήσεις, απαιτεί μια πιο προληπτική, ευέλικτη και τεχνολογικά ώριμη προσέγγιση στη διαχείριση κινδύνων. Για τις ελληνικές τράπεζες, η περίοδος αυτή αποτελεί ταυτόχρονα πρόκληση, αλλά και ευκαιρία. Πρόκληση λόγω της αυξανόμενης πολυπλοκότητας και της πίεσης για ταχύτερη προσαρμογή, και ευκαιρία, καθώς όσες επενδύσουν έγκαιρα σε σαφή στρατηγική, τεχνολογία και ανθρώπινο κεφάλαιο θα ενισχύσουν ουσιαστικά την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους. Όσες κινηθούν έγκαιρα και μεθοδικά, θα είναι σε ισχυρότερη θέση να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της επόμενης ημέρας».

Η έκθεση παρουσιάζει τις 10 κρισιμότερες γεωπολιτικές εξελίξεις, οι οποίες αναμένεται να καθορίσουν αυτή τη χρονιά, σε τρεις βασικούς άξονες.

Νέοι κανόνες και νόρμες

1. Κρατικός παρεμβατισμός

Ο ρόλος του κράτους θα συνεχίσει να επηρεάζει το οικονομικό γίγνεσθαι, μέσω κρατικών επιχορηγήσεων, περιοριστικών εμπορικών πολιτικών και κρατικών συμμετοχών σε εταιρείες.

2. Εμπόριο υπό πίεση

Το διεθνές εμπόριο θα διαμορφωθεί από τον εμπορικό ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας. Έτσι, το 2026, οι δασμοί και οι περιορισμοί στις εξαγωγές, μεταξύ άλλων, θα φέρουν νέες προκλήσεις για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

3. Κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη και cybersecurity

Με την άνοδο των κυβερνοεπιθέσεων εξαιτίας γεωπολιτικών κρίσεων και τεχνολογικών ανταγωνισμών, τα κράτη συνεχίζουν να αναβαθμίζουν την ψηφιακή τους κυριαρχία, με επίκεντρο το AI και το cybersecurity.

Γεωπολιτική των πόρων

4. Λειψυδρία

Τα φαινόμενα λειψυδρίας ήδη επηρεάζουν τέσσερα δισεκατομμύρια ανθρώπους στη γη, αναδιαμορφώνοντας τις σχέσεις μεταξύ κρατών. Συγκεκριμένα, οι αυξημένες απαιτήσεις πόρων για κατασκευή data centers και ημιαγωγών, θα πυροδοτήσουν πολιτικές κρίσεις και μια νέα προτεραιοποίηση στην κατανομή των υδατικών πόρων.

5. «Μάχη» για τις σπάνιες γαίες

Οι σπάνιες γαίες, έχοντας μεγάλη σημασία για τις ψηφιακές τεχνολογίες, τις μπαταρίες υψηλής χωρητικότητας και τα αμυντικά συστήματα, έχουν οδηγήσει σε ένα νέο πεδίο διεθνούς ανταγωνισμού, φέρνοντας νέα πρότυπα παραγωγής και εμπορίου.

6. Χρέος, κεφάλαιο και συναλλάγματα

Το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει υπερφορτωθεί από δανεισμό, με τα υψηλά κόστη εξυπηρέτησης του χρέους να επηρεάζουν τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική σταθερότητα των κρατών. Έτσι, εδραιώνεται ένα καθεστώς υπέρμετρης ευαισθησίας στις μεταβολές των επιτοκίων που, σε συνδυασμό με τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό και την πολιτική εργαλειοποίηση της διάθεσης κεφαλαίου, θα μεταβάλλουν σημαντικά το περίγραμμα του οικονομικού συστήματος το 2026.

Πεδία αντιπαράθεσης

7. Βόρεια Αμερική: Πολιτική μεταβλητότητα

Το 2026, η Βόρεια Αμερική θα χαρακτηριστεί από έντονες διακυμάνσεις, με τον Καναδά και το Μεξικό να προσαρμόζουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, ενώ θα αντιμετωπίζουν και τις δικές τους εγχώριες προκλήσεις.

8. Ασία-Ειρηνικός: Οικονομική ασφάλεια

Την επόμενη χρονιά η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού θα συνεχίσει να αποτελεί το βασικό πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, με σημαντικό στρατηγικό βάρος. Οι κυβερνήσεις της περιοχής θα επιμείνουν στην οικονομική ασφάλεια, επιδιώκοντας να ισορροπήσουν εγχώρια οικονομία και εθνική ασφάλεια.

9. Ευρώπη: Σε σταυροδρόμι

Μετά την κλιμάκωση του ουκρανικού μετώπου, η σχέση Ευρώπης και ΗΠΑ εισέρχεται σε μία νέα περίοδο. Το 2026, η Ευρώπη θα βρεθεί σε ένα σταυροδρόμι σε θέματα ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας, συνεχώς επηρεαζόμενη από εξωτερικές γεωπολιτικές δυνάμεις και εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις.

10. Μέση Ανατολή: Ανασύνταξη

Το 2026 θα αποτελέσει έτος ανασύνταξης για τη Μέση Ανατολή, υπό την πίεση συρράξεων, διπλωματικών προσεγγίσεων και ενός εξελισσόμενου οικονομικού περιβάλλοντος. Έτσι, τόσο οι τοπικοί, όσο και οι εξωτερικοί παράγοντες, θα επαναξιολογήσουν τις θέσεις τους, οδηγώντας σε οικονομικό ανταγωνισμό και ευκαιρίες για επενδύσεις.

Ο Γιώργος Παπαδημητρίου, Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Ο κόσμος εισέρχεται, το 2026, σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, υπό την επήρεια μιας σειράς από ανατρεπτικές, διαρκώς επιταχυνόμενες και αλληλένδετες δυνάμεις. Τα δέκα πεδία παγκόσμιων συγκρούσεων που αναλύει η έκθεση, αναδεικνύουν με σαφή τρόπο το μέγεθος των προκλήσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι οργανισμοί το 2026. Η γεωστρατηγική ανάλυση οφείλει πλέον να βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής των επιχειρήσεων, για να μπορέσουν να γίνουν πιο ανθεκτικές στους αναδυόμενους κινδύνους, αλλά και να μπορέσουν να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες για τη δημιουργία αξίας».

Τρεις προτάσεις στρατηγικής για τους οργανισμούς

Για να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν σε αυτό το τοπίο μεγάλων αλλαγών, οι οργανισμοί οφείλουν να αναλάβουν πρωτοβουλίες για να μετριάσουν τους κινδύνους, αλλά και να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται. Η έκθεση της EY συστήνει στις επιχειρήσεις να εστιάσουν στις ακόλουθες τρεις προτεραιότητες:

1. Οικοδόμηση ανθεκτικότητας και προετοιμασία για το απροσδόκητο

Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας προϋποθέτει τη μετάβαση από τις παραδοσιακές πρακτικές μετριασμού των επιπτώσεων, σε μια πιο στρατηγική, προληπτική προσέγγιση, που ενσωματώνει σχεδιασμό σεναρίων, αξιολόγηση κινδύνων, πλαίσια ανοχής στο ρίσκο και στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου.

2. Εμπλοκή περισσότερων διευθύνσεων στη διαχείριση γεωστρατηγικών θεμάτων

Η διαχείριση των γεωστρατηγικών θεμάτων, απαιτεί διατμηματική συνεργασία εντός του οργανισμού, από την οικονομική διεύθυνση, έως τη νομική υποστήριξη, και το IT. Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου, ιδίως σε θέματα δεδομένων και ΑΙ, καθιστά αναγκαία την κεντρική εποπτεία και τον καλύτερο συντονισμό των ομάδων.

3. Προσαρμογή παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων και στρατηγικής

Η υιοθέτηση μιας εταιρικής στρατηγικής που είναι εναρμονισμένη με τη γεωπολιτική, μπορεί να βοηθήσει τα στελέχη να λαμβάνουν συνεπείς αποφάσεις σχετικά με το πού να επενδύσουν και να αποεπενδύσουν, και πώς να διαμορφώσουν τις δραστηριότητες και τις συνεργασίες.
Διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες, εδώ.

Η έρευνα κατέγραψε τις απόψεις 1.074 επαγγελματιών ανθρώπινου δυναμικού που επιμελούνται τη μετακίνηση των εργαζόμενων (mobility professionals) από 22 χώρες, αποτυπώνοντας τις διαφορές ανάμεσα σε οργανισμούς που αξιοποιούν την κινητικότητα ως στρατηγικό εργαλείο - είτε για τη διαχείριση ταλέντου, είτε για την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών όπως η GenAI - και σε όσους εξακολουθούν να δυσκολεύονται να προσαρμοστούν.

Η ζήτηση για ταλέντο παγκοσμίως είναι μεγαλύτερη από ποτέ

Η έλλειψη υποψηφίων με τις κατάλληλες δεξιότητες παραμένει έντονη, με το 48% των εργοδοτών που συμμετείχαν στην παγκόσμια έρευνα της EY, να δηλώνουν ότι αδυνατούν να βρουν το ταλέντο που χρειάζονται, ενώ σχεδόν τρεις στους τέσσερις (74%) αναφέρουν ότι η κάλυψη ανώτερων ρόλων μπορεί να χρειαστεί περισσότερο από έναν χρόνο. Σε αυτό το πλαίσιο, η κινητικότητα των εργαζόμενων αποκτά διπλή αξία, καθώς λειτουργεί τόσο ως εργαλείο ανάπτυξης του οργανισμού, αλλά και ως μοχλός προσέλκυσης και διακράτησης ταλέντου.

Παράλληλα, σύμφωνα με την έρευνα, το 85% των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι οι ενδοεταιρικές μετακινήσεις έχουν θετικό μετασχηματιστικό αντίκτυπο, ενώ σχεδόν οι μισοί (48%) δηλώνουν ότι μια τέτοια εμπειρία αυξάνει την πρόθεσή τους να παραμείνουν στον εργοδότη τους. Και δεν είναι μόνο θέμα κουλτούρας: οι εταιρείες που αντιμετωπίζουν την κινητικότητα ως αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής τους σε επίπεδο οργάνωσης και διαχείρισης ταλέντου, εμφανίζουν πάνω από διπλάσιες πιθανότητες να πετύχουν ετήσια αύξηση εσόδων άνω του 10%.

Πίεση για αποτελέσματα, με λιγότερους πόρους

Για το 96% των επαγγελματιών που επιμελούνται τη μετακίνηση των εργαζόμενων, η μείωση κόστους αποτελεί άμεση προτεραιότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πιο ανεπτυγμένες ομάδες κινητικότητας (mobility functions) παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις στην παρακολούθηση δεικτών απόδοσης (68%), της επίδρασης της κινητικότητας στον κύκλο εργασιών (63%), των ποσοστών προαγωγών μετά την ανάθεση θέσης (59%) και της ταχύτητας κάλυψης θέσεων (53%).

Υπό την πίεση για μείωση του λειτουργικού κόστους, οι ομάδες αυτές υιοθετούν σχεδόν διπλάσιο αριθμό λύσεων αυτοματοποίησης και outsourcing σε σχέση με τα υπόλοιπα τμήματα. Η προσέγγισή τους δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των μετακινήσεων προσωπικού, αλλά αντικατοπτρίζει μια πιο ώριμη στάση αναφορικά με τη βελτίωση της αποδοτικότητας, τη διαχείριση πόρων και την ενίσχυση της ευελιξίας, ειδικά σε συνθήκες αυξανόμενων οικονομικών πιέσεων.

Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέα δυναμική στη μετακίνηση εργαζόμενων

Όπως καταγράφει η έρευνα, η χρήση εργαλείων GenAI από τους επαγγελματίες του κλάδου αυξάνεται αισθητά: από 22% το προηγούμενο έτος, πλέον περισσότεροι από ένας στους τρεις (35%) δηλώνουν ότι τα χρησιμοποιούν σε τακτική βάση.

Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για μια συγκυριακή τάση. Το 70% των ερωτηθέντων εκτιμούν ότι η GenAI θα έχει θετικό αντίκτυπο στον τρόπο λειτουργίας του κλάδου μετακίνησης εργαζόμενων - από την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την υποστήριξη της ευέλικτης εργασίας, έως τη βελτίωση της διαχείρισης ρίσκου. Καθώς η τεχνολογία αναλαμβάνει ένα μέρος από τις καθημερινές, επαναλαμβανόμενες διεργασίες, όπως η σύνταξη εγγράφων ή η συλλογή και ανάλυση δεδομένων από διαφορετικά συστήματα, οι επαγγελματίες της εταιρικής κινητικότητας έχουν πλέον τον χώρο και τον χρόνο να λειτουργήσουν πιο ουσιαστικά, προσφέροντας υποστήριξη σε κρίσιμα ζητήματα προς το HR και τη διοίκηση.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, η Ευτυχία Κασελάκη, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες, Επικεφαλής Υπηρεσιών Organization, Change & People και Επικεφαλής Τομέα EY Private της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Η κινητικότητα δεν είναι απλώς εργαλείο διαχείρισης ταλέντου - είναι δείκτης κουλτούρας και στρατηγικής προσαρμοστικότητας. Σε μια εποχή όπου οι εργαζόμενοι αποζητούν ευελιξία, επιλογές, νέες εμπειρίες μέσα από τις οποίες θα αναπτυχθούν και ουσιαστική προσφορά μέσα από την εργασία τους, και η τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει το πώς και το γιατί δουλεύουμε, η κινητικότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου στο εσωτερικό των οργανισμών αποκτά νέο νόημα. Οι οργανισμοί που τη συνδέουν με πραγματικό ανθρώπινο αντίκτυπο - που δεν τη βλέπουν μόνο ως logistics, αλλά ως εμπειρία, εξέλιξη και ενδυνάμωση - θα είναι αυτοί που θα κερδίσουν σε εμπιστοσύνη, ελκυστικότητα, ανθεκτικότητα και απόδοση».

Η έρευνα, η οποία κατέγραψε τις απόψεις σχεδόν 3.600 πελατών υπηρεσιών διαχείρισης πλούτου (wealth management) παγκοσμίως – μεταξύ των οποίων περισσότεροι από 1.000 στην Ευρώπη – έδειξε ότι η απόδοση των επενδύσεων αποτελεί τη βασική ανησυχία των επενδυτών όλων των ηλικιών, ακολουθούμενη από τον πληθωρισμό, ο οποίος αυξάνει το κόστος ζωής και μειώνει την αγοραστική δύναμη. Η αστάθεια των αγορών και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι κατατάσσονται στην τρίτη και τέταρτη θέση, αντίστοιχα, μεταξύ των ανησυχιών των επενδυτών.

Αυξάνονται οι ρευστοποιήσεις από ιδιώτες επενδυτές στην Ευρώπη

Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι τα τελευταία δύο χρόνια, το 28% των millennials έχουν  ρευστοποιήσει κεφάλαια από το χαρτοφυλάκιό τους σε μετρητά, σε σύγκριση με το 16% των ερωτηθέντων της Gen X και το 21% των baby boomers.

Στο πλαίσιο της διαχείρισης της περιουσίας τους, 46% των millennials δηλώνουν ότι έχουν αγοράσει περιουσιακά στοιχεία προστατευμένα από τον πληθωρισμό τον τελευταίο χρόνο, έναντι 27% των Gen Xers και 29% των baby boomers.

Παρά τις ανησυχίες αυτές, το 69% των Ευρωπαίων επενδυτών κάθε ηλικίας που συμμετείχαν στην έρευνα, δηλώνουν ότι είναι έτοιμοι να λάβουν επενδυτικές αποφάσεις «με βάση το ένστικτό τους». Ωστόσο, το 41% των Ευρωπαίων millennials αναφέρουν ότι αύξησαν τον αριθμό των συναντήσεων για προγραμματισμό με οικονομικούς συμβούλους τον τελευταίο χρόνο.

Αυξημένο ενδιαφέρον της Gen X για εναλλακτικές επενδύσεις

Η επένδυση σε μη παραδοσιακές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, όπως οι εναλλακτικές επενδύσεις και τα κρυπτονομίσματα (cryptos), αυξάνεται, ιδιαίτερα μεταξύ των επενδυτών ηλικίας 44–60 ετών. Το 47% των Ευρωπαίων επενδυτών της Gen X δηλώνουν ότι διαθέτουν επενδύσεις σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, έναντι 36% των millennials και 14% των baby boomers.

Ωστόσο, κοινές ανησυχίες για τις εναλλακτικές επενδύσεις ενδέχεται να επηρεάζουν τα επίπεδα επένδυσης και την αποδοχή των επενδυτικών αυτών προϊόντων. Το 45% των Ευρωπαίων επενδυτών αναφέρουν ως κύριο εμπόδιο τον υψηλότερο κίνδυνο, ενώ το 38% επισημαίνουν τις υψηλές χρεώσεις, και το 37% την έλλειψη σαφούς εικόνας για το προφίλ ρίσκου-απόδοσης. Αυτό, αναδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση των πελατών σχετικά με τις εναλλακτικές επενδυτικές επιλογές, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερα επίπεδα αποδοχής τους.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο Γιώργος Πουλόπουλος, Εταίρος και Επικεφαλής Τομέα Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Η αβεβαιότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές συνήθως οδηγεί τους επενδυτές να γίνονται πιο επιφυλακτικοί και να διαχειρίζονται το ρίσκο τους με μεγαλύτερη προσοχή. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον ότι σήμερα οι μεγαλύτερες – και συνήθως πλουσιότερες – γενιές, φαίνεται να είναι λιγότερο ενεργές και συνεχίζουν να βασίζονται στους συμβούλους τους. Οι εταιρείες διαχείρισης πλούτου πρέπει να διατηρούν ισχυρούς διαύλους επικοινωνίας με τους πελάτες τους και να εξηγούν με σαφήνεια τις στρατηγικές τους για τη διαχείριση κινδύνου, τόσο για τις μακροπρόθεσμες όσο και για τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην αγορά εναλλακτικών επενδύσεων, η οποία συνεχίζει να αναπτύσσεται, καθώς πολλοί millennials επενδυτές επιθυμούν να διαχειρίζονται πιο ενεργά τον αυξανόμενο πλούτο τους».

Οι αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης κορυφαία προτεραιότητα

Ένας στους δύο ερωτώμενους (51%) αξιολογεί ως κορυφαία προτεραιότητα τη συμμόρφωση με τις τεχνολογικές απαιτήσεις της φορολογίας στην Ελλάδα, όπως η ηλεκτρονική τιμολόγηση και η ηλεκτρονική διαβίβαση παραστατικών διακίνησης στην πλατφόρμα myDATA. 85% των στελεχών περιλαμβάνουν το ζήτημα αυτό μεταξύ των πέντε βασικών τους προτεραιοτήτων, και 66% τη γενικότερη συμμόρφωση με φορολογικές και κανονιστικές απαιτήσεις, όπως οι Δράσεις του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της Διάβρωσης της Φορολογικής Βάσης και της Μεταφοράς Κερδών (Base Erosion and Profit Shifting ή BEPS).

Στο ίδιο πνεύμα, 88% των ερωτώμενων εκτιμούν ότι η προσυμπλήρωση των φορολογικών δηλώσεων με δεδομένα που διαβιβάζονται στην πλατφόρμα myDATA, η ηλεκτρονική τιμολόγηση και τα ηλεκτρονικά παραστατικά διακίνησης θα έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στο φορολογικό και οικονομικό τμήμα του οργανισμού τους. Και ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων (93%) δηλώνουν ότι οι επιχειρήσεις τους είναι έτοιμες να διαβιβάσουν στο myDATA δεδομένα σχετικά με τα έσοδα, το επίπεδο ετοιμότητας είναι πολύ χαμηλότερο για τα έξοδα (53%), και για εγγραφές όπως η μισθοδοσία, οι αποσβέσεις, τα δεδουλευμένα και οι προβλέψεις (52%).

Αυξάνονται οι φορολογικοί κίνδυνοι

Δύο στους τρεις συμμετέχοντες (65%) διαπιστώνουν ότι, κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων χρόνων, έχει αυξηθεί ο κίνδυνος ή η αβεβαιότητα γύρω από τη φορολογική νομοθεσία ή τους φορολογικούς κανόνες γενικότερα. Συγχρόνως, περισσότεροι από τους μισούς αντιμετώπισαν μεγαλύτερο αριθμό ή και ένταση φορολογικών ελέγχων ή διαφορών με τις φορολογικές αρχές (51%), ενώ εκτιμούν ότι τα φαινόμενα αυτά θα ενταθούν τα επόμενα δύο χρόνια.

Την ίδια ώρα, 59% των συμμετεχόντων δηλώνουν ότι οι Φορολογικές Διευθύνσεις τους είναι ανέτοιμες να διαχειριστούν τις υποχρεώσεις που δημιουργεί η φορολογική μεταρρύθμιση του προγράμματος BEPS του ΟΟΣΑ.

Σε ερώτηση σχετικά με τεχνικούς τομείς που αντιπροσωπεύουν σήμερα τις σημαντικότερες πηγές φορολογικού κινδύνου, 60% των στελεχών ανέφεραν τις ενδοομιλικές συναλλαγές (transfer pricing) ως τον βασικότερο κίνδυνο. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες δε φαίνεται να αξιοποιούν τους διαθέσιμους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, όπως οι Διαδικασίες Συμφωνιών Προκαθορισμένης Τιμολόγησης (APAs) ή οι Διαδικασίες Αμοιβαίου Διακανονισμού.

Επενδύσεις στην τεχνολογία και στο ταλέντο

Για να ανταποκριθούν στο περιβάλλον προκλήσεων, οι Φορολογικές Διευθύνσεις επενδύουν στην τεχνολογία και στο ανθρώπινο δυναμικό τους. Μεγάλη μερίδα των ερωτώμενων αντιλαμβάνονται ως προτεραιότητα την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, με το 61% των απαντήσεων να αφορούν την αύξηση της αυτοματοποίησης των εσωτερικών λειτουργιών, 34% την αξιοποίηση των δεδομένων, της GenAI και της τεχνολογίας, και 47% την εκπαίδευση και ανάπτυξη των εργαζόμενων. Ειδικότερα για την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και τα data analytics, οκτώ στους δέκα συμμετέχοντες εκτιμούν ότι θα συμβάλουν σημαντικά (27%) ή σε κάποιον βαθμό (53%) στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας του φορολογικού τμήματος, τα επόμενα τρία χρόνια. Είναι δε, ενδιαφέρον, ότι μόνο ένας στους τρεις συμμετέχοντες (32%) αναμένει ότι η χρήση της AI και της ανάλυσης δεδομένων θα οδηγήσει σε μείωση του αριθμού των εργαζόμενων του φορολογικού τμήματος.

Ενδοομιλικές συναλλαγές (transfer pricing)

Οι συμμετέχοντες εκτιμούν ότι, κατά τα επόμενα τρία χρόνια, η πολιτική του οργανισμού τους για τις ενδοομιλικές συναλλαγές θα επηρεαστεί, κυρίως, από την αυξημένη έμφαση κατά τον έλεγχο από τις φορολογικές αρχές (70% εκτιμούν ότι θα έχει σημαντική ή μέτρια επίπτωση), αλλά και τις αλλαγές στην εθνική και τη διεθνή φορολογική πολιτική (56%) και τη σταθερότητα του φορολογικού συντελεστή (55%).

Ως μεγαλύτερες προκλήσεις για τη διαχείριση των ενδοομιλικών συναλλαγών, αναδεικνύονται η αναποτελεσματική χρήση της τεχνολογίας (38%), η ελλιπής τυποποίηση των διαδικασιών της επιχείρησης (33%), και η έλλειψη σαφών ρόλων και αρμοδιοτήτων (32%). Ωστόσο, ένα εντυπωσιακό 28% ανέφεραν ότι δεν αντιμετωπίζουν σχετικές προκλήσεις.

Οι προτάσεις της ΕΥ

Με δεδομένη την έντονη πίεση που ασκεί στις Φορολογικές και Οικονομικές Διευθύνσεις η παγκόσμια φορολογική μεταρρύθμιση και οι αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης στην Ελλάδα, η ΕΥ καταθέτει μία σειρά προτάσεων που εστιάζουν στους ακόλουθους άξονες:

• Δημιουργία ενός αποτελεσματικού Πλαισίου Ελέγχου Φορολογίας (Tax governance)
• Αξιοποίηση της GenAI
• Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό
• Έμφαση στις ενδοομιλικές συναλλαγές
• Outsourcing και co-sourcing υπηρεσιών
• Φορολογικό πιστοποιητικό 

Σχολιάζοντας την έρευνα, o Σπύρος Καμινάρης, Εταίρος και Επικεφαλής Φορολογικών Υπηρεσιών EY Ελλάδος, δήλωσε: «Οι Φορολογικές και Οικονομικές Διευθύνσεις είναι αντιμέτωπες με σύνθετες προκλήσεις, καθώς καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης και παροχής πληροφοριών και να λειτουργήσουν, παράλληλα, ως στρατηγικοί σύμβουλοι προς τη διοίκηση. Για να επιτελέσουν τον ρόλο τους, θα πρέπει να οικοδομήσουν ένα στιβαρό πλαίσιο διακυβέρνησης και ελέγχου της φορολογίας, να επενδύσουν στην τεχνολογία, και ειδικότερα στην GenAI, και να προχωρήσουν με ταχείς ρυθμούς στην εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού τους με έμφαση στις ψηφιακές δεξιότητες. Είναι σκόπιμο, επίσης, να εξετάσουν δοκιμασμένες πρακτικές, όπως το outsourcing και co-sourcing υπηρεσιών και οι υπηρεσίες φορολογικού πιστοποιητικού».

Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, οι διαρκώς μεταβαλλόμενες στρατηγικές βιώσιμης ανάπτυξης και οι γεωπολιτικές εντάσεις – που σχεδόν ένας στους δύο (49%) CEOs αναμένει να κλιμακωθούν περαιτέρω το 2025 – καθιστούν τις επιχειρηματικές αποφάσεις πιο σύνθετες από ποτέ. Παρ' όλα αυτά, η εμπιστοσύνη των CEOs δεν κλονίζεται, αλλά συνεχίζει να ενισχύεται, φτάνοντας το 73,5% (από 70,5% τον Σεπτέμβριο του 2024), με τον επιχειρηματικό μετασχηματισμό να βρίσκεται στον πυρήνα των φιλοδοξιών τους. Ταυτόχρονα, περισσότεροι από τους μισούς (57%) δηλώνουν βέβαιοι ότι μπορούν να επαναπροσδιορίσουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο μέσω αυτού του μετασχηματισμού, ένα στοίχημα που, σύμφωνα με την έρευνα, θα καθορίσει ποιοι θα ηγηθούν της επόμενης μέρας και ποιοι θα μείνουν πίσω.

Παράλληλα, η έρευνα υπογραμμίζει ότι το στρατηγικό όραμα και η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό δεν είναι απλώς προτεραιότητες, αλλά αποτελούν βασικούς μοχλούς ανάπτυξης. Η εκπαίδευση και η συνεχής αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζόμενων, ώστε να συμβαδίζουν με τις τεχνολογικές εξελίξεις και καινοτομίες, θεωρούνται πλέον απαραίτητες. Το 85% των CEOs παγκοσμίως θεωρούν ότι η αντιμετώπιση των κενών στις δεξιότητες, και η εξισορρόπηση μεταξύ ανθρώπινου ταλέντου και νέων τεχνολογιών, θα είναι καθοριστικές για την επιτυχία το 2025. Ωστόσο, ο παράγοντας «ταλέντο» παραμένει αβέβαιος. Με τη μείωση της κερδοφορίας να πιέζει τις επιχειρήσεις, το 42% των CEOs εκτιμούν ότι ενδέχεται να προχωρήσουν σε περικοπές προσωπικού, αποδεικνύοντας ότι η εξίσωση μεταξύ ανάπτυξης και κόστους παραμένει σύνθετη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι πιο αισιόδοξοι CEOs εστιάζουν περισσότερο στη βελτίωση της εμπειρίας των εργαζόμενων και των πελατών μέσω του μετασχηματισμού (60% έναντι 30% των λιγότερο αισιόδοξων CEOs), ενώ όσοι έχουν περισσότερες επιφυλάξεις κινούνται πιο συντηρητικά, δίνοντας προτεραιότητα στην αύξηση των εσόδων και στη βελτίωση των περιθωρίων κέρδους (40% έναντι 20% των πιο αισιόδοξων).

2025: Μια χρονιά-ορόσημο για τις Σ&Ε

Το ενδιαφέρον των CEOs για συγχωνεύσεις και εξαγορές (M&A) μέσα στο 2025 έχει αυξηθεί σημαντικά, προμηνύοντας μια χρονιά-ορόσημο για τις επιχειρηματικές συμφωνίες, με το ποσοστό εκείνων που σκοπεύουν να προχωρήσουν σε M&A το 2025 να ανέρχεται στο 56%, από 37% τον Σεπτέμβριο του 2024 – το υψηλότερο των τελευταίων δύο ετών. Αυτό αποτελεί ένδειξη μιας ισχυρής ανάκαμψης για τη δραστηριότητα των M&As το 2025, συνεχίζοντας τη θετική δυναμική που παρατηρήθηκε το 2024. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι πιο αισιόδοξοι CEOs είναι πολύ πιο πιθανό να επιδιώξουν αντίστοιχες συμφωνίες μέσα στους επόμενους 12 μήνες, σε σχέση με τους λιγότερο αισιόδοξους (70% έναντι 17%). Συνολικά, το 96% των ερωτηθέντων σχεδιάζουν να προχωρήσουν σε κάποια μορφή συναλλαγής το 2025, είτε μέσω M&A, είτε μέσω αποεπενδύσεων, αποσχίσεων, IPOs ή στρατηγικών συμμαχιών.

Επιπλέον, το 2025 διαμορφώνεται ως η χρονιά των megadeals, με το 60% των CEOs να προβλέπουν αύξηση στις συμφωνίες άνω των 10 δισ. δολαρίων. Η πώληση περιουσιακών στοιχείων κερδίζει, επίσης, έδαφος, με σχεδόν τους μισούς CEOs (48%) να σχεδιάζουν αποεπενδύσεις ή carve-outs, έναντι 44% τον Σεπτέμβριο του 2024, δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στη δυναμική της αγοράς συναλλαγών.

Οι κορυφαίοι επενδυτικοί προορισμοί και οι κλάδοι που ξεχωρίζουν

Η έρευνα δείχνει ότι οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό συγκαταλέγονται στους πέντε κορυφαίους επενδυτικούς προορισμούς για το 2025, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει τις διεθνείς εταιρείες να αντιμετωπίσουν πιθανούς εμπορικούς δασμούς από τις ΗΠΑ. Η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο συμπληρώνουν την πεντάδα των κορυφαίων αγορών στον παγκόσμιο επενδυτικό χάρτη. Από κλαδική σκοπιά, το real estate, η τεχνολογία και τα καταναλωτικά προϊόντα, αναδεικνύονται ως οι πιο ελκυστικοί τομείς για M&A δραστηριότητα.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο κ. Τάσος Ιωσηφίδης, Εταίρος και Επικεφαλής Τμήματος Χρηματοοικονομικών Συμβούλων, Εταιρικής Στρατηγικής και Συναλλαγών της EY Ελλάδος και της ΕΥ στον Νότιο Τομέα της περιοχής της Κεντρικής, Ανατολικής, Νοτιοανατολικής Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας (CESA), δήλωσε: «Το 2025 είναι η χρονιά που η επιχειρηματική ανθεκτικότητα θα δοκιμαστεί στην πράξη. Οι CEOs που αντιλαμβάνονται τον μετασχηματισμό όχι ως μια τυπική και στατική διαδικασία, αλλά ως μια διαρκή ικανότητα προσαρμογής και αναδιαμόρφωσης, θα είναι εκείνοι που θα καθορίσουν τις νέες ισορροπίες της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, η καινοτομία και οι στρατηγικές εξαγορές και συγχωνεύσεις, αναδεικνύονται ως σημαντικά εργαλεία ανάπτυξης και διατήρησης ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Ταυτόχρονα, οι πιο διορατικοί ηγέτες αναδιαμορφώνουν και διαφοροποιούν το χαρτοφυλάκιό τους, ενσωματώνοντας νέες δυνατότητες και θωρακίζοντας τις επιχειρήσεις τους απέναντι στις διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η επιτυχία δεν θα κριθεί από τη σταθερότητα, αλλά από την ικανότητα λήψης τολμηρών και στρατηγικών αποφάσεων, πριν η ανάγκη για αλλαγές γίνει μονόδρομος».

Η έρευνα κατέγραψε τις απόψεις 1.059 επαγγελματιών - τόσο εργοδοτών, όσο και εργαζόμενων - σε 21 χώρες, σχετικά με τα οφέλη και τις προκλήσεις που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι οργανισμοί κατά την ανάπτυξη στρατηγικών και λειτουργιών κινητικότητας ανθρώπινου δυναμικού.

Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι μόνο μία στις τέσσερις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα (25%) έχει πλήρως ανεπτυγμένη λειτουργία κινητικότητας, με τα τρία τέταρτα (75%) να μην μπορούν να επωφεληθούν από ένα πραγματικά ευκίνητο και ευέλικτο εργατικό δυναμικό.

Κεντρικό σημείο η στρατηγική κινητικότητας

Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι σχεδόν τα δύο τρίτα (64%) των ερωτηθέντων εργαζόμενων σε όλο τον κόσμο δηλώνουν ότι είναι πιο πιθανό να παραμείνουν στην επιχείρηση που εργάζονται σήμερα, μετά από μακροπρόθεσμη τοποθέτηση εργασίας εκτός συνόρων, ενώ 92% πιστεύουν ότι τέτοιες εμπειρίες μπορούν να «αλλάξουν τη ζωή τους». Συγχρόνως, 89% των ερωτηθέντων, από 74% πέρυσι, θεωρούν ότι η διεθνής κινητικότητα είναι απαραίτητη για την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και συνέχεια.

Απροετοίμαστοι οι οργανισμοί στη διαχείριση διασυνοριακών κινδύνων

Παρά τα σημαντικά οφέλη που αποφέρουν τα προγράμματα κινητικότητας τους επιχειρήσεις, αυτές αντιμετωπίζουν έναν αυξανόμενο αριθμό κινδύνων και προκλήσεων κατά τη ανάπτυξη λειτουργιών διεθνούς κινητικότητας. Επτά στους δέκα ερωτηθέντες (71%) δηλώνουν ότι οι κίνδυνοι διασυνοριακής κινητικότητας - συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών/ρυθμιστικών κινδύνων και των κινδύνων προσωπικών δεδομένων - έχουν αυξηθεί τα τελευταία δύο χρόνια, κυρίως εξαιτίας της πανδημίας και των συνεχιζόμενων γεωπολιτικών και οικονομικών προκλήσεων. Έτσι, αυξάνεται η έκθεση των επιχειρήσεων σε κινδύνους που σχετίζονται με το φορολογικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά και με τις διαφορετικές εργατικές νομοθεσίες.

Είναι ανησυχητικό ότι πολλοί οργανισμοί δεν είναι πλήρως προετοιμασμένοι να διαχειριστούν όλους τους κινδύνους. Για παράδειγμα, ενώ το 84% ερωτηθέντων εργοδοτών αναγνωρίζουν τους κινδύνους απορρήτου δεδομένων που απορρέουν από τις ρυθμίσεις υβριδικής κινητικότητας, μόλις 55% έχουν εφαρμόσει πολιτικές για τον μετριασμό τους — μία μικρή βελτίωση από το 47% του περασμένου έτους. Ομοίως, παρότι 87% των ερωτηθέντων εργοδοτών γνωρίζουν τους κινδύνους κυβερνοασφάλειας, μόλις 46% - από 51% πέρυσι - διαθέτουν πολιτικές για την αντιμετώπισή τους.

Επιπλέον, 46% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα διαχειρίζονται κεντρικά τη λειτουργία κινητικότητά τους, η οποία συχνά λειτουργεί απομονωμένα από την υπόλοιπη επιχείρηση, δημιουργώντας μια σειρά από προκλήσεις στην επικοινωνία, τη συνεργασία, αλλά και την κοινή χρήση τεχνολογιών.

Οι πέντε κινήσεις

Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αναλαμβάνουν δράση όπου χρειάζεται. Περισσότεροι από οκτώ στους 10 ερωτηθέντες εργοδότες (82%), από 76% το 2023, έχουν αναπτύξει μία πολιτική ή μία προσέγγιση για την υβριδική κινητικότητα.

Υπάρχει σαφής αναγνώριση της αυξανόμενης σημασίας της κινητικότητας. Οκτώ στους 10 ερωτηθέντες εργοδότες (80%) δηλώνουν ότι σχεδιάζουν να αυξήσουν τις επενδύσεις στην τεχνολογία κινητικότητας τα επόμενα πέντε χρόνια, έναντι 67% το 2023. Τα δύο τρίτα (66%) των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι το εύρος αρμοδιοτήτων της λειτουργίας κινητικότητας θα αυξηθεί τα επόμενα τρία χρόνια.

Η έρευνα προσδιορίζει πέντε βασικούς παράγοντες που είναι κρίσιμοι για την ανάπτυξη μιας επιτυχημένης λειτουργίας κινητικότητας:

- Στρατηγική ευθυγράμμιση: Οι οργανισμοί πρέπει να ευθυγραμμίσουν τη στρατηγική κινητικότητάς τους με την ευρύτερη στρατηγική του οργανισμού.

- Διασύνδεση ταλέντων: Η στρατηγική κινητικότητας του οργανισμού πρέπει να αξιοποιείται για την προσέλκυση και την ανάπτυξη ταλέντων.

-Έμφαση στην ψηφιοποίηση: Οι οργανισμοί πρέπει να επενδύουν στην ωρίμανση, την αυτοματοποίηση και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών κινητικότητας.

- Ευελιξία: Οι οργανισμοί θα πρέπει να εξασφαλίζουν ευελιξία στην επιλογή των παροχών του προγράμματος κινητικότητας.

- Εξωτερική εμπειρογνωμοσύνη: Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, οι οργανισμοί θα πρέπει να αναθέτουν, εν μέρει ή στο σύνολό τους, σε εξωτερικούς συνεργάτες, επιλεγμένες διαδικασίες κινητικότητας.

Σχολιάζοντας την έρευνα, η Ευτυχία Κασελάκη, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες, Επικεφαλής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών Ανθρώπινου Δυναμικού της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Η δυνατότητα των εργαζόμενων μιας επιχείρησης να κινηθούν και να εργαστούν ελεύθερα σε όλο τον κόσμο, ενισχύει την ανθεκτικότητά της, αλλά συγχρόνως, προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες στους ανθρώπους της, διευκολύνοντας την προσέλκυση και τη διακράτηση ταλέντων, σε μια εποχή εντεινόμενων ελλείψεων ανθρώπινου δυναμικού. Ωστόσο, ακόμη και οι επιχειρήσεις που συνειδητοποιούν τη σημασία της κινητικότητας, δεν αντιλαμβάνονται πλήρως τις σύνθετες προκλήσεις που συνδέονται ιδιαίτερα με θέματα φορολογίας, ρυθμιστικού πλαισίου και προσωπικών δεδομένων. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να οικοδομήσουν αποτελεσματικές και σύγχρονες λειτουργίες κινητικότητας, απόλυτα ευθυγραμμισμένες με τη γενικότερη στρατηγική τους, με έμφαση, πρωταρχικά, στις ανάγκες των ανθρώπων τους και, δευτερευόντως, στην ψηφιακή τεχνολογία».

Με βάση το ύψος χρηματοδότησης προς το Ακαθάριστο Εγχώριο Εισόδημα η χώρα μας βρέθηκε στην 5η, 8η και 16η θέση αντίστοιχα ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, με την συμμετοχή των ελληνικών ιδιωτικών επιχειρήσεων να είναι συγκριτικά χαμηλή.

Η μελέτη, η οποία τελεί υπό την αιγίδα της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξετάζει τον βαθμό στον οποίο η Ελλάδα αξιοποίησε τις ευκαιρίες χρηματοδότησης από αυτά τα προγράμματα, διερευνά ποσοτικά τα ευρύτερα οφέλη για την ελληνική οικονομία και καταλήγει σε μια δέσμη προτάσεων για την ενίσχυση της συμμετοχής των εγχώριων επιχειρήσεων στα προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης.

Η μελέτη επικεντρώνεται στα τρία βασικά προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου, 2014-2020: τα προγράμματα «Ορίζοντας 2020», «LIFE» και «Erasmus+», τα οποία παρείχαν σημαντικούς πόρους για περιοχές αυξημένης σημασίας, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η καινοτομία, η ενεργειακή μετάβαση και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Τα ευρήματα της μελέτης παρουσιάστηκαν στη διάρκεια κοινής συνέντευξης τύπου των δύο οργανισμών, με τη συμμετοχή των κ.κ. Γιώργου Παπαδημητρίου, Διευθύνοντος Συμβούλου της ΕΥ Ελλάδος, Νίκου Βέττα, Γενικού Διευθυντή του ΙΟΒΕ και Καθηγητή Οικονομικών στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Βασίλη Τσιάμη, Associate Partner, Τμήμα Συμβούλων Εταιρικής Στρατηγικής και Συναλλαγών της ΕΥ Ελλάδος, και Svetoslav Danchev, Υπεύθυνου Τμήματος Μικροοικονομικής Ανάλυσης και Πολιτικής του ΙΟΒΕ. Στη συνέντευξη τύπου συμμετείχε, επίσης, ο κ. Ιάκωβος Γιακουμής, Ιδρυτής και CEO της Monolithos Catalysts & Recycling Ltd., εταιρείας που εξετάστηκε στη μελέτη ως επιτυχημένο case study αξιοποίησης κοινοτικών χρηματοδοτικών εργαλείων.

Την παρουσίαση της μελέτης προλόγισε σε μήνυμά του από τις Βρυξέλλες, ο πρέσβης Ιωάννης Βράιλας, Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο οποίος σημείωσε ότι η βέλτιστη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ και η πλήρης απορρόφηση των διαθέσιμων για τη χώρα μας ευρωπαϊκών πόρων, αποτελεί κυρίαρχη προτεραιότητα της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην ΕΕ. «Ειδικότερα για τις επιχειρήσεις, η απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων είναι εξόχως σημαντική. Στόχος είναι η χρηματοδότηση στρατηγικών έργων, η τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της ελληνικής παραγωγής και η υλοποίηση εθνικών πολιτικών, οι οποίες αφ' ενός δίνουν έμφαση στην ανάπτυξη καινοτομίας και τεχνολογιών αιχμής στη χώρα μας, αφ' ετέρου συμβάλουν στην παροχή των λεγόμενων ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών, όπως η δράση για το κλίμα. Ο ίδιος προσωπικά ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος, καθώς και οι αρμόδιοι συνεργάτες του, βρίσκονται πάντα στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να ενημερώσουν για τα διάφορα ευρωπαϊκά προγράμματα και να διευκολύνουν την προσπάθεια άντλησης χρηματοδότησης προς όφελος της ελληνικής οικονομίας και, κατ' επέκταση, της κοινωνίας», πρόσθεσε.

Συγκριτικά χαμηλό το μερίδιο των ιδιωτικών επιχειρήσεων στην αξιοποίηση των πόρων

Κατά το 2014-2020, η χρηματοδότηση ελληνικών φορέων από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, έφτασε τα 1,7 δισ. ευρώ. Συμμετείχαν 665 εγχώριες ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες έλαβαν το 29,9% του συνόλου χρηματοδότησης - ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από τη συμμετοχή των ιδιωτικών επιχειρήσεων στις συνολικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στην Ελλάδα (40,2% το 2020, σε όρους εκτέλεσης). Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι οι ελληνικές ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν είχαν εξετάσει και αξιοποιήσει επαρκώς το πρόγραμμα ως εργαλείο χρηματοδότησης, σε αντίθεση με τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα, τα οποία έχουν μεγαλύτερη τεχνογνωσία και εμπειρία στην αξιοποίηση τέτοιων πηγών, απορροφώντας, έτσι, αναλογικά περισσότερους πόρους. Καταγράφεται, επίσης, σημαντική συγκέντρωση της χρηματοδότησης (76,5%) στην Αττική.

Αντίστοιχα, από το πρόγραμμα "LIFE", η Ελλάδα άντλησε 44,6 εκατ. ευρώ άμεσης χρηματοδότησης για έργα σε θέματα κλιματικής αλλαγής και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Το 27,2% των χρηματοδοτούμενων φορέων ήταν ιδιωτικές επιχειρήσεις, με το 61,8% του συνόλου των χρηματοδοτούμενων φορέων να βρίσκονται στην Αττική. Τέλος, μέσω του προγράμματος "Erasmus+", ελληνικοί φορείς συντόνισαν 188 έργα με συνολικό προϋπολογισμό 42,5 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων μόλις το 14,7% συντονίστηκαν από εγχώριες επιχειρήσεις.

Πολλαπλασιαστικά οφέλη για τις ελληνικές επιχειρήσεις και την οικονομία

Η μελέτη αναλύει τα σημαντικά οφέλη που δημιουργήθηκαν για τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στα κοινοτικά προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης, αλλά και τις πολλαπλασιαστικές επιδράσεις που αυτά είχαν στο σύνολο της οικονομίας, μέσα από την αυξημένη ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες από άλλους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η χρηματοδότηση των εγχώριων επιχειρήσεων μέσα από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» δημιούργησε συνολικά περίπου 720 εκατ. ευρώ σε όρους ΑΕΠ, κατά την προγραμματική περίοδο 2014-2020 (περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ ΑΕΠ ετησίως), υποστηρίζοντας περίπου 2.300 θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης κατά μέσο όρο το ίδιο διάστημα.

Εάν, δε, οι ελληνικές επιχειρήσεις είχαν απορροφήσει από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» πόρους ανάλογους με το μέγεθος της οικονομίας της χώρας μας, η μέση επίδραση στο ΑΕΠ της Ελλάδας θα είχε ανέλθει στα 190 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ το αποτύπωμα στην απασχόληση θα είχε διαμορφωθεί σε περίπου 4.200 θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης. Στην ίδια κατεύθυνση, η μελέτη εξετάζει και τέσσερα case studies ελληνικών εταιρειών που αξιοποίησαν επιτυχώς τα εξεταζόμενα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Προτάσεις για την ενίσχυση της αξιοποίησης των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών προγραμμάτων από τις ελληνικές επιχειρήσεις
Για την ενεργότερη συμμετοχή των εγχώριων ιδιωτικών επιχειρήσεων στα κοινοτικά προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης και την ενίσχυση των δυνητικών θετικών επιδράσεων των προγραμμάτων αυτών στην οικονομία, η EY και το ΙΟΒΕ ανέπτυξαν δέσμη προτάσεων για αξιοποίηση από την ελληνική επιχειρηματική κοινότητα και Πολιτεία.

Ενδεικτικά, οι προτεινόμενες πρωτοβουλίες αφορούν, μεταξύ άλλων, στην:
-Ενίσχυση του ρόλου των Εθνικών Σημείων Επαφής των προγραμμάτων άμεσης χρηματοδότησης, για την αποτελεσματικότερη ενημέρωση του ελληνικού επιχειρηματικού οικοσυστήματος.
-Στήριξη της δημιουργίας «συστάδων καινοτομίας» - εντός και εκτός Ελλάδας - για την κοινή συμμετοχή σε χρηματοδοτούμενα έργα
-Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών ή/και εκπαίδευσης, με την υποστήριξη της Πολιτείας, κατά τα πρότυπα άλλων χωρών, από εξειδικευμένους επαγγελματίες, για την προετοιμασία προτάσεων στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων άμεσης χρηματοδότησης
-Ενημέρωση των ιδιωτικών επιχειρήσεων σχετικά με τα οφέλη που προκύπτουν από τον συνδυασμό πηγών άμεσης και έμμεσης χρηματοδότησης
-Δημιουργία κουλτούρας στις ιδιωτικές επιχειρήσεις όσον αφορά στην άμεση χρηματοδότηση από την Ε.. με σκοπό την προετοιμασία τους για μελλοντικά σενάρια, στα οποία η έμμεση ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα είναι στοχευμένη σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες ή θα υπάρχει χρηματοδότηση ειδικού σκοπού (πχ COVID-19).

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, ο κ. Γιώργος Παπαδημητρίου, διευθύνων σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, επισήμανε ότι ρα προγράμματα άμεσης χρηματοδότησης της ΕΕ συμβάλουν αποφασιστικά στην ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας, καθώς προάγουν την καινοτομία, την επίτευξη περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων, αλλά και τη διεθνή συνεργασία. Η ενίσχυση της συμμετοχής των ιδιωτικών επιχειρήσεων στα προγράμματα αυτά, μέσα από την ανάληψη δράσεων όπως αυτές που προτείνονται στην παρούσα έκθεση, θα συμβάλει καθοριστικά στην άντληση μεγαλύτερων κεφαλαίων ως ποσοστό του ΑΕΠ της χώρας, αλλά και στον μετασχηματισμό της οικονομίας μας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητάς της, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει της μεγάλες προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας και να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται, πρόσθεσε.

Ο κ. Νίκος Βέττας, γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ και καθηγητής Οικονομικών στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέφερε ότι είναι κρίσιμο ότι η επιτυχία σε αυτά τα προγράμματα προϋποθέτει λειτουργία σε ανταγωνιστικό επίπεδο στο επίπεδο της ΕΕ, καθώς και διασύνδεση των ελληνικών επιχειρήσεων και φορέων που διεκδικούν τους πόρους με δίκτυα από άλλα κράτη-μέλη. Συνεπώς η επιτυχία στα προγράμματα είναι σύμφυτη με εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα, ανέφερε ο κ. Βέττας.

Η έρευνα αναλύει, μεταξύ άλλων, την πίεση της αύξησης των τιμών στις αγοραστικές συνήθειες και τις προσπάθειες μείωσης και εξορθολογισμού της καταναλωτικής δαπάνης, τον αυξανόμενο ρόλο των μεγάλων εκπτωτικών γεγονότων, την τάση απομάκρυνσης από τις μάρκες και τη στροφή σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, αλλά και τις αυξημένες προσδοκίες των καταναλωτών από τις μάρκες για ηθικές συμπεριφορές, και τη σχετική υποχώρηση των ανησυχιών για την υγεία. Παρακολουθεί, επίσης, τη συνεχιζόμενη στροφή προς τις διαδικτυακές αγορές, την αναζήτηση βελτιωμένων εμπειριών από μεγάλες μερίδες του πληθυσμού, καθώς και τις ανησυχίες για το περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη, και την επίδρασή τους στα κριτήρια αγορών των καταναλωτών.

Συμπίεση εισοδημάτων και κατανάλωσης

Η έρευνα αποτυπώνει με σαφήνεια την πίεση που ασκούν στην αγοραστική δύναμη, αλλά και την ψυχολογία των καταναλωτών, η σημαντική αύξηση του πληθωρισμού στις παγκόσμιες αγορές και οι ανησυχίες που προκαλεί η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Έχοντας μόλις αφήσει πίσω τους μια δεκαετή περίοδο δημοσιονομικής προσαρμογής, οι Έλληνες καταναλωτές φαίνεται να βιώνουν έντονα τις οικονομικές επιπτώσεις της παρούσας συγκυρίας. Επτά στους δέκα (70% φέτος, από 60% πέρσι) δηλώνουν ότι ξοδεύουν λιγότερα χρήματα σε προϊόντα που δεν είναι πρώτης ανάγκης, ενώ πάνω από τους μισούς καταναλωτές (51% φέτος, από 43% πέρσι) δηλώνουν ότι αγοράζουν μόνο τα απαραίτητα. Σχεδόν στο σύνολο των επιμέρους κατηγοριών προϊόντων, τα ποσοστά όσων δηλώνουν ότι έχουν περιορίσει τις δαπάνες τους εμφανίζονται αυξημένα σε σχέση με το 2021, ενώ το ίδιο ισχύει και για τις εκτιμήσεις σχετικά με την εξέλιξη των δαπανών τους στους επόμενους τέσσερις μήνες. Αντίθετα, οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται πιο αισιόδοξοι για το μεσοπρόθεσμο μέλλον, καθώς το ποσοστό όσων προβλέπουν βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης κατά το επόμενο δωδεκάμηνο (29%) συμπίπτει με αυτούς που αναμένουν επιδείνωση.

Είναι σαφές, δηλαδή, ότι η ελληνική κοινωνία υιοθετεί μία συνολική στάση «αναμονής» και «αυτοπεριορισμού», επιλέγοντας να μειώσει την κατανάλωση, τουλάχιστον προσωρινά, μέχρι να ξεκαθαρίσει το θολό τοπίο και να λήξει η φάση της παγκόσμιας αβεβαιότητας που βιώνει.

Στο περιβάλλον αυτό, η τιμή αναδεικνύεται και φέτος, με διαφορά, ως το σημαντικότερο αγοραστικό κριτήριο, τόσο για το σήμερα (78%), όσο και για την επόμενη τριετία (78%). Ωστόσο, και παρά τις δυσκολίες, συγκεκριμένες ομάδες καταναλωτών εμφανίζονται πρόθυμες να πληρώσουν περισσότερα για επιλεγμένες κατηγορίες προϊόντων και, μάλιστα, σε μεγαλύτερο βαθμό από τους καταναλωτές διεθνώς. Οι νεότερες γενιές είναι πρόθυμες να πληρώσουν περισσότερο για προϊόντα ή υπηρεσίες που προσφέρουν άνεση, πρακτικότητα και ευκολία, η παραγωγική ηλικία 30-49 ετών για καλή εξυπηρέτηση πελατών και εμπειρία, ενώ οι μεγαλύτερης ηλικίας καταναλωτές ακολουθούν πιο συναισθηματικά κριτήρια, δείχνοντας προθυμία να πληρώσουν περισσότερα σε καταστήματα λιανικής της περιοχής τους ή για προϊόντα που παράγονται στη χώρα μας.

Εν αναμονή του επόμενου μεγάλου εκπτωτικού γεγονότος

Στο περιβάλλον αυτό, μεγάλα εκπτωτικά γεγονότα, όπως η Black Friday, οι έκτακτες εκπτώσεις, ή οι στοχευμένες μειώσεις τιμών σε προϊόντα β’ διαλογής, αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στη συνείδηση των καταναλωτών, καθώς σημαντικά ποσοστά εναποθέτουν τις ελπίδες τους, ή και το άλλοθι για αυξημένη κατανάλωση, σε παρόμοια γεγονότα.

Δύο στους τρεις (67%), και περισσότεροι μεταξύ των νεότερων ηλικιών, σκοπεύουν να πραγματοποιήσουν αγορές την επόμενη φορά που θα λάβει χώρα ένα μεγάλο αγοραστικό / εκπτωτικό γεγονός, ενώ οκτώ στους δέκα (83%) από αυτούς αναβάλλουν κάποιες αγορές που θέλουν να πραγματοποιήσουν μέχρι τότε. Ωστόσο, μόλις το 15% δηλώνουν ότι θα ξοδέψουν περισσότερα στις εκπτώσεις σε σχέση με πέρσι, έναντι 53% που θα ξοδέψουν τα ίδια και 32% που θα ξοδέψουν λιγότερα.

Οι μάρκες (brands) σε υποχώρηση

Η έρευνα καταγράφει την περαιτέρω αποδυνάμωση της σχέσης του καταναλωτή με τις μάρκες που παρατηρήθηκε στη διάρκεια της πανδημίας. 47% των καταναλωτών δηλώνουν ότι οι μάρκες αποτελούν σήμερα λιγότερο σημαντικό κριτήριο κατά τις αγοραστικές τους αποφάσεις, ενώ το 56% των ερωτώμενων, από 41% πριν έναν χρόνο, αναφέρουν ότι έχουν αλλάξει τα brands που αγοράζουν, είτε για να μειώσουν τα έξοδά τους, είτε γιατί επιλέγουν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, είτε για να υποστηρίξουν την τοπική οικονομία ή καταστήματα της γειτονιάς τους. Επιπλέον, μόλις το 17% των Ελλήνων καταναλωτών δηλώνουν διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα για brands που εμπιστεύονται.

Την ίδια ώρα, αλλάζουν δραστικά οι προσδοκίες από τα brands. Οι καταναλωτές δεν απαιτούν πλέον μόνο προσιτή τιμή, καλή ποιότητα και εξυπηρέτηση, αλλά και μία ισχυρή ηθική υπόσταση που θα ακολουθεί τις κοινωνικές επιταγές, μέσα από τον ισχυρό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο της επιχείρησης. Χαρακτηριστικά, το 72% των ερωτώμενων πιστεύουν ότι τα brands πρέπει να συμπεριφέρονται με ηθικό τρόπο και σύμφωνα με τις προσδοκίες της κοινωνίας, ενώ το 69% θεωρούν ότι η συμπεριφορά μίας επιχείρησης είναι τόσο σημαντική, όσο και τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που προσφέρει, ευρήματα που δημιουργούν για τις επιχειρήσεις και τα brands νέες ευθύνες και προκλήσεις.

Ωστόσο, μόλις 19%, έναντι 38% παγκοσμίως, δηλώνουν ικανοποιημένοι από τις σχετικές δράσεις και πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν οι μάρκες. Επιπλέον, σε μεγάλα ποσοστά, οι καταναλωτές εμφανίζονται έτοιμοι να «τιμωρήσουν» τα brands που δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους, διακόπτοντας ή μειώνοντας τις αγορές τους, ή δημοσιοποιώντας το παράπονό τους.

Το θέμα της υγείας ανησυχεί, αλλά πολύ λιγότερο

Οι Έλληνες καταναλωτές δηλώνουν ότι είναι, πλέον, πολύ πιο σημαντικό αγοραστικό κριτήριο το να είναι ένα προϊόν υγιεινό (61%) και είναι πιο πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερα για προϊόντα που προωθούν την υγεία και την ευεξία (35%), σε σχέση με τους καταναλωτές στον υπόλοιπο κόσμο. Παράλληλα, όμως, εμφανίζονται πιο έτοιμοι από το παγκόσμιο δείγμα να επισκεφτούν ξανά τα φυσικά καταστήματα, υποδηλώνοντας ότι η κοινωνία έχει εξοικειωθεί περισσότερο με την πανδημία.

Τα ζητήματα της υγείας εξακολουθούν να προβληματίζουν τους Έλληνες καταναλωτές, οι ανησυχίες, όμως, έχουν υποχωρήσει, καθώς επισκιάζονται σε μεγάλο βαθμό από τα οικονομικά προβλήματα. Οι ανησυχίες για την υγεία βρίσκονται πλέον στην τρίτη θέση (55%), μετά το κόστος διαβίωσης (74%) και τα οικονομικά (60%), ενώ η ψυχική υγεία ανησυχεί εξίσου με τη σωματική.

Οι online αγορές ήρθαν για να μείνουν

Οι Έλληνες καταναλωτές εξοικειώθηκαν εξ ανάγκης απότομα με το ηλεκτρονικό εμπόριο. Στη φετινή έρευνα, πάνω από τους μισούς (57%) τοποθετούνται θετικά απέναντι στις διαδικτυακές αγορές, και το ποσοστό αυτό κατανέμεται ισομερώς σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και κοινωνικές τάξεις. Όταν ρωτήθηκαν πώς θα κάνουν τις αγορές τους, ή θα αναζητήσουν προσφορές κατά το επόμενο μεγάλο εκπτωτικό γεγονός, μόλις 7% απάντησαν «κυρίως ή μόνο σε φυσικά καταστήματα». Ωστόσο, μια ισχυρή μειοψηφία εξακολουθεί να τηρεί επιφυλακτική στάση απέναντι στις διαδικτυακές αγορές, περισσότερο στα τρόφιμα και είδη σουπερμάρκετ και, σε μικρότερο βαθμό, στα αγαθά διαρκείας.

Την ίδια ώρα, η αγορά φαίνεται να ξεπερνά πολλά από τα αρχικά προβλήματα που προβλημάτιζαν τους καταναλωτές σε σχέση με τις online αγορές. Ιδιαίτερα, οι αργοί χρόνοι παράδοσης και η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων, που προβλημάτιζαν πέρσι το 49% και 37% των καταναλωτών αντίστοιχα, ανησυχούν σήμερα μόλις έναν στους πέντε. Εξακολουθούν, όμως, να λειτουργούν αποτρεπτικά το υψηλό κόστος παράδοσης (42%) και η δυσκολία στην αλλαγή προϊόντων (29%, με έντονη, όμως, μείωση από το 49% της περσινής έρευνας).

Η αναζήτηση της εμπειρίας μέσα στην κρίση

Σημαντικά μερίδια των Ελλήνων καταναλωτών, ιδιαίτερα στις ηλικίες 30-49 ετών, δηλώνουν ότι θα ήταν πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερα για προϊόντα προσαρμοσμένα στις ατομικές τους ανάγκες και γούστα, και προϊόντα που εξασφαλίζουν άνεση, πρακτικότητα και ευκολία. Είναι ενδεικτικό, επίσης, ότι, παρά την οικονομική στενότητα, ένας στους τέσσερις (26%) σκοπεύει να ξοδέψει περισσότερα σε διακοπές και ταξίδια αναψυχής, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των επιμέρους κατηγοριών προϊόντων και υπηρεσιών. Μακροπρόθεσμα, ένας στους δύο δηλώνει ότι θα δαπανά περισσότερα σε εμπειρίες, και ένας στους τέσσερις ότι θα κάνει περισσότερες online αγορές και θα επισκέπτεται μόνο καταστήματα που προσφέρουν σπουδαίες εμπειρίες.

Ανησυχία για τη βιώσιμη ανάπτυξη, που δε μεταφράζεται υποχρεωτικά σε πράξεις

38% των καταναλωτών θεωρούν τη βιώσιμη ανάπτυξη σημαντικό παράγοντα κατά τη λήψη αγοραστικών αποφάσεων σήμερα, ενώ, μακροπρόθεσμα, μέσω των επιλογών τους, δύο στους τρεις (64%) δείχνουν να τους απασχολεί ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος των αγορών τους. Υψηλά ποσοστά των Ελλήνων καταναλωτών αξιώνουν από τα brands και τις επιχειρήσεις κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπεύθυνη συμπεριφορά. Δηλώνουν, επίσης, ότι προσπαθούν να εφαρμόσουν οι ίδιοι έναν πιο βιώσιμο τρόπο ζωής, σε αντίστοιχα ποσοστά με το παγκόσμιο δείγμα, αν και αρκετές από τις απαντήσεις τους δε φαίνεται να επιβεβαιώνονται από τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία. Προβληματίζονται, όμως, για μία σειρά από παράγοντες που τους αποτρέπουν από την αγορά βιώσιμων προϊόντων, όπως – κυρίως – η υψηλή τιμή (74%), αλλά και η αξιοπιστία των πληροφοριών και ισχυρισμών που προβάλλουν σχετικά οι επιχειρήσεις. Είναι, δε, χαρακτηριστικό ότι σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει ότι θα μειώσει (37%) ή θα σταματήσει (9%) τις αγορές βιώσιμων προϊόντων κατά τον επόμενο χρόνο, έναντι 19% που θα τις ξεκινήσουν ή θα τις αυξήσουν.

Τυπολογίες καταναλωτών

Με βάση τις προτεραιότητές τους, οι καταναλωτές αυτοπροσδιορίζονται και κατατάσσονται σε πέντε διακριτές τυπολογίες.

Στην πρώτη θέση, όπως και στην περσινή έρευνα Future Consumer Index Ελλάδα 2021, βρίσκεται η τυπολογία Affordability First (33%), που αποτελείται από καταναλωτές που ανησυχούν για τα οικονομικά τους και κάνουν συνετή οικονομική διαχείριση. Στη δεύτερη θέση, από την τέταρτη πέρσι, η ομάδα Experience First (20%), είναι αυτοί που αναζητούν εμπειρίες για να ζουν τη ζωή στο έπακρο, και αναζητούν και πειραματίζονται με το καινούριο. Οι ευαισθητοποιημένοι για τον πλανήτη και το περιβάλλον (Planet First - 19%), βρίσκονται στην τρίτη θέση, ξεπερνώντας την τυπολογία Health first (18%), όσων ανησυχούν για την προσωπική και την οικογενειακή υγεία. Τέλος, η ομάδα που προτάσσει το κοινωνικό σύνολο, Society First (10%), βρίσκεται και φέτος στην τελευταία θέση.

Οι προτάσεις της ΕΥ

Με βάση τα ευρήματα της έρευνας, η ΕΥ καταθέτει μια σειρά από προτάσεις που ελπίζουμε να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς να πλοηγηθούν σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, να αντιμετωπίσουν τα άμεσα πιεστικά προβλήματα και να χαράξουν μια μακροπρόθεσμη στρατηγική ανάπτυξης και μετασχηματισμού.

1. Δημιουργία ή συμμετοχή σε οικοσυστήματα αλυσίδων αξίας, με στόχο τη δημιουργία συνεργειών
2. Δημιουργία control towers και εξασφάλιση της 100% ορατότητας (visibility) σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας
3. Αύξηση της ικανότητας ανταπόκρισης της επιχείρησης σε αντίξοες συνθήκες και μεταβαλλόμενες καταστάσεις και επανόδου της επιχείρησης σε κανονικές συνθήκες λειτουργίας
4. Δημιουργία νέων προϊόντων και αύξηση των υπηρεσιών με λογική προϊόντων
5. Ολιστικά επιχειρησιακά προγράμματα μετασχηματισμού σε επίπεδο αναδιοργάνωσης του λειτουργικού μοντέλου, end-to-end αναδιοργάνωσης των διαδικασιών και πλήρους υιοθέτησης και εφαρμογής σύγχρονης τεχνολογίας
6. Δημιουργία ή ένταξη σε νέα κανάλια πωλήσεων και ανάπτυξη ψηφιακών εμπειριών σε omni-channel περιβάλλον
7. Μετασχηματισμός του ανθρώπινου δυναμικού από απλούς υπαλλήλους σε «επιχειρηματίες»
8. Σχεδιασμός και, κυρίαρχα, υλοποίηση ουσιαστικού έργου, αντί απλών εξαγγελιών ή green washing, από τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς για τα θέματα βιώσιμης ανάπτυξης, αποτελεσματικής επικοινωνίας αυτών, εκπαίδευσης και συμμετοχής των καταναλωτών

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο κος Θάνος Μαύρος, Εταίρος της EY Ελλάδος και Επικεφαλής Τομέα Καταναλωτικών Προϊόντων και Λιανεμπορίου της ΕΥ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, δήλωσε: «Η φετινή μας έρευνα καταγράφει ανάγλυφα την οικονομική αβεβαιότητα των καταναλωτών, την αποστασιοποίησή τους από τις μάρκες, την αναζήτηση πλουσιότερων εμπειριών και τις αυξανόμενες ανησυχίες για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των αγοραστικών τους επιλογών. Σε αυτό το σύνθετο και ρευστό περιβάλλον, με εξαιρετικά πιθανή την περαιτέρω συμπίεση της κατανάλωσης, οι εταιρείες και οι οργανισμοί θα πρέπει να επιχειρήσουν τη φυγή προς τα εμπρός, και να επιταχύνουν τον ολοκληρωμένο λειτουργικό μετασχηματισμό τους, επενδύοντας στην περαιτέρω ψηφιοποίηση και τη βιώσιμη ανάπτυξη, έχοντας πάντα στο επίκεντρο τον άνθρωπο».

Αυτή είναι η τάση, έτσι όπως αποτυπώνεται σε έρευνα της Ernst & Young. Η κλιματική αλλαγή και η αναζήτηση ολοκληρωμένων και ικανοποιητικών εμπειριών, είναι πλέον πιο σημαντικά ζητήματα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι ομάδες των καταναλωτών που θέτουν το περιβάλλον ("planet first") και τις εμπειρίες ("experience first") ως προτεραιότητα, ενισχύθηκαν - από 16% στο 26%, και από 11% στο 18%, αντίστοιχα - σύμφωνα με την όγδοη έκδοση του EY Future Consumer Index. Παράλληλα, η βιωσιμότητα αποτελεί σημαντικό αγοραστικό κριτήριο για το 85% των καταναλωτών.

Η παγκόσμια έρευνα της EY αποκαλύπτει ότι οι καταναλωτές επαναπροσδιορίζουν τις αγοραστικές τους αποφάσεις και ξοδεύουν λιγότερα για ό,τι αντιλαμβάνονται ως μη απαραίτητο αγαθό, για οικονομικούς (49%) και περιβαλλοντικούς λόγους (30%). Αυτή η τάση ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στην κατανάλωση. Πράγματι, τα brands αποτελούν δευτερεύον κριτήριο για το 44% των καταναλωτών παγκοσμίως (49% για τους millennials και 47% για τη Gen Z).

Αντίστοιχα, σχεδόν οι μισοί καταναλωτές παγκοσμίως (41%), αισθάνονται λιγότερη πίεση να συμβαδίσουν με την τελευταία λέξη στην τεχνολογία και τα gadgets. Μόλις 27% αναφέρουν ότι αγοράζουν σήμερα περισσότερα πράγματα γιατί αυτό τους κάνει να νιώθουν πιο χαρούμενοι, ενώ 48% έχουν αντίθετη άποψη. Επιπρόσθετα, σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες παγκοσμίως (47%) δηλώνουν ότι αισθάνονται πιο άνετα με τον εαυτό τους, χωρίς να έχουν ανάγκη από προϊόντα καλλωπισμού. Γενικότερα, η πανδημία βοήθησε τους καταναλωτές να καταλάβουν ότι μπορούν να ζήσουν με λιγότερα και να καταναλώνουν «καλύτερα»: αισθάνονται ότι έχουν περισσότερα ρούχα από όσα πραγματικά χρειάζονται (48%) και είναι πιθανότερο να επισκευάσουν, παρά να αντικαταστήσουν (53%), ό,τι χαλάει.

Η παγκόσμια έρευνα της EY καταδεικνύει ότι οι νεότεροι σε ηλικία καταναλωτές θα ηγηθούν των εορταστικών αγορών: 71% της Gen Z και 68% των millennials, σε σύγκριση με το 37% των baby boomers, σχεδιάζουν να συμμετέχουν στην επερχόμενη μεγάλη αγοραστική περίοδο. Παρόλα αυτά, ο τρόπος που αγοράζουν έχει αλλάξει από χρονιά σε χρονιά.

Παρά το αυξημένο μερίδιο του ηλεκτρονικού εμπορίου (e-commerce) κατά την πανδημία, πάνω από τους μισούς (51%) ερωτηθέντες θα αναζητήσουν προσφορές στα φυσικά καταστήματα - 39% περισσότεροι από πέρυσι. Σύμφωνα με την έρευνα, αυτή η τάση μπορεί να εξηγηθεί από δύο παράγοντες: πέρα από το γεγονός ότι οι περιορισμοί ήρθησαν και τα καταστήματα επαναλειτούργησαν στις περισσότερες περιοχές του κόσμου, οι καταναλωτές επιλέγουν, επίσης, να αγοράσουν απευθείας από το κατάστημα, για να αποφύγουν τα αυξημένα έξοδα αποστολής και τις καθυστερήσεις που προκαλούνται από τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού. Πράγματι, για τους καταναλωτές που θα ψωνίσουν διαδικτυακά αυτή την εορταστική περίοδο, η πρωταρχική ανησυχία είναι τα υψηλά έξοδα αποστολής (32%), ακολουθούμενη από τη διαθεσιμότητα των προϊόντων (25%).

Η έρευνα υπογραμμίζει ότι, για να μετριαστούν αυτές οι ανησυχίες, οι εταιρείες πρέπει να επανασχεδιάσουν την εφοδιαστική τους αλυσίδα, το απόθεμά τους και τις διαδικασίες logistics, ειδικότερα καθώς η ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουν, αποκτά ολοένα και περισσότερη σημασία για το 57% των καταναλωτών. Δεδομένου ότι οι καταναλωτές είναι πλέον πολύ πιο επιλεκτικοί όσον αφορά στο πώς ξοδεύουν τα χρήματά τους, η εξάλειψη τυχόν εμποδίων και η εξασφάλιση μιας απρόσκοπτης εμπειρίας μεταξύ φυσικού και ψηφιακού κόσμου, θα είναι επιτακτικής σημασίας για τις επιχειρήσεις.