Οι χώρες με υψηλά χρέη και διαρθρωτικά ελλείμματα, καθώς και εκείνες με δυσμενή σχέση πληθωρισμού-ανάπτυξης, θεωρούνται πιο ευάλωτες σε ένα παρατεταμένο σοκ. Το πιο άμεσο κανάλι μετάδοσης είναι οι αυξημένες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, που οδηγούν σε υψηλότερο πληθωρισμό και μειώνουν τα πραγματικά εισοδήματα, πλήττοντας την εγχώρια ζήτηση.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Fitch, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα για τον Μάρτιο, προτού μειωθούν κατά μέσο όρο στα 70 δολάρια για το 2026. Ωστόσο, σε ένα δυσμενές σενάριο όπου η τιμή του πετρελαίου παραμείνει στα 95-100 δολάρια για όλο το 2026, η ανάπτυξη στις ανεπτυγμένες οικονομίες θα επιβραδυνθεί σημαντικά, φέρνοντας ορισμένες χώρες κοντά στην ύφεση.

Το stress test της Fitch αναδεικνύει ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι πληθωρισμού εντοπίζονται στην Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιαπωνία και τη Γαλλία, ενώ ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη προβλέπεται μεγαλύτερος για την Κορέα, την Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία, λόγω υψηλότερου κόστους ενέργειας και μεταφορών που επηρεάζει την κατανάλωση των νοικοκυριών.

Στο ελληνικό ΑΕΠ, οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι πιο ήπιες, με μείωση 0,4 ποσοστιαίων μονάδων μετά από τέσσερα τρίμηνα, εάν το πετρέλαιο παραμείνει στα 100 δολάρια κατά μέσο όρο για το 2026. Αντίθετα, μεγαλύτερες πιέσεις στην ανάπτυξη αναμένονται στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπως οι χώρες της Βαλτικής και η Σλοβενία, καθώς και στην Ταϊβάν, ενώ η Νορβηγία εμφανίζεται προστατευμένη, εκμεταλλευόμενη τις εξαγωγές ενέργειας.

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, η Fitch εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις ενδέχεται να λάβουν μέτρα όπως πλαφόν στις τιμές, μειώσεις φόρων και άμεση στήριξη σε νοικοκυριά και ενεργοβόρους κλάδους, ενώ η Κομισιόν θα μπορούσε να χαλαρώσει προσωρινά τους δημοσιονομικούς κανόνες. Το κόστος τέτοιων μέτρων θα αυξήσει τα ελλείμματα και θα περιορίσει τη δημοσιονομική ευελιξία, ειδικά σε χώρες που ξεκινούν από ασθενέστερη θέση.

Τέλος, η άνοδος των spreads των κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης κατά μέσο όρο 29 μονάδες βάσης από τις 27 Φεβρουαρίου καταδεικνύει ότι το κόστος δανεισμού αυξάνεται, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών των χωρών εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί και η ανάπτυξη αποδυναμωθεί.

Το ελληνικό χρέος βρίσκεται πλέον στο μέσο της κλίμακας BBB, απέχοντας δύο βαθμίδες από την κατηγορία Α, ενώ η Fitch αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει πετύχει τη μεγαλύτερη μείωση του λόγου χρέους/ΑΕΠ ανάμεσα σε όλες τις χώρες επενδυτικής βαθμίδας που αξιολογεί.

Παράγοντες που οδήγησαν στην αναβάθμιση

Εντυπωσιακή αποκλιμάκωση του χρέους
Ο σημαντικότερος λόγος της αναβάθμισης αφορά τη σταθερή πτωτική πορεία του χρέους. Η Fitch προβλέπει νέα μεγάλη μείωση κατά 9 μονάδες του ΑΕΠ το 2025, στο 145%, μετά από υποχώρηση 10 μονάδων το 2024. Από το 2020 το χρέος έχει μειωθεί συνολικά κατά 60 μονάδες από το επίπεδο της πανδημίας.
Ο οίκος θεωρεί ρεαλιστική την πτώση του χρέους κοντά στο 120% έως το 2030, με στήριξη από ονομαστική ανάπτυξη περίπου 4% και πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% μετά το 2027. Τα ισχυρά ταμειακά διαθέσιμα (18% του ΑΕΠ) λειτουργούν ως πρόσθετο δίχτυ ασφαλείας.

Ισχυρή δημοσιονομική επίδοση
Για το 2024 προβλέπεται πλεόνασμα 1% του ΑΕΠ και πρωτογενές πλεόνασμα 4,8%, ξεπερνώντας τις επιδόσεις και τους στόχους της κατηγορίας BBB.
Η βελτίωση αποδίδεται σε:

• διαρθρωτικά υψηλότερη φορολογική απόδοση,

• αποτελεσματικότερη είσπραξη εσόδων,

• σφιχτό έλεγχο δαπανών.

Η Ελλάδα υπερέβη πλήρως τις απαιτήσεις του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, ενώ η υιοθέτηση του εθνικού κανόνα ισοσκελισμένου πρωτογενούς αποτελέσματος ενισχύει τη σταθερότητα της δημοσιονομικής πολιτικής.

Περιορισμένη χαλάρωση το 2026
Παρά τις σχεδιαζόμενες φοροελαφρύνσεις, η Fitch εκτιμά ότι το 2026 η Ελλάδα θα παραμείνει σε πλεόνασμα. Τα κύρια μέτρα περιλαμβάνουν:

• Μείωση φόρου εισοδήματος 1,2 δισ. ευρώ,

• 600 εκατ. ευρώ για επιδότηση ενοικίου και ενίσχυση χαμηλοσυνταξιούχων,

• 300 εκατ. ευρώ για αυξήσεις μισθών στον αμυντικό τομέα.

Ο οίκος θεωρεί πως αυτά είναι ελεγχόμενα και συμβατά με τις θετικές προοπτικές.

Ευνοϊκό προφίλ χρέους και χαμηλοί κίνδυνοι αναχρηματοδότησης
Η Ελλάδα διατηρεί ένα από τα πιο ισχυρά προφίλ χρέους διεθνώς, με:

• μέση διάρκεια 19 έτη,

• μέσο επιτόκιο 1,5%,

• μεγάλο ποσοστό χρέους σε ευνοϊκούς όρους.

Αυτό μειώνει την έκθεση της χώρας σε μεταβολές των αγορών και ενισχύει τη σταθερότητα.

Ανθεκτική ανάπτυξη
Η ελληνική οικονομία “τρέχει” σταθερά με 2% ανάπτυξη, πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Η τάση αναμένεται να συνεχιστεί έως το 2027 χάρη σε:

• ισχυρή εγχώρια ζήτηση,

• επενδύσεις μέσω Ταμείου Ανάκαμψης,

• ενίσχυση νοικοκυριών,

• αύξηση απασχόλησης.

Αδύναμος κρίκος: το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών
Παραμένει υψηλό στο 6% του ΑΕΠ, λόγω χαμηλής αποταμίευσης και αυξημένων εισαγωγών από επενδύσεις. Ωστόσο, η Fitch σημειώνει ότι η συμμετοχή στην ευρωζώνη περιορίζει τον κίνδυνο χρηματοδότησης.

Σημαντική πρόοδος στο τραπεζικό σύστημα
Οι συστημικές τράπεζες έχουν πλέον:

• ισχυρά κεφάλαια,

• υψηλή κερδοφορία,

• εξυγιασμένα χαρτοφυλάκια.

Παραμένουν όμως προκλήσεις όπως οι αναβαλλόμενες φορολογικές πιστώσεις (DTCs) και οι κρατικές εγγυήσεις του «Ηρακλή».

Τι μπορεί να οδηγήσει σε νέα κίνηση αξιολόγησης

Αρνητικοί παράγοντες

• Στασιμότητα ή αύξηση του χρέους λόγω υπερβολικής δημοσιονομικής χαλάρωσης.

• Εσωτερικά ή εξωτερικά σοκ που θα μειώσουν τον ρυθμό ανάπτυξης ή θα επιδεινώσουν το ισοζύγιο.

Θετικοί παράγοντες

• Περαιτέρω μεγάλη μείωση του χρέους.

• Υψηλότερη ανάπτυξη μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων.

Το μήνυμα του Κυριάκου Πιερρακάκη
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δήλωσε ότι η αναβάθμιση «επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα αλλάζει επίπεδο» και ότι η χώρα καταφέρνει ταυτόχρονα να μειώνει φόρους, να στηρίζει την κοινωνία και να ενισχύει την οικονομική αξιοπιστία της.

Όπως ανέφερε, η αναβάθμιση συνεπάγεται χαμηλότερο κόστος δανεισμού, περισσότερη ρευστότητα για επιχειρήσεις, ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη επενδυτών, ενισχύοντας το συνολικό επενδυτικό περιβάλλον.

Η ελληνική οικονομία, σημείωσε, «χτίζει μια νέα θέση στο ευρωπαϊκό οικονομικό τοπίο», με στόχο μια χώρα πιο δυνατή, σύγχρονη και δίκαιη για όλους.

Σύμφωνα με τον οίκο, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Γαλλίας θα συνεχίσει να αυξάνεται, αντανακλώντας τα επίμονα πρωτογενή δημοσιονομικά ελλείμματα. Η Fitch προβλέπει ότι το χρέος θα αυξηθεί στο 121% του ΑΕΠ το 2027 από 113,2% το 2024, χωρίς σαφή ορίζοντα για σταθεροποίηση τα επόμενα χρόνια.

Ο λόγος χρέους/ΑΕΠ της Γαλλίας το 2024, ήδη διπλάσιος σε σχέση με τον διάμεσο της κατηγορίας «A», ήταν κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος από το επίπεδο του 2019 και είναι πλέον ο τρίτος υψηλότερος μεταξύ των κρατών μελών που κατατάσσονται στις κατηγορίες «A» και «AA». Το αυξανόμενο δημόσιο χρέος της Γαλλίας περιορίζει την ικανότητα ανταπόκρισης σε νέους κραδασμούς χωρίς περαιτέρω επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών.

Ταυτόχρονα, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του οίκου, ο πολιτικός κατακερματισμός εμποδίζει τη δημοσιονομική προσαρμογή. Η απώλεια της ψήφου εμπιστοσύνης της κυβέρνησης καταδεικνύει τον αυξημένο κατακερματισμό και την πόλωση της εσωτερικής πολιτικής της χώρας. Από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές στα μέσα του 2024, η Γαλλία είχε τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις. Αυτή η αστάθεια αποδυναμώνει την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να επιτύχει ουσιαστική δημοσιονομική προσαρμογή και καθιστά απίθανο το ονομαστικό δημοσιονομικό έλλειμμα να μειωθεί στο 3% του ΑΕΠ έως το 2029, όπως είχε θέσει στόχο η απερχόμενη κυβέρνηση.

Η Fitch εκτιμά ότι η πορεία προς τις προεδρικές εκλογές του 2027 θα περιορίσει περαιτέρω το περιθώριο για δημοσιονομική προσαρμογή βραχυπρόθεσμα και αναμένει υψηλή πιθανότητα συνέχισης του πολιτικού αδιεξόδου και μετά τις εκλογές.

Ταυτόχρονα, επισημαίνεται ότι η Γαλλία έχει αδύναμο ιστορικό δημοσιονομικής προσαρμογής και συμμόρφωσης με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Έχουν υπάρξει στο παρελθόν περίοδοι δημοσιονομικής σύσφιξης, αλλά το ονομαστικό δημοσιονομικό έλλειμμα υπερέβη το 3% του ΑΕΠ σε όλα, πλην τριών, από τα τελευταία είκοσι χρόνια, ενώ δεν έχει καταγραφεί πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα από το 2001.

Η Fitch προβλέπει για τη Γαλλία δημοσιονομικό έλλειμμα 5,5% του ΑΕΠ το 2025, κοντά στον στόχο της κυβέρνησης για 5,4% και μειωμένο από το 5,8% του 2024. Ωστόσο, το ποσοστό του 2025 παραμένει υψηλό σε σύγκριση με το προβλεπόμενο διάμεσο έλλειμμα της ευρωζώνης στο 2,7% και το διάμεσο της κατηγορίας «A» που βρίσκεται στο 2,9%.

Σε έκθεσή της τονίζει ότι η Ευρώπη εισάγει περίπου το 60% της συνολικής ζήτησης φυσικού αερίου, καθώς η Ρωσία προμηθεύει περίπου το ένα τρίτο της κατανάλωσης της ηπείρου – 152 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) μέσω αγωγών και 17 bcm ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), προσθέτοντας ότι η εξάρτηση από το ρωσικό αέριο ποικίλλει ανά χώρα με τη Γερμανία και την Ιταλία να εισάγουν τους υψηλότερους όγκους.

Ο διεθνής οίκος αξιολόγησης ανέφερε ότι η Ευρώπη σχεδιάζει να αντικαταστήσει περίπου 100 bcm ρωσικού φυσικού αερίου μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους με 50 bcm από πρόσθετες προμήθειες LNG από αλλού, με το υπόλοιπο να προέρχεται από την αιολική και ηλιακή επέκταση, την εξοικονόμηση ενέργειας και τη διαφοροποίηση των πηγών φυσικού αερίου.

Οι αναλυτές της έκθεσης επισημαίνουν ότι η ΕΕ έχει σημαντική δυναμικότητα εισαγωγής LNG περίπου 157 bcm ετησίως, εκ των οποίων μόνο 80 bcm χρησιμοποιήθηκαν το 2021, αφήνοντας χώρο για επιπλέον όγκους.

«Ωστόσο, οι περισσότεροι τερματικοί σταθμοί εισαγωγής LNG είναι συγκεντρωμένοι στην Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία και την Ιταλία με περιορισμένη υπάρχουσα υποδομή αγωγών για την παράδοση φυσικού αερίου στη Γερμανία και σε ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που εξαρτώνται περισσότερο από το ρωσικό αέριο αγωγών», ανέφερε η Fitch Ratings.

«Πιστεύουμε ότι το σχέδιο της ΕΕ είναι εφικτό μεσοπρόθεσμα, εάν υλοποιηθούν οι προτεινόμενες αυξήσεις της χωρητικότητας LNG, ενώ οι ανταγωνιστικές τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη συνεχίζουν να ανακατευθύνουν το LNG από την Ασία, πάνω από τον πρόσθετο εφοδιασμό αγωγών από την Αλγερία και την αυξανόμενη ενεργειακή απόδοση και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» πρόσθεσε.