Οι μεγάλοι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης ανοίγουν τον δεύτερο κύκλο των αξιολογήσεών τους για το 2026, έχοντας στο μικροσκόπιο τη μεγάλη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους, τα πρωτογενή πλεονάσματα, τις πρόωρες αποπληρωμές αλλά και την ανθεκτικότητα της οικονομίας απέναντι στις νέες διεθνείς ενεργειακές και γεωπολιτικές πιέσεις.

Η πρώτη ετυμηγορία έρχεται σχεδόν αμέσως. Στις 4 Σεπτεμβρίου ανακοινώνει την αξιολόγησή της η DBRS, ενώ δύο εβδομάδες αργότερα ακολουθεί μία ιδιαίτερα σημαντική ημέρα για την Ελλάδα.

Στις 18 Σεπτεμβρίου θα ανακοινώσουν τις αποφάσεις τους τόσο η Moody’s όσο και η Scope Ratings. Στις 23 Οκτωβρίου ακολουθεί η Standard & Poor’s και ο δεύτερος κύκλος ολοκληρώνεται στις 6 Νοεμβρίου με τη Fitch.

Οι πέντε κρίσιμες αξιολογήσεις

Το ημερολόγιο του δεύτερου εξαμήνου διαμορφώνεται ως εξής:

4 Σεπτεμβρίου – DBRS

18 Σεπτεμβρίου – Moody’s

18 Σεπτεμβρίου – Scope Ratings

23 Οκτωβρίου – Standard & Poor’s

6 Νοεμβρίου – Fitch

Η Ελλάδα έχει ήδη εξασφαλίσει την επενδυτική βαθμίδα και πλέον το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στο επόμενο βήμα: πόσο γρήγορα μπορεί να κινηθεί υψηλότερα μέσα στην επενδυτική κατηγορία.

Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα

Η χώρα βρίσκεται στη βαθμίδα BBB με σταθερές προοπτικές από DBRS, Standard & Poor’s και Fitch. Η Moody’s αξιολογεί την Ελλάδα με Baa3 και σταθερές προοπτικές, ενώ η Scope βρίσκεται στο BBB με θετικές προοπτικές.

Αυτό κάνει τη Scope ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στον νέο γύρο, καθώς οι θετικές προοπτικές αφήνουν περισσότερο ανοικτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής αναβάθμισης. Θετικό μήνυμα είχε έρθει μέσα στον Αύγουστο και από τον ιαπωνικό οίκο R&I, ο οποίος διατήρησε την αξιολόγηση BBB αλλά αναβάθμισε τις προοπτικές της Ελλάδας σε θετικές.

Το μεγάλο «όπλο»: Η μείωση του χρέους

Το σημαντικότερο στοιχείο στον νέο κύκλο αξιολογήσεων είναι αναμφίβολα η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Για χρόνια, το πολύ υψηλό χρέος αποτελούσε το μεγαλύτερο μειονέκτημα της ελληνικής οικονομίας στις εκθέσεις των διεθνών οίκων.

Η εικόνα όμως αλλάζει. Τα πρωτογενή πλεονάσματα, η ανάπτυξη και κυρίως η πολιτική πρόωρων αποπληρωμών δημιουργούν ταχύτερη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Και αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα της Αθήνας για τις επόμενες αναβαθμίσεις.

Η Scope βλέπει χρέος 107% του ΑΕΠ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τελευταίες εκτιμήσεις της Scope. Τον Μάρτιο ο οίκος προέβλεπε ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος θα μειωνόταν περίπου στο 127% του ΑΕΠ το 2030 και στο 120% το 2035.

Λίγους μήνες αργότερα, όμως, έγινε αισθητά πιο αισιόδοξος. Σε έκθεση του Ιουνίου προέβλεψε ότι το χρέος θα μπορούσε να υποχωρήσει στο 107% του ΑΕΠ το 2031.

Εφόσον επιβεβαιωθεί μια τέτοια πορεία, η Ελλάδα θα μπορούσε να βρεθεί με χαμηλότερο δείκτη χρέους από μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες, όπως η Ιταλία, η Γαλλία και το Βέλγιο.

Η Moody’s και το ενδιαφέρον για την επόμενη κίνηση

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αξιολόγηση της Moody’s στις 18 Σεπτεμβρίου. Στην προηγούμενη αξιολόγησή της, τον Μάρτιο, η Moody’s εκτιμούσε ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος θα μειωνόταν περίπου στο 140% του ΑΕΠ το 2027.

Οι νεότερες δημοσιονομικές εξελίξεις και οι πρόωρες αποπληρωμές δημιουργούν πλέον διαφορετικά δεδομένα.Ο ίδιος ο οίκος είχε επισημάνει ότι μία διατηρήσιμη μείωση του χρέους, σημαντικά ταχύτερη από τις προβλέψεις του, θα μπορούσε να ασκήσει ανοδική πίεση στην αξιολόγηση της Ελλάδας.

Γι' αυτό η νέα έκθεση της Moody’s θα διαβαστεί προσεκτικά από κυβέρνηση, τράπεζες και αγορές.

Πρωτογενές πλεόνασμα 5,77 δισ. ευρώ

Ένα ακόμη θετικό στοιχείο είναι η εκτέλεση του προϋπολογισμού. Στο επτάμηνο Ιανουαρίου – Ιουλίου καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα 5,77 δισ. ευρώ, υψηλότερο από τον στόχο.

Η δημοσιονομική επίδοση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τους οίκους αξιολόγησης. Δεν εξετάζουν μόνο το σημερινό ύψος του χρέους αλλά και το κατά πόσο η χώρα μπορεί να διατηρεί πρωτογενή πλεονάσματα και να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της χωρίς να δημιουργούνται νέες δημοσιονομικές ανισορροπίες.

Ανάπτυξη 2% στο πρώτο τρίμηνο

Θετική παραμένει και η εικόνα της οικονομικής δραστηριότητας. Το ελληνικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2% σε ετήσια βάση στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Το επόμενο σημαντικό τεστ έρχεται στις 7 Σεπτεμβρίου, όταν η ΕΛΣΤΑΤ αναμένεται να ανακοινώσει τα στοιχεία για το δεύτερο τρίμηνο.

Μια ισχυρή επίδοση θα ενισχύσει το επιχείρημα ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται παρά το δύσκολο διεθνές περιβάλλον.

Ο μεγάλος κίνδυνος έρχεται από την ενέργεια

Η εικόνα, πάντως, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Από τον πρώτο γύρο αξιολογήσεων του Μαρτίου μέχρι σήμερα, το διεθνές οικονομικό περιβάλλον έχει επιδεινωθεί σημαντικά.

Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει νέες αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά. Το Brent βρίσκεται κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, έναντι περίπου 60 δολαρίων στις αρχές του έτους. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή στο ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, όπου οι τιμές έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με τις αρχές του 2026.

Γιατί η ενέργεια μπορεί να αλλάξει τις προβλέψεις

Η αύξηση του ενεργειακού κόστους λειτουργεί σε πολλά επίπεδα. Επιβαρύνει επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Αυξάνει τις πληθωριστικές πιέσεις. Περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα.

Και μπορεί να υποχρεώσει την κυβέρνηση να λάβει πρόσθετα μέτρα στήριξης, δημιουργώντας δημοσιονομικό κόστος.

Γι' αυτό οι οίκοι αξιολόγησης θα εξετάσουν όχι μόνο τις σημερινές επιδόσεις της οικονομίας αλλά και το πόσο ανθεκτικές μπορούν να παραμείνουν εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί.

Στο μικροσκόπιο και οι εξαγγελίες της ΔΕΘ

Υπάρχει φέτος και μία ενδιαφέρουσα χρονική σύμπτωση. Ο νέος γύρος αξιολογήσεων συμπίπτει ουσιαστικά με τις κυβερνητικές εξαγγελίες στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Οι οίκοι θα παρακολουθούν επομένως προσεκτικά το δημοσιονομικό αποτύπωμα των νέων μέτρων. Φοροελαφρύνσεις, αυξήσεις εισοδημάτων και μέτρα στήριξης θα αξιολογηθούν όχι μόνο ως προς το όφελος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις αλλά και ως προς το κατά πόσο συμβαδίζουν με τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Τι σημαίνει μια νέα αναβάθμιση για την οικονομία

Μια αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας δεν είναι απλώς ένας καλύτερος «βαθμός» σε μια διεθνή έκθεση. Μπορεί να έχει πραγματικές οικονομικές επιπτώσεις. Όσο βελτιώνεται η αξιολόγηση της χώρας, τόσο μειώνεται θεωρητικά το ρίσκο που αποδίδουν οι διεθνείς επενδυτές στα ελληνικά ομόλογα.

Αυτό μπορεί να συμβάλει σε χαμηλότερο κόστος δανεισμού για το Δημόσιο και να λειτουργήσει θετικά για τράπεζες και επιχειρήσεις που αντλούν κεφάλαια από τις αγορές. Παράλληλα, υψηλότερες αξιολογήσεις μπορούν να διευρύνουν τη βάση των διεθνών επενδυτών που τοποθετούν κεφάλαια σε ελληνικούς τίτλους.

Το στοίχημα δεν είναι πλέον η επενδυτική βαθμίδα

Η μεγάλη αλλαγή σε σχέση με πριν από λίγα χρόνια είναι ακριβώς αυτή. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον το εάν η Ελλάδα θα επιστρέψει στην επενδυτική βαθμίδα.

Αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι πλέον πόσο γρήγορα μπορεί να ανέβει στα επόμενα σκαλοπάτια της επενδυτικής κατηγορίας.

Για να συμβεί αυτό χρειάζεται συνέχεια στη μείωση του χρέους, διατηρήσιμη ανάπτυξη, δημοσιονομική σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας.

Ο κρίσιμος Σεπτέμβριος

Ο Σεπτέμβριος θα δώσει τις πρώτες απαντήσεις.

Η DBRS ανοίγει τον χορό στις 4 Σεπτεμβρίου.

Στις 7 Σεπτεμβρίου έρχονται τα νέα στοιχεία για το ΑΕΠ.

Και στις 18 Σεπτεμβρίου ακολουθεί το διπλό τεστ Moody’s και Scope.

Μέσα σε δύο εβδομάδες θα έχει διαμορφωθεί μια πολύ καθαρότερη εικόνα για το πώς βλέπουν οι διεθνείς οίκοι την ελληνική οικονομία μετά την ενεργειακή αναταραχή και τις νέες δημοσιονομικές εξελίξεις.

Η Ελλάδα μπαίνει στον δεύτερο γύρο με σημαντικά πλεονεκτήματα: πλεονάσματα, ανάπτυξη και ταχύτερη μείωση του χρέους. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτά θα αποδειχθούν αρκετά για να ανοίξει μέσα στους επόμενους μήνες ο δρόμος για το επόμενο σκαλοπάτι της πιστοληπτικής αξιολόγησης.

Ο διεθνής οίκος επισημαίνει ότι και οι τρεις χώρες έχουν αναβαθμιστεί τρεις φορές από το 2022, με τη σημαντική υποχώρηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ να αποτελεί βασικό παράγοντα πίσω από αυτή την εξέλιξη.

Οι δείκτες χρέους έχουν μειωθεί εντυπωσιακά από τα υψηλά του 2020 και βρίσκονται πλέον αισθητά χαμηλότερα ακόμη και από τα επίπεδα πριν από την πανδημία. Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά από το σύνολο της Ευρωζώνης, όπου η αποκλιμάκωση του χρέους υπήρξε πολύ πιο περιορισμένη.

Οι τρεις αναβαθμίσεις της Ελλάδας

Η βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών ενίσχυσε τη θέση των τριών χωρών στο μοντέλο αξιολόγησης κρατικού κινδύνου της Fitch, επιτρέποντας διαδοχικές αναβαθμίσεις.

Για την Ελλάδα, πρόσθετος θετικός παράγοντας ήταν η θεαματική εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος, όπως αντίστοιχα συνέβη στην Κύπρο. Στην περίπτωση της Πορτογαλίας σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η ενίσχυση της εξωτερικής θέσης της οικονομίας.

Οι εξελίξεις αυτές επέτρεψαν στη Fitch να αφαιρέσει αρνητικές ποιοτικές προσαρμογές που προηγουμένως λειτουργούσαν ως «ταβάνι» στις αξιολογήσεις και άνοιξαν τον δρόμο για αναβαθμίσεις περισσότερων βαθμίδων.

Η Fitch επιβεβαίωσε τον Μάιο την πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας στο «BBB» με σταθερές προοπτικές, ενώ η Κύπρος βρίσκεται στο «A-» με θετικές προοπτικές. Για την Πορτογαλία, η αξιολόγηση διατηρείται στο «A», με τον οίκο να έχει αναβαθμίσει τον Μάρτιο τις προοπτικές σε θετικές.

Γιατί Ελλάδα, Κύπρος και Πορτογαλία ξεπέρασαν Ιταλία και Ισπανία

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύγκριση με την Ιταλία και την Ισπανία.

Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες μείωσης του χρέους και στις πέντε οικονομίες της Νότιας Ευρώπης. Από μόνη της, όμως, δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί Ελλάδα, Κύπρος και Πορτογαλία πέτυχαν μεγαλύτερη βελτίωση της πιστοληπτικής τους εικόνας.

Ιταλία και Ισπανία επωφελήθηκαν επίσης από την ανάπτυξη και την επίδρασή της στον παρονομαστή του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Ωστόσο, σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα έχουν πετύχει καθαρή βελτίωση της αξιολόγησής τους κατά μόλις μία βαθμίδα, έναντι τριών βαθμίδων για Ελλάδα, Κύπρο και Πορτογαλία.

Για τη Fitch, η απάντηση βρίσκεται πρωτίστως στη δημοσιονομική πολιτική.

Το «κλειδί» των πρωτογενών πλεονασμάτων

Ελλάδα, Κύπρος και Πορτογαλία έχουν περάσει σε διατηρήσιμα και συνειδητά επιδιωκόμενα πρωτογενή πλεονάσματα, γεγονός που επιτρέπει στο δημόσιο χρέος να μειώνεται όχι μόνο λόγω της ανάπτυξης αλλά και μέσω της δημοσιονομικής διαχείρισης.

Αντίθετα, η Ιταλία εμφανίζει μόλις μικρά πρωτογενή πλεονάσματα από το 2024, ενώ η Ισπανία δεν έχει επιτύχει αντίστοιχη δημοσιονομική επίδοση.

Το μήνυμα του οίκου είναι σαφές: η ανάπτυξη από μόνη της δεν δημιουργεί πρωτογενή πλεονάσματα. Απαιτείται δημοσιονομική πολιτική που διατηρεί τα έσοδα και τις δαπάνες σε επίπεδα συμβατά με τη σταθερή μείωση του χρέους.

Τώρα αρχίζουν τα δυσκολότερα

Η Fitch, ωστόσο, προειδοποιεί ότι το περιβάλλον που βοήθησε τις τρεις οικονομίες τα προηγούμενα χρόνια αρχίζει να γίνεται λιγότερο ευνοϊκό.

Η ισχυρή μεταπανδημική ανάκαμψη του τουρισμού έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί, ενώ η επίδραση των κεφαλαίων του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αναμένεται να κορυφωθεί το 2026.

Παράλληλα, περιορίζεται σταδιακά και το πλεονέκτημα του χαμηλού πραγματικού κόστους χρηματοδότησης που βοήθησε τις υπερχρεωμένες οικονομίες να μειώσουν τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ.

Καθώς αυτοί οι «ούριοι άνεμοι» εξασθενούν, το βάρος για την περαιτέρω μείωση του χρέους μεταφέρεται ακόμη περισσότερο στα πρωτογενή πλεονάσματα.

Δημογραφικό και άμυνα οι νέες προκλήσεις

Η διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν θεωρείται δεδομένη.

Η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τις δαπάνες για συντάξεις, υγεία και κοινωνική προστασία, ενώ οι αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις δημιουργούν ανάγκη για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες.

Παράλληλα, η Fitch εντοπίζει τον κίνδυνο εξασθένησης της πολιτικής συναίνεσης γύρω από τη δημοσιονομική πειθαρχία, ιδιαίτερα εάν αυξηθούν οι κοινωνικές πιέσεις για περισσότερες δημόσιες δαπάνες.

Το στοίχημα για την Ελλάδα, επομένως, μεταφέρεται στην επόμενη ημέρα: να συνεχιστεί η αποκλιμάκωση του χρέους ακόμη και όταν η ώθηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και τη μεταπανδημική ανάκαμψη θα είναι μικρότερη.

Το ελληνικό παράδειγμα ως μήνυμα στην Ευρώπη

Η Fitch θεωρεί ότι η εμπειρία της Ελλάδας, της Κύπρου και της Πορτογαλίας προσφέρει ένα ευρύτερο μάθημα για τις ευρωπαϊκές οικονομίες που αντιμετωπίζουν υψηλό ή αυξανόμενο δημόσιο χρέος.

Στην κατηγορία αυτή τοποθετεί μεταξύ άλλων την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, για τις οποίες η σταθεροποίηση και αποκλιμάκωση του χρέους αποτελεί ολοένα σημαντικότερη πρόκληση.

Το βασικό συμπέρασμα του οίκου είναι ότι οι διατηρήσιμες αναβαθμίσεις δεν μπορούν να στηριχθούν αποκλειστικά στην ισχυρή ανάπτυξη ή σε προσωρινά ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες.

Χρειάζονται πρωτογενή πλεονάσματα για πολλά χρόνια και υπό διαδοχικές κυβερνήσεις, ώστε οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης να θεωρήσουν ότι η μείωση του χρέους αποτελεί μόνιμη αλλαγή της δημοσιονομικής πορείας και όχι αποτέλεσμα μιας ευνοϊκής συγκυρίας.

Για την Ελλάδα, το μήνυμα της Fitch είναι διπλό: η μεγάλη αποκλιμάκωση του χρέους και η εξυγίανση των τραπεζών έχουν ήδη ανταμειφθεί με τρεις αναβαθμίσεις από το 2022, αλλά η επόμενη φάση θα απαιτήσει ακόμη μεγαλύτερη δημοσιονομική συνέπεια, καθώς οι παράγοντες που διευκόλυναν μέχρι σήμερα την προσπάθεια αρχίζουν να εξασθενούν.

Ο οίκος αξιολόγησης εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμό 1,7% το 2026, ενώ για το 2027 προβλέπει μικρή επιτάχυνση στο 1,9%, με τον πληθωρισμό να διαμορφώνεται στο 3,1% φέτος και να αποκλιμακώνεται στο 2,4% το 2027.

Σύμφωνα με τη Fitch, η Ελλάδα κατάφερε να διατηρήσει ρυθμούς ανάπτυξης λίγο πάνω από το 2% την περίοδο 2023-2025, παρά τα διεθνή γεωπολιτικά και εμπορικά σοκ. Ωστόσο, η ένταση στη Μέση Ανατολή και η νέα άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να περιορίσουν τη δυναμική της οικονομίας το επόμενο διάστημα.

Ο οίκος εκτιμά ότι σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να συγκλίνει με την υπόλοιπη Ευρωζώνη, με βασικό μοχλό την εσωτερική ζήτηση, τις επενδύσεις, τη βελτίωση των οικονομικών των νοικοκυριών και τη σταθερή αύξηση της απασχόλησης.

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, η Fitch προβλέπει πλεόνασμα 0,8% του ΑΕΠ για το 2026 και 0,7% για το 2027, αποδίδοντας τις θετικές επιδόσεις στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, στα υψηλότερα έσοδα και στον αυστηρό έλεγχο των κρατικών δαπανών.

Παρά τη δημοσιονομική χαλάρωση που αναμένεται λόγω των μέτρων στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση, η Fitch θεωρεί ότι η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στη δημοσιονομική πειθαρχία, ακόμη και σε προεκλογικό περιβάλλον.

Όπως σημειώνει, οι πρόσφατες υπεραποδόσεις των δημόσιων οικονομικών και ο προϋπολογισμός του 2026 επιβεβαιώνουν την ισχυρή δέσμευση της χώρας σε δημοσιονομικά υγιείς πολιτικές, τις οποίες χαρακτηρίζει ιδιαίτερα αξιόπιστες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η Fitch και στην πορεία του δημόσιου χρέους. Παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση των τελευταίων ετών, το ελληνικό χρέος παραμένει περίπου 2,5 φορές υψηλότερο από τον μέσο όρο των χωρών με αξιολόγηση BBB, που βρίσκεται κοντά στο 58% του ΑΕΠ.

Ωστόσο, ο οίκος εκτιμά ότι η πτωτική πορεία θα συνεχιστεί με ταχείς ρυθμούς, με το ελληνικό χρέος να προσεγγίζει το 120% του ΑΕΠ έως το 2030, χάρη στην ανάπτυξη και στα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα.

Στο εξωτερικό ισοζύγιο, η Fitch σημειώνει ότι το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε το 2025, αλλά αναμένεται να αυξηθεί ξανά φέτος λόγω των υψηλών τιμών της ενέργειας. Ο οίκος αποδίδει το υψηλό έλλειμμα κυρίως στις χαμηλές αποταμιεύσεις και στις αυξημένες εισαγωγές που απαιτούνται για την επενδυτική δραστηριότητα της οικονομίας.

Θετική παραμένει και η εικόνα για το τραπεζικό σύστημα, με τη Fitch να εκτιμά ότι οι ελληνικές τράπεζες θα συνεχίσουν να ωφελούνται από την ανθεκτική ανάπτυξη της οικονομίας, την ισχυρή επιχειρηματική δραστηριότητα και τη σταδιακή ανάκαμψη του λιανεμπορίου.

Περιορισμένα κονδύλια από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις

Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαθέσει μέχρι σήμερα σημαντικά μειωμένα κονδύλια για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών ενέργειας συγκριτικά με το 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε προκαλέσει ανατιμήσεις ρεκόρ. Η μείωση αυτή αντανακλά μια πιο συγκρατημένη στάση των κυβερνήσεων απέναντι στις τρέχουσες ενεργειακές προκλήσεις. Πολλές χώρες επιλέγουν κυρίως οριζόντια μέτρα, όπως γενικευμένες μειώσεις φόρων στα καύσιμα, παρά τις προειδοποιήσεις των οικονομολόγων. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η προτεραιότητα θα έπρεπε να δοθεί σε στοχευμένες παρεμβάσεις που απευθύνονται αποκλειστικά στα ευάλωτα νοικοκυριά, τα οποία πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή ακρίβεια.

Ελάχιστα ποσοστά ΑΕΠ για την ενεργειακή στήριξη - Κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά

Σύμφωνα με τον Φεντερίκο Μπαρίγκα Σαλαζάρ, αναλυτή του οίκου Fitch, τα μέτρα στήριξης που εφαρμόζονται σήμερα παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένα. Τα ποσοστά κυμαίνονται από 0,3% του ΑΕΠ στην Ισπανία έως κάτω από 0,01% σε χώρες όπως η Γαλλία και η Βρετανία, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως ανεπαρκές για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο οίκος Fitch εκφράζει ανησυχίες σχετικά με τις δημοσιονομικές επιπτώσεις μιας πιθανής επέκτασης των μέτρων στήριξης. Η ενίσχυση των παρεμβάσεων θα μπορούσε να επιβαρύνει σοβαρά τα δημόσια οικονομικά των ευρωπαϊκών χωρών, ειδικά εάν οι πιέσεις στις αγορές ενέργειας συνεχιστούν ή εντατικοποιηθούν στο άμεσο μέλλον.

Η Ελλάδα ως θετικό παράδειγμα

Ο αναλυτής του διεθνούς οίκου υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαφοροποιείται θετικά από την πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών, καθώς έχει υιοθετήσει στοχευμένα μέτρα στήριξης. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί εξαίρεση στο ευρωπαϊκό τοπίο και αναγνωρίζεται από τον οίκο Fitch ως πιο αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, καθώς εξασφαλίζει ότι η βοήθεια φτάνει εκεί που πραγματικά χρειάζεται.

Οι αναλυτές της Fitch επισημαίνουν ότι η σύγκρουση αποτελεί νέο σοκ για την παγκόσμια οικονομία, με αβέβαιη πορεία και διαρκείς επιπτώσεις σε βασικές ενεργειακές υποδομές να ενέχουν κινδύνους πέραν της περιοχής. Παράλληλα, οι επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο από εκείνες του Ιουνίου 2025, ενώ οι παράγοντες που θα καθορίσουν τη διάρκεια περιλαμβάνουν την καταστροφή της ιρανικής στρατιωτικής ικανότητας και τη διάθεση των ΗΠΑ να αποφύγουν μια μεγαλύτερη σύγκρουση. Οι επιθέσεις του Ιράν και των πληρεξούσιών του αναμένεται να συνεχιστούν και να ενταθούν βραχυπρόθεσμα.

Το παγκόσμιο σοκ στον ενεργειακό εφοδιασμό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και ασθενέστερη ανάπτυξη στην Ευρώπη, ενισχυόμενο από χρηματοπιστωτικές αγορές μέσω υψηλότερων ασφαλίστρων κινδύνου. Ο Γκρεγκ Κις εκτιμά ότι η ανάπτυξη στην Ελλάδα θα μπορούσε να παραμείνει περίπου στο 2% φέτος, εφόσον η σύγκρουση είναι βραχύβια, με τον υψηλότερο πληθωρισμό να θεωρείται προσωρινός. Η ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη και η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ αποτελούν σημαντικές ασπίδες έναντι του σοκ, ενώ οι ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης, μεγάλες διάρκειες λήξης χρέους και χαμηλές αποδόσεις ομολόγων προστατεύουν την Ελλάδα από αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης.

Όσον αφορά τις ελληνικές τράπεζες, ο Πάου Λαμπρό σημειώνει ότι έχουν μικρή έκθεση στην περιοχή και οι ισχυροί ισολογισμοί τους μπορούν να απορροφήσουν πιθανές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις. Η πολιτική της ΕΚΤ παραμένει κρίσιμη, καθώς οι τράπεζες είναι ευαίσθητες στα επιτόκια. Η Fitch διατηρεί αξιολόγηση 'BBB-' για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, με σταθερό outlook για Πειραιώς και Alpha Bank και θετικό για Εθνική Τράπεζα και Eurobank. Οι τράπεζες αναμένεται να διατηρήσουν ικανοποιητικά χρηματοοικονομικά προφίλ και προφίλ κινδύνου μεσοπρόθεσμα, στηριζόμενες στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων και στην ανθεκτική ποιότητα του ενεργητικού.

Η Fitch εκτιμά ότι τα λειτουργικά κέρδη θα κινηθούν γύρω στο 3,5% των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο περιουσιακών στοιχείων (RWAs) το 2026, υποστηριζόμενα από βελτίωση των καθαρών εσόδων από τόκους, αύξηση εσόδων από προμήθειες και μειωμένες χρεώσεις απομείωσης δανείων. Οι δείκτες CET1 παραμένουν πάνω από τις μεσοπρόθεσμες προσδοκίες, με σταθερό δείκτη NPE κοντά στο 3% λόγω ανθεκτικής ανάπτυξης της Ελλάδας.

Τέλος, η Fitch δεν αναμένει ουσιαστική επίδραση από την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του "Νόμου Κατσέλη", αν και θα μπορούσε να επηρεάσει την πειθαρχία πληρωμών και τη στάση των τραπεζών απέναντι σε νέα δάνεια λιανικής. Όσον αφορά τις ελληνικές εισηγμένες, ο οίκος εκτιμά ότι η βραχύβια διάρκεια του πολέμου δεν αλλάζει σημαντικά τις προοπτικές τους, με κύριους οδηγούς τις τιμές του πετρελαίου και το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επηρεάζοντας επιλεκτικά κλάδους όπως τουρισμό, μεταφορές και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας.

Ο οίκος διατηρεί αξιολόγηση «BBB-» για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, με σταθερό outlook για την Τράπεζα Πειραιώς και την Alpha Bank, ενώ θετικές προοπτικές αποδίδει στην Εθνική Τράπεζα και την Eurobank.

Η αξιολόγηση στηρίζεται στις ισχυρές επιδόσεις του 2025, χρονιά κατά την οποία τα λειτουργικά κέρδη ανήλθαν στο 3,4% των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού (RWAs), έναντι 3,6% το 2024, παρά το περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων. Για το 2026, η Fitch προβλέπει ότι η επίδοση θα διατηρηθεί κοντά στο 3,5%, με ώθηση από τη βελτίωση των καθαρών εσόδων από τόκους, την άνοδο των προμηθειών και τη μείωση των απομειώσεων.

Οι θετικοί αυτοί παράγοντες αναμένεται να εξισορροπήσουν το αυξημένο λειτουργικό κόστος που συνδέεται με επενδύσεις σε ανάπτυξη και ψηφιακό μετασχηματισμό.

Τα καθαρά έσοδα από τόκους παρουσιάζουν σημάδια ανάκαμψης, καθώς τα επιτόκια σταθεροποιούνται και η πιστωτική επέκταση διατηρείται ισχυρή, αγγίζοντας το 8% το 2025, με συμβολή πλέον και από τη λιανική τραπεζική. Παρότι τα NII των τεσσάρων τραπεζών υποχώρησαν κατά μέσο όρο 5%, τα έσοδα από προμήθειες ενισχύθηκαν κατά 12%, χάρη στη διεύρυνση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων και στον αυξημένο όγκο συναλλαγών.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα κυβερνητικά μέτρα –όπως η μείωση προμηθειών, οι αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές και οι παρεμβάσεις στήριξης δανειοληπτών– δεν ανέκοψαν τη διατήρηση ικανοποιητικής κερδοφορίας. Παράλληλα, οι χρεώσεις απομείωσης υποχώρησαν μέσα στο έτος, ακόμη και αν σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν έκτακτα στοιχεία.

Σε επίπεδο κεφαλαιακής επάρκειας, οι περισσότερες τράπεζες διατηρούν δείκτες CET1 πάνω από τις μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις. Ωστόσο, η Fitch προειδοποιεί ότι η έντονη πιστωτική ανάπτυξη, οι αυξημένες διανομές κεφαλαίου και πιθανές εξαγορές ενδέχεται να περιορίσουν τους δείκτες. Ενδεικτικά, ο CET1 της Τράπεζας Πειραιώς διαμορφώθηκε στο 12,7% μετά την εξαγορά της Εθνικής Ασφαλιστικής στο τέλος του 2025, με τον οίκο να αναμένει επαναφορά άνω του 13% εντός της τρέχουσας χρήσης.

Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων των τεσσάρων τραπεζών υποχώρησε οριακά στο 3%, εξέλιξη που αποδίδεται στην αύξηση των χορηγήσεων και στη σταθερότητα της ποιότητας ενεργητικού. Για το 2026, η Fitch προβλέπει γενικά σταθερή εικόνα, με στήριξη από τη συνεχιζόμενη ανθεκτική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Τέλος, η Fitch δεν προβλέπει ουσιαστική επίπτωση από την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τον υπολογισμό τόκων στο πλαίσιο του Νόμου Κατσέλη, καθώς μεγάλο μέρος των σχετικών δανείων έχει τιτλοποιηθεί μέσω του προγράμματος «Ηρακλής». Ωστόσο, δεν αποκλείεται η απόφαση να επηρεάσει τη συμπεριφορά ορισμένων δανειοληπτών και να οδηγήσει τις τράπεζες σε πιο συντηρητική πολιτική στη λιανική πίστη, με τις πλήρεις λεπτομέρειες να αναμένονται.

Η νέα έκθεση Global Housing and Mortgage Outlook 2026 καταγράφει ότι η στεγαστική κρίση παραμένει βαθιά δομική: το πρόβλημα δεν είναι η υπερβάλλουσα ζήτηση, αλλά η αργή οικοδομική παραγωγή σε σχέση με τις ανάγκες των νοικοκυριών. Σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ασία, οι αγορές έρχονται αντιμέτωπες με υψηλά κόστη κατασκευής, ελλείψεις εργατικού δυναμικού, γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και αυστηρούς χωροταξικούς περιορισμούς, που κρατούν την προσφορά χαμηλή ακόμη και όταν τα επιτόκια υποχωρούν.

Οι τιμές ανεβαίνουν εκεί όπου θα περίμενε κανείς να πέφτουν

Το 2026, η Fitch βλέπει ανοδικές πιέσεις σχεδόν παντού:

Ισπανία: αναμένεται να σημειώσει τη μεγαλύτερη αύξηση παγκοσμίως, 8%-10%, καθώς η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τη χαμηλή οικοδομική δραστηριότητα.

Ολλανδία – Αυστραλία: οι τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, αφού η κατασκευή νέων κατοικιών δεν καλύπτει τον ρυθμό δημιουργίας νοικοκυριών.

Γερμανία – Ηνωμένο Βασίλειο: οι αγορές δεν διορθώνουν, όχι λόγω ευφορίας, αλλά λόγω επίμονης έλλειψης προσφοράς.

Στην αντίπερα όχθη, ΗΠΑ και Κίνα επιβεβαιώνουν ότι ούτε οι μεγαλύτερες αγορές μπορούν να ξεφύγουν από τη δομική πίεση της προσφοράς — απλώς το κάνουν με διαφορετικό τρόπο.

Στις ΗΠΑ, οι τιμές κινούνται σε στενό εύρος -2% έως +2%, καθώς η αδύναμη ζήτηση αντισταθμίζεται από τη χαμηλή διαθεσιμότητα ακινήτων.

Στην Κίνα, παρά την υπερπροσφορά, οι τιμές αναμένεται να υποχωρήσουν 4%-6%, καθώς η ζήτηση παραμένει αδύναμη και ο κλάδος δεν σταθεροποιείται.

Τα επιτόκια δεν αρκούν για να αλλάξουν τη μεγάλη εικόνα

Παρότι τα στεγαστικά επιτόκια σταθεροποιούνται ή υποχωρούν ελαφρώς, παραμένουν πολύ υψηλότερα από τα επίπεδα της προ-Covid δεκαετίας. Η προσιτότητα έχει ήδη επιβαρυνθεί από:

αυξημένες τιμές,
υψηλότερα ασφάλιστρα,
βαρύτερους φόρους ακινήτων,
μεγαλύτερο κόστος συντήρησης.

Ακόμη και με χαμηλότερα επιτόκια, οι τιμές κινδυνεύουν να απορροφήσουν το όφελος, αφού περισσότεροι αγοραστές θα επιστρέψουν στην αγορά, ενώ η προσφορά κατοικιών παραμένει περιορισμένη.

Οι καθυστερήσεις στα στεγαστικά δάνεια παραμένουν γενικά χαμηλές σε ΗΠΑ, Καναδά, Ευρώπη και Αυστραλία, χάρη σε ισχυρές αγορές εργασίας και αυστηρά κριτήρια δανειοδότησης. Εξαιρέσεις όπως ΗΠΑ, Καναδάς, Ιαπωνία και Μεξικό δείχνουν μικρή άνοδο, ενώ η Κίνα παραμένει η πιο ευάλωτη.

Το μήνυμα της Fitch είναι σαφές:
η παγκόσμια αγορά κατοικιών δεν πρόκειται να γίνει πιο προσιτή το 2026.

Όπου η ζήτηση είναι δυνατή, οι τιμές ανεβαίνουν επειδή δεν χτίζονται αρκετά σπίτια.
Όπου η ζήτηση εξασθενεί, οι τιμές και πάλι δεν πέφτουν επειδή η προσφορά είναι υπερβολικά περιορισμένη.

Η στεγαστική κρίση παγιώνεται ως μόνιμο, διαρθρωτικό χαρακτηριστικό των περισσότερων ανεπτυγμένων οικονομιών.

Σύμφωνα με τον διεθνή οίκο, οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις για την τιμή του Brent και του αμερικάνικου WTI έχουν μειωθεί, ώστε να αντικατοπτρίζουν τη σημαντική υπερπροσφορά στην αγορά, καθώς η αύξηση της παραγωγής υπερβαίνει τη μέτρια άνοδο της ζήτησης.

Η Fitch λαμβάνει επίσης υπόψη την αβεβαιότητα σε σχέση με τις ρωσικές ροές και την πολιτική του ΟΠΕΚ+, καθώς το πετρελαϊκό καρτέλ πάτησε φρένο ως προς τη διαδικασία αντιστροφής των περικοπών παραγωγής στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Οι μακροπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις παραμένουν σταθερές, καθώς οι χαμηλότερες τιμές αναμένεται να αρχίσουν να περιορίζουν την ανάπτυξη της παραγωγής υψηλού κόστους. Παράλληλα, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι θα συνεχίσουν να ενισχύουν τη μεταβλητότητα.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Fitch:

– Για το 2025, η τιμή αναφοράς του πετρελαίου έχει μειωθεί κατά $1 ανά βαρέλι.
– Για το 2026 και 2027, οι τιμές προβλέπονται χαμηλότερα από τις προηγούμενες εκτιμήσεις, αντανακλώντας την εκτίμηση ότι η αγορά θα παρουσιάσει υπερπροσφορά.

Οι εκτιμήσεις για τα επίπεδα ζήτησης

Η Fitch προβλέπει, έτσι, ότι η παγκόσμια ζήτηση θα αυξηθεί περίπου κατά 0,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2025 και το 2026, λόγω βραδύτερης οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και της ύφεσης που διανύει ο κλάδος των πετροχημικών και της ενεργειακής μετάβασης.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει εκτιμήσει ότι η διείσδυση των ηλεκτρικών οχημάτων οδήγησε σε εκτόπιση περίπου 1,3 εκατ. βαρελιών ημερησίως από τα επίπεδα παγκόσμιας ζήτησης το 2024. Αν και ο ρυθμός της εκτόπισης αυτής μπορεί να επιβραδυνθεί, η τάση αναμένεται να συνεχιστεί μακροπρόθεσμα.

Πάντως, η πετρελαϊκή ζήτηση εμφάνισε κάποια σημάδια βελτίωσης το τρίτο τρίμηνο του 2025, καταγράφοντας αύξηση κατά περίπου 0,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Με ελαφρώς ισχυρότερη ανάπτυξη του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2026, η ζήτηση πετρελαίου ενδέχεται να βρει κάποια στήριξη, ωστόσο ο διεθνής οίκος εξακολουθεί να αναμένει ότι θα διατηρηθεί κάτω από το όριο του 1 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Ο IEA προβλέπει ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα αυξηθεί κατά 3,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025 και κατά επιπλέον 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026. Η αύξηση της παραγωγής εκτός ΟΠΕΚ+ αντιπροσωπεύει το 55% και το 48% αυτών των αυξήσεων αντίστοιχα, με κινητήριες δυνάμεις τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Βραζιλία, τη Γουιάνα και την Αργεντινή.

Η Fitch αναμένει κάποια επιβράδυνση της αύξησης παραγωγής εκτός ΟΠΕΚ+ το 2027. Ορισμένες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν καθυστερήσει τις επενδυτικές τους αποφάσεις λόγω της μεταβλητότητας των τιμών. Σύμφωνα με την έρευνα Energy Survey της Dallas Fed, οι αμερικανικές εταιρείες χρειάζονται τιμή WTI μεταξύ 61 και 70 δολαρίων ανά βαρέλι για να καταστεί κερδοφόρα η διάνοιξη νέων γεωτρήσεων, κυρίως σε σχιστολιθικά κοιτάσματα.

Η στρατηγική του ΟΠΕΚ+

Ο ΟΠΕΚ+ έχει συνεχίσει, μέχρι τώρα, την άρση των εθελοντικών περικοπών παραγωγής του. Αφού ολοκλήρωσε την επαναφορά των 2,2 εκατ,.βαρελιών Σεπτέμβριο του 2025, ξεκίνησε την πλήρη αποκατάσταση της πρόσθετης εθελοντικής περικοπής των 1,65 εκατ. βαρελιών την ημέρα, αυξάνοντας την παραγωγή κατά 137.000 βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Ο οργανισμός, ωστόσο, ανακοίνωσε στην πρόσφατη συνεδρίαση του πως προχωρά σε παύση για το πρώτο τρίμηνο του 2026, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες της αγοράς και τη χαμηλότερη εποχική ζήτηση.

Το ρωσικό αργό

Όσον αφορά τον παράγοντα της Ρωσίας, η ρωσική παραγωγή παραμένει σταθερή στα 9,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα λόγω των κυρώσεων. Ωστόσο, οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου κατά των ρωσικών εταιρειών Lukoil και Rosneft ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τις ροές των εξαγωγών, καθώς μαζί οι δύο εταιρείες αντιστοιχούν περίπου στο 50% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, με κορυφαίους πελάτες τους την Κίνα και την Ινδία.

Σε κάθε περίπτωση, μια ενδεχόμενη συμφωνία ειρήνης στην Ουκρανία, ακόμη και αν επιτευχθεί, είναι απίθανο να επηρεάσει τον όγκο των ρωσικών εξαγωγών βραχυπρόθεσμα, εκτιμά η Fitch.

To φυσικό αέριο

Η αυξημένη εκτίμηση για την τιμή TTF το 2026 αντανακλά τα στενότερα ισοζύγια φυσικού αερίου στην Ευρώπη, καθώς η αύξηση της προσφοράς LNG περιορίζεται από καθυστερήσεις έργων, ενώ οι ρωσικές ροές μέσω αγωγών παραμένουν δομικά μειωμένες. Ωστόσο, η Fitch εξακολουθεί να εκτιμά ότι η πρόσθετη δυναμικότητα υγροποίησης LNG που θα τεθεί σε λειτουργία το 2026 και το 2027 θα ασκήσει σημαντικές καθοδικές πιέσεις στις τιμές TTF.

Η παραγωγή φυσικού αερίου στις ΗΠΑ αυξάνεται ταχύτερα από την κατανάλωση, ενώ οι αυξανόμενες εξαγωγές LNG έχουν συμβάλει στη διατήρηση ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Έτσι, λοιπόν, η Fitch διατηρεί την εκτίμησή της για μακροπρόθεσμη οριακή τιμή στα 2,75 δολάρια ανά εκατομμύριο κυβικά πόδια (mcf).

Η Ευρώπη αν και παρουσιάζει αργή αλλά αξιοσημείωτη αντοχή, φαίνεται πως εξελίσσεται σε μια αγορά «δύο ταχυτήτων».

Oι περισσότερες οικονομίες βλέπουν τα δημοσιονομικά τους να πιέζονται, ωστόσο η Ελλάδα τοποθετείται στον στενό πυρήνα των χωρών που θα καταφέρουν να διατηρήσουν πλεονάσματα και να συνεχίσουν τη μείωση του χρέους.

Με βάση την έκθεση του οίκου, η Ελλάδα θα εμφανίσει τη μεγαλύτερη μείωση χρέους στην Ευρώπη την περίοδο 2019–2026, άνω των 40 ποσοστιαίων μονάδων σε όρους ΑΕΠ.

Στο δημοσιονομικό πεδίο, το σκηνικό είναι σαφώς πιο δύσκολο. Η Fitch διαπιστώνει ότι οι πιέσεις στις δαπάνες αυξάνονται γρηγορότερα απ’ ό,τι αναμενόταν, με αιχμή την άμυνα και το κόστος γήρανσης.

Το έλλειμμα της ΕΕ προβλέπεται να φτάσει το 2,7% του ΑΕΠ το 2026, ενώ το αντίστοιχο της Ευρωζώνης θα κινηθεί κοντά στο 3%.

Ελλάδα, Κύπρος και Ιρλανδία

Εδώ όμως αποτυπώνεται και η μεγάλη εικόνα των «δύο ταχυτήτων». Στις προβλέψεις της Fitch, μόνο η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ιρλανδία εμφανίζονται με καθαρά δημοσιονομικά πλεονάσματα το 2026, ενώ η Πορτογαλία προσεγγίζει την ισορροπία.

Κοινό σημείο μεταξύ αυτών των χωρών, σύμφωνα με τον οίκο, είναι η βαθιά προσαρμογή των προηγούμενων ετών και η σταθερή δέσμευση σε πρωτογενή πλεονάσματα ακόμη και μέσα στις κρίσεις της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία.

Αντίθετα, οικονομίες με μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, όπως η Γερμανία, η Δανία και η Σουηδία, καταγράφουν σοβαρή επιδείνωση λόγω της εκτίναξης των αμυντικών δαπανών.

Για τη Γερμανία, η Fitch προβλέπει έλλειμμα άνω του 4% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια, επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από την εποχή της επανένωσης.

Στην περίπτωση της Ιταλίας και της Ισπανίας, ο οίκος βλέπει περιορισμένους δημοσιονομικούς κινδύνους παρά το υψηλό χρέος, λόγω της πολιτικής δέσμευσης της Ιταλίας στη δημοσιονομική σύνεση και της ισχυρής αναπτυξιακής δυναμικής της Ισπανίας. Αντίθετα, Γαλλία, Βέλγιο και Ηνωμένο Βασίλειο συνεχίζουν να εμφανίζουν αδύναμη δημοσιονομική προσαρμογή, ως αποτέλεσμα πολιτικής αστάθειας και κατακερματισμού.

Από το β’ εξάμηνο του 2019, το ελληνικό αξιόχρεο ενισχύθηκε κατά τέσσερις βαθμίδες από Fitch, DBRS και Scope και κατά πέντε βαθμίδες από τον S&P, καθώς το υψηλό δημόσιο χρέος ακολούθησε ταχεία πτωτική πορεία και η οικονομία έδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, πετυχαίνοντας ρυθμούς ανάπτυξης διπλάσιους της Ευρωζώνης. Ο Moody’s επίσης αναβάθμισε τη χώρα κατά τέσσερις βαθμίδες, αποδίδοντας την επενδυτική βαθμίδα τον Μάρτιο, αν και παραμένει ένα «σκαλοπάτι» χαμηλότερα από τους άλλους οίκους.

Οι αξιολογήσεις της Ελλάδας βρίσκονται πλέον μόλις μία βαθμίδα κάτω από της Ιταλίας (BBB+), η οποία επίσης αναβαθμίστηκε, μειώνοντας σημαντικά το δημοσιονομικό της έλλειμμα. Παρότι το ιταλικό χρέος (138% του ΑΕΠ) δεν αναμένεται να υποχωρήσει πριν από το 2028, το ελληνικό χρέος, σήμερα κοντά στο 146% του ΑΕΠ, προβλέπεται να μειωθεί κάτω από το 120% το 2029, ενώ ο Fitch τοποθετεί αυτό το ορόσημο στο 2030. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πιθανότατα θα έχει χαμηλότερο χρέος από την Ιταλία ήδη από το 2027-2028.

Αν οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, αναμένονται νέες αναβαθμίσεις, με την Ελλάδα να θεωρείται πολύ πιθανό ότι θα ανέβει δύο ακόμη βαθμίδες την επόμενη διετία και θα εισέλθει στην κατηγορία «Α», όπου βρίσκονται οι περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης.

Οι αγορές έχουν ήδη προεξοφλήσει τη βελτίωση, καθώς η χώρα δανείζεται φθηνότερα από την Ιταλία και τη Γαλλία – το ελληνικό 10ετές κινείται στο 3,3%, έναντι 3,5% για τις δύο χώρες.

Με τις αναβαθμίσεις, η Ελλάδα αφήνει οριστικά πίσω την κρίση χρέους, η οποία οδήγησε το αξιόχρεό της στο χαμηλότερο επίπεδο διεθνώς πριν από 15 χρόνια. Τον Δεκέμβριο του 2009 οι πρώτες υποβαθμίσεις από S&P και Fitch (Α- σε BBB+) βασίστηκαν στη δυσκολία μείωσης του ελλείμματος και του χρέους. Οι υποβαθμίσεις συνεχίστηκαν το 2010 λόγω αδυναμίας δανεισμού με βιώσιμα επιτόκια.

Το 2011 η Ελλάδα έπεσε στην κατηγορία CCC, εν μέσω φημολογίας για PSI, με τους οίκους να προειδοποιούν ότι κάθε αναδιάρθρωση θα θεωρηθεί χρεοκοπία. Το 2012, μετά την οριστικοποίηση του PSI, η χώρα κατατάχθηκε σε επιλεκτική χρεοκοπία. Λίγους μήνες αργότερα, οι πολιτικές εξελίξεις επέτρεψαν μικρή ανάκτηση αξιολόγησης, αλλά σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Η ανάκαμψη ανεκόπη το 2015, με τον S&P να ρίχνει το αξιόχρεο τέσσερις βαθμίδες μέσα σε λίγους μήνες λόγω των αδιεξόδων στις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα και του δημοψηφίσματος. Μετά το τρίτο μνημόνιο, εγκαινιάστηκε σταδιακή ανάκαμψη, με την αξιολόγηση να επιστρέφει το 2016 στο επίπεδο του 2012 και να βελτιώνεται περαιτέρω τα επόμενα χρόνια.

Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται στην καλύτερη δημοσιονομική θέση της τελευταίας 15ετίας, με προοπτικές περαιτέρω αναβάθμισης και πλήρη αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών.