Περιορισμένα κονδύλια από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις

Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαθέσει μέχρι σήμερα σημαντικά μειωμένα κονδύλια για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών ενέργειας συγκριτικά με το 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε προκαλέσει ανατιμήσεις ρεκόρ. Η μείωση αυτή αντανακλά μια πιο συγκρατημένη στάση των κυβερνήσεων απέναντι στις τρέχουσες ενεργειακές προκλήσεις. Πολλές χώρες επιλέγουν κυρίως οριζόντια μέτρα, όπως γενικευμένες μειώσεις φόρων στα καύσιμα, παρά τις προειδοποιήσεις των οικονομολόγων. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η προτεραιότητα θα έπρεπε να δοθεί σε στοχευμένες παρεμβάσεις που απευθύνονται αποκλειστικά στα ευάλωτα νοικοκυριά, τα οποία πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή ακρίβεια.

Ελάχιστα ποσοστά ΑΕΠ για την ενεργειακή στήριξη - Κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά

Σύμφωνα με τον Φεντερίκο Μπαρίγκα Σαλαζάρ, αναλυτή του οίκου Fitch, τα μέτρα στήριξης που εφαρμόζονται σήμερα παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένα. Τα ποσοστά κυμαίνονται από 0,3% του ΑΕΠ στην Ισπανία έως κάτω από 0,01% σε χώρες όπως η Γαλλία και η Βρετανία, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως ανεπαρκές για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο οίκος Fitch εκφράζει ανησυχίες σχετικά με τις δημοσιονομικές επιπτώσεις μιας πιθανής επέκτασης των μέτρων στήριξης. Η ενίσχυση των παρεμβάσεων θα μπορούσε να επιβαρύνει σοβαρά τα δημόσια οικονομικά των ευρωπαϊκών χωρών, ειδικά εάν οι πιέσεις στις αγορές ενέργειας συνεχιστούν ή εντατικοποιηθούν στο άμεσο μέλλον.

Η Ελλάδα ως θετικό παράδειγμα

Ο αναλυτής του διεθνούς οίκου υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαφοροποιείται θετικά από την πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών, καθώς έχει υιοθετήσει στοχευμένα μέτρα στήριξης. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί εξαίρεση στο ευρωπαϊκό τοπίο και αναγνωρίζεται από τον οίκο Fitch ως πιο αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, καθώς εξασφαλίζει ότι η βοήθεια φτάνει εκεί που πραγματικά χρειάζεται.

Οι αναλυτές της Fitch επισημαίνουν ότι η σύγκρουση αποτελεί νέο σοκ για την παγκόσμια οικονομία, με αβέβαιη πορεία και διαρκείς επιπτώσεις σε βασικές ενεργειακές υποδομές να ενέχουν κινδύνους πέραν της περιοχής. Παράλληλα, οι επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο από εκείνες του Ιουνίου 2025, ενώ οι παράγοντες που θα καθορίσουν τη διάρκεια περιλαμβάνουν την καταστροφή της ιρανικής στρατιωτικής ικανότητας και τη διάθεση των ΗΠΑ να αποφύγουν μια μεγαλύτερη σύγκρουση. Οι επιθέσεις του Ιράν και των πληρεξούσιών του αναμένεται να συνεχιστούν και να ενταθούν βραχυπρόθεσμα.

Το παγκόσμιο σοκ στον ενεργειακό εφοδιασμό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και ασθενέστερη ανάπτυξη στην Ευρώπη, ενισχυόμενο από χρηματοπιστωτικές αγορές μέσω υψηλότερων ασφαλίστρων κινδύνου. Ο Γκρεγκ Κις εκτιμά ότι η ανάπτυξη στην Ελλάδα θα μπορούσε να παραμείνει περίπου στο 2% φέτος, εφόσον η σύγκρουση είναι βραχύβια, με τον υψηλότερο πληθωρισμό να θεωρείται προσωρινός. Η ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη και η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ αποτελούν σημαντικές ασπίδες έναντι του σοκ, ενώ οι ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης, μεγάλες διάρκειες λήξης χρέους και χαμηλές αποδόσεις ομολόγων προστατεύουν την Ελλάδα από αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης.

Όσον αφορά τις ελληνικές τράπεζες, ο Πάου Λαμπρό σημειώνει ότι έχουν μικρή έκθεση στην περιοχή και οι ισχυροί ισολογισμοί τους μπορούν να απορροφήσουν πιθανές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις. Η πολιτική της ΕΚΤ παραμένει κρίσιμη, καθώς οι τράπεζες είναι ευαίσθητες στα επιτόκια. Η Fitch διατηρεί αξιολόγηση 'BBB-' για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, με σταθερό outlook για Πειραιώς και Alpha Bank και θετικό για Εθνική Τράπεζα και Eurobank. Οι τράπεζες αναμένεται να διατηρήσουν ικανοποιητικά χρηματοοικονομικά προφίλ και προφίλ κινδύνου μεσοπρόθεσμα, στηριζόμενες στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων και στην ανθεκτική ποιότητα του ενεργητικού.

Η Fitch εκτιμά ότι τα λειτουργικά κέρδη θα κινηθούν γύρω στο 3,5% των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο περιουσιακών στοιχείων (RWAs) το 2026, υποστηριζόμενα από βελτίωση των καθαρών εσόδων από τόκους, αύξηση εσόδων από προμήθειες και μειωμένες χρεώσεις απομείωσης δανείων. Οι δείκτες CET1 παραμένουν πάνω από τις μεσοπρόθεσμες προσδοκίες, με σταθερό δείκτη NPE κοντά στο 3% λόγω ανθεκτικής ανάπτυξης της Ελλάδας.

Τέλος, η Fitch δεν αναμένει ουσιαστική επίδραση από την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του "Νόμου Κατσέλη", αν και θα μπορούσε να επηρεάσει την πειθαρχία πληρωμών και τη στάση των τραπεζών απέναντι σε νέα δάνεια λιανικής. Όσον αφορά τις ελληνικές εισηγμένες, ο οίκος εκτιμά ότι η βραχύβια διάρκεια του πολέμου δεν αλλάζει σημαντικά τις προοπτικές τους, με κύριους οδηγούς τις τιμές του πετρελαίου και το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επηρεάζοντας επιλεκτικά κλάδους όπως τουρισμό, μεταφορές και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας.

Ο οίκος διατηρεί αξιολόγηση «BBB-» για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, με σταθερό outlook για την Τράπεζα Πειραιώς και την Alpha Bank, ενώ θετικές προοπτικές αποδίδει στην Εθνική Τράπεζα και την Eurobank.

Η αξιολόγηση στηρίζεται στις ισχυρές επιδόσεις του 2025, χρονιά κατά την οποία τα λειτουργικά κέρδη ανήλθαν στο 3,4% των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού (RWAs), έναντι 3,6% το 2024, παρά το περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων. Για το 2026, η Fitch προβλέπει ότι η επίδοση θα διατηρηθεί κοντά στο 3,5%, με ώθηση από τη βελτίωση των καθαρών εσόδων από τόκους, την άνοδο των προμηθειών και τη μείωση των απομειώσεων.

Οι θετικοί αυτοί παράγοντες αναμένεται να εξισορροπήσουν το αυξημένο λειτουργικό κόστος που συνδέεται με επενδύσεις σε ανάπτυξη και ψηφιακό μετασχηματισμό.

Τα καθαρά έσοδα από τόκους παρουσιάζουν σημάδια ανάκαμψης, καθώς τα επιτόκια σταθεροποιούνται και η πιστωτική επέκταση διατηρείται ισχυρή, αγγίζοντας το 8% το 2025, με συμβολή πλέον και από τη λιανική τραπεζική. Παρότι τα NII των τεσσάρων τραπεζών υποχώρησαν κατά μέσο όρο 5%, τα έσοδα από προμήθειες ενισχύθηκαν κατά 12%, χάρη στη διεύρυνση των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων και στον αυξημένο όγκο συναλλαγών.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα κυβερνητικά μέτρα –όπως η μείωση προμηθειών, οι αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές και οι παρεμβάσεις στήριξης δανειοληπτών– δεν ανέκοψαν τη διατήρηση ικανοποιητικής κερδοφορίας. Παράλληλα, οι χρεώσεις απομείωσης υποχώρησαν μέσα στο έτος, ακόμη και αν σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν έκτακτα στοιχεία.

Σε επίπεδο κεφαλαιακής επάρκειας, οι περισσότερες τράπεζες διατηρούν δείκτες CET1 πάνω από τις μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις. Ωστόσο, η Fitch προειδοποιεί ότι η έντονη πιστωτική ανάπτυξη, οι αυξημένες διανομές κεφαλαίου και πιθανές εξαγορές ενδέχεται να περιορίσουν τους δείκτες. Ενδεικτικά, ο CET1 της Τράπεζας Πειραιώς διαμορφώθηκε στο 12,7% μετά την εξαγορά της Εθνικής Ασφαλιστικής στο τέλος του 2025, με τον οίκο να αναμένει επαναφορά άνω του 13% εντός της τρέχουσας χρήσης.

Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων των τεσσάρων τραπεζών υποχώρησε οριακά στο 3%, εξέλιξη που αποδίδεται στην αύξηση των χορηγήσεων και στη σταθερότητα της ποιότητας ενεργητικού. Για το 2026, η Fitch προβλέπει γενικά σταθερή εικόνα, με στήριξη από τη συνεχιζόμενη ανθεκτική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Τέλος, η Fitch δεν προβλέπει ουσιαστική επίπτωση από την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τον υπολογισμό τόκων στο πλαίσιο του Νόμου Κατσέλη, καθώς μεγάλο μέρος των σχετικών δανείων έχει τιτλοποιηθεί μέσω του προγράμματος «Ηρακλής». Ωστόσο, δεν αποκλείεται η απόφαση να επηρεάσει τη συμπεριφορά ορισμένων δανειοληπτών και να οδηγήσει τις τράπεζες σε πιο συντηρητική πολιτική στη λιανική πίστη, με τις πλήρεις λεπτομέρειες να αναμένονται.

Η νέα έκθεση Global Housing and Mortgage Outlook 2026 καταγράφει ότι η στεγαστική κρίση παραμένει βαθιά δομική: το πρόβλημα δεν είναι η υπερβάλλουσα ζήτηση, αλλά η αργή οικοδομική παραγωγή σε σχέση με τις ανάγκες των νοικοκυριών. Σε Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ασία, οι αγορές έρχονται αντιμέτωπες με υψηλά κόστη κατασκευής, ελλείψεις εργατικού δυναμικού, γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και αυστηρούς χωροταξικούς περιορισμούς, που κρατούν την προσφορά χαμηλή ακόμη και όταν τα επιτόκια υποχωρούν.

Οι τιμές ανεβαίνουν εκεί όπου θα περίμενε κανείς να πέφτουν

Το 2026, η Fitch βλέπει ανοδικές πιέσεις σχεδόν παντού:

Ισπανία: αναμένεται να σημειώσει τη μεγαλύτερη αύξηση παγκοσμίως, 8%-10%, καθώς η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τη χαμηλή οικοδομική δραστηριότητα.

Ολλανδία – Αυστραλία: οι τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, αφού η κατασκευή νέων κατοικιών δεν καλύπτει τον ρυθμό δημιουργίας νοικοκυριών.

Γερμανία – Ηνωμένο Βασίλειο: οι αγορές δεν διορθώνουν, όχι λόγω ευφορίας, αλλά λόγω επίμονης έλλειψης προσφοράς.

Στην αντίπερα όχθη, ΗΠΑ και Κίνα επιβεβαιώνουν ότι ούτε οι μεγαλύτερες αγορές μπορούν να ξεφύγουν από τη δομική πίεση της προσφοράς — απλώς το κάνουν με διαφορετικό τρόπο.

Στις ΗΠΑ, οι τιμές κινούνται σε στενό εύρος -2% έως +2%, καθώς η αδύναμη ζήτηση αντισταθμίζεται από τη χαμηλή διαθεσιμότητα ακινήτων.

Στην Κίνα, παρά την υπερπροσφορά, οι τιμές αναμένεται να υποχωρήσουν 4%-6%, καθώς η ζήτηση παραμένει αδύναμη και ο κλάδος δεν σταθεροποιείται.

Τα επιτόκια δεν αρκούν για να αλλάξουν τη μεγάλη εικόνα

Παρότι τα στεγαστικά επιτόκια σταθεροποιούνται ή υποχωρούν ελαφρώς, παραμένουν πολύ υψηλότερα από τα επίπεδα της προ-Covid δεκαετίας. Η προσιτότητα έχει ήδη επιβαρυνθεί από:

αυξημένες τιμές,
υψηλότερα ασφάλιστρα,
βαρύτερους φόρους ακινήτων,
μεγαλύτερο κόστος συντήρησης.

Ακόμη και με χαμηλότερα επιτόκια, οι τιμές κινδυνεύουν να απορροφήσουν το όφελος, αφού περισσότεροι αγοραστές θα επιστρέψουν στην αγορά, ενώ η προσφορά κατοικιών παραμένει περιορισμένη.

Οι καθυστερήσεις στα στεγαστικά δάνεια παραμένουν γενικά χαμηλές σε ΗΠΑ, Καναδά, Ευρώπη και Αυστραλία, χάρη σε ισχυρές αγορές εργασίας και αυστηρά κριτήρια δανειοδότησης. Εξαιρέσεις όπως ΗΠΑ, Καναδάς, Ιαπωνία και Μεξικό δείχνουν μικρή άνοδο, ενώ η Κίνα παραμένει η πιο ευάλωτη.

Το μήνυμα της Fitch είναι σαφές:
η παγκόσμια αγορά κατοικιών δεν πρόκειται να γίνει πιο προσιτή το 2026.

Όπου η ζήτηση είναι δυνατή, οι τιμές ανεβαίνουν επειδή δεν χτίζονται αρκετά σπίτια.
Όπου η ζήτηση εξασθενεί, οι τιμές και πάλι δεν πέφτουν επειδή η προσφορά είναι υπερβολικά περιορισμένη.

Η στεγαστική κρίση παγιώνεται ως μόνιμο, διαρθρωτικό χαρακτηριστικό των περισσότερων ανεπτυγμένων οικονομιών.

Σύμφωνα με τον διεθνή οίκο, οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις για την τιμή του Brent και του αμερικάνικου WTI έχουν μειωθεί, ώστε να αντικατοπτρίζουν τη σημαντική υπερπροσφορά στην αγορά, καθώς η αύξηση της παραγωγής υπερβαίνει τη μέτρια άνοδο της ζήτησης.

Η Fitch λαμβάνει επίσης υπόψη την αβεβαιότητα σε σχέση με τις ρωσικές ροές και την πολιτική του ΟΠΕΚ+, καθώς το πετρελαϊκό καρτέλ πάτησε φρένο ως προς τη διαδικασία αντιστροφής των περικοπών παραγωγής στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Οι μακροπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες εκτιμήσεις παραμένουν σταθερές, καθώς οι χαμηλότερες τιμές αναμένεται να αρχίσουν να περιορίζουν την ανάπτυξη της παραγωγής υψηλού κόστους. Παράλληλα, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι θα συνεχίσουν να ενισχύουν τη μεταβλητότητα.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Fitch:

– Για το 2025, η τιμή αναφοράς του πετρελαίου έχει μειωθεί κατά $1 ανά βαρέλι.
– Για το 2026 και 2027, οι τιμές προβλέπονται χαμηλότερα από τις προηγούμενες εκτιμήσεις, αντανακλώντας την εκτίμηση ότι η αγορά θα παρουσιάσει υπερπροσφορά.

Οι εκτιμήσεις για τα επίπεδα ζήτησης

Η Fitch προβλέπει, έτσι, ότι η παγκόσμια ζήτηση θα αυξηθεί περίπου κατά 0,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2025 και το 2026, λόγω βραδύτερης οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και της ύφεσης που διανύει ο κλάδος των πετροχημικών και της ενεργειακής μετάβασης.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει εκτιμήσει ότι η διείσδυση των ηλεκτρικών οχημάτων οδήγησε σε εκτόπιση περίπου 1,3 εκατ. βαρελιών ημερησίως από τα επίπεδα παγκόσμιας ζήτησης το 2024. Αν και ο ρυθμός της εκτόπισης αυτής μπορεί να επιβραδυνθεί, η τάση αναμένεται να συνεχιστεί μακροπρόθεσμα.

Πάντως, η πετρελαϊκή ζήτηση εμφάνισε κάποια σημάδια βελτίωσης το τρίτο τρίμηνο του 2025, καταγράφοντας αύξηση κατά περίπου 0,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Με ελαφρώς ισχυρότερη ανάπτυξη του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2026, η ζήτηση πετρελαίου ενδέχεται να βρει κάποια στήριξη, ωστόσο ο διεθνής οίκος εξακολουθεί να αναμένει ότι θα διατηρηθεί κάτω από το όριο του 1 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Ο IEA προβλέπει ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα αυξηθεί κατά 3,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025 και κατά επιπλέον 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026. Η αύξηση της παραγωγής εκτός ΟΠΕΚ+ αντιπροσωπεύει το 55% και το 48% αυτών των αυξήσεων αντίστοιχα, με κινητήριες δυνάμεις τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Βραζιλία, τη Γουιάνα και την Αργεντινή.

Η Fitch αναμένει κάποια επιβράδυνση της αύξησης παραγωγής εκτός ΟΠΕΚ+ το 2027. Ορισμένες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν καθυστερήσει τις επενδυτικές τους αποφάσεις λόγω της μεταβλητότητας των τιμών. Σύμφωνα με την έρευνα Energy Survey της Dallas Fed, οι αμερικανικές εταιρείες χρειάζονται τιμή WTI μεταξύ 61 και 70 δολαρίων ανά βαρέλι για να καταστεί κερδοφόρα η διάνοιξη νέων γεωτρήσεων, κυρίως σε σχιστολιθικά κοιτάσματα.

Η στρατηγική του ΟΠΕΚ+

Ο ΟΠΕΚ+ έχει συνεχίσει, μέχρι τώρα, την άρση των εθελοντικών περικοπών παραγωγής του. Αφού ολοκλήρωσε την επαναφορά των 2,2 εκατ,.βαρελιών Σεπτέμβριο του 2025, ξεκίνησε την πλήρη αποκατάσταση της πρόσθετης εθελοντικής περικοπής των 1,65 εκατ. βαρελιών την ημέρα, αυξάνοντας την παραγωγή κατά 137.000 βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Ο οργανισμός, ωστόσο, ανακοίνωσε στην πρόσφατη συνεδρίαση του πως προχωρά σε παύση για το πρώτο τρίμηνο του 2026, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες της αγοράς και τη χαμηλότερη εποχική ζήτηση.

Το ρωσικό αργό

Όσον αφορά τον παράγοντα της Ρωσίας, η ρωσική παραγωγή παραμένει σταθερή στα 9,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα λόγω των κυρώσεων. Ωστόσο, οι πρόσφατες κυρώσεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου κατά των ρωσικών εταιρειών Lukoil και Rosneft ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τις ροές των εξαγωγών, καθώς μαζί οι δύο εταιρείες αντιστοιχούν περίπου στο 50% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, με κορυφαίους πελάτες τους την Κίνα και την Ινδία.

Σε κάθε περίπτωση, μια ενδεχόμενη συμφωνία ειρήνης στην Ουκρανία, ακόμη και αν επιτευχθεί, είναι απίθανο να επηρεάσει τον όγκο των ρωσικών εξαγωγών βραχυπρόθεσμα, εκτιμά η Fitch.

To φυσικό αέριο

Η αυξημένη εκτίμηση για την τιμή TTF το 2026 αντανακλά τα στενότερα ισοζύγια φυσικού αερίου στην Ευρώπη, καθώς η αύξηση της προσφοράς LNG περιορίζεται από καθυστερήσεις έργων, ενώ οι ρωσικές ροές μέσω αγωγών παραμένουν δομικά μειωμένες. Ωστόσο, η Fitch εξακολουθεί να εκτιμά ότι η πρόσθετη δυναμικότητα υγροποίησης LNG που θα τεθεί σε λειτουργία το 2026 και το 2027 θα ασκήσει σημαντικές καθοδικές πιέσεις στις τιμές TTF.

Η παραγωγή φυσικού αερίου στις ΗΠΑ αυξάνεται ταχύτερα από την κατανάλωση, ενώ οι αυξανόμενες εξαγωγές LNG έχουν συμβάλει στη διατήρηση ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Έτσι, λοιπόν, η Fitch διατηρεί την εκτίμησή της για μακροπρόθεσμη οριακή τιμή στα 2,75 δολάρια ανά εκατομμύριο κυβικά πόδια (mcf).

Η Ευρώπη αν και παρουσιάζει αργή αλλά αξιοσημείωτη αντοχή, φαίνεται πως εξελίσσεται σε μια αγορά «δύο ταχυτήτων».

Oι περισσότερες οικονομίες βλέπουν τα δημοσιονομικά τους να πιέζονται, ωστόσο η Ελλάδα τοποθετείται στον στενό πυρήνα των χωρών που θα καταφέρουν να διατηρήσουν πλεονάσματα και να συνεχίσουν τη μείωση του χρέους.

Με βάση την έκθεση του οίκου, η Ελλάδα θα εμφανίσει τη μεγαλύτερη μείωση χρέους στην Ευρώπη την περίοδο 2019–2026, άνω των 40 ποσοστιαίων μονάδων σε όρους ΑΕΠ.

Στο δημοσιονομικό πεδίο, το σκηνικό είναι σαφώς πιο δύσκολο. Η Fitch διαπιστώνει ότι οι πιέσεις στις δαπάνες αυξάνονται γρηγορότερα απ’ ό,τι αναμενόταν, με αιχμή την άμυνα και το κόστος γήρανσης.

Το έλλειμμα της ΕΕ προβλέπεται να φτάσει το 2,7% του ΑΕΠ το 2026, ενώ το αντίστοιχο της Ευρωζώνης θα κινηθεί κοντά στο 3%.

Ελλάδα, Κύπρος και Ιρλανδία

Εδώ όμως αποτυπώνεται και η μεγάλη εικόνα των «δύο ταχυτήτων». Στις προβλέψεις της Fitch, μόνο η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ιρλανδία εμφανίζονται με καθαρά δημοσιονομικά πλεονάσματα το 2026, ενώ η Πορτογαλία προσεγγίζει την ισορροπία.

Κοινό σημείο μεταξύ αυτών των χωρών, σύμφωνα με τον οίκο, είναι η βαθιά προσαρμογή των προηγούμενων ετών και η σταθερή δέσμευση σε πρωτογενή πλεονάσματα ακόμη και μέσα στις κρίσεις της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία.

Αντίθετα, οικονομίες με μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, όπως η Γερμανία, η Δανία και η Σουηδία, καταγράφουν σοβαρή επιδείνωση λόγω της εκτίναξης των αμυντικών δαπανών.

Για τη Γερμανία, η Fitch προβλέπει έλλειμμα άνω του 4% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια, επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από την εποχή της επανένωσης.

Στην περίπτωση της Ιταλίας και της Ισπανίας, ο οίκος βλέπει περιορισμένους δημοσιονομικούς κινδύνους παρά το υψηλό χρέος, λόγω της πολιτικής δέσμευσης της Ιταλίας στη δημοσιονομική σύνεση και της ισχυρής αναπτυξιακής δυναμικής της Ισπανίας. Αντίθετα, Γαλλία, Βέλγιο και Ηνωμένο Βασίλειο συνεχίζουν να εμφανίζουν αδύναμη δημοσιονομική προσαρμογή, ως αποτέλεσμα πολιτικής αστάθειας και κατακερματισμού.

Από το β’ εξάμηνο του 2019, το ελληνικό αξιόχρεο ενισχύθηκε κατά τέσσερις βαθμίδες από Fitch, DBRS και Scope και κατά πέντε βαθμίδες από τον S&P, καθώς το υψηλό δημόσιο χρέος ακολούθησε ταχεία πτωτική πορεία και η οικονομία έδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, πετυχαίνοντας ρυθμούς ανάπτυξης διπλάσιους της Ευρωζώνης. Ο Moody’s επίσης αναβάθμισε τη χώρα κατά τέσσερις βαθμίδες, αποδίδοντας την επενδυτική βαθμίδα τον Μάρτιο, αν και παραμένει ένα «σκαλοπάτι» χαμηλότερα από τους άλλους οίκους.

Οι αξιολογήσεις της Ελλάδας βρίσκονται πλέον μόλις μία βαθμίδα κάτω από της Ιταλίας (BBB+), η οποία επίσης αναβαθμίστηκε, μειώνοντας σημαντικά το δημοσιονομικό της έλλειμμα. Παρότι το ιταλικό χρέος (138% του ΑΕΠ) δεν αναμένεται να υποχωρήσει πριν από το 2028, το ελληνικό χρέος, σήμερα κοντά στο 146% του ΑΕΠ, προβλέπεται να μειωθεί κάτω από το 120% το 2029, ενώ ο Fitch τοποθετεί αυτό το ορόσημο στο 2030. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πιθανότατα θα έχει χαμηλότερο χρέος από την Ιταλία ήδη από το 2027-2028.

Αν οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, αναμένονται νέες αναβαθμίσεις, με την Ελλάδα να θεωρείται πολύ πιθανό ότι θα ανέβει δύο ακόμη βαθμίδες την επόμενη διετία και θα εισέλθει στην κατηγορία «Α», όπου βρίσκονται οι περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης.

Οι αγορές έχουν ήδη προεξοφλήσει τη βελτίωση, καθώς η χώρα δανείζεται φθηνότερα από την Ιταλία και τη Γαλλία – το ελληνικό 10ετές κινείται στο 3,3%, έναντι 3,5% για τις δύο χώρες.

Με τις αναβαθμίσεις, η Ελλάδα αφήνει οριστικά πίσω την κρίση χρέους, η οποία οδήγησε το αξιόχρεό της στο χαμηλότερο επίπεδο διεθνώς πριν από 15 χρόνια. Τον Δεκέμβριο του 2009 οι πρώτες υποβαθμίσεις από S&P και Fitch (Α- σε BBB+) βασίστηκαν στη δυσκολία μείωσης του ελλείμματος και του χρέους. Οι υποβαθμίσεις συνεχίστηκαν το 2010 λόγω αδυναμίας δανεισμού με βιώσιμα επιτόκια.

Το 2011 η Ελλάδα έπεσε στην κατηγορία CCC, εν μέσω φημολογίας για PSI, με τους οίκους να προειδοποιούν ότι κάθε αναδιάρθρωση θα θεωρηθεί χρεοκοπία. Το 2012, μετά την οριστικοποίηση του PSI, η χώρα κατατάχθηκε σε επιλεκτική χρεοκοπία. Λίγους μήνες αργότερα, οι πολιτικές εξελίξεις επέτρεψαν μικρή ανάκτηση αξιολόγησης, αλλά σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Η ανάκαμψη ανεκόπη το 2015, με τον S&P να ρίχνει το αξιόχρεο τέσσερις βαθμίδες μέσα σε λίγους μήνες λόγω των αδιεξόδων στις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα και του δημοψηφίσματος. Μετά το τρίτο μνημόνιο, εγκαινιάστηκε σταδιακή ανάκαμψη, με την αξιολόγηση να επιστρέφει το 2016 στο επίπεδο του 2012 και να βελτιώνεται περαιτέρω τα επόμενα χρόνια.

Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται στην καλύτερη δημοσιονομική θέση της τελευταίας 15ετίας, με προοπτικές περαιτέρω αναβάθμισης και πλήρη αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών.

Η αναθεώρηση της Fitch για το λειτουργικό περιβάλλον της Ελλάδας τον Απρίλιο του 2025 σε «bbb-»/σταθερό από «bb+»/θετικό αντανακλούσε την ανθεκτική οικονομική ανάπτυξη και τη βελτιωμένη επιχειρηματική δυναμική, αναφέρουν οι αναλυτές.

«Συνεχίζουμε να προβλέπουμε ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμό τουλάχιστον 2% το 2025 και το 2026, πολύ πάνω από την πρόβλεψή μας για ανάπτυξη 0,4% για την Ευρωζώνη. Αυτό υποστηρίζεται από τη σταθερή επιτάχυνση των επενδύσεων και την ήπια αύξηση της κατανάλωσης, παρά τη μακροοικονομική αβεβαιότητα. Η κατανάλωση θα υποστηριχθεί από την αύξηση των πραγματικών μισθών και την περαιτέρω μείωση της ανεργίας, η οποία ωστόσο παραμένει υψηλή. Οι άμεσοι κίνδυνοι για την Ελλάδα από τον παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο είναι μικροί, αν και ένα σοβαρότερο σοκ στις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ θα μπορούσε να έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις», σημειώνει η Fitch.

Σύμφωνα με τους αναλυτές, τα εταιρικά αποτελέσματα των ελληνικών τραπεζών το α΄’ τρίμηνο έδειξαν αύξηση της ζήτησης δανείων, ιδίως από τις επιχειρήσεις, και αύξηση των εργασιών που παράγουν προμήθειες. «Αναμένουμε ότι αυτές οι τάσεις θα βοηθήσουν τις τράπεζες να πλοηγηθούν στα χαμηλότερα επιτόκια και στηρίζουν την εκτίμησή μας ότι οι ελληνικές τράπεζες θα διατηρήσουν υγιείς οικονομικές επιδόσεις έως το 2025», τονίζουν οι αναλυτές.

Προειδοποιούν όμως ότι ιδίως τα στεγαστικά, αλλά και γενικά ο τομέας της λιανικής τραπεζικής παρέμεινε υποτονικός, αλλά αναμένουν ότι θα ανακάμψει σταδιακά λόγω της αυξανόμενης καταναλωτικής ζήτησης, των υψηλότερων μισθών και των προγραμμάτων στήριξης των δανειοληπτών για στεγαστικά.

Μια αναβάθμιση του αξιόχρεου της Ελλάδας σε «ΒΒΒ» θα βοηθούσε ενδεχομένως το πιστωτικό προφίλ των ελληνικών τραπεζών λόγω της σημαντικής έκθεσής τους στο δημόσιο και των συνεπαγόμενων οφελών από το κόστος χρηματοδότησης σε επίπεδο χονδρικής. Ωστόσο, η περαιτέρω δυνατότητα αναβάθμισης της αξιολόγησής για το λειτουργικό περιβάλλον της Ελλάδας θα απαιτούσε βιώσιμες επιχειρηματικές ευκαιρίες τόσο στον τομέα της λιανικής όσο και στον επιχειρηματικό τομέα, καθώς και ένα μεγαλύτερο ιστορικό υγιών επιδόσεων των τραπεζών, σημειώνουν οι αναλυτές. Αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αναθεώρηση της βαθμολογίας του λειτουργικού περιβάλλοντος σε «bbb» από «bbb-» σε μια αναβάθμιση της κρατικής αξιολόγησης.

Υπενθυμίζεται ότι ο οίκος Fitch αναβάθμισε τις μακροπρόθεσμες αξιολογήσεις της Eurobank και της Εθνικής Τράπεζαςσε «BBB-»/σταθερό από «BB+»/θετικό, και της Alpha Bank  και της Τράπεζας Πειραιώς σε «BB+»/θετικό από «BB»/θετικό τον Απρίλιο του 2025. Αυτές οι αναβαθμίσεις των τεσσάρων συστημικών αντανακλούν το ενισχυμένο αυτόνομο πιστωτικό προφίλ και το βελτιωμένο λειτουργικό περιβάλλον, τονίζουν οι αναλυτές.

Οι αξιολογήσεις της Eurobank και της Εθνικής περιορίζονται από την αξιολόγηση της Fitch για το λειτουργικό περιβάλλον της Ελλάδας. Οι θετικές προοπτικές για την Πειραιώς και την Alpha αντανακλούν τις προσδοκίες της Fitch ότι οι δύο τράπεζες θα συνεχίσουν να μειώνουν την κεφαλαιακή τους επιβάρυνση, καθώς ολοκληρώνουν την εξυγίανση της ποιότητας των περιουσιακών τους στοιχείων.

Ειδικότερα, ο Fitch αναβάθμισε το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο (Issuer Default Ratings, IDR) της Eurobank και της Εθνικής Τράπεζας κατά μία βαθμίδα σε «BBB-» με σταθερές προοπτικές  από «BB+» με θετικές προοπτικές και εκείνο της Alpha Bank και της Τράπεζας Πειραιώς σε «BB+» με θετικές προοπτικές από «BB» με θετικές προοπτικές.

«Η αξιολόγηση της Eurobank και της ΕΤΕ είναι αντίστοιχη με αυτή του ελληνικού Δημοσίου (επενδυτική βαθμίδα) και περιορίζεται από αυτή, όπως και από την αξιολόγησή μας για το λειτουργικό περιβάλλον της Ελλάδας», αναφέρει ο Fitch.

«Οι θετικές προοπτικές για την Πειραιώς και την Alpha αντανακλούν τις προσδοκίες μας ότι οι δύο τράπεζες θα συνεχίσουν να μειώνουν την κεφαλαιακή τους επιβάρυνση από προβληματικά στοιχεία ενεργητικού, για τα οποία δεν έχουν σχηματιστεί προβλέψεις, καθώς ολοκληρώνουν την εξυγίανση της ποιότητας του ενεργητικού τους».

Η αναβάθμιση των τεσσάρων τραπεζών αντανακλά κυρίως τις βελτιώσεις στο αυτόνομο πιστωτικό τους προφίλ, συμπεριλαμβανομένης μίας υγιούς δημιουργίας υγιών κερδών για μεγαλύτερο διάστημα, της ολοκλήρωσης του μεγαλύτερου μέρους της εξυγίανσης της ποιότητας του ενεργητικού τους, της ενισχυμένης κεφαλαιακής θέσης και της σταθερής χρηματοδότησής τους με καταθέσεις, αναφέρει ο οίκος.

Οι αναβαθμίσεις εντάσσονται επίσης στο πλαίσιο της βελτίωσης του λειτουργικού περιβάλλοντος της Ελλάδας, η οποία αντανακλάται στην ανοδική αναθεώρηση από τον Fitch της αξιολόγησής του σε «bbb-»/σταθερό« από "bb+"/θετικό».

Ο Fitch αναμένει ότι οι ευκαιρίες δραστηριοποίησης των ελληνικών τραπεζών θα ωφεληθούν από την ανθεκτική οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας της τάξης του 2,3% - υψηλότερης από τον μέσο όρο της ΕΕ -  το 2025 και το 2026, λόγω της αύξησης των πραγματικών μισθών, της μείωσης της ανεργίας και των ισχυρών επενδύσεων. «Η ισχύς της εγχώριας ανάκαμψης εξισορροπεί σε γενικές γραμμές τους εξωτερικούς κινδύνους», αναφέρει.

Ο οίκος αναμένει ότι οι ελληνικές τράπεζες θα συνεχίσουν να έχουν υγιή λειτουργικά κέρδη το 2025-2026 παρά την πτώση των επιτοκίων, λόγω της συνεχιζόμενης αύξησης των δανείων - ιδιαίτερα προς τις επιχειρήσεις - και των μικρότερων πιστωτικών ζημιών εν μέσω μειωμένων πιέσεων στην εξυπηρέτηση των δανείων και των σημαντικά μικρότερων πωλήσεων προβληματικών δανείων.

Οι τράπεζες αναμένεται επίσης να επωφεληθούν από την αύξηση των δραστηριοτήτων που αποφέρουν προμήθειες, την υγιή λειτουργική αποτελεσματικότητα και την αυξημένη ψηφιοποίησή τους.

«Αναμένουμε ότι ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων για τις τέσσερις τράπεζες θα μειωθεί προς το 2,5% κατά μέσο όρο έως το τέλος του 2026 (εξαιρουμένων των τιτλοποιήσεων υψηλής εξασφάλισης- τέλος του 2024:3,3%), λόγω της αύξησης των εξυπηρετούμενων δανείων και των περιορισμένων νέων μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων».

Η ρύθμιση των προβληματικών δανείων που τιτλοποιήθηκαν από τις τράπεζες και διαχειρίζονται servicers προχωράει πιο αργά από ό,τι περιμέναμε, «αλλά το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης των τραπεζών αφορά τίτλους υψηλής εξασφάλισης με κρατική εγγύηση, γεγονός που μετριάζει τους κινδύνους».

Τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας θα παραμείνουν ικανοποιητικά, καθώς η βελτιωμένη παραγωγή κερδών αναμένεται να απορροφήσει τις επιπτώσεις της αύξησης των δανείων, των προγραμματισμένων εξαγορών για τη βελτίωση της διαφοροποίησης των εσόδων, των αυξημένων διανομών μερισμάτων και των επερχόμενων κεφαλαιακών κανονισμών.

«Η αξιολόγησή μας αντανακλά επίσης την επιτάχυνση της διαγραφής των αναβαλλόμενων φορολογικών πιστώσεων από τα εποπτικά κεφάλαια των τραπεζών τα επόμενα χρόνια και τη σημαντική έκθεση στον κίνδυνο του ελληνικού Δημοσίου», αναφέρει ο οίκος.

Και οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες επέστρεψαν σε ιδιώτες, ολοκληρώνοντας μια μακρά διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης, εξυγίανσης και εκκαθάρισης του ισολογισμού στον απόηχο της κρίσης δημόσιου χρέους. Πλέον ο κλάδος θεωρείται καλά τοποθετημένος να διαγράψει μια καλή πορεία ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια.

Καλή πρόοδος στα κόκκινα δάνεια

Σύμφωνα με την Fitch Solutions, τα χαρτοφυλάκια δανείων θα συνεχίσουν να αυξάνονται το 2025, αρχίζοντας να αντιστρέφουν τη μακροχρόνια συρρίκνωση τους μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση. Υπενθυμίζεται εδώ ότι μεταξύ Δεκεμβρίου 2010 και Φεβρουαρίου 2022, τα ελληνικά χαρτοφυλάκια δανείων συρρικνώθηκαν κατά 59,2%, καθώς οι δανειολήπτες απομόχλευσαν και οι τράπεζες διέθεσαν το τεράστιο απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs).

Η αύξηση του τραπεζικού ισολογισμού προήλθε από άλλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων τη δεκαετία του 2010, όπως χαρτοφυλάκια τίτλων και συναλλαγματικά διαθέσιμα. Η πρόοδος όσον αφορά την ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων και τη δημοσιονομική στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ επέτρεψε έκτοτε την ανάκαμψη των δανείων σε μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, με τον δανεισμό σε εταιρικούς δανειολήπτες να οδηγεί σε αύξηση των ονομαστικών δανείων κατά 6,3% σε ετήσια βάση τον Νοέμβριο του 2024.

Ο δανεισμός των νοικοκυριών όμως παραμένει ένα βάρος στη συνολική επέκταση του χαρτοφυλακίου δανείων, και μέχρι τον Νοέμβριο εξακολουθούσε να συρρικνώνεται. Αλλά αυτή η συρρίκνωση φαίνεται να επιβραδύνεται κάπως.

Με την τιτλοποίηση των NPLs υπό την αιγίδα του Hercules Asset Protection Scheme (HAPS) τώρα και την υποστήριξη από την ελληνική κυβέρνηση με τη μορφή προγραμμάτων επιδότησης για τους αγοραστές ακινήτων, η Fitch Solutions αναμένει ότι η ζήτηση για τα δάνεια των νοικοκυριών θα βελτιωθεί τους επόμενους μήνες.

Μακροπρόθεσμα (έως το 2034), αναμένει ότι τα χαρτοφυλάκια δανείων των τραπεζών θα αυξηθούν αντί να επιστρέψουν στην απομόχλευση του παρελθόντος. 

Δείκτες χρηματοοικονομικής ευρωστίας

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν σημειώσει μεγάλη πρόοδο στην ποιότητα του ενεργητικού, με τον κλαδικό δείκτη NPLs να μειώνεται από σχεδόν 50% στα μέσα της δεκαετίας του 2010 σε 3,3% το 3ο τρίμηνο του 2024.

Τα NPLs αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης του δημοσίου χρέους, καθώς η υψηλή ανεργία και η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών προκάλεσαν προβλήματα αποπληρωμής για τους δανειολήπτες.

Ωστόσο, με την υποστήριξη της κυβέρνησης και των τραπεζών της ΕΕ κατάφεραν να μειώσουν τους δείκτες NPLs, τόσο μέσω μιας σειράς συγχωνεύσεων και εξαγορών μεταξύ βασικών παραγόντων της αγοράς όσο και μέσω του προγράμματος «Ηρακλής».

Οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες είναι πλέον στην καλύτερη οικονομική κατάσταση την τελευταία δεκαετία, γεγονός που τις τοποθετεί σε καλή θέση να επιδιώξουν την ανάπτυξη και την επέκταση τα επόμενα χρόνια χωρίς να ενοχλούνται από αυτά τα ζητήματα της κρίσης.

Η ποιότητα του ενεργητικού εξακολουθεί να αποτελεί ανησυχία για τους μικρότερους του κλάδου, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα Ηρακλής. Αυτές οι τράπεζες αντιπροσωπεύουν όμως ένα πολύ μικρό μερίδιο (λιγότερο από 4%) των περιουσιακών στοιχείων του κλάδου.

Ισχυρή ανάκαμψη στην κερδοφορία

Πιο πρόσφατα, οι ελληνικές τράπεζες επωφελήθηκαν από τον κύκλο αύξησης των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), αλλά το υψηλό ποσοστό χρέους κυμαινόμενου επιτοκίου σημαίνει ότι αυτή η επίδραση θα εξασθενίσει γρήγορα τώρα που η Τράπεζα έχει στραφεί σε μειώσεις επιτοκίων.

Η τομεακή απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) και η απόδοση περιουσιακών στοιχείων (ROA) αυξήθηκαν από το 2022 και από το τρίτο τρίμηνο του 2024 υπερέβαιναν κατά πολύ τους σταθμισμένους μέσους όρους σε ολόκληρη την ΕΕ.

Βασικοί παράγοντες ήταν η αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους και η μείωση των προβλέψεων και των προβλέψεων για ζημίες δανείων στο πλαίσιο του μειωμένου πιστωτικού κινδύνου.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ελληνικές τράπεζες διένειμαν μερίσματα για πρώτη φορά μετά από δεκαπέντε χρόνια το πρώτο εξάμηνο του 2024, κάτι που στο παρελθόν είχε απαγορευτεί από τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (SSM).